نقش هورمون ها در تنظیم کلسیم بدن

205

نقش هورمون ها در تنظیم کلسیم بدن

هورمون ها در تنظیم کلسیم بدن نقش مهم و اساسی را ایفا می کنند.هورمونی که توسط غدد پاراتیروئید ترشح می شود نقش بسیار مهمی در توانایی بدن برای مصرف کلسیم و به طور غیر مستقیم در مصرف فسفر دارد از این نوع غدد ظریف دو تا در هر یک از دو طرف گردن نزدیک یا وصل به غده تیروئید وجود دارد. هورمون پاراتیروئید سطح مقدار کلسیم در خون را در حد متعارفی در حدود ۱۰ میلی گرم در صد میلی لیتر سرم خون نگه می دارد.

خون

سرم خون قسمت آب گونه و مایع خون است که در حالت سکون از لخته جدا می شود. هرگونه نوسان و تغییر زیاد مقدار کلسیم خون از حد متعارف برای سلامتی انسان خطرناک بوده و ممکن است مهلک باشد.

در مواردی که مقدار کلسیم و فسفر خون کم است این هورمون می تواند  کلسیم و فسفر را به مقدار لازم از استخوان ها کشیده داخل خون کند و در مواقعی که کلسیم و فسفر در خون زیادتر از حد متعارف است، می تواند دفع این مواد را از خون به وسیله کلیه افزایش دهد.

اگر هر عاملی موجب کاهش ترشح هورمون پاراتیروئید شود، مقدار کلسیم خون به سرعت کاهش و مقدار فسفر افزایش می یابد و منجر به پیچیدگی و انقباض اسپاسمی شدید عضله ای می شود.

عوامل جذب کلسیم

همانطور که گفتیم هورمون ها در تنظیم کلسیم بدن نقش مهم و اساسی را ایفا می کنند اما مقدار کلسیم که توسط بدن جذب می شود بستگی به چند عامل دارد که عبارت اند از:

  1. احتیاج بدن به این ماده.
  2. مقداری که از طریق مواد غذایی تامین می شود.
  3.  نوع مواد غذایی
  4. سرعتی که مواد غذایی از مسیر مجاری گوارشی ورودهای عبور می کند.

بدن در مواردی که برای رشد و ذخیره در دوران بارداری و شیردهی احتیاج به کلسیم دارد، مقدار بیشتری کلسیم جذب می کند. ظاهرا در مواردی که مواد غذایی زیاد و سرشار از کلسیم خورده می شود بدن به نسبت کمتری کلسیم جذب می کند.

اما در مواردی که مواد غذایی کم و از نظر محتوایی ضعیف خورده می شود، نسبت بیشتری جذب می کند. اما به هر حال چون نسبت مطرح است معنی آن این است که در مواردی که انسان غذای زیاد و پر کلسیم می خورد مقدار کلسیم جذب شده نسبت به مقدار غذای خورده شده کم است اما از نظر مقدار مطلق، زیادتر از موقعی است که کم غذا خورده می شود و یا مواد غذایی کم کلسیم می خورد.

لاکتوز یا قند شیر به ویژه برای افزایش توانایی بدن در جذب کلسیم نقش مهمی دارد. بعضی از پروتئین ها و آمینو اسیدها نیز مهم هستند و به علت جمع دو عامل بالا در شیر است که جذب کلسیم از شیر بسیار عالی صورت می گیرد. جذب کلسیم از مواد گیاهی تا حدودی کمتر از شیر است. وجود مواد الياف و فیبری و خشن در سبزیجات و برگهای سبزی موجب می شود که آنها در روده ها سریعتر حرکت کرده و درنتیجه، جذب کلسیم از سبزیجات کم شود.

اسفناج، برگ چغندر، ریواس ماده شیمیایی اکسالیک اسید دارند که با کلسیم ترکیب شده و کلسیم اکسالات می سازد و چون غیر محلول در مایع های روده ای است کلسیم جذب نشده از طریق مدفوع دفع میشود. پوسته خارجی دانه های غلات مانند سبوس گندم فیتیک اسید دارند که با فسفر ترکیب شده و فیتات هایی تشکیل می دهند. فیتات ها به خصوص در بچه هایی که در بدن آنها مقدار زیادی فیتیک اسید همراه با مقدار ضعیفی کلسیم و ویتامین D باشد در کاهش جذب کلسیم نقش دارند.

مواد ملين و مسهل ها نیز در ظاهر، جذب کلسیم را کاهش می دهند.

میزان نیاز بدن به کلسیم و فسفر

برای مقدار لازم روزانه کلسيم مطالعات وسیعی شده است. مقدار کلسیم مورد نیاز روزانه بدن انسان ۰/۸ گرم برای بزرگسالان و ۱/۵ گرم در نیمه دوم بارداری و ۲ گرم در دوران شیردهی مادر توصیه می شود.

درباره بچه های ۹-۱ سال روزانه یک گرم و برای بچه های ۱۰-۱۲ سال روزانه ۱/۲ گرم و پسران ۱۹-۱۳ سال روزانه ۱/۴ و دختران ۱۹-۱۳سال روزانه ۱/۳ گرم توصیه می شود.

درباره فسفر، بزرگسالان نیز مانند کودکان به کلسیم احتیاج دارند. و درباره بچه ها مقدار فسفر ۱- ۱ / ۵ برابر کلسیم توصیه می شود. از نظر مواد غذایی درباره اشخاص سالم و نرمال با خوردن همان غذایی که کلسیم و پروتئین را تأمین می کنند، فسفر هم تأمین می شود. معمولا هر ماده غذایی که مقدار کلسیم و پروتئین مورد نیاز روزانه بدن را دارد به احتمال زیاد مقدار فسفر مورد نیاز بدن را نیز دارد.

مقدار کلسیم و فسفر موجود در انواع مواد غذایی مختلف در کتاب های مربوط به تغذیه درمانی نشان داده شده است. درباره کلسیم، شیر بهترین منبع تأمین کننده آن است.

کلسیم

اگر چه هورمون ها در تنظیم کلسیم بدن نقش مهم و اساسی را ایفا می کنند اما تجربه های متعددی نشان می دهد که تقریبا غیر ممکن است مقدار کلسیم مورد نیاز بدن تامین شود. مگر اینکه رژیم غذایی روزانه شامل شیر نیز باشد و از مواد لبنی مانند پنیر و ماست و سایر موادی که با شیر تهیه می شود نیز به مقدار کافی و مکرر استفاده شود. در برخی موارد که شیر در دسترس نیست و یا به دلیلی نمی توان شیر مصرف کرد و مواد لبنی نیز مصرف نمی شود، برای نیاز بدن به ناچار مقداری کلسیم به شکل خالص شیمیایی تجویز می شود. البته کلسیم به این شکل جذب می شود، اما سایر مواد مهمی که در مواد غذایی کلسیم دار همراه با کلسیم وجود دارد از این طریق تامین نمی شود.

تشخیص اینکه مصرف و جذب کلسیم بدن کافی است یا کافی نیست با مطالعه وضع بدن روشن می شود. بدن شخصی که از نظر مواد محتوی کلسیم و سایر مواد مغذی، به طور متناسب و به خوبی تغذیه شده باشد دارای رشد استخوانی خوبی است و به علاوه سیستم اعصاب، منظم و خوب کار می کند و قدرت بدن در هر سنی نسبتا خوب است و در نتیجه دوران نشاط و شباب و عنفوان جوانی طولانی تر می شود.

در کشورهایی که شیر به قدر کافی در اختیار مردم نیست مقدار کلسیم لازم بدن باید از سایر مواد غذایی گرفته شود. در این کشورها کودکانی که از شیر مادر استفاده می کنند روش بسیار مفید و  پسندیده ای است، هر قدر ممكن است باید دیرتر از شیر گرفته شوند طبق دستور شرع مقدس اسلام تاکید شده است، حولين كاملين (دو سال) تا از کلسیم و سایر مواد غذایی شیر مادر حداکثر استفاده را ببرند. استخوان های  ماهی های کوچک و سایر حیوانات که قابل خوردن و جویدن هستند نیز منابع خوبی برای تأمین کلسیم هستند.

شیر مادر

اگر گوشت با استخوان پخته شود مقداری از مواد معدنی استخوان ها در آبی که کمی اسید مانند سرکه داشته باشد خوب حل شده و پس از خوردن، جذب بدن می شود. در کشورهایی که دانه های گیاهی و سبزی جات به مقدار زیادی خورده می شود چون در دانه ها و سبزیجات به مقدار جزئی کلسیم وجود دارد مقدار بسیار کمی کلسیم از این طریق تأمین می شود. آب آشامیدنی در برخی نقاط، کمی کلسیم دارد.

نان ساجی اگر با آرد ذرت درست شود و ذرات را پیش از آسیاب کردن در آهک خیس کرده باشند، مقدار نسبتا خوبی کلسیم در اختیار بدن می گذارد.

اشخاصی که betel nut  مخلوط با خیسانده برگ های آب آهک می خورند، از این طریق کمی کلسیم جذب بدن می شود.

تمام منابع بالا و سایر منابع دیگری که ممکن است مقداری کلسیم داشته باشند همگی نمی توانند به عنوان منبع تأمین کلسیم کافی تلقی شوند به این جهت در مناطقی که از خوردن شیر به میزان کافی، محروم هستند و یا شیر به مقدار کافی در دسترس نیست و یا به دلایل پزشکی از خوردن شیر منع شده اند و از سایر مواد لبنی نیز کم مصرف می کنند، عموما کمبود کلسیم از مسائل حاد تغذیه ای مردم است.

نرمی استخوان

زمانی که اختلالی از این جهت در بدن باشد، شرایط غیر طبیعی برای استخوان ها ایجاد می شود. که پوکی استخوان، نرمی استخوان و سایر عوارض ناشی از کمبود کلسیم قابل تأمل است.

 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید