برداشت زعفران

166
برداشت زعفران

برداشت زعفران

برداشت زعفران به معنی چیدن گل ها و جدا کردن کلاله از سایر قسمت های گل می باشد. فاصله زمانی برداشت گل از اواخر مهر ماه تا اوایل آذر ماه بسته به نوع آب و هوایی منطقه به طول می انجامد. برداشت زعفران از پیدایش اولین گل در مزرعه آغاز می شود. پس از گذشت ۲۰-۱۵ روز از آبیاری اول بسته به درجه حرارت هوا، گل های زعفران ظاهر می شود.

آبیاری زودهنگام باعث رشد برگ ها قبل از ظهور گل ها خواهد شد و بالعکس آبیاری دیرهنگام باعث ایجاد مشکل در گل ها به دلیل یخبندان و سردی هوا خواهد شد. به طور معمول دوره گلدهی در حدود ۲۰- ۱۵ روز بطول می انجامد. مرحله برداشت گل نیز در حدود ۱۵-۱۰ روز زمان نیاز دارد. هر بنه زعفران بسته به درشتی آن تعداد ۹-۱ گل در قسمت جوانه های انتهایی و اطراف بنه تولید می کند.

در هوای گرم، گل ها دیرتر و در هوای سرد گل ها زودتر از خاک خارج می شوند. با توجه به میزان گلدهی کم، در روزهای آغازین و پایانی برداشت گل ها هر دو روز یک بار انجام می گیرد و به همین دلیل مدت زمان گلدهی بیشتر از زمان برداشت می باشد. میزان برداشت گل بعد از یک هفته به حداکثر خود می رسد، به طوری که گاها نیاز به دو نوبت برداشت می باشد. عمر متوسط گل ها تا برداشت آن، ۳ روز می باشد. برداشت گل های زعفران نیاز به وقت فراوانی دارد. زمان چیدن گل ها بهتر است در اوایل صبح انجام گیرد.

چرا که برداشت در زمان صبح باعث افزایش عطر، رنگ و مرغوبیت زعفران خواهد شد و همچنین در این زمان غنچه ها باز نشده و جمع آوری آن ها به راحتی امکان پذیر بوده و آسیبی به کلاله ها وارد نمی شود. روش کار بدین صورت است که برداشت کننده نوک غنچه را چسبیده و گل را بیرون می کشد. گل های چیده شده را در سبدهای مخصوص ریخته و به محل مناسبی انتقال می دهند. به طور متوسط هر گل چین می تواند در طول  ۴ ساعت در حدود ۱۰- ۸ کیلوگرم گل برداشت کند. باید توجه داشت که باز کردن غنچه های گل جهت جداسازی کلاله از سایر قسمت های گل باعث لهيده و چسبنده شدن کلاله و خامه در نهایت کاهش کیفیت محصول خواهد شد.

در مرحله برداشت گل باید سعی شود از کسانی استفاده شود که از نظر حوصله و دقت بتوانند باعث افزایش کیفیت محصول شوند. گرفتن سر غنچه با دست و کشیدن آن به سمت بالا، باعث می شود که برداشت زعفران تسهیل و غنچه از قسمت سر پیاز بیرون آید. در صورت کج گرفتن سر غنچه، قسمت انتهایی آن بیرون نمی آید و قسمت مادگی یا خامه که سفید رنگ است، به صورت کامل خارج نشده و در نتیجه از کیفیت زعفران برداشت شده کاسته می شود.

با توجه به امکان تقلب در زعفران سر گل یا سر ریشه، که شامل کلاله زعفران می باشد توصیه می شود کسانی که اطلاعات کمی از زعفران و چگونگی شناسایی جنس تقلبی از اصلی را دارند، از زعفران دخترپیچ استفاده نمایند. چرا که در این نوع زعفران، امکان شناسایی دسته های زعفران و همچنین کلاله های سرشاخه قرمز رنگ یا دنباله شکسته آن ها بر میله زرد کاهی رنگ وجود دارد. اگرچه کیفیت زعفران سر گل بیشتر از سایر زعفران ها می باشد؛ اما برای اطمینان بیشتر می توان از نوع دخترپیچ استفاده نمود.

برداشت زعفران

مرغوبیت زعفران از لحاظ شکل ظاهری، درشتی کلاله، رنگ قرمز سیر و میزان رایحه و بوی زعفران قابل تشخیص است. بر حسب تجارب یادداشت شده از طریق کارشناسان ایرانی تعداد ۲۱۷۳ گل زعفران تازه معادل یک کیلوگرم وزن دارد. از ۱۰۵/۴ کیلو گل زعفران تازه، چیزی معادل یک کیلوگرم زعفران نوع سرگل خشک به دست می آید که حاوی ۲۳۰۰۰۰ عدد گل می باشد. از ۷۸/۵ کیلوگرم گل زعفران تازه، چیزی معادل یک کیلوگرم زعفران دخترپیچ یا دسته حاصل می شود، که تعداد گل های آن به ۱۷۰/۰۰۰ عدد می رسد.

از ۱۰۱/۸ کیلوگرم گل زعفران تازه، چیزی معادل یک کیلوگرم زعفران با طول خامه و کلاله به میزان کمتر از ۵ میلی متر به دست می آید که شامل ۲۲۱/۰۰۰ گل می باشد. در اغلب مناطق کشورمان برداشت زعفران بعد از نماز صبح تا ساعت ۹ صبح انجام می پذیرد. مبادرت به برداشت زعفران در این اوقات باعث تسهیل در زمان برداشت شده و کلاله گل ها از آسیب به دور می ماند. شست وشوی دست ها با آب و صابون در زمان جداسازی کلاله از گل و همچنین زمان برداشت گل از اهمیت خاصی برخوردار است. چرا که هر گونه سهل انگاری در زمان برداشت زعفران و جداسازی کلاله باعث افت کیفیت زعفران خواهد شد.

جدول ۸-۲- وضعیت تولید و برداشت زعفران در سال ۱۳۹۰

استان سطح زیر کشت (هکتار) میزان تولید (کیلوگرم) عملکرد (کیلوگرم در هکتار) تعداد مزارع زعفران
بارور غیر بارور زیر یک هکتار بین ۱-۲ هکتار بالای ۲ هکتار
آذربایجان شرقی ۸۴.۰۵ ۱۸.۷ ۴۵۲.۵ ۵.۳ ۱۱۷ ۲۰ ۰
اردبیل ۵.۲۱ ۱۰.۴۲ ۶.۱۸ ۱.۱ ۴۹ ۰ ۰
اصفهان ۴۵۵.۹ ۴۳.۹ ۲۶۳۷.۹ ۵.۷ ۲۹۷۳ ۱۷ ۴
تهران ۴۴.۰۵ ۳ ۱۲۷.۳ ۲.۸ ۳۴ ۱۳ ۰
چهارمحال و بختیاری ۴۰.۴۳ ۷.۵ ۱۲۷.۰۵ ۳.۱ ۱۰۱.۵ ۱۲ ۱
خراسان جنوبی ۱۲۴۱۱ ۵۷۹ ۴۶۸۷۷ ۳.۷ ۳۴۳۰۸ ۱۸۶۱ ۳۷۲
خراسان رضوی ۵۷۲۷۵ ۰ ۱۹۵۵۱۵ ۳.۴ ۷۹۴۴۵ ۲۵۵۶۵ ۱۰۳۵۱
خراسان شمالی ۳۶۳ ۹۲.۵ ۱۵۸۵.۵ ۴.۳ ۲۱۵ ۱۴۶ ۴۹
زنجان ۱۲.۲۲ ۲.۸۶ ۳۶.۸۹ ۳ ۱۱۲ ۴ ۰
سمنان ۶۷۶۷ ۵ ۲۵۰ ۳.۷ ۹۲ ۴ ۱
فارس ۳۵۰.۱۵ ۲۵.۲ ۱۶۷۷.۲۲ ۴.۷ ۳۱۲ ۸۷ ۲۵
قزوین ۱۴.۶ ۰ ۲۳.۹ ۱.۶ ۱۰ ۳ ۱
قم ۴ ۰ ۴ ۱ ۰ ۰ ۰
کرمان ۲۸۲ ۳۰ ۱۲۰۳ ۴.۲ ۳۹۱ ۴۹ ۴
کرمانشاه ۴.۵ ۱ ۱۸.۹۵ ۴.۲ ۱۱ ۱ ۰
گلستان ۵۰ ۲۲ ۳۴۵ ۶.۹ ۲۸۸ ۰ ۰
لرستان ۱۴.۶۱۱ ۲۰.۱۴۶ ۳۷.۰۲۷ ۲.۵ ۱۶۵ ۱ ۰
مرکزی ۶۰.۲ ۱۶.۸ ۲۰۳.۴ ۳.۳ ۲۰۳ ۸ ۳
همدان ۳۲.۱۵ ۵.۹ ۱۲۵.۶ ۳.۹ ۱۵۳ ۴ ۳
یزد ۵۹۲ ۷۳ ۲۸۰۷ ۴.۷ ۱۱۸۲ ۱۰۷ ۲۲
جمع کل ۷۲۱۶۲.۰۷۱ ۹۵۶.۹۲۶ ۲۵۴۰۶۰.۳۹ ۳.۵ ۱۲۰۱۶۲ ۲۷۹۰۲ ۱۰۸۳۶

 

برداشت زعفران – باز کردن گل زعفران

برداشت زعفران

بعد از برداشت زعفران، غنچه ها را به وسیله ناخن شکافته و خامه آن را به همراه سه کلاله قرمز رنگ از درون لوله گل بیرون کشیده و به صورت مرتب روی هم قرار می دهند. نحوه قرارگیری زعفران بعد از جداسازی باید به گونه ای صورت گیرد که قسمت مادگی در یک طرف و کلاله در طرف مقابل آن روی یکدیگر قرار گیرند. وزن هر دسته به صورت مساوی به میزان ۵-۱ مثقال در نظر گرفته می شود.

زمان برداشت گل ها باید به گونه ای تنظیم شود تا غنچه ها باز نشده باشند. چرا که احتمال شکستن کلاله و همچنین مخلوط شدن گلبرگ ها و پرچم ها با کلاله افزایش می یابد. بهتر است بعد از چیدن گل ها، جهت جداسازی کلاله از سایر قسمت ها، چند ساعت تأخیر ایجاد شود تا کلاله ها دچار شکستگی نشود. به طور معمول هر نفر می تواند در طول روز ۳-۲ کیلوگرم گل را باز کند. باز کردن غنچه ها نیاز به دقت فراوانی دارد. برای این کار، از افراد با سلیقه و پرحوصله استفاده می شود. شست وشوی دست ها با آب صابون در زمان جداسازی از اهمیت خاصی برخوردار است. در صورت باز شدن غنچه ها، امکان شکستن کلاله افزایش یافته و کار جداسازی مشکل می شود.

در صورت به تعویق افتادن چند ساعت از زمان برداشت تا جداسازی کلاله، بیرون کشیدن خامه و کلاله آسان تر می شود. اگر تعداد نیروی مورد نیاز جهت جداسازی زعفران کافی نباشد، باید گل های جداسازی نشده را در محل سردتر نگهداری نمود، تا از کیفیت آن ها کاسته نشود. بهترین روش جهت جدا نمودن کلاله از سایر قسمت های گل بدین صورت است که با شکافتن لوله گل، خامه و کلاله آن را جدا نموده و از قسمت مادگی در داخل دو انگشت دست تا موقعی که به اندازه کافی برسد، قرار می گیرد. از قراردادن مقدار زیاد گل روی همدیگر خودداری شود. چرا که با ایجاد حرارت به واسطه گل ها، از کیفیت کلاله به طور قابل توجهی کاسته خواهد شد.

محققان عقیده دارند که در طی مراحل رشد و نمو گل زعفران، وزن و ابعاد کلاله از حالت غنچه به گل نیمه باز و یا کاملا باز افزایش می یابد. در مقابل از میزان قدرت رنگ و تلخی زعفران در طی مراحل رشد و نمو گل از حالت غنچه به حالت نیمه باز و یا باز کاسته می شود. دلیل اصلی این اتفاق، پایین بودن میزان رطوبت کلاله در حالت غنچه نسبت به حالت نیمه باز و کاملا باز است.

جدول ۸-۳- متوسط وزن اندام های جداشده گل زعفران

اجزای گل کلاله خامه پرچم کاسبرگ و گلبرگ
وزن بر حسب گرم ۴۷/۳۹ ۲۸/۹۳ ۵۹/۳۵ ۸۶۴/۳۳
وزن خشک بر حسب گرم ۹/۴۸ ۳/۲۶ ۱۴/۷۸ ۹۸/۳۶

 

جدول ۸-۴- میزان عملکرد گل تازه و خشک زعفران در هر هکتار زمین طی ۸ سال

سال عمر اول دوم سوم چهارم پنجم ششم هفتم هشتم
وزن گل تازه بر حسب کیلوگرم ۱۰۰ ۳۰۰ ۶۰۰ ۸۰۰ ۱۰۰۰ ۷۰۰ ۶۰۰ ۴۰۰
وزن گل خشک بر حسب کیلوگرم ۱/۳۲ ۳/۹۵ ۷/۸۰ ۱۰/۵۰ ۱۳/۲۰ ۹/۱۵ ۷/۸۰ ۵/۲۰

 

برداشت زعفران – دسته بندی زعفران

پس از جدا نمودن مادگی زعفران از سایر قسمت های گل، آن را در یک طرف چیده، به طوری که خامه ها روی یکدیگر و کلاله نیز روی همدیگر قرار گیرند. به طور کلی دسته بندی زعفران به صورت زیر انجام می گیرد:

الف) دسته بندی تک سویه

دسته بندی کلاله ها روی همدیگر و خامه نیز روی یکدیگر قرار می گیرند.

ب) دسته بندی دختر پیچ

در این نوع بسته بندی کلاله ها در دو طرف قرار گرفته و خامه، در قسمت وسط قرار می گیرند.

پ) دسته بندی کلاله نما

در این نوع بسته بندی سعی می شود، قسمت کلاله زعفران نسبت به خامه آن از دید بیشتری برخوردار باشد تا بازار پسندی بیشتری داشته باشد.

ج) بسته بندی خالص

در دسته بندی خالص سعی بر این است که صرفا کلاله های قرمز رنگی جداسازی شده و در داخل ظروف بسته بندی قرار گیرد.

د) زعفران پوشال

در این نوع بسته بندی کلاله ها از قسمت زیر محل اتصال سه شاخه کلاله از قسمت سفید جدا شده اند که امروزه بیشتر از این نوع بسته بندی استفاده می شود. در زعفران پوشال بخش کوچکی از خامه به کلاله چسبیده است. کیفیت و مرغوبیت زعفران سر گل از تمامی دسته بندی ها بالاتر می باشد. با توجه به عدم مواد موثره در نوع رنگ، عطر و طعم زعفران از ارزش چندانی برخوردار نیست، لذا جداسازی زعفران به صورت پوشال بهتر از حالت دسته ای آن بوده و بیشتر پیشنهاد می شود. علت آن به دلیل کاهش میزان تقلب با توجه به تشخیص راحت تر آن و افزایش حجم ظاهری زعفران در بسته بندی و همچنین از طرفداران بالاتری در کشورمان برخوردار است. با توجه به دلایل ذکر شده دسته بندی پوشال نسبت به دسته ای ترجیح داده می شود.

جدول ۸-۵- تغییرات متابولیت های ثانویه در کلاله زعفران در طی مراحل تکامل گل

مرحله تکامل کلاله ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸
طول کلاله (Cm) ۰/۱ ۰/۲ ۰/۳ ۰/۵ ۰/۸ ۱/۲ ۲/۲ ۲/۲
رنگ کلاله بی رنگ زرد کم رنگ زرد نارنجی شدید قرمز قرمز قرمز قرمز (گل شیفته)
سن گل در هفته ۷ ۶ ۵ ۴ ۳ ۱/۵ ۰/۵ ۰
وزن تر یک گل (میلی گرم) ۵/۰۳ ۰/۲ ۱/۱ ۳/۱ ۳/۵ ۵/۳ ۸/۸ ۱۳
درصد غلظت کروسین بر اساس وزن ۰ ۰/۰۵ ۰/۹۱ ۲/۳۷ ۷/۲۰ ۷/۱۷ ۵/۶۴ ۳/۳۲
درصد غلظت پیکرو کروسین بر اساس وزن تر ۰ ۰/۰۱ ۰/۱۶ ۰/۴۴ ۱/۴۳ ۱/۶۲ ۱/۱۴ ۱/۲۵
درصد غلظت سافرانال بر اساس وزن تر ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰/۰۰۰۳۸
درصد غلظت HTCC بر اساس وزن تر ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰/۰۰۴۶

 

 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید