درخت عناب ، اون ناف دار (Zizyphus Jujuba)

کاربر ۱۰کاربر ۱۰
1,747 بازدید
درخت عناب

نام فارسی: درخت عناب ، اون ناف دار

نام علمی: .Zizyphus Jujuba Mill

نام فرانسه: Gingeolier, Jujubier, Dindoulier, Jujubier commun

نام انگلیسی: Jujube tree

نام آلمانی: Judendorn

نام ایتالیایی: Giuggiolo

نام عربی: عناب

عناب ، درختچه ای از تیره عناب به ارتفاع ۲ تا ۸ متر و دارای ساقه هایی خاردار، بر دو نوع متفاوت یکی باریک و کشیده و دیگری ناهموار و کج و معوج است. برگ های آن زیبا، کوچک ، بی کرک و شفاف، متناوب و واقع در دو طرف شاخه ها، دندانه دار و شامل ۳ رگبرگ طولی است. گل هایی کوچک با دمگل کوتاه، به رنگ سبز مایل به زرد و مجتمع به صورت دسته های کوچک در کناره برگ ها دارد. همچنین در دو طرف هر دمبرگ در روی هر ساقه، زایده هایی به شکل خارهای محکم و تیز می روید.

درخت عناب از تیره عناب

میوه اش که عناب نامیده می شود. اندازه و شکل آن شبیه به زیتون، دارای هسته که در ابتدا سبز و طعمش شبیه سیب و هنگام رسیدن قرمزرنگ، بوی آن ضعیف و طعمش لعابی و کمی شیرین و مطبوع است و پوست آن چروک می شود. عناب را «خرمای قرمز» و «خرمای چینی» نیز می گویند. نوع وحشی درخت عناب دارای تیغ و نوع پرورشی آن بدون تیغ است. درخت عناب، در منطقه وسیعی از ایران تا ژاپن می روید. بعضی از نژادهای آن نیز عاری از خار است.

تنه گونه ای از درخت عناب مستقیم و باریک و گونه ای دیگر ناصاف و نامرتب بالا میرود. پوست تنه ی این درخت ناصاف، چوب آن محکم و به رنگ قهوه ای است. شاخه های جوان آن در ابتدا سبز تیره هستند و بعد به رنگ قرمز تیره تبدیل می شوند. قسمت های مورد استفاده آن میوه، بذر، برگ، پوست و ریشه است.

ترکیبات شیمیایی عناب

خواص درمانی عناب

عناب دارای لعاب فراوان حدود ۵ درصد، مواد قندی مختلف حدود ۴ درصد، ۲.۷۳ تا ۶.۴۳ درصد مواد پروتئینی، املاح آلى، و مقدار زیادی ویتامین C است. از عصاره آبی چوب آن، یک ماده قابل تبلور به نام اسید زی زیفیک (ac. zizyphique)، تاننی به نام اسید زی زیفوتانیک (ac. Zizyphotannique) و نوعی ماده قندی به دست آمده است (Latour). وجود اسید زی زیفیک در میوه گیاه نیز ذکر شده است.

همچنین از نظر ارزش غذایی این میوه دارای ویتامین C و حاوی مقادیر قابل ملاحظه ای مواد معدنی است و نیز دارای پروتیین، کربوهیدرات و مواد معدنی، کلسیم، فسفر، آهن، کاروتن، تیامین، ریبوفلاوین، نیاسین و فلور می باشد هم چنین حاوی تانن و اسیدهای چرب اشباع نشده است.

خواص درمانی عناب

خواص درمانی عناب

طبیعت عناب معتدل است، اما بعضی از بزرگان طب سنتی، خصوصا ابن سینا معتقد هستند که این گیاه کمی سرد است. عناب به حالت تازه مانند میوه های دیگر، مصرف می شود و اثر ملین دارد. مصرف آن چون هیچ گونه تحریکی در دستگاه هضم ایجاد نمی کند از این جهت برای اشخاصی که دستگاه هضم حساس دارند، مناسب است.

خواص دارویی عناب به طور خلاصه عبارتند از: رفع بی خوابی، تسکین اعصاب، ادرارآور، ملین است، نرم کننده سینه، مشکلات قلبی را رفع می کند، تیرگی پوست، دردهای شکمی دوران بارداری، حالت تهوع و استفراغ، مسکن، سوهاضمه، ضد اسهال، تنگی نفس، التيام زخم، رشد موی سر، ضد سرفه، تمیز کننده خون، گرفتگی صدا، سرفه و سینه درد، تب‌بر، ورم چشم، تقویت کننده دستگاه گوارش، تقویت حافظه، کم اشتهایی، رفع غم، پیشگیری از سرطان، کم کردن اضطراب، تقویت کننده معده و طحال، جلوگیری از پوسیدگی دندان ها، تقویت عضلات، ترمیم بافت‌های آسیب دیده، شستشوی کلیه و برطرف کردن خارش بدن.

عناب در مصارف پزشکی، به صورت خشک مصرف می گردد. جوشانده آن در آب یا شیر اثر ملین، آرام کننده و ضد نزله دارد ضمنا به طور خفيف ادرار را زیاد می نماید. از جوشانده مخلوط عناب، انجیر، خرما و کشمش به عنوان داروی مفید برای درمان بیماری های سینه، در طب عوام استفاده به عمل می آید. استفاده از عناب در طب عوام هنوز هم به عنوان نرم کننده سینه بین مردم معمول است. چوب درخت عناب دارای تانن فراوان و اثر قابض است. در منبت کاری نیز از آن استفاده به عمل می آورند.

جوشانده عناب داروی مفید برای درمان بیماری سینه
  • مخلوط عناب با فلفل و نمک برای بیماران مبتلا به سوهاضمه و حتی بیماری های صفراوی مفید است.
  • این گیاه خشک رسیده خاصیت داروی مسکن را دارد.
  • اگر با کره خورده شود از حالت تهوع و استفراغ جلوگیری می کند.
  • مصرف عناب در دوران بارداری از دردهای شکمی کم می کند.
  • عناب باعث روشنی پوست می شود و از بروز مشکلات قلبی جلوگیری می کند.
  • اگر عناب در آب خیس شود، لعاب آن نرم کننده سینه است.
  • این گیاه ملین است مخصوصا اگر آن را با آب و یا شیر بجوشانید.
  • عناب آرام کننده اعصاب است و ادرار را زیاد می کند.
  • اگر از بی خوابی رنج می برید، شب‌ها از این گیاه استفاده کنید.
  • جوشانده پوست درخت عناب منقبض کننده و داروی ضد اسهال است.
  • این گیاه آسم و تنگی نفس را برطرف می کند.
  • برای التیام زخم های کهنه، ریشه خشک شده عناب را پودر کنید و روی آن بپاشید.
  • این گیاه خستگی شدید را برطرف می کند.
  • عناب رشد موی سر را زیاد می کند.
  • این گیاه خون را تمیز می کند و ضد سرفه است.
عناب ، آرام کننده اعصاب و ادرار آور
  • غرغره و نوشیدن آب جوشانده عناب گرفتگی صدا را برطرف می کند.
  • جوشانده این گیاه برای سرفه و درد سینه مفید است.
  • جوشانده ی ریشه درخت این گیاه را برای کاهش تب به کار می برند
  • برای برطرف کردن ورم چشم، عناب خیسانده را به چشم بمالید.
  • این گیاه دستگاه گوارش را تقویت می کند.
  • حافظه را تقویت و کم اشتهایی را برطرف می کند.
  • هرگاه غمگین هستید و گریه می کنید، یک فنجان دم کرده ی عناب شما را آرام و شاد می کند.
  • خوردن این گیاه با کاهو از سرطان پیشگیری و رشد آن را متوقف می کند.
  • در طب سنتی چین و کره از عناب به عنوان دارویی که باعث کاهش اضطراب می شود، استفاده می کنند به عنوان تقویت کننده ی معده، طحال و سیستم گوارش شناخته می شود.
  • جویدن عناب دندان ها را در برابر پوسیدگی مقاوم می سازد.
  • چای این گیاه باعث ترمیم بافت‌های آسیب دیده و تقویت عضلات می شود.
  • جوشانده برگ عناب برای درمان و تسکین گلو درد بسیار مفید است.
  • برای درمان کلسترول خون، کوبیده عناب خشک را یک شب در آب سرد خیس کنید و صبح ناشتا آن را بخورید. برای شست وشوی کلیه نیز مفید است.
رفع بی خوابی با عناب
  • خواب آور است و بی خوابی را برطرف می کند.
  • جوشانده پوست درخت این گیاه داروی ضد اسهال است.
  •  آسم و تنگی نفس را برطرف می کند.
  • خستگی شدید را برطرف می کند.
  • جوشانده عناب گرفتگی صدا را برطرف می کند.

کمی شاخه جوان همراه با برگ تازه یا خشک را بجوشانید و آب آن را به تدریج بنوشید، خارش بدن برطرف خواهد شد. ولی خاصیت جنبی دارد و حس چشایی را از بین می برد، پرزهای چشایی را از کار می اندازد و تشخیص مزه ها غیر ممکن می شود، ولی موقتی است و به تدریج به حال اول بر می گردد.

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف عناب

عناب در اشخاص سرد مزاج تولید گاز و نفخ می کند. چنین افرادی این گیاه را باید با شکر و مویز بخورند. همچنین این گیاه نیروی جنسی را کم می کند بنابراین باید با غذاهای محرک مانند عسل خورده شود. کسانی که غلظت خون بالایی دارند از مصرف این گیاه خودداری کنند. عناب نارس و سبز، بی مزه و گس است و قابل خوردن نیست؛ زیرا سنگین و خیلی دیر هضم است، به همین علت توصیه اکید این است که قبل از رسیدن مصرف نشود.

گونه های دیگر درخت عناب

گونه های دیگر درخت عناب

درخت عناب دارای گونه های مختلفی است که عبارتند از:

  1. Zizyphus lotus، این درخت در آفریقا می روید.
  2. Zizyphus mistol، این درخت در آرژانتین می روید.
  3. Zizyphus joazeiro، این درخت بومی سرزمین برزیل است.
  4. Zizyphus sativa، این درخت بیشتر برای تولید چوب پرورش داده می شود و میوه اش نیز استفاده غذایی و دارویی دارد.
  5. Zizyphus calophylla، این درخت موطن کشور مالزی است.
  6. .Zizyphus Spina – Christi (L.) Wild، گونه مفید دیگری از گیاه عناب، در نواحی جنوبی و غربی ایران مانند خوزستان: خرمشهر، بهبهان، اندیمشک. خرم آباد، بین کازرون و بوشهر، جزیره خارک، کرمان، لار، جزیره هرمز، بندرعباس، مکران و غیره است. میوه اش خوراکی است. برگ ساییده شده آن تحت نام سدر تهیه و به بازارها عرضه می شود. در جنوب ایران به کونار، موسوم می باشد.
  7. Zizyphus cyaneus، این درخت دارای برگ های تیره و براق و گل های آن به شکل خوشه های یاس است.
  8. Zizyphus island myrtle، این درخت بسیار زیباست. برگ هایش خاکستری سبز و بخش زیرین برگ مخملی سفید است.
  9. Zizyphus nummularia، این درخت در فارس می روید و به آن دره می گویند، میوه اش اشتها آور و مقوی معده است.

عناب بومی مناطق گرمسیر است. چنین به نظر می رسد که خاستگاه طبیعی آن باید در آسیای جنوبی ما بين لبنان، شمال هندوستان، شبه جزیره کره و جنوب و مرکز چین باشد کشت آن در شمال آفریقا ، جنوب اروپا و نواحی مدیترانه رواج دارد. در ایران عناب به طور عمده در استان‌های خراسان، گلستان، مازندران، فارس، اصفهان، یزد، همدان، قزوین و قم وجود دارد.

نحوه کاشت و تکثیر درخت عناب

نحوه کاشت و تکثیر درخت عناب

روش های تکثیر عناب عبارتند از: الف) تکثیر از طریق پاجوش ها، ب) تکثیر از طریق قلمه زدن، ج) تکثیر از طریق خوابانیدن و د) تکثیر از طریق بذر.

۱- تکثیر درخت عناب از طریق پاجوش‌ها:

متداول ترین و بهترین راه تکثیر عناب، استفاده از پاجوش است که دارای رشد سریع تری نیز خواهد بود. استفاده از پاجوش بنا بر اقلیم های مختلف در اوایل یا در اواخر پاییز انجام می شود.

علاوه بر پاجوش ها که از کنار درخت می روید، جوانه هایی از ریشه های سطحی از زمین بیرون می آیند که در سال دوم در پایان فصل پاییز با جدا کردن آن از ریشه درخت مادر (نهال) را با ریشه از زمین بیرون می آورند و آن را در جای دیگری می کارند. خاک محل کشت اگر هوموس دار باشد درخت رشد بیشتری خواهد کرد.

۲- تکثیر درخت عناب از طریق قلمه زدن:

تکثیر عناب از طریق قلمه زدن

معمولا در نیمه دوم اسفند از شاخه های جوان و یک ساله درخت عناب می توان قلمه گرفت. زمینی را که برای کاشت قلمه ها و خزانه در نظر می گیرند باید به عمق ۳۰ سانتی متری شخم زد و به شکل جوی در آورد.

فاصله هر قلمه از یک دیگر ۵ سانتی متر خواهد بود. پس از کاشت قلمه‌ها، جوی‌ها را پر از آب می کنند و زمین قلمه کاری شده باید همیشه مرطوب باشد و مرتب وجین نشود. قلمه زدن در پاییز، یک سال نهال را جلو می اندازد و زودتر، درخت به بار خواهد نشست.

٣- تکثیر درخت عناب از طریق خوابانیدن:

شاخه های دو ساله ای را که از بخش پایینی تنه درخت مادر روییده است، می توان خوابانید. این کار در فصل پاییز و اواخر زمستان انجام می شود. برای خوابانیدن شاخه در خاک به این ترتیب باید اقدام کرد:

آن بخش از شاخه که در زیر خاک قرار می گیرد، به وسیله کارد تیزی قبلا پوست نیمی از آن به درازای ۵ سانتی متر بریده و برداشته می شود. سپس نزدیک شاخه را گود می کنند و آن را به آرامی می خوابانند و گود را پر از خاک می کنند.

سرشاخه را که از خاک بیرون می ماند به یک چوب می بندند تا راست بایستد. از همان محلی که پوست برداری شده است در طول بهار و تابستان ریشه های نابجا می روید و اسفند سال بعد آن را از درخت مادر جدا و با ریشه به محل اصلی انتقال می دهند.

۴- تکثیر درخت عناب از طریق بذر:

تکثیر عناب از طریق بذر

از این روش معمولا برای بررسی های ژنتیکی و تعیین انواع جدید و نه به قصد تولید زراعی استفاده می شود. هسته سخت میوه را باید شکست، به طوری که به مغز آن آسیب نرسد، آن را بکارند. معمولا دو سال بعد از کاشت جوانه می زند. روش دیگر این که برای کشت بذر عناب، دانه های عناب را گردآوری و در انبار نگه می دارند، سپس در بهار می کارند.

روش کاشت به این صورت است که در نیمه اسفند هسته ها را در ظرفی پر از آب می ریزند و در جای گرمی می گذارند. پس از چند روز که خیس خورد، آن ها را در زمینی که قبلا آماده شده است می کارند، به منظور مرطوب نگه داشتن همه روزه روی آن آب می پاشند.

بذرها در نیمه ی دوم فروردین می رویند. نهال های دو ساله را پس از برگ ریزان از خزانه به زمین اصلی منتقل می کنند. فاصله درخت عناب بستگی به هدف از کاشت آن دارد. اگر هدف تولید میوه است، نهال‌ها با فاصله ۴ تا ۵ متر از یک دیگر باید کاشته شوند، ولی اگر برای تهیه چوبش عناب را می کارند، حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی متر فاصله کافی است.

در کاشت سنتی درخت عناب، عناب را کود نمی دهند. ولی برای برداشت محصول بیشتر باید کود داده شود. بهترین کود همان کودهای یک ساله حیوانی است که در پاییز روی زمین می پاشند سپس فاصله بین درخت عناب را شخم می زنند تا کودها با خاک مخلوط شوند.

پرورش درخت عناب برای تولید چوب، معمولا باید نزدیک به هم کاشته شوند. نزدیکی درختان به یک دیگر موجب می شود که به جای شاخ و برگ فراوان و میوه دهی، فقط مانند درختان تبریزی قد بکشند. این درختان در چنین وضعی دارای تنه ای صاف، راست و بدون گره خواهند بود در نتیجه چوب مرغوبی حاصل می شود.

نحوه مصرف عناب

نحوه مصرف عناب

کاربرد عناب در ایران، هندوستان و پاکستان بیشتر به صورت میوه خشک است. مقدار خوراک میوه عناب تا ۵۰ عدد در روز است. ولی مصرف ۱۰ تا ۱۵ عدد عناب خشک یا تازه برای خوراک در چند روز مداوا کافی است.

برگ درخت عناب خاصیت شویندگی دارد، اگر کمی برگ تازه آن در کف دست له شود با آب تولید کف می کند و به جای صابون می توان از آن استفاده کرد. برای تهیه جوشانده عناب ۵۰ گرم از آن را در ۱ لیتر آب می جوشانند تا حجم آن دو سوم شود.

جوشانده:

۵۰ گرم این گیاه را در یک لیتر آب ریخته و بجوشانید تا حجم آن دو سوم شود.

مصرف عناب به صورت جوشانده

جوشانده عناب و جو:

۱۴ دانه عناب را با ۲۵ گرم جو پوست کنده، مخلوط و در ۲ لیتر آب آن قدر بجوشانید تا جو به اصطلاح شکفته شود و حدود یک لیتر آب باقی بماند. این جوشانده را بگذارید تا ته نشین شود. سپس آب آن را بنوشید.

خیس کرده عناب:

تعداد ۲۰ دانه عناب را با ۳۰ دانه مویز دانه گرفته یا بدون دانه و ۳۰ دانه سه پستان و ۱۷ گرم گل بنفشه در  ۰.۵ لیتر آب خیس کنید و بگذارید تا صبح بماند سپس آن را صاف و با ۵۰ گرم شیر خشت و ۵۰ گرم ترنجبین مخلوط کنید تا کاملا حل شود سپس قدری گلاب به آن اضافه و به مرور بنوشید.

شربت عناب:

استفاده از عناب به صورت شربت

۸۰۰ گرم عناب خشک را در ۴ لیتر آب می جوشانند تا بپزد، سپس عناب‌ها را له می کنند، مایع به دست آمده را صاف و ۳ کیلو شکر در آن می ریزند و دوباره کمی می جوشانند، شربت این گیاه به دست می آید. هنگام نیاز نصف استکان از این شربت را در یک لیوان آب خنک حل می کنند و می آشامند. تمام خواص دارویی عناب در این شربت موجود است.

در بریتانیا عناب را به صورت خشک شده و یا به صورت آب نبات های طعم دار همراه با چای عصرها میل می کنند. در کره، چین و تایوان، شربت شیرین میوه عناب را مورد استفاده قرار می دهند. در برخی مناطق از این گیاه برای تهیه سرکه استفاده می شود و در آفریقا از آن کیک درست می کنند.

عناب کنسرو شده و چای با طعم عناب نیز در جهان استفاده می شود اما در ایران، پاکستان و هندوستان، این گیاه را بیشتر به صورت خشک شده استفاده می کنند.

مضرات استفاده از عناب

عناب در اشخاص سرد مزاج تولید گاز و نفخ می کند. این گونه اشخاص باید این گیاه را با شکر و مویز بخورند. ضمنا این گیاه نیروی جنسی را کم می کند بنابراین باید با غذاهای محرک مانند عسل خورده شود.

سابقه تاریخی درخت عناب

سابقه تاریخی عناب

شی جگن دانشمند چینی در قرن شانزده میلادی در کتاب داروهای گیاهی می گوید که عناب در ۲۰۰۰ سال قبل مصرف دارویی داشته و در کشورهای شرق آسیا از آن برای معالجه بیماری ها استفاده می شده است.

محل رویش عناب

درخت عناب به حالت نیمه خود رو و پرورش یافته در نواحی شمالی ایران، گرگان، گیلان، خراسان: کاشمر، زیرک آباد: (باغ حاج اولیایی)، کاشمر. بلوچستان، بندرعباس به کرمان در ارتفاعات ۲۰۰۰ متری. شیراز و اطراف آن، سیستان: زابل و غیره می روید.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت