سنبل الطیب ، علف گربه (Valeriana officinalis)

کاربر ۱۰کاربر ۱۰
1,355 بازدید
سنبل الطیب

نام فارسی: سنبل الطیب ، علف گربه

نام علمی: .Valeriana officinalis L

نام فرانسه: Herbe aux chats، Valé riancsauvage، Valé riane officinale

نام انگلیسی: Cat’ s valerian، Valerian

نام آلمانی: Gemeiner Baldrian

نام ایتالیایی: Herba de’ gatti، Ammantilla، Valeriana

نام عربی: حشيشة القطه

سنبل الطیب، گیاهی از تیره سنبل الطیب علفی و دارای ساقه قوی به ارتفاع ۰.۵ تا ۱.۵ و حتی ۲ متر است. به حالت خودرو در جنگل های کم درخت، مخصوصا حاشیه جریان های آب یا گودال های غالب نواحی اروپا، آسیا و ایران می روید. پراکندگی آن در مناطق کوهستانی به نحوی است که معمولا از ارتفاع ۱۰۰۰ متری دامنه ها بالاتر نمی رود به طوری که به ندرت ممکن است در ارتفاعات ۲۰۰۰ متری بدان برخورد شود.

گیاه سنبل الطیب از تیره سنبل الطیب

آنچه که تشخیص این گیاه را در همان نظر اول امکان پذیر می سازد، ارتفاع نسبتا زیاد گیاه و شیارهای عمیق ساقه آن است که بر روی آن ها، برگ هایی با ظاهر شبیه به برگ بعضی Fraxinus ها مشاهده می شود. ریزوم آن، پوشیده از ریشه های فراوانی است که از بعضی از آن ها، انشعابات منتهی به جوانه، خارج می گردد و این خود در تكثير پایه های گیاه در یک ناحیه، کمک فراوان می کند. در قاعده ساقه این گیاه مجاور سطح خاک، تعدادی فلس مشاهده می شود که تحتانی ترین قسمت ساقه را می پوشانند.

برگ های آن دارای وضع متقابل و منقسم به ۷ تا ۱۱ برگچه بیضوی، نوک تیز و دندانه دار است ولی گاهی برگ های منقسم به ۱۱ تا ۲۳ برگچه باریک نیز در گیاه مشاهده می گردد که ظاهری باریک تر از دیگران دارند. قسمت های فوقانی ساقه، دارای برگ هایی مرکب از برگچه های نسبتا باریک، به تعداد کم تر است. بوی مطبوع ریزوم گیاه، چون گربه را به سمت خود جلب می کند به طوری که این جانور، در اطراف آن به جست و خیز می پردازد، از این جهت این گیاه را علف گربه نیز می نامند.

گل های گیاه سنبل الطیب ، دارای رنگ سفید یا صورتی و بویی مطبوع است و در اواخر خرداد تا اوایل مرداد نیز به صورت گل آذین دیهیم سه شاخه با ظاهر چتر مانند بر روی ساقه ظاهر می شود. جام گل آن لوله ای، متورم و منتهی به پهنکی منقسم به ۵ لوب نامساوی است. در داخل آن ۳ پرچم و یک مادگی مرکب از تخمدان ۳ برچه ای دیده می شود که ۲ تای آن ها تدریجا تحلیل می رود و منحصرا سومی باقی می ماند و خاتمتا به میوه ای فندقه و منتهی به یک دسته تار در انتها، تبدیل می گردد.

گل های گیاه سنبل الطیب

دانه آن دارای رویانی با لپه های بزرگ و مسطح است. قسمت مورد استفاده والرین، ریزوم و ریشه های افشان آن است که به صورت متصل به ریزوم، به بازارهای دارویی عرضه می شود.

نمونه های وحشی سنبل الطیب (والرین)، برای رفع نیازمندی های درمانی کافی به نظر می رسد زیرا کم تر اقدام به پرورش آن می شود. مخصوصا که بر اثر پرورش نیز مقداری از اختصاصات درمانی گیاه کاهش می یابد. به نظر می رسد که مقدار اسانس ریشه والرین، به جنس زمین محل رویش گیاه و واریته های آن نیز بستگی داشته باشد. ریشه پایه هایی که به حالت خودرو و در ماسه زارها یا در زمین های خشک می رویند، به طور محسوس دارای مقدار بیشتری اسانس، از گیاه اراضی مرطوب است.

تکثیر والرین از طریقه دانه یا ریشه های جوانه داری در اراضی نسبتا مرطوب و قابل نفوذ صورت می گیرد. برای تکثیر آن، معمولا .V. excelsa Poir که به تفاوت یک گونه فرعی یا نوعی مجزا و حتی فرم دیگری از گیاه اصلی ذکر گردیده، پرورش داده می شود.

در بازار تجارت، ریزوم والرین به صورت قطعاتی به طول ۲ تا ۵ و به قطر ۱ تا ۱.۵ سانتی متر، پوشیده از ریشه های افشان فراوان، در معرض استفاده قرار می گیرد. طول ریشه های اطراف ریزوم، ۸ تا ۱۰ سانتی متر و ضخامت آن ها ۱ تا ۲ میلی متر است (در V. excelsa ، قطر ریشه کمی زیادتر است).

گل های گیاه سنبل الطیب ، دارای رنگ سفید یا صورتی و بویی مطبوع است

سطح خارجی ریشه والرین بر اثر خشک شدن، چین دار می گردد. رنگ آن نیز قهوه ای تیره می شود. طعم ریشه ابتدا ملایم، سپس تلخ و معطر و بوی آن مشخص است زیرا بوی اسيد والرینیک می دهد. ریشه های تازه منحصرا بوی ضعیف مخصوص، متمایز از ریشه های خشک می دهند ولی به مجرد خرد و یا خشک شدن، ریشه ها همان بوی قوی و مطبوع مذکور را پیدا می کند.

سنبل الطیب در ماه های اردیبهشت تا شهریور ماه گل می آورد. سنبل الطیب از سال ۹۲۴ بعد از میلاد، به عنوان یک گیاه دارویی شناخته شده است. سنبل الطیب در آلمان، هلند، بلژیک و کشورهای اروپای شرقی به ویژه شوروی سابق کشت می شود البته این گیاه بومی اروپا و بخش آسیا است اما هم چنین در شمال امریکا رشد می‌کند.

قسمت‌های جمع آوری شده به منظور تولید دارو شامل ریزوم‌ها و ریشه‌های گیاه می‌باشند که معمولا در سال دوم و بعضی مواقع در سال اول جمع آوری می‌شوند. این کار همیشه در پاییز انجام می‌شود. گیاه پس از جمع آوری کاملا شسته شده و توسط حرارت مصنوعی بالای ۴۵ درجه سانتیگراد خشک می‌گردد. این دارو فقط پس از خشک شدن، بوی عطری به خود می‌گیرد.

بعضی مواقع طعم سنبل الطیب شیرین و ادویه‌ای و قدری تلخ می‌باشد. این گیاه دارای حدود یک درصد اسانس فرار غنی از ترکیبات مختلف است که، بصورت جدا دارای خاصیت داروئی نبوده ولی، به صورت گروهی و ترکیبی بسیار موثر می‌باشد.

اخصاصات تشریحی ‌سنبل الطیب

اختصاصات تشریحی سنبل الطیب

ریشه والرین در برش عرضی، مشخصات تشریحی زیر را نشان می دهد:

  • لایه تار کشنده که شامل سلول هایی با جدار خارجی بر آمده است و بعضی از آن ها نیز به سمت خارج دراز شده اند.
  • لایه سوبروز که تقریبا همه سلول های آن محتوی اسانس است.
  • پارانشیم پوستی که تمام سلول های آن دارای آمیدون اند به استثنای معدودی از آن ها که دارای اسانس می باشند.
  • لایه آندودرم با ظاهر مشخص که در زیر آن پریسیکل، مرکب از سلول های منظم دیده می شود.
  • پنج دسته آوندی چوب و آبکش که به وضع یک در میان و با ظاهر مشخص دیده می شوند. آخرین لایه های واقع بین عناصر آبکشی و چوب، لایه های مولد است که با دقت مختصر می توان آن ها را تشخیص داد.
  • مغز، مرکب از سلول های چند وجهی که قسمت داخلی ریشه را فرا می گیرد.

در ریشه والرین هیچ گونه بلور اکسالات دیده نمی شود. ذرات آمیدون درون سلول های آن نیز به ابعاد ۱۵ تا ۲۰ میکرون است که به وضع منفرد یا مجتمع در مجاور هم جای دارند.

قسمت های مورد استفاده سنبل الطیب

قسمت های مورد استفاده سنبل الطیب

قسمت مورد استفاده این گیاه ریشه ی آن است و معمولا از ریشه ی گیاهی که بیش از سه سال عمر دارد استفاده می شود. سنبل الطیب پس از خشک شدن به رنگ قهوه ای در می آید. طعم آن تلخ ولی خوشبو و معطر است. عطر آن پس از خشک شدن بیشتر می شود.

ریشه ی تازه‌ی گیاه دارای اسانس بیشتری است و به مرور که خشک می شود اسانس آن کم اما بوی آن زیاد می شود. اسانس تازه به رنگ سبز مایل به زرد است ولی در اثر ماندن غلیظ می شود. آثار دارویی ریشه تازه‌ی آن ۳ برابر خشک شده‌ی آن است. سنبل الطیب باید در حرارت کم خشک شود و در حرارت بالا بیشتر اثر دارویی آن از بین می رود. در کشور ما در حال حاضر هر دو نوع سنبل الطیب به وفور یافت می شوند. نوع هندی آن که از طریق واردات و یا جمع آوری از مراتع به بازار عرضه می شود و نوع دارویی آن تحت عنوان «والریان» شناخته می شود.

این گیاه دارویی به قدری بی خطر و فاقد عوارض است که نیاز به تایید سازمان غذا و دارو (FDA) ندارد و در کشور آمریکا به عنوان مکمل غذایی شناخته می شود و به صورت «فروش آزاد» (OTC) مورد تایید است. در اروپا نیز داروهای اعصاب متعددی در کشورهایی چون سوئیس، فرانسه، آلمان و اتریش از این گیاه تولید می شوند که مورد استقبال وسیع مردم قرار دارند.

ترکیبات شیمیایی سنبل الطیب

ترکیبات شیمیایی سنبل الطیب

ریشه و ریزوم والرین دارای آميدون، تانن، گلوکز، املاح مختلف، اسانس، اسيد والرینیک (ac. valé rianique) (اسيد والریک نرمال)، اسید فرمیک، اسید استیک و اسید پروپیونیک (ac. propionique) است. مواد اخیر که در ریشه خشک گیاه یافت می شود، در ریشه های تازه به حالت اتری، مخصوصا اتر والرينیک وجود دارد. در خاکستر ریشه و ریزوم، مقدار زیادی منگنز یافت می شود.

مقدار کلی اسانس والرین در نوع مرغوب ریشه، به طور متوسط یک درصد است. ریشه – والرين تازه دارای مقدار نسبتا زیاد اسانس ولی با بوی کم است. تدریجا که ریشه خشک می گردد، مقدار کلی اسانس آن کاهش حاصل می کند و در عوض بوی قوی کسب می نماید.

اسانس مذكور اگر تازه باشد، رنگ سبز مایل به زرد یا مایل به قهوه ای، بوی نافذ و مشخص و حالت نسبتا روان با واکنش اسیدی خفیف دارد ولی به تدریج که کهنه می شود، غلظت حاصل می کند و حالت اسیدی آن افزایش می یابد. وزن مخصوص اسانس در گرمای ۱۵ درجه بین ۰.۹۳۰ و ۰.۹۶۰ است.

ریشه والرین

اسانس والرین (Oil of valerian) دارای کامفن چپ (l-camphe ne)، پینن چپ و لیمونن چپ (l-limone ne) است که در گیاه تازه، به حالت اترهای پروپیونیک، استیک، فرمیک و والرینیک می باشد. بررسی های Gerock نشان داد که مقدار والرینات بورنیل، معادل ۹.۵ درصد در گیاه تازه است در حالی که بقیه اترها، مجموعا به یک درصد می رسد. اگر اکسیداز موجود در ریشه تازه والرین را با قرار دادن آن در الكل ۸۰ درجه جوشان از بین ببریم، از تجزیه اترهای مذکور جلوگیری به عمل می آید.

اسانس والرین به مقدار بسیار کم در آب ولی به مقادیر خیلی زیاد در الكل، كلروفرم و اتر حل می شود. باید در ظروف کاملا در بسته، در محل سرد و دور از نور نگه داری شود. اسانس والرین، اثر مسکن دارد. در ریشه والرین، توسط Worlizewski (در سال ۱۸۹۱)، وجود یک الكالوئيد و در شیره تازه ریشه، توسط He rissey، وجود یک گلوکزید محقق گردید.

Goris و Vischniac از شیره تازه والرین، مخلوطی از دو الكالوئيد به نام های شاتی نین Chatinine (محلول در اتر) و والرين Valerine (غير محلول در اتر)، به مقدار ۰.۱۰ گرم در هر کیلوگرم ریشه به دست آوردند. مقدار درصد شاتی نین نیز در مخلوط مذكور بیشتر از الكالوئيد دیگر بوده است. ریشه والرین تازه، طبق بررسی های G. Pourchet، به علت دارا بودن اترهای مختلف، فعال تر و موثرتر از ریشه خشک شده آن می باشد و به علاوه اثر ضد تشنج آن نیز، به علت کاهش همین اترها در ریشه خشک، کم تر است.

اسید والرینیک موجود در ریشه والرین

اسید والرينيک Acide vale rianique (اسید والریک نرمال Valeric acid Normal)، به فرمول C۵H۱۰O۵ و به وزن ملکولی ۱۰۲.۱۳ است. نخستین بار در سال ۱۸۱۷ توسط Chevreul کشف شد. در اعضای گیاهان مختلف از جمله انواع زیر، آن هم معمولا به حالت اتری وجود دارد:

  1. در ریشه .Valeriana officinalis L از تیره Valerianaceae
  2. در ریشه Archangelica officinalis Hoffm از تیره Umbelliferae
  3. پوست ساقه .Viburnut prunifolium L از تیره Caprifoliaceae
  4. پوست میوه .Viburnum Lantana L از تیره Caprifoliaceae
  5. پوست میوه .Viburnum Opalus L از تیره Caprifoliaceae
  6. در اسانس لاواندفرانسه .Lavandula vera DC از تیره Labiatae

اسید والرینیک از ریشه والرین، با استفاده از روش های مختلف و در صنعت به طریق سریع تر و با صرفه تر، از اکسیداسیون الكل آمیلیک حاصل از تخمیرهای الکلی قند و مواد نشاسته ای تهیه می گردد. اسید والرینیک، مایعی بی رنگ و دارای حالت روغنی است. بوی ناپسند و طعم ترش، تند و زننده دارد. وزن مخصوص آن در گرمای ۲۰ درجه در حدود ۰.۹۳۹ است. در حرارت حدود ۱۷۵ درجه می جوشد. در ۳۰ قسمت آب ولی به مقادیر زیادتر در الكل و اتر حل می شود. نوع افي سينال آن باید دارای ۹۹ درصد از اسید والرینیک باشد.

اسید والرينيک موجود در ریشه سنبل الطیب

در مصارف درمانی، ملح والرینیات آن به عنوان ضد تشنج و به مقدار ۲ تا ۶ قطره در روز مصرف می شود. کامفن (Camphe ne)، به فرمول C۱۰H۱۶ و به وزن ملکولی ۱۳۶.۲۳ است. در اسانس های مختلف مخصوصا اسانس تربانتین (انواع راست گرد و چپ گرد آن) و اسانس حاصل از گیاهان متعددی از جمله انواع زیر یافت می شود:

  1. .Cupressus sempervirens L (نوع راست گرد) از تیره Cupressaceae
  2. Cymbopogon Nardus Stapf از تیره Graminaceae
  3. .Valeriana officinalis L از تیره Valerianaceae
  4. .Zingiber officinale Rosc (نوع راست گرد) از تیره Zingiberaceae
  5. نوع راست گرد اسانس در گیاهان مختلفی از تیره Lauraceae.

بررسی و استخراج کامفن توسط Simonsen انجام گرفته است. فرم راسمیک آن (dl) ، به صورت ذرات کوچک و مکعب شکل در الكل به حالت متبلور به دست می آید. در گرمای ۵۱ – ۵۲ درجه ذوب می شود. در آب غیر محلول است. به مقدار کم در الكل ولی به مقادیر زیادتر در اتر، سیکلوهگزان (Cyclohexane)، کلروفرم و dioxane حل می گردد. فرم راست گرد و چپ گرد آن، در گرمای ۵۲ درجه ذوب می شوند.

خواص درمانی سنبل الطیب

خواص درمانی سنبل الطیب

خواص مهم آن به طور خلاصه عبارتند از: ضد تشنج، رفع ناراحتی‌های عصبی و هیستری، ضد اسپاسم و آرام بخش و تب بر است. ضد بی خوابی، ضد کرم معده و روده و ضد هیجان است. میگرن، دلهره، تشویش و نگرانی را برطرف می کند. در برطرف کردن درد سیاتیک موثر است. درد سینه و استفراغ را برطرف می کند. و در معالجه‌ی مرض قند موثر است.

ریشه سنبل الطیب دارای اثر ضد تشنج قوی است و از آن در رفع ناراحتی های منشا عصبی، هیستری و به عنوان کاهش دهنده مقدار دفع ادرار در مبتلایان به بیماری قند، استفاده می گردد ضمنا در تمام مواردی که تحریکات روحی در بیمار شدت پیدا می کند و یا این حالت، همراه با بروز عوارضی به بیمار دست می دهد از آن استفاده می شود. سنبل الطیب به راحتی استرس و نگرانی را از انسان دور می کند.

فراورده های ریشه سنبل الطیب به عنوان یک داروی کمکی، در معالجه مبتلایان به صرع، می تواند کمک موثر بنماید. از ریشه سنبل الطیب، در طب عوام برای رفع بی خوابی و به عنوان بادشکن و ضد کرم نیز استفاده به عمل می آورند. یکی دیگر از خواص این گیاه، داشتن منگنز است که برای درمان سفیدی مو از آن استفاده می شود.

فراورده های ریشه سنبل الطیب به عنوان یک داروی کمکی

ریشه والرین، داروی تمام مواردی از بیماری ها که بی نظمی های عصبی در بیمار پیش می آید، شناخته شده است. از فراورده های ریشه سنبل الطیب، به تفاوت در بیماری های مختلف نظیر سرگیجه، دردهای عصبی، سردردهای یک طرفه، سردردهای عصبی ناشی از سیگار کشیدن و به طور کلی دخانیات و یا مصرف الکل، دلهره و نگرانی ها، اضطراب ضعف، اعصاب، هیستری، داء الرقص، حالات مالیخولیایی، سیاتیک، اختلالات زمان یائسگی، سکسکه های مداوم، درد معده منشا عصبی و غیره استفاده می گردد.

مصرف فراورده های سنبل الطیب در ناراحتی های ناشی از وجود کرم های روده، موجب می گردد که نه تنها کرم دفع گردد بلکه ناراحتی های مربوط به وجود آن در بدن نیز به خوبی رفع شود. اسانس سنبل الطیب ضددل پیچه است و به هضم بهتر غذا کمک می کند. سنبل الطیب ضدهیجان است، سکسکه مداوم را از بین می برد.

و در استعمال خارج، ریشه له شده سنبل الطیب را بر روی زخم و کوفتگی ها به منظور معالجه و رفع درد اثر می دهند. از برگ های له شده آن، برای درمان اولسرها استفاده به عمل آمده و نتیجه مثبت نیز گرفته شده است. در زمان های قدیم از جوشانده برگ این گیاه، به صورت حمام دهان، جهت رفع ورم مخاط دهان، استفاده به عمل می آورده اند.

صور دارویی سنبل الطیب

صور دارویی سنبل الطیب

از ریشه سنبل الطیب به حالت خشک و تازه، به صور مختلف زیر استفاده درمانی به عمل می آید:

ریشه خشک سنبل ‌الطیب

به صورت گرد به مقدار ۲ تا ۱۰ گرم (مصرف گرد چندان معمول نیست) – دم کرده ۱۰ در هزار – عصاره هیدروالکلی به مقدار ۰.۵ تا ۳ گرم به صورت حب برای اشخاص بالغ و ۰.۱۰ گرم بر حسب هر یک از سنین عمر در اطفال – عصاره روان (به مقدار برابر از گیاه و حلال تهیه می شود) به مقدار ۲ تا ۸ گرم – تنطور الكلی ۱/۵ که هر ۵۴ قطره آن یک گرم وزن دارد، به مقدار ۲ تا ۱۵ گرم در یک پوسیون یا شربت – شربت والرین که با عصاره تهیه می گردد و هر قاشق سوپ خوری آن دارای ۰.۲۵ گرم عصاره است به مقدار ۲۰ تا ۱۰۰ گرم (برای اطفال، ۳گرم بر حسب هر یک از سنین عمر) – تنقیه جوشانده (۱۰ تا ۶۰ گرم در ۲۵۰ گرم آب) یا ۱۰ تا ۱۵ قطره اسانس به صورت امولسیون به کار می رود.

طبق بررسی های جدید، بعضی از فرم های دارویی والرین مانند عصاره نرم، عصاره – استابیلیزه، آب مقطر و تنطور آن، تقریبا فاقد اثر مسکن و آرام بخش به نظر می رسند از این – جهت، مصرف ریشه استابيليزه والرین به مقدار ۲ تا ۵ گرم به صورت دم کرده امروزه توصیه می شود.

ریشه تازه سنبل ‌الطیب

صور دارویی ریشه تازه سنبل الطیب

به صورت الكلاتور استابیلیزه به مقدار ۵ تا ۱۵ گرم مخلوط در یک شربت یا پوسیون – عصاره روان حاصل از گیاه که بدون مداخله گرما تهیه شده باشد (Energe te ne) به مقدار ۲ تا ۶ قاشق قهوه خوری در روز، مخلوط در آب قند – انتره (Intrait) والرین به مقدار ۰.۲۰ تا ۰.۶۰ گرم به صورت حب، کاشه یا محلول در آب (به صورتی که هر قاشق قهوه خوری مایع، محتوی ۰.۱۰ گرم از آن باشد و برای اطفال به مقدار ۰.۰۱ تا ۰.۰۲ گرم بر حسب هر یک از سنین عمر مصرف می شود.

در دام پزشکی، از ریشه سنبل الطیب به صورت گرد یا دم کرده (برای نوشاندن یا تنقیه به جانوران)، جهت رفع صرع، آرام کردن حالات تشنجی سگ ها و رفع حرکات غیر ارادی، استفاده به عمل می آورند.

مقدار مصرف آن برای سگ ۰.۵ تا ۳ گرم، برای گوسفند و خوک ۵ تا ۱۰ گرم، برای اسب ۱۵ تا ۳۰ گرم و برای گاو ۳۰ تا ۸۰ گرم است.

۱- نسخه به عنوان ضد تشنج

الف – گرد ریشه سنبل الطیب۰.۵۰ گرم
ژوسکیام۰.۰۲ گرم

برای یک کاشه و به مقدار ۲ تا ۶ کاشه در روز.

ب – اسانس سنبل الطیب۱۵ قطره
زرده تخم مرغیک عدد
جوشانده ریشه ختمی۲۵۰ گرم

از محلول حاصل پس از یک نواخت شدن، به صورت تنقیه و به عنوان ضد تشنج استفاده می توان به عمل آورد.

نسخه های ضد تشنج و رفع عوارض بیماری قند با سنبل الطیب

۲- نسخه برای رفع عوارض بیماری قند

عصاره بلادون۰.۵۰ گرم
عصاره تبائیک۰.۰۱ گرم
عصاره والرین۰.۱۰ گرم
گرد کنکینابه مقدار کافی برای یک حب

مقدار مصرف آن، ۲ حب در روز برای ادامه به مدت ۱۰ روز متمادی است.

٣- نسخه جهت درمان هیستری

عصاره ژوسکيام (بنگ دانه)۱۰ گرم
عصاره والرين (سنبل الطیب)۱۰ گرم
اکسید روی۱۰ گرم

برای تهیه ۲۰۰ حب که به مقدار یک عدد در روز مصرف می شود. حب مگلن مصرف زیاد در درمان هیستری دارد. مقدار مصرف آن را می توان با تجویز پزشک معالج تدريجا افزایش داد. هر حب مگلن که طبق فرمول فوق تهیه می شود، دارای ۰.۰۵ گرم عصاره ژوسکیام، ۰.۰۵ گرم عصاره والرین و ۰.۰۵ گرم اکسید روی است.

۴- نسخه آرام بخش

تنطور پاسیفلور (Passiflore)۳ گرم
تنطور کراته گوس (Crataegus)۳ گرم
عصاره والرین۴ گرم
عرق نعناعبه مقدار کافی تا ۹۰ میلی لیتر

یک قاشق قهوه خوری از مخلوط فوق را در کمی آب ریخته به عنوان آرام بخش در – ناراحتی های قلبی – عروقی مصرف می نمایند.

محل رویش سنبل الطیب

محل رویش سنبل الطیب

گیاه سنبل الطیب در بعضی از نواحی شمال غربی ایران مانند میشود داغ یافت می گردد.

از نمونه های دیگر گیاهان تیره سنبل الطیب که خواصی مشابه سنبل الطیب دارند، گونه های زیر که منحصرا یکی از آن ها در ایران می روید، قابل ذکر است:

  1. .Valeriana phu L گیاهی است که به عنوان زینت در نواحی مختلف پرورش می یابد.
  2. .V. dioica L دارای اثر درمانی کم تر از سنبل الطیب است. در اروپا و بعضی نواحی آسیا و احتمالا در جنوب ایران (بلوچستان) می روید.
  3. .V. tuberosa L دارای ریشه و ریزوم بسیار معطر است و در مناطق کوهستانی کم ارتفاع و دامنه های آهکی نواحی مرطوب می روید. در بعضی نواحی اروپا و کشور فرانسه یافت می شود.
  4. .V. montana L در ارتفاعات بین ۵۰۰ و ۲۶۰۰ متری نواحی مختلف اروپا مانند فرانسه می روید و بیشتر در جنگل ها پراکندگی دارد. اعضای زیرزمینی آن دارای اختصاصات درمانی شبیه گونه های فوق است.
  5. .V. saliunca All در بین تخته سنگ های نواحی کوهستانی اروپا مانند آلپ و پیرنه می روید و اصولا نسبت به گونه های دیگر کم یاب است. ریشه و ساقه زیرزمینی آن بسیار معطر و دارای اختصاصاتی شبیه سنبل الطیب می باشند.
  6. .V. celtica L، گیاهی به ارتفاع حداکثر ۱۵ سانتی متر است و در بعضی از قله های آلپ، بین تخته سنگ های سیلیسی در ارتفاعات ۲۰۰۰ تا ۲۶۰۰ متری می روید. در سویس و اتریش نیز یافت می شود. اختصاصات درمانی آن شبیه به والرین افي سينال است.
نام های عربی سنبل الطیب

نام های عربی آن، سنبل رومی، سنبل جلابی و سنبل اقليطي (Sunbul aqliti) است. ریشه والرين ژاپن که واریته ای به نام Var. angustifolia Miq از گونه والرین افي سينال است، بر اثر تقطير، مقدار زیادتری اسانس تولید می کند. ترکیب شیمیایی اسانس آن، شبیه اسانس والرين افي سينال می باشد ولی چون علاوه بر مواد موجود در اسانس اخير، دارای استات کسیل (Acet. Kessyle) نیز هست، از این جهت وزن مخصوص آن زیادتر و بین ۰.۹۹۰ تا ۰.۹۹۶ می باشد.

برگ و ریشه بعضی از گیاهان تیره سنبل الطیب، متعلق به جنس Velerianella مانند .V. crenata Rap .،V, clitoria Pall و V. dentata Lois که در نواحی معتدله اروپا پرورش می یابند به مصارف تغذيه و تهیه سالاد می رسند. نوع اول از ۳ گیاه مذکور دارای ویتامین های A و B و C، مواد لعابی و معدنی است. از نظر درمانی، اثر نرم کننده، ملین، مدر و تصفیه کننده خون دارد. در رفع ناراحتی های سینه ، يبوست، تصلب شرایین و کلی با سیلوز نیز اثر درمانی ظاهر می کند. دانه آن دارای ۲۰ تا ۲۵ درصد ماده روغنی است.

Patrinia scabiosaefolia Link که در ژاپن پرورش می یابد، دارای ریشه اسانس دار با اثر درمانی است. ریشه آن به عنوان آرام کننده و ضد تشنج، مورد استفاده قرار می گیرد.

نحوه مصرف سنبل الطیب

نحوه مصرف سنبل الطیب

از عصاره و روغن ساخته شده از سنبل الطیب به عنوان طعم دهنده در غذاها و نوشیدنی ها استفاده می‌شود.

 پودر:

ریشه سنبل الطیب را خرد کرده و در حرارت ۴۰ درجه خشک کنید. سپس آن را آسیاب کنید و از الک ریز رد کنید. این پودر به عنوان داروی ضدتشنج بکار می رود. مقدار مصرف آن ۵-۱۰ گرم در یکلیوان آب سرد، در روز است.

ریشه سنبل الطیب را پودر کنید، ۴ گرم از آن را با ۴ گرم پودر رازیانه و ۴ گرم قند ساییده مخلوط کنید، این مخلوط را ۴ قسمت کنید و در طول روز به فواصل مساوی بخورید. ریشه سنبل الطیب را خرد کنید. ۱۰۰ گرم از آن را در ۰/۵ لیتر الكل طبی ۶۰ درجه بریزید و بگذارید بماند. هر روز چند بار آن را هم بزنید و پس از ۱۵ روز آن را صاف و در شیشه در بسته نگهداری کنید. مقدار مصرف آن ۱۰ تا ۳۰ قطره است.

دم کرده:

دم کرده سنبل الطیب

مصرف دم کرده سنبل الطیب به همراه گل گاوزبان آرامش بخش است. اغلب برای اختلالات خواب به ویژه ناتوانی در خواب (بی خوابی) مورد استفاده قرار می گیرد.

اگر از عصاره ی غلیظ شده ی ریشه گیاه سنبل الطیب برای درمان بیماری بی خوابی استفاده می کنید، باید آن را حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از خواب مصرف کنید. فرآورده های خشک شده ی ریشه ی این گیاه که به صورت ۱.۵ تا ۲ گرمی هستند، نیز باید ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از خواب مصرف شوند. برخی نیز این گیاه را با بادرنجبویه (ملیس)، رازک، گل ساعتی و اسکالکپ (در طب چینی کاربرد دارد) ترکیب و مصرف می کنند.

مصرف تازه‌ی این گیاه بهتر و موثرتر از مصرف ریشه خشک آن است.

توصیه ها:

تحقیقات نشان می دهد که این گیاه هیچ گونه اثر مخربی بر توانایی افراد در هنگام رانندگی و کار با ماشین آلات مختلف ندارد. مصرف ۵ تا ۲۰ برابر مقدار توصیه شده احتمال خطر سکته قلبی را بالا می برد. همچنین در صورتی که هر روز از سنبل الطیب استفاده می کنید، به طور ناگهانی آن را کنار نگذارید.

به نظر نمی رسد که مصرف سنبل الطیب قبل از خواب موجب ایجاد مشکل در هوشیاری و تمرکز فرد در صبح شود. چون سنبل الطیب برای کلیه مضر است باید آن را با کتیرا مصرف کنید. همچنین در دوران بارداری و شیردهی بهتر است از مصرف آن پرهیز شود.

نحوه کاشت و تکثیر سنبل الطیب

نحوه کاشت و تکثیر سنبل الطیب

تکثیر گیاه سنبل الطیب توسط بذر به دو روش مستقیم و غیرمستقیم انجام می شود.

  1. کاشت مستقیم که با استفاده از ردیف کار بذرها به صورت سطحی در ردیف هایی به فاصله‌ی ۴۰ سانتی متر کشت می شوند. پس از کشت انجام غلتک مناسب سبب تسریع و هماهنگی در جوانه زدن و رویش بذر می شود.
  2. کاشت غیر مستقیم که در اواسط تابستان (نیمه دوم تیر) بذرها را در خزانه ای که آماده شده است کشت می کنند. روی بذرها را حداکثر ۰.۱ سانتی متر با خاک برگ می پوشانند. سپس غلتک مناسبی زده می شود. چون نور و رطوبت سبب تسریع در جوانه زنی بذر می شود سطح خزانه را با پوشش های مناسبی می پوشانند پس از سبز شدن باید به برچیدن پوشش های مذکور اقدام کرد.

نشاها در اواخر شهریور تا اوایل مهر که ارتفاع آنها بین ۱۵ تا ۱۷ سانتی متر است باید به زمین اصلی منتقل شوند. با آغاز فصل سرما از رشد گیاهان کاسته می شود و اندام هوایی گیاهان بر اثر سرما خشک می شود، ولی ریشه ها زنده و از فعالیت خفیفی برخوردارند. اوایل بهار سال بعد گیاهان به سرعت رشد می کنند و ساقه های گل دهنده ی آنها ظاهر می شوند.

یکی دیگر از روش های تکثیر این گیاه تکثیر رویشی است. بوته ی گیاه را چند قسمت می کنند و می کارند. در تکثیر رویشی گیاهان به سرعت به گل رفته و ریشه توسعه پیدا نمی کند. از این رو به ندرت از این روش استفاده می‌شود.

کشت سنبل الطیب

سنبل الطيب هوای معتدل و آب نسبتا زیادی نیاز دارد. این گیاه را در مناطقی با بارندگی نسبتا زیاد می توان کشت کرد. بذر سنبل الطیب در دمای ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتی گراد و با نور و رطوبت کافی جوانه می زند. تاریکی مانع رویش بذر گیاه می شود. سنبل الطیب را در خاک هایی با بافت متوسط، حاصلخیز و غنی از ترکیبات و مواد هوموسی و با زهکشی مناسب باید کشت کرد. ضخامت زیاد سطح الارض سبب گسترش و توسعه ریشه و نیز سبب افزایش عملکرد آن می شود. خاک‌های سنگین و بسیار مرطوب برای کشت گیاه مناسب نیست.

چنانچه این گیاه در فصل پاییز کشت شود باید پس از برداشت محصول قبل، هنگام آماده سازی خاک، کود حیوانی کاملا پوسیده به زمین اضافه کرد و شخم متوسط زده شود. پس از شخم، کلوخ‌ها خرد و سپس زمین تسطیح و برای کشت گیاه آماده شود. چنانچه سنبل الطیب در فصل بهار کشت شود از انجام اعمالی که سبب کاهش رطوبت خاک شود باید خودداری کرد.

سنبل الطیب را با هر گیاهی به تناوب می توان کاشت، لیکن چنانچه در فصل پاییز به انتقال نشاهای سنبل الطیب به زمین اصلی اقدام شود، بهتر است با گیاهانی مانند غلات، خردل، نخود و سبزیجات به تناوب کشت شود ولی اگر در فصل بهار به انتقال نشا اقدام شود بهتر است با گیاهان وجینی به تناوب کشت شود.

سنبل الطیب نسبت به کشت مداوم در یک زمین بسیار حساس است و تکرار کشت آن در یک زمین پس از ۲ تا ۳ سال امکان پذیر است. تاریخ کشت گیاه به شرایط آب و هوایی محل رویش بستگی دارد. زمان مناسب برای کشت مستقیم اوایل بهار است در این صورت بذرها مستقیما در زمین اصلی و در ردیف هایی به فاصله ۴۰ سانتی متر کشت می شود.

مبارزه با علف‌های هرز در طول رویش سنبل الطیب

برای کشت غیرمستقیم اواسط تابستان (نیمه دوم تیر) زمان مناسبی است. در کشت غیرمستقیم بذرها در ردیف هایی به فاصله ی ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر در خزانه کشت می شوند. و روی آنها را باید با خاک برگ به ضخامت ۰/۱ سانتی متر پوشاند.

به منظور ایجاد تراکم در بستر سطحی خاک غلتک مناسبی زده می شود. پس از ۲ تا ۲/۵ ماه هنگامی که ارتفاع نشاها به ۱۵ تا ۱۷ سانتی متر رسید (اواخر شهریور تا اوایل مهر) آنها را باید به زمین اصلی در ردیف هایی به فاصله ۴۰ تا ۵۰ سانتی متر و فاصله ی دو بوته در هر متر طولی ۲۰ تا ۲۵ سانتی متر منتقل کرد.

مبارزه با علف‌های هرز در طول رویش گیاه نقش عمده ای در افزایش عملکرد ریشه دارد. برگردان کردن خاک بین ردیف ها نه تنها سبب تهویه خاک و افزایش عملکرد ریشه می شود بلکه در از بین بردن علف‌های هرز بسیار موثر است. لذا همراه مبارزه شیمیایی با علف‌های هرز وجین مکانیکی آن‌ها نیز ضرورت دارد.

ریشه سنبل الطیب در اواخر رویش (پاییز یا زمستان) از بیشترین مقدار ماده ی موثره برخوردار است. چنانچه نشاها در پاییز به زمین اصلی منتقل شده باشند باید در فصل پاییز (مهر و آبان) سال بعد برداشت شوند. اگر نشاها در فصل بهار به زمین اصلی منتقل شده باشند به ندرت در فصل پاییز همان سال برداشت می شوند. در این صورت نیز توصیه میشود ریشه ها در فصل پاییز بعد برداشت شوند.

برداشت سنبل الطیب

برداشت ریشه در فصل پاییز سال سوم مناسب نیست. قبل از برداشت ریشه ابتدا باید اندام‌های هوایی گیاهان را برداشت کرد. در سطوح کم کشت پس از آبیاری زمین، با بیل یا چهار شاخ اقدام به برداشت ریشه می شود. ولی در سطوح وسیع با استفاده از ماشین (مانند ماشینی برداشت سیب زمینی) محصول ریشه را باید برداشت کرد.

پس از برداشت ریشه باید آن ها را با آب جاری شسته و بلافاصله در دمای ۴۰ تا ۵۰ سانتی گراد خشک گردد. اگر هدف جمع آوری بذر باشد. بذرهای سنبل الطیب از اواخر اردیبهشت به تدریج میرسند. بذرهای رسیده از گیاه جدا و به کمک پاپوس ها به سهولت به اطراف پراکنده می شوند. لذا در برداشت بذر باید دقت کرد تا هدر نروند. هنگامی که قسمت اعظم بذرها می رسند ساقه های گل دهنده را باید جدا و سپس خشک کرد. پس از خشک کردن، بذرها را بوجاری، تمیز و جمع آوری و در مکان مناسب باید نگه داری کرد.

سابقه تاریخی سنبل ‌الطیب

سنبل الطیب از گیاهان دارویی شناخته شده در طب باستان و مدرن است. خواص ریشه این گیاه توسط بقراط، دیوسکوریدس، ابوعلی سینا و سایر حکمای بزرگ به تفصیل برشمرده شده است.

در طب هندی (آیورودا) نیز از سنبل الطیب برای بهبود نارسایی های سیستم های عصبی، گوارشی و تنفسی به عنوان محرک، ضداسپاسم، خواب آور و هضم کننده استفاده می شود.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت