شنبلیله (Trigonella Foenum – graecum)

farhad farhad
791 بازدید
گیاه شنبلیله

نام فارسی: شنبلیله

نام علمی:‌ .Trigonella Foenum – graecum L

نام فرانسه: Sé negrain, Foingrec, Graine soyeuse, Sain graine, Trigonelle, Fenugrec

نام انگلیسی: Fenugreck

نام آلمانی: Gemeiner Hornklee, Foenugreksamen, Bockshornklee

نام ایتالیایی: Trigonella ,Erba medica ,Fieno grcco

نام عربی: حلبه (Hhulbah ,Hhelbah)

شنبلیله از تیره پروانه واران است و در کشورهای مراکش، اتیوپی، تونس، مصر، الجزایر و هند کشت می‌شود. این گیاه در آسیا، اوکراین و از هندوستان تا چین گسترش دارد.گیاهی علفی و یک ساله است. منشا این گیاه نواحی مدیترانه گزارش شده است و تاکنون ۷۰ گونه متعلق به جنس تریگونلا شناسایی شده است.

ارتفاع این گیاه متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی داشته و بین ۴۰ تا ۶۰ سانتی متر می‌باشد. ساقه، انشعاب‌های متعددی دارد. برگ ها سه تایی و طول آن یک تا چهار، سانتی متر است. دمبرگ به طول یک تا سه سانتی متر و کم و بیش، کرک دار است. گل های شنبلیله دو جنسی سفید، زرد و به ندرت بنفش رنگ هستند.

قسمت دارویی شنبلیله دانه های آن است

میوه شنبلیله غلاف دار، به طول ۱۰ تا ۱۲ سانتی متر و پهنای آن ۰.۵ تا ۱ سانتی متر است. داخل میوه تعدادی دانه قرار دارد. دانه این گیاه در تاریکی جوانه می زند و یک الی دو سال از قوه نامیه مناسبی برخوردار است. دانه های آن که قسمت دارویی گیاه است، رنگ زرد حنایی یا قهوه ای، پهن و کم و بیش مکعبی شکل و بوی قوی با طعمی تلخ دارد.

گل های آن بین ساعات ۹ صبح تا ۶ بعدازظهر باز می‌شوند. گل ها ساعت ۱۱:۳۰ صبح حداکثر شکوفایی را دارند. ۳۰ تا ۳۷ روز پس از سبز شدن، بذرهای گل ظاهر می‌شوند و حدود ۷ تا ۱۸ روز گل ها روی گیاه مشاهده می‌شوند. میوه‌ها ۶۰ تا ۹۰ روز پس از سبز شدن بذر می‌رسند. غلاف‌ها دراز و استوانه‌ای شکل هستند.

شنبلیله از گذشته به عنوان گیاهی دارویی مورد استفاده قرار می گرفته است. از اندام رویشی تازه شنبلیله، سال هاست به عنوان سبزی استفاده می‌شود. مواد موثر این گیاه کاهش دهنده قند خون، ضدالتهاب و نرم کننده سینه است. در صنایع دارویی، از مواد موثره دانه این گیاه هورمون‌های جنسی، کورتیکوستروئیدها، ویتامین D و گلی کوزیدهای قلبی تهیه می‌شود. یکی از دانشمندان با تحقیقات زیادی که روی شنبیلیه انجام داد دریافت که، شنبلیله در رفع سل استخوانی اطفال بسیار موثر است.

این گیاه در طی قرون گذشته در ایران، برای درمان بسیاری از بیماری ها مصرف می‌شده است. شنبلیله چون دارای مواد فسفر، آهن، ازت می‌باشد، تقویت کننده لوزوالمعده می‌باشد. از این دانه در قدیم، برای درمان دیابت به کار می رفته است. این دانه با این همه خواص مفید، دارای بویی ناپسند است. بنابراین، برای استفاده دانه باید آن را با مواد معطر مخلوط کنند تا بوی بد آن را تا اندازه ای برطرف کنند.

نحوه کاشت و تکثیر ‌شنبلیله

نحوه کاشت و تکثیر شنبلیله

تکثیر آن از طریق کاشتن دانه گیاه در زمین های رستی – آهکی و در شهریور ماه انجام می گیرد. در زراعت شنبلیله معمولا دانه های آن مخلوط با دانه شبدر کاشته می شوند. پس از کاشتن دانه شنبلیله موقعی که دانه ها رویش کافی یافتند و گیاه جوانی از نمو هر یک از آن ها حاصل شد، ضمن کندن علف های هرزه مزرعه، فاصله آن ها را اگر کم باشد، به نحوی تنظیم می کنند که هر گیاه لااقل ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر از دیگری فاصله داشته باشد.

برداشت محصول از نظر به دست آوردن دانه، مواقعی انجام می گیرد که میوه ها کاملا رسیده باشند. در این موقع ساقه گیاه را از قاعده قطع می کنند و آن ها را در محلی مناسب به حال خود قرار می دهند تا خشک شوند. سپس ضرباتی بدان ها وارد می آورند که تا دانه ها از میوه رسیده و خشک خارج شوند.

ترکیبات شیمیایی شنبلیله

ترکیبات شیمیایی شنبلیله

بررسی های فراوانی که طی سال های متمادی توسط عده ای از محققین بر روی دانه شنبلیله به عمل آمد، وجود موادی به نسبت های زیر را: ۷.۳۶ درصد مواد چرب، ۷۲.۴۹ درصد مواد نشاسته ای و قندی، ۲۸.۹۱ درصد مواد ازته، مقدار زیادی مواد فسفردار، کولین، الكالوئیدی به نام تری گونللين trigonelline با ترکیب مشابه اسید نیکوتینیک (ac. nicotinique) در آن محقق نمود. تجسسات بعدی نشان داد که مقدار جزئی کومارین (coumarine)، تانن، یک ماده زرد رنگ و اسانس نیز در آن یافت می گردد.

تری گونل لين (کوفه آرین coffearine، کافه آرین caffearine، ژینه زین ginesine، تری – ژه نولين trigenolline) ، به فرمول C۷H۷NO۲ و به وزن مولكولی ۱۳.۱۳۷ است. تری گونل لین، در شنبلیله (.Trigonella Foenum – graecum L) ، قهوه سبز، دانه انواع مختلف Strophanthus (از تیره Apocynaceae)، شاهدانه یا .Cannabis sativa L (از تیره Cannabinaceae) و دانه بسیاری از گیاهان و ژله بعضی ماهی ها و غیره یافت می شود.

استخراج آن از ادرار، توسط Linnewah و Ren wein صورت گرفت. سنتز آن نیز توسط Turnau عملی گردید.

منو هیدرات آن که در اتانول، حالت تبلور پیدا می کند، طعمی شور دارد و در گرمای ۲۳۰ – ۲۳۳ درجه ذوب می شود. به مقدار زیاد در آب محلول است ولی در اتر ز کلروفرم حل نمی شود.

کلریدرات موجود در شنبلیله

کلریدرات آن در الكل ۹۰ درجه به حالت متبلور به دست می آید. در گرمای ۲۵۸ – ۲۵۹ درجه ذوب می شود. در آب نیز به مقدار زیاد حل می گردد ولی در اتر و بنزن غير محلول است.

پیکرات آن، به صورت بلوری های زرد رنگ در الكل به دست می آید. در گرمای ۲۰۴ تا ۲۰۵ درجه ذوب می گردد و در آب محلول است ولی در الكل مطلق و اتر به مقدار کم حل می شود. اسید نیکوتینیک [PP. factor ، نیاسین niacin ، نیکاسيد Nicacid …………..]، عامل جلوگیری کننده از بروز بیماری پلاگر Pellagre است که ویتامین ضد این بیمای نیز نامیده می شود.

دارای فرمول C۶H۵NO۲ و به وزن ملکولی ۱۲۳.۱۱ است. به مقادیر ناچیز در سلول های زنده ولی به مقادیر زیاد در جگر، خمیر مایه، شیر، غدد فوق کلیه، گوشت سفید، یونجه، سبزیجات ، غلات، و ذرت یافت می شود. به طریق مختلف از جمله اکسیداسیون نیکوتین با اسید نیتریک غلیظ، می توان آن را به دست آورد.

اسید نیکوتینیک، به صورت بلوری های سوزنی شکل در الکل یا آب به دست می آید. جاذب رطوبت نیست. در گرمای ۲۳۶.۶ درجه نیز ذوب می گردد. هر گرم آن در ۶۰ میلی لیتر آب حل می شود. درجه انحلال آن در آب جوش، الكل جوش و کربنات ها زیاد است. در اتر حل نمی گردد.

خواص درمانی شنبلیله

خواص درمانی شنبلیله

از نظر درمانی اثر گشاد کننده مجاری عروق خونی را دارد. ویتامین .PP ، در درمان بیماری پلاگر، آویتامینوز ناشی از آن که به صورت اختلالات هضمی، مغزی، پوستی، عدم تعادل غذایی و متابولیکی عارض می شود به کار می رود. مصرف مقادیر زیاد آن به عنوان باز کننده مجاری عروق (.Vaso – dilat) مورد استفاده قرار می گیرد.

دانه شنبلیله نه تنها اثر نرم کننده و رفع تحریکات جلدی دارد بلکه دارویی است نیرو بخش که دارای اثر ترمیم کننده قوای از دست رفته می باشد از این نظر مصرف آن اختصاصا در بیماران مبتلا به سیل و افراد لاغر و نحیف به منظور فراهم آوردن ذخایر لازم بدن اثر مفید ظاهر می نماید. در تایخچه مصارف درمانی از شنبلیله چنین مندرج است که مردم مشرق زمین، با مصرف شنبلیله، اندام لاغر و نامتناسب خود را به حالت طبیعی برمی گرداندند.

با توجه به این شهرت ها بود که نخستین بار پروفسور L. Renon، مصرف آن را در تغذیه مسلولین مورد آزمایش قرار داد و از تجربیات خود نتایج بسیار خوب گرفت. به پیروی از بررسی دانشمند مذکور، پزشکان دیگر نیز در طی نیم قرن اخیر، اثرات شنبلیله را مورد تحقیق قرا دادند. مانند آن که R. Muller در سال ۱۹۲۴ با آزمایش های متعددی که در مورد اثر درمانی شنبلیله به عمل آورد، آن را نه تنها یک داروی موثر در رفع اوستئومیلیت Oste omyelite و شل استخوانی اطفال موثر تشخیص داد بلکه چنین اظهار نظر نمود که از آن می توان برای موارد مختلفی که تجویز داروهای آهن و فسفردار ضرورت پیدا نماید، استفاده به عمل آورد.

درمان تب با دانه شنبلیله

با مصرف دانه شنبلیله، حالت عمومی بیمار سریعا بهبود محسوس پیدا می کند و این بهبودی نیز حتی در هنگامی که تب در بیمار هنوز قطع نگردیده قابل تشخیص است.

پزشکان مختلف دیگر مانند Rene Gaultier در سال ۱۹۲۴ نیز به نتایج مشابه در درمان با شنبلیله رسیدند. شنبلیله به علت دارا بودن مواد فسفر و آهن دار، هیدرات های کربن. مواد ازته، دیاستازها و غیره می تواند کلیه حالات مرضی، ناشی از بی اشتهایی و ضعف و لاغری را از بین ببرد و چون اثر نیرودهنده اعمال لوزالمعده دارد، در تقویت دستگاه هضم و بی نظمی های متابولیسم عمومی بدن موثر واقع شود.

بررسی های ارزنده R. Heuer در سال ۱۹۲۸ نشان داد که دانه شنبلیله نه تنها در تقویت قوای جسمانی و روحی موثر است بلکه در نرمی استخوان، خنازیر، مرض قند و همچنین در سل ریوی، استخوانی و مغزی نیز اثرات مفید به وجود می آورد.

طبق نظریه پزشکان متخصص بیماری سل، دانه شنبلیله در بیماران مسلول، همان اثری را ظاهر می کند که روغن ماهی مرو به وجود می آورد. پزشکان ایرانی و عرب، در زمان های قدیم از دانه شنبلیله برای مداوای بیمای قند استفاده زیاد به عمل می آوردند. از معایب شنبلیله فقط بوی ناپسند دانه خرد شده آن است که آن را نیز با مخلوط کردن آرد دانه با مواد معطر یا شیرین می توان تا حدی برطرف نمود.

جلوگیری از لاغر شدن مبتلایان به مرض قند و سل، با دانه شنبلیله

به طوری خلاصه در مورد صفات درمانی شنبلیله، این نکات را باید ذکر نمود که دانه شنبلیله در تجدید قوا، برای کسانی که بر اثر محرومیت های غذایی و نحیف و لاغر شدن، مستعد کسب بیماری های مختلف گردیده اند و هم چنین در جلوگیری از لاغر شدن مبتلایان به مرض قند و سل، اثرات بسیار رضایت بخش ظاهر می نمایند.

در استعمال خارج، از جوشانده دانه شنبلیله به صورت غرغره در ورم لوزه ها، دردگلو و به صورت تنقیه در التهاب و ورم معده و روده، اسهال های ساده، بواسیر، افتادگی رکتوم (Rectum) و به صورت لوسیون در آفت (aphtes) و کمپرس گرم در ترک خوردن لب یا نوک پستان زنان، استفاده بعمل می توان آورد به علاوه اثر رفع التهاب رحم (metrite) دارد و محلول های آن برای شست شوی های مهبلی مورد استفاده قرار می گیرد.

با پختن ۳ تا ۴ قاشق آرد دانه شنبلیله در سرکه، می توان ضماد چربی جهت رفع التهاب های سطحی بدن، چرکین شدن نسج ملتحمه زیر پوست، اولسرها و Panaris تهیه نمود.

صور دارویی شنبلیله

صور دارویی شنبلیله

جوشانده ۳۰ تا ۵۰ در هزار دانه نیم کوب شنبلیله (به شرطی که مدت جوشیدن آن نسبتا طولانی باشد) – دانه، خرد شده و یا آرد عاری از بو، به مقدار ۲ تا ۳ قاشق قهوه خوری مخلوط در عسل، مربا، شکلات، و یا آن که به صورت کاشه و مخلوط با چند قطره اسانس نعناع (برای رفع بوی دانه) – عصاره روان به مقدار یک قاشق قهوه خوری در هر غذا به صورت خالص یا مخلوط با مواد دیگر مانند شربت يدوتانیک فسفاته و غیره مصرف می شود.

در استعمال خارج، جوشانده ۶۰ تا ۱۲۰ در هزار دانه شنبلیله برای تنقیه و یا به صورت کمپرس به کار می رود.

نسخه جهت رفع کم خونی

عصاره روان شنبلیله۸۰ گرم
عصاره روان ترشک (Rumexها)۱۰ گرم
اسید فسفریک افي سينال۲ گرم
تنطور وانیل۱ گرم
شربت پوست نارنجبه مقدار کافی تا ۳۰۰ میلی لیتر

مخلوط مواد مذکور به مقدار یک قاشق سوپ خوری قبل از هر غذا مصرف می شود و اثر درمانی ظاهر می نماید.

در استعمال خارج، آرد دانه شنبلیله را می توان به جای آرد دانه کتان در تهیه ضماد مورد استفاده قرار داد.

شنبلیله در نواحی مختلف ایران پرورش می یابد و از سبزی های مفیدی است که در تهیه اغذیه پیوسته مورد استفاده قرار می گیرد به علاوه به حالت خودرو در نواحی مختلف آذربایجان، اصفهان، فارس، خراسان، (نزدیک بجنورد) و نواحی مرکزی ایران (سمنان – دامغان) نیز می روید.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت