مزاج شناسی و شناخت انواع مزاج

کاربر ۱۶کاربر ۱۶
1,391 بازدید
مزاج شناسی

شاید بتوان گفت که مزاج شناسی مهم ترین بخش در فهم طب سنتی ایران و همچنین طب اسلامی است. برای اینکه با اهمیت این موضوع بیشتر آشنا شوید لطفا به مقدمه زیر توجه فرمایید:

همواره تفاوت بین افراد توجه ما را به خود جلب می کند. برخی نوزادان زردی می گیرند و برخی نمی گیرند. برخی بچه ها خوب غذا نمی خورند و برخی برعکس خیلی خوش اشتها هستند.

بعضی لاغر و بعضی درشت اندامند. برخی افراد، شجاعند و برخی ترسو. عده ای زود عصبانی می شوند و عده ای خیلی صبور و آرامند. برخی سخاوتمند و ولخرج و عده ای برای یک ریال هم حساب و کتاب دارند.

بعضی قدرت حافظه بالایی دارند و گروهی هم مرتبا مطالب را فراموش می کنند. یکی خواب سبک دارد و دیگری خواب سنگین. یکی تند و تیز و پرانرژی است و دیگری کند و کم انرژی. عده ای به محض خوردن یک عدد خیار دچار دل درد می شوند و برخی هم می توانند نیم کیلو خیار را بدون ناراحتی میل کنند.

مزاج شناسی

یک نفر با خوردن کمی دارچین دچار خارش می شود و دیگری غذاهای خود را پر از ادویه می کند و مشکلی هم پیدا نمی کند. برخی با خوردن یک عدد خرما جوش می زنند و عده ای دیگر ممکن است یک بشقاب خرما بخورند و یک عدد جوش هم در چهره شان ظاهر نشود. برخی پوستی خشک و عده ای پوست مرطوب و لطیفی دارند.

برخی مرتب از اطرافیان خود اشکال می گیرند و به مسائل جزیی فکر می کنند ولی عده ای به راحتی از کنار مسائل جزیی می گذرند. این تفاوت ها در عالم خلقت از جمله بزرگترین آیات الهی است چنانکه خداوند متعال در آیه ۲۲ سوره روم به مزاج شناسی اشاره نموده است:

“و از آیات او آفرینش آسمانها و زمین، تفاوت زبان ها و رنگهای شماست در آن نشانه هایی است برای عالمان”

لازمه شناخت راز این تفاوت ها و نحوه اصلاح یا کنار آمدن با آنها، درک درست بحث مزاج شناسی است. قبل از ورود به بحث مزاج شناسی باید بدانیم ارکان چیست؟

ارکان

ارکان

ارکان به اجسام بسیطی می گویند که غیر قابل تقسیم به اجسام مختلف هستند و اجزای مختلف بدن را تشکیل میدهند و شامل آب، هوا، خاک و آتش می شود که هر کدام در کیفیت های مختلف خودشان مورد استفاده قرار می گیرند.

مزاج عبارت است از درهم آمیختن، اگر اجزای ارکان آب، هوا، خاک و آتش را طوری با هم ترکیب و مخلوط کنیم که هر کدام شدت و تیزی دیگری را بشکند و یک کیفیت مناسبی به وجود بیاید به آن کیفیت مزاج می گویند که به مزاجهای مختلفی از جمله مزاج سن، فصل، مکان، غذاها و انسانهای مختلف تقسیم می شوند و هر کدام در جایگاه خودش بحث مفصل و مشخصی دارد.

حکما معتقد بودند که انسان، حیوان، گیاه و … همه از چهار عنصر یا رکن اصلی تشکیل شده اند، یعنی هر چیزی از تاثیر این چهار رکن بر روی هم و ایجاد یک کیفیت جدید ایجاد می شود. در واقع این چهار ماده، مواد اولیه تشکیل دهنده همه موجودات هستند که پس از مرگ و تجزیه بدن موجود، ابتدا حرارت از بدن خارج شده و جسم سرد می شود.

سپس جسم متورم شده و بادها خارج می گردند و بعد جسم، آب خود را از دست داده، خشک می شود و در نهایت باقیمانده آن تبدیل به خاک شده و به طبیعت بازمی گردد.

این چهار رکن عبارتند از: آتش، هوا، آب و خاک

۱) آتش

آتش

طبیعت آتش گرم و خشک است. در گرمی آتش بحثی نیست، برای درک خشکی آن کافی است توجه کنیم که تاثیر آتش بر رطوبت ها چگونه است؟ شما وقتی یک جسم مرطوب را حرارت میدهید خشک می شود. آفتاب وقتی به زمین باران خورده می تابد زمین را خشک می کند. هنگامی که در محیطی تحت تاثیر آفتاب به طور مداوم قرار می گیرید پوست شما گرم و خشک می شود لذا می گویند آتش گرم و خشک است.

خصوصیت آتش ایجاد لطافت و نفوذ در جسم و سبکی و کم کردن سردی است یعنی هر جسمی که در آن عنصر آتش بیشتر باشد، چابک تر و سریعتر حرکت می کند و نفوذ بیشتری دارد. خود شعله آتش در محیط پیرامون ما هم همین خصوصیت را دارد. اگر جایی آتش بگیرد به سرعت به نقاط دیگر نیز سرایت می کند. اگر در ارکان تشکیل دهنده بدن یک فرد، عنصر آتش زیادتر باشد، حرکات و فعالیت آن فرد سریع تر و با چابکی و شتاب بیشتری انجام می گیرد.

۲) هوا

هوا

طبیعت هوا گرم و تر است. شما وقتی آب را حرارت دهید بخار میشود. بخار آب نسبت به خود آب از سطح انرژی بالاتری برخوردار است چرا که برای تبدیل آب به بخار آن بایستی انرژی مصرف کنیم بنابراین هوا نسبت به آب گرم تر است. هوا شکل پذیری و روانی بیشتری نسبت به آب دارد و نقش آن ایجاد لطافت و سبکی بوده و بین اجزا و ذرات اجسام، تخلخل و فاصله ایجاد می کند.

اسفنجی که فشرده شده است، اگر رها شود با نفوذ هوا در میان اجزای آن، دچار افزایش حجم می شود زیرا هوا در بین اجزای آن تخلخل و فاصله ایجاد کرده است. کسانی که عنصر هوا در بدنشان زیادتر است، استخوان بندی درشت تری دارند زیرا هوا در بین ذرات استخوانی آنها فاصله ایجاد کرده است.

۳) آب

آب

طبیعت آن سرد و تر است. تر بودن و رطوبت آن که واضح است و از توضیح بالا مشخص شد که آب نسبت به هوا سردتر است. خصوصیت آب ایجاد شکل پذیری و قابلیت انعطاف در اجسام است یعنی هر جسمی که عنصر آب در آن بیشتر باشد، خاصیت شکل پذیری، شلی و روان بودن آن بیشتر است. اگر در ارکان تشکیل دهنده بدن یک فرد، عنصر آب زیادتر باشد، آن فرد در برخورد با مسائل، انعطاف پذیرتر خواهد بود.

۴) خاک

طبیعت آن سرد و خشک است. برای تبدیل سنگ آهن به مایع، باید با حرارت زیاد آن را ذوب کنیم یعنی خاک نسبت به آب سرد و خشک تر است وقتی همین خاک را حرارت داده و ذوب می کنیم گرم تر شده و روان یعنی مایع میشود. خصوصیت خاک ایجاد پایداری و استحکام و ثبات در اجسام است.

ارکانطبع
آبسرد و تر
هواگرم و تر
آتشگرم و خشک
خاکسرد و خشک

تذکر: توجه شود که در تر بودن، خاصیت سیالیت و انعطاف نیز می تواند مورد نظر باشد. آب و هوا را به شکل های مختلفی می توانید در آورید. هوا و آب به شکل ظرف خود در می آیند اما خاک و آتش این چنین نیستند، البته توضیحات فوق جهت نزدیک شدن مطالب به ذهن خواننده است و الا توضیحات فلسفی دارد که خارج از بحث ما است.

خاک

به طور کلی اگر هر کدام از این ارکان به میزان مناسب در ترکیب بدن وجود داشته باشند، اعضای بدن قادر خواهند بود وظایف طبیعی خود را به درستی انجام دهند. بوعلی در این باره می فرماید:

” آن گاه که خشک با تر آمیخته شود، در تعامل بین آن دو، خشک از تر شکل پذیری را فرا می گیرد و تر نیز قوام و تعدیل ایجاد شده در خود را به قوت حفظ می کند. پس خشکی به کمک تری از پراکندگی رها می شود و تری به کمک خشکی از ریزش مصون می ماند. ”

ضرورت مزاج شناسی این است که همه انسانها مشابه هم نیستند و متفاوت از یکدیگر می باشند بعضی ها با خوردن دو عدد خرما جوش می زنند و بعضی ها هم بشقاب بشقاب خرما می خورند و مشکلی ندارند، بعضی با خوردن دو تیکه از خیار دچار دل درد می شوند و بعضی ها دچار مشکل نمی شوند، بعضی افراد گرم و بعضی سرد هستند، بعضی از افراد با خوردن بعضی از داروها دچار عارضه می شوند و…

دلایل متفاوت بودن انسان ها

دلایل متفاوت بودن انسان ها

پاسخ

جواب همه این تفاوت ها و نکته ها را ما می توانیم در بحث مزاج شناسی جستجو کنیم در طب سنتی مزاج شناسی بحثی است که گرمی، سردی، تری و خشکی را برای ما مطرح می کند.

مثلا گرمی و خشکی دو خصوصیتی است که در افراد گرم مزاج وجود دارد و باعث بروز خصوصیاتی می شود؛ اینکه افراد گرمایی فعال،  پرانرژی، پر تحرک و زود جوش هستند و اگر از غذاها و چیزهای گرم استفاده کنند دچار عارضه می شوند؛ این یک بیماری نیست و باید این افراد مقداری خنکی میل نمایند. در این زمینه روایتی وارد شده است که گرمی را با سردی، و سردی را با گرمی و خشکی را با تری و تری را با خشکی مداوا کنید.

بعضی ها گرم و تر هستند یعنی دموی‌ها و بعضی ها گرم و خشک هستند یعنی صفراوی ها و بعضی ها سرد و تر هستند یعنی بلغمی ها و بعضی ها هم سرد و خشک هستند یعنی سوداوییها و اگر این را بیاموزیم می توانیم نوع غذاهای خود را تنظیم کنیم و دیگر در بسیاری از مواقع نیازی نمی باشد که در همان گام اول به دکتر ویا متخصص رجوع کنیم.

مزاج شناسی و طبیعت درون

مزاج شناسی و طبیعت درون

مزاجت تر و خشک و گرم است و سرد               مرکب از این چار طبع است مرد

یکی زین چو بر دیگری یافت دست                    ترازوی عدل طبیعت شکست

سعدی

مزاج چیست؟

مزاج در لغت به معنی در هم آمیختن است و در طب سنتی ایران به مفهوم کیفیتی است که در نتیجه کنش و واکنش بین کیفیت های متضاد عناصر چهارگانه (آب، خاک، هوا و آتش) بوجود می آید و از مجموع آنها کیفیتی که با همه آن عناصر شباهت دارد ایجاد می شود که به آن کیفیت جدید، مزاج گویند.

مقدار و نسبت موجود از هر کدام از این عناصر، مزاج بدن انسان را تشکیل میدهند. از آنجا که کیفیت های نخستین عناصر (ارکان)، از ۴ نوع گرمی، سردی، تری و خشکی تشکیل شده است، روشن است که همه مزاج ها فقط از این ۴ کیفیت ناشی می گردند.

اولین بحث و بخش در طب سنتی امور طبيعيه است و شامل ارکان، مزاج اخلاط، اعضا، ارواح، قوا و افعال می باشد حتما باید طبیعت را بشناسیم خیلی ها از شنیدن طبیعت به یاد سبزی، گل و گیاه می افتند اما طبیعت از دیدگاه اطبا یعنی قوه مدبره ای که در درون انسان است و بدون اراده کارهای مربوط به بدن را انجام میدهد یعنی یک سیستم هوشمندی که اتوماتیک کارهای بدن را انجام میدهد و بسیاری از بیماری ها را همین قوه مدبره می تواند اصلاح کند.

مزاج چیست

بقراط حکیم می گوید: «الطبيعت اكبر الاطبا» یعنی طبیعت بزرگترین اطباست و در جای دیگر می گوید: «الطبيعه كافيه في شفاء الامراض » یعنی طبیعت می تواند در شفا بیماری‌ها کفایت کند پس لازم است این طبیعت را بشناسیم، قدرت طبیعت این است که مواد زاید را از نزدیکترین مسیر دفع می کند مثلا: فضولات مغزی و دماغی را از طریق بینی دفع می کند و فضولات پوست را از طریق تعریق پاکسازی می کند.

امام رضا (ع) در رساله الذهبيه می فرمایند: «ملکی در درون شماست که کارهای مربوط به بدن شما را انجام میدهد» این همان قوه مدبره و شعوری است که می تواند بدن را از بیماری ها و مشکلات پاکسازی کند و ما باید در مسیری که طبیعت می خواهد حرکت کند حرکت نماییم.

برای همین است که حکمای ما می گویند پزشک و طبیب باید خادم طبیعت باشد پس طبیعت یک قوه مدبره ای هست درون ما که باید آن را یاری کرده و به حرف آن گوش دهیم.

طبیب و طبیعت

طبیب و طبیعت

می گویند پزشکی موفق است که همزبانی با طبیعتی که صاحب شعور است را یاد بگیرد نه اینکه آن را سرکوب کند و از پا درش بیاورد. این همزبانی چگونه ایجاد می شود؟ باید بفهمید چه می خواهد اینکه ندانید فردی دارای مزاج سرد است و سردی می خورد و می لرزد و طبیعت درونش را نفهمید نمیتوانید درمانی انجام دهید، دارویی میدهند و بعد می گویند سازش نداشت فرقی هم ندارد طب سنتی باشد یا طب نوین در آنجا هم دارویی می دهند و سازش پیدا نمیکند، دو مرتبه داروی جدید تجویز می کنند چرا که بحث طبیعت مدبره را یاد نگرفته ایم در نتیجه ما باید ابتدا طبیعت را بفهمیم و بعد وارد مزاج شناسی شویم.

خود طبیعت یک سیستم هوشمند است، ممکن است بارها اتفاق بیافتد که بدن ما به چیزی نیازمند نباشد اما ما عملکرد مناسبی نداریم مثلا: فردی که مریض می شود نباید غذاهای غلیظ و سنگین بخورد، طبیعت درونش هم میلی ندارد چرا که طبیعت هوشمند بدن مشغول مبارزه با بیماری است در اینجا به غلط با بی اشتهایی مریض مقابله می کنیم و باعث می شویم بخشی از قوای بدن درگیر هضم و جذب شود و از مبارزه با بیماری غافل گردد.

توجه: ما اگر مزاج بدنمان، غذاها، فصول، سن، مکانها، رنگ ها، رفتارهای مثبت و منفی و خیلی از چیزهای دیگر را نتوانیم تشخیص دهیم بعدا دچار مشکل خواهیم شد بنابراین باید این مسئله را جدی بگیریم.

مزاج شناسی بدن انسان ها

مزاج گرم وتر

مزاج گرم وتر

الف – خصوصیات جسمی

این افراد درشت اندام بوده، دارای پوستی سرخ و سفید و موهای پرپشت هستند. نبض پر و قوی دارند. خواب خوبی دارند گرچه تحمل بی خوابی هم برایشان راحت است. این افراد نه تحمل گرمای زیاد را دارند و نه تحمل سرمای زیاد، ولی در کل تحمل سرما برایشان راحت تر است.

گروهی که در این خلط قرار می گیرند گرم و تر یا دموی‌ها هستند.

ب- خصوصیات جسمی، روحی و روانی

  1. از لحاظ ساختار جسمی ما می توانیم بگوییم که دارای گونه های سرخ و گلگونی هستند و همچنین می توانند هیکل درشتی داشته باشند، فعال، پرکار و پرانرژی هستند.
  2.  گرمی و تری باعث آرامش و حرکت می شود و به واسطه گرمی که دموی‌ها دارند می توانند جنب و جوش خوبی داشته باشند و به خاطر رطوبت می توانند آرامش خود را حفظ کنند.
  3.  می توانند هیکل های درشت و تنومند داشته باشند.
  4.  دارای صدایی رسا، بشاش و شاداب و خندان، بذله گو و… می باشند.
  5.  از نظر خواب اگر رطوبت در آنها غلبه کند می توانند خواب طولانی داشته باشند و اگر گرمی غلبه کند می تواند خوابشان کم باشد یعنی می توانند دارای خواب زیاد یا کم باشند. به این نکته باید توجه داشته باشیم که در بهار خواب دموی‌ها زیاد می شود.
  6.  درشتی هیکل دموی‌ها از چربی نیست بلکه عضلانی است.
  7.  قدرت هضم و اشتهای دموی ها خیلی خوب است.
  8.  دموی‌ها تحمل گرما و سرما را دارند.
  9.  میل به شیرینی و ترشی دارند.
  10.  توان جسمی بسیار بالایی دارند.
  11.  از لحاظ ساختار روانی خوش خلق، باصفا و صمیمی می باشند.
  12.  دموی ها افرادی شجاع و جسوری هستند.
  13.  به ادبیات، شعر و طبیعت علاقه فراوانی دارند.
  14.  مشکل این افراد این است که از نظم کمتری برخوردار هستند و کارهای مختلفی را با هم انجام میدهند.
  15.  گرم و ترها دیر عصبانی می شوند اما اگر عصبانی شوند خشمشان زیاد است ولی بعد از عصبانیت زود فراموش می کنند.

توجه:

اگر در دموی‌ها گرمی غلبه کند باعث تحرک و فعالیت بیشتر شده و موجب لاغری و کم خوابی می گردد ولی اگر رطوبت در آنها غلبه کند ممکن است چاقی، پر خوابی و کم تحرکی بیاورد. دموی ها می توانند مزاج خود را با طبیعت سازگار کنند مثل: صبح که مزاج گرم و تر دارد و یا بهار که گرم و تر می باشد. رفتارهای خوب و حسن خلق‌ها از گرمی و تری صادر می شود و در کل در گروه گرم و تر انرژی بسیار زیادی نهفته میباشد. .

مزاج شناسی گرم و خشک

مزاج شناسی گرم و خشک

الف – خصوصیات جسمی

این افراد لاغر اندام هستند. رنگ چهره و سفیدی چشم آنان به زردی می زند. پوستی گرم و خشک دارند. گرمایی هستند و تحمل فصل تابستان را ندارند. عطش زیاد و دهانی خشک دارند. بهترین فصل برای ایشان فصل زمستان است.

کم خواب هستند. تمایل به خوردن ترشی ها مثل لواشک و سرکه و هم چنین خوراکی های سرد مثل خیار و کاهو دارند و به خوردن خوراکیهای شیرین و ادویه جات کمتر تمایل نشان می دهند. حتی ممکن است با خوردن این نوع خوراکیها دچار مشکلاتی از جمله عصبانیت، خارش، جوش و بثورات در بدن شوند.

ب- خصوصیات روانی

گروهی که در این خلط قرار می گیرند گرم و خشک یا صفراوی هستند:

  1. اینها افرادی لاغر می باشند که گرمی و خشکی در بدنشان حاکم است.
  2. امکان دارد با خوردن کمترین گرمی دچار حساسیت شوند.
  3.  می توانند خواب کمی داشته باشند.
  4. قدرت هضم بالایی دارند.
  5.  دارای عروق برجسته ای هستند.
  6.  تحمل گرما را اصلا ندارند.
  7. اگر غلبه خشکی داشته باشند دچار بی خوابی میشوند.
  8.  خیلی زود عصبانی می شوند و زود هم می بخشند
  9. قدرت حافظه و یادگیری بالایی دارند.
  10.  اگر خشکی زیادی داشته باشند موهایشان کاملا مجعد می شود.
  11. رفتارهای مخاطره آمیز و تند را نمی توانند تحمل کنند.
  12.  بالای زبان و چشمانشان ممکن است زرد باشد.
  13.  در گرمی و خشکی چاقی وجود ندارد مگر اینکه سوء مزاجی ایجاد شده باشد گرم و خشک‌ها استخوان بندی محکم و درشتی دارند و ممکن است بدن عضلانی داشته باشند اما لاغر هستند.
  14. زود عصبانی شده و زود هم آرام می شوند. افرادی پر جنب و جوش، پرانرژی، باهوش و پرحرف هستند.

توجه:

در طبیعت گرمی و خشکی مصادیقی دارد مثل: ظهر که گرم و خشک است، در فصلها تابستان فصل گرمی و خشکی است که گرم و خشکها در این فصل بد حال تر می شوند و در صورت استفاده از عطرهای گرم و تند دچار مشکل می شوند و همینطور با آهنگ های تند نیز ممکن است دچار مشکل شوند.

نکته: شاخص اصلی این افراد لاغری و احساس گرمی می باشد.

مزاج سرد و تر

مزاج سرد و تر

گروهی که در این خلط قرار می گیرند سرد و تر یا بلغمی هستند.

الف – خصوصیات جسمی

این افراد چاق و پرچربی هستند. پوست سفید و موهای کم پشت دارند. تشنه نمیشوند و دهان مرطوبی دارند. خواب زیادی دارند. تمایل به مصرف گرمیها مثل شیرینی و ادویه دارند و تمایل به خوردن سردی ها از جمله ترشی از خود نشان نمی دهند. فصل زمستان فصل بدی برایشان می باشد ولی تابستان فصل مطلوب آنهاست.

ب – خصوصیات روانی

  1. بلغمی مزاجها معمولا افرادی چاق هستند اما چاقیشان عضلانی و گوشتی نیست و ناشی از چربی است.
  2.  حرکات بسیار کندی دارند.
  3.  آرام هستند و طول خوابشان هم زیاد است.
  4.  کسل و بی حال هستند.
  5. افرادی فرمان بردار و مطیع می باشند.
  6.  معمولا پوست بدنشان نرم، مرطوب و سفید است یعنی سردی و رطوبت دارند.
  7. دارای نبض قویی نیستند و نبضی کند و آرام دارند.
  8.  با کندی و آرامی صحبت می کنند.
  9. خواب سنگینی دارند.
  10.  قدرت هضم خوبی ندارند.
  11.  اشتهای خوبی ندارند و با سو مزاج دچار اشتهای زیادی می شوند و بخاطر غالب بودن رطوبت بدن ممکن است با خوردن سرد و ترها دچار چاقی مفرط شوند خیلی از این افراد با خوردن آب یا ماست چاق می شوند که هر دو سرد و تر می باشند و حتی با خوردن غذای اندک و کم دچار چاقی می شوند.
  12.  به علت اینکه سردی در بدن این افراد غلبه می کند از لحاظ ساختار روحی و روانی سرد و ترها افرادی آرام، فرمان بردار و صلح جو هستند.
  13.  بیشتر دور اندیش هستند.
  14.  با احتیاط امورشان را انجام میدهند.
  15.  خیلی شجاعت از خود نشان نمی دهند.
  16.  ترس در این افراد بیشتر غلبه دارد.
  17.  روابط اجتماعی قوی ندارند.
  18.  از نظر حافظه، هوش و استعداد از قدرت تمرکز بالایی برخوردار نیستند.
  19.  دير عصبانی میشوند.
  20. صبور هستند.
  21.  کم انرژی می باشند.

مزاج شناسی سرد و خشک

مزاج شناسی سرد و خشک

گروهی که در این خلط قرار می گیرند سرد و خشک یا سوداوی هستند.

الف – خصوصیات جسمی

این افراد اندامی لاغر دارند. کم خواب بوده و بینی خشکی دارند. به شیرینی و گرمیها نسبت به سردی ها تمایل بیشتری نشان میدهند. بیشتر تمایل به هوای گرم دارند و در فصل بهار راحت ترند. فصل پائیز برای ایشان فصل نامطلوبی است.

ب – خصوصیات روانی

  1. افراد سرد و خشک یعنی سوداوی ها از نظر هیکل خشکی دارند و هیچ وقت چاق نمی باشند مگر اینکه سوء مزاجی بر بدن این افراد عارض شده باشد یا اینکه نوع بیماری و مشکلی داشته باشند.
  2.  استخوان بندی نازک و کشیده ای دارند.
  3. رنگ پوستشان می تواند سفید، سبزه و یا تیره باشد.
  4.  موی بدنشان کم است و مستعد سفیدی مو هستند.
  5.  نبض کندی دارند اما نبضشان سفت و محکم است.
  6. بدنشان در لمس می تواند سرد باشد و خشکی پوستشان کاملا مشخص و معلوم می باشد.
  7.  حرکات آرام و کندی دارند.
  8.  با احتیاط و دقت صحبت می کنند.
  9. کلامشان بلند و صریح نیست.
  10.  ممکن است از خشکی بینی شکایت داشته باشند.
  11. زود سیر و سریع گرسنه می شوند.
  12. به دلیل خشکی که دارند ممکن است یبوست بر مزاج این افراد غالب باشد.
  13.  رفتارهای مخاطره آمیزی ندارند.
  14. با احتیاط عمل می کنند.
  15. کم معاشرت و تابع مقررات دقیق و فنی می باشند یعنی کاملا در محدوده مقررات عمل میکنند و حسابگر هستند.
  16.  بسیار سمج و دوراندیش هستند یا کاری را انجام نمیدهند و یا اگر انجام دهند باید تا انتهای آن پیگیری کنند.

چند نکته مهم درباره مزاج شناسی

چند نکته مهم درباره مزاج شناسی

اگر سوداوی ها از تعادل خارج شوند مشکلات زیادی ایجاد میشود. خیلی ها تصورشان این است که سوداوی ها افرادی هستند که مشکلات روحی و روانی دارند در حالی که اینطور نیست هر خلطی که در بدن بسوزد تبدیل به سودا می شود ممکن است دموی ها، صفراوی ها و حتی بلغمی ها هم اخلاطی در بدنشان بسوزد و رسوب کند و تبدیل به سودا گردد.

سودای طبیعی بهترین مزاجهاست. بیشتر فیلسوف ها و نوابغ از افراد سوداویی و سرد مزاج هستند اما سودای غیر طبیعی می تواند مستعد بیماریهای روحی، روانی، افسردگی و مشکلات مختلفی شود که این در هر مزاجی ممکن است اتفاق بیافتد یعنی هر خلطی ممکن است در بدن بسوزد و تبدیل به سودای غیر طبیعی شود و این مختص سوداویی‌ها نیست.

هر کدام از این اخلاط اگر غلبه پیدا کنند در آن زمان مستعد بیماری ها می باشند یعنی دموی‌ها در بهار مستعد بیماریهای دموی هستند، صفراوی ها در تابستان، سوداوییها در پاییز و بلغمی ها در زمستان مستعد بیماری های بلغمی هستند پس با شناخت مزاج و وضعیت مزاجی می توانیم به سلامت خود بسیار کمک کنیم.

نمونه هایی از مزاج شناسی

نمونه مزاج شناسی ۱: آقای الف

نمونه هایی از مزاج شناسی

ارکان به نسبت یکسان در بدن او ترکیب شده اند. آب (سرد و تر) + آتش (گرم و خشک) + هوا (گرم وتر) + خاک (سرد و خشک) —–>مزاج معتدل

سردی اب با گرمی اتش و گرمی هوا با سردی خاک خنثی می شود؛ تری آب با خشکی آتش و تری هوا با خشکی خاک خنثی می شود ، مزاج معتدل حقیقی به وجود می آید.

این امر از نظر عقلی درست بوده و می تواند به حقیقت بپیوندد ولی در دنیای واقعی چنین چیزی امکان ندارد و مزاج معتدل حقیقی (آقای الف) وجود خارجی ندارد. در واقع واژه « معتدل» مشتق از ریشه «عدل» به معنی تساوی، در اینجا مقصود نیست بلکه این واژه مشتق از «عدل» است و مفهوم آن تناسب وجود این ارکان می باشد یعنی بدن از مقادیر متناسب آب، آتش، هوا و خاک تشکیل شده باشد.

این تعادل و تناسب در انسان بیشتر از سایر موجودات وجود دارد زیرا انسان اشرف موجودات است.حال اگر یک یا دو رکن از ارکان و کیفیت های مربوط به آن بر بدن غلبه داشته باشد، انواع مزاجهای غیر معتدل به وجود می آیند.

نمونه مزاج شناسی ۲: آقای ب

آب (سرد و تر) + آتش (گرم و خشک) + هوا (گرم و تر) + خاک (سرد و خشک) —->مزاج گرم و خشک

چون عنصر آتش غلبه دارد، پس از خنثی شدن کیفیات سایر عناصر با هم، مقداری از گرمی و خشکی آتش اضافه می ماند که باعث می شود مزاج فرد گرم و خشک شود.

نمونه مزاج شناسی ۳: خانم پ

آتش (گرم و خشک)

آب (سرد و تر) + آتش (گرم و خشک) + هوا (گرم و تر)+ خاک (سرد و خشک) مزاج سرد در اینجا دو عنصر آب و خاک غلبه دارند که پس از خنثی شدن کیفیات عناصر دیگر با هم، مقداری سردی و تری آب و مقداری سردی و خشکی خاک اضافه می ماند. تری و خشکی نیز با هم خنثی شده و مزاج سرد تشکیل می شود.

به طور کلی از تاثیر عناصر بر هم ۹ مزاج مختلف تشکیل می شود. البته اگر درجه و میزان گرمی، سردی، تری و خشکی در نظر گرفته شود، بینهایت مزاج حاصل می شود اما برای راحتی کار این بینهایت مزاج را در ۹ دسته زیر دسته بندی کرده اند:

۱- معتدل فرضی (متناسب)

۲- گرم

۳- سرد

۴- تر

۵- خشک

۶- گرم و خشک

۷- گرم و تر

۸- سرد و تر

۹- سرد و خشک

آب عنصریهوای عنصریآتش عنصریخاک عنصری
گرم++++++
تر++++++
سرد++++++
خشک++++++
گرم و خشک+++++
گرم و تر+++++
سرد و تر+++++
سرد و خشک+++++

شناخت خصوصیات مزاج های مختلف از منظری دیگر

۱-مزاج سنی

مزاج سنی

هر سنی برای خود، مزاجی دارد. از تولد تا ۳۰ سال سن گرمی و تری،از ۳۰ تا ۳۵ سال سن گرمی و خشکی، از ۳۵ تا ۶۰ سال سن سردی و خشکی و بعد از ۶۰ سال سن سردی و تری است. تقسیم بندی فوق به این معناست که کودک در سن رشد گرم و مرطوب است، زیرا گرمی و رطوبت برای رشد لازم است.

به تدریج که کودک رشد می کند این رطوبت غریزی مصرف شده، گرمی و خشکی در سن جوانی غلبه می کند. این سن، سن هیجان، شور، نشاط، انرژی، فعالیت، کار و تلاش است و اتفاقات مهم زندگی مثل تحصیلات عالی، ازدواج، انتخاب شغل و … در این دوره و با شور جوانی به سرانجام می رسد.

با افزایش سن، حرارت غریزی تحلیل رفته و بدن سردتر می شود و سردی و خشکی بر بدن غلبه می یابد. این سن، زمان تکامل عقل و تدبیر است. انسان دوراندیش و عاقبت نگر و محتاط تر می شود. برای تربیت فرزندان خود و تأثیر در اجتماع، انتخاب های پخته تری انجام می دهد.

بعد از ۶۰ سالگی رطوبت خارجی غالب شده و بدن سردتر می شود. انسان مرتب چرت می زند و سست و بی حال می گردد. فراموشی به سراغ او می آید و آنچه آموخته بود از یاد می برد. این سردی و تری آنقدر زیاد می شود تا شمع وجود را خاموش نماید و مرگ به سراغ انسان بیاید و این همان مرگ طبیعی است.

٢-

مزاج فصلی

هر فصلی مزاجی مخصوص به خود دارد. بهار گرم و تر، تابستان گرم و خشک، پاییز سرد و خشک، زمستان سرد و تر می باشد. همان طور که می بینید ترتیب فصول سال هم مانند عمر انسان است. از گرمی و تری شروع و با سردی و تری خاتمه می یابد. گرما و رطوبت بهار باعث رشد گل ها و سبزه ها و شروع زندگی جدید می شود و در تابستان با گرمی و خشکی، میوه ها می رسند.

پاییز سرد و خشک است، برگ های درختان زرد و خشک شده و بر زمین می ریزند و لذا در متون دینی به ما دستور داده اند که خود را از باد پاییز بپوشانید که بر شما نیز همان اثری را دارد که بر درختان دارد. زمستان فصل سرما و رطوبت است، برف می بارد و درختان و برخی از حیوانات به خواب زمستانی می روند، مانند مرگ انسان و البته مرگ انسان هم نوعی خوابیدن است که قرار است مانند درختان بهاری مجدد از خواب بیدار شود.

٣- مزاج عضوی

علاوه بر مزاج کلی که بر بدن حاکم است، هر عضوی نیز مزاج مخصوص به خود دارد مثلا اعضای گوشتی مثل عضلات و قلب، گرم و تر هستند. اندام های دارای چربی مثل چربی های زیر پوستی و مغز، سرد و تر هستند. استخوان و مو، سرد و خشک هستند.

۴- مزاج جنسیتی

جنس مذکر نسبت به جنس مونث گرم تر است.

۵- مزاج مکانی

مزاج مکانی

مکان ها نیز دارای مزاج خاصی هستند. مناطق کویری گرم و خشک ومناطق کوهستانی سرد و خشک هستند. مناطق نزدیک به دریا که هوای شرجی و رطوبت بالا دارند تر می باشند ولی گرمی و سردی آنان بسته به نوع بادهایی که به آن می وزد و موقعیت کوههای اطراف آن متفاوت است.

اگر کوه در قسمت جنوب دریا باشد مانند سواحل دریای خزر موجب خواهد شد که بادهای شمالی که از نواحی سرد سیبری به این منطقه می وزند، در آن ناحیه محبوس شده و هوای آن را سرد کند پس این مناطق دارای طبیعت سرد و تر می باشند و برعکس اگر کوه در شمال ساحل دریا باشد مانند استان های جنوبی کشور، موجب خواهد شد که بادهای گرم که از نواحی استوایی به این منطقه می وزند در آن محبوس شده و هوای این مناطق گرم و تر باشند.

۶- مزاج صحی (سلامتی) و مزاج عارضی (مرضی)

فردی که از بدو تولد چاق بوده و در حالت سلامت گرم و تر باشد، انتظار داریم هرچه به سن جوانی نزدیک تر می شود الاغرتر شود چون رطوبت در این سن کمتر شده و حرارت خود را نشان میدهد چون ۲۰-۳۵ سالگی اوج حرارت است. حال اگر این فرد در سن ۳۰ سالگی چاق تر شود خارج از انتظار طبیعی بوده یعنی رطوبت عارضی (مرضی) غلبه کرده است مثلا به علت مصرف کورتون، جراحی و… دچار سوءمزاج عارضی تر و چاقی شده است.

 حال این سئوال مطرح می شود که شناخت پیدا کردن نسبت به مزاج شناسی چه کمکی در راه حفظ سلامتی و تشخیص و درمان بیماری ها دارد؟

مزاج صحی (سلامتی) و مزاج عارضی (مرضی)

جواب: افردای که دارای مزاج گرم و تر هستند، بهترین نتیجه را از انجام حجامت (چه به عنوان پیشگیری و چه برای درمان می گیرند. در سن کودکی بیشتر از دیگران به انواع عفونتهای لوزه و گوش میانی، بثورات پوستی ناشی از سرخک، سرخجه، مخملک، آبله مرغان و … مبتلا می شوند. سن سردی و خشکی، سن سلامتی این افراد است چرا که گرمی و تری ذاتی و سردی و خشکی ناشی از سن، ایشان را به یک حالت تعادل نزدیک کرده و سلامتی و شادابی را برایشان به ارمغان می آورد. این افراد می توانند تا سن کهولت به طور عادی به فعالیتهای خود ادامه دهند.

کسانی که مزاج گرم و خشک دارند در سن جوانی بسیار هیجانی و پر جنب و جوش هستند زیرا گرمی و خشکی مزاج سرشتی و گرمی و خشکی مزاج سنی با هم جمع شده است. بیماری های ناشی از صفرا مثل جوش های صفراوی پوستی یا سردرد به سراغشان می آید.

این مشکلات در فصل تابستان و با مصرف غذاهای گرم و خشک بیشتر میشود. این افراد برخلاف بقیه افراد در سن بالای ۶۰ سال هم انرژی خوبی دارند و به نسبت دیگران سر حال ترند. همه ما پیرزنان و پیرمردانی را دیده ایم که لاغر اندام و پرانرژی و خوش صحبت هستند و انسان از مصاحبت با ایشان لذت می برد. تابستان فصل بدی برای ایشان است در حالی که از زمستان لذت می برند.

کسانی که مزاج سرد و خشک دارند در سن کودکی بسیار سالم و سرحال هستند. بدترین فصل برای ایشان پاییز است. بعد از سن ۳۵ سالگی نیز سردی و خشکی در ایشان تشدید می شود. ممکن است غلبه سودا ایشان را به وسواس و شک و بدبینی و افسردگی بکشاند.

کسانی که مزاج سرد و تر دارند سن جوانی و فصل تابستان، راحت ترین فصل زندگی آنان می باشد. با افزایش سن خاصه پس از ۶۰ سال و غلبه رطوبت عارضی، دچار بیماری های بلغمی از جمله دردهای اسکلتی و عضلانی، بیماری های مفصلی، ویتیلیگوو سفیدی زودرس مو می شوند.

پزشک می تواند بیماری های هر فصل و هر سن را پیش بینی کند. مثلا در فصل بهار سردردهای میگرنی، سکته های قلبی، خونریزی مغزی، خونریزی از بینی، دمل و بثورات پوستی که ناشی از غلبه خون است بیشتر میشود. در فصل تابستان بیماریهای صفراوی، جوش های پوستی، سردرد، خارش پوست، اسهال و استفراغ صفراوی زیاد می شود.

در فصل پاییز بیماری های ناشی از سودا مثل اگزما، بواسیر، واریس، افسردگی، اضطراب، وسواس، بدبینی و بدنبال آن اختلافات خانوادگی و… شایع میشود. در فصل زمستان بیماری های بلغمی مثل درد و تورم مفاصل و سینوزیت و… شایع میشود.

دسته بندی طب سنتی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت