کشت زعفران زراعتی Crocus Sativus L

کاربر ۱۶کاربر ۱۶
1,357 بازدید
کشت زعفران

مقدمه

زعفران از خانواده زنبقيان و از جنس Crocus می باشد. در این جنس  ۱۰۰ گونه پاییزه گل و بهاره گل یافت می شود. در بین گونه های پاییزه گل فقط یک گونه وجود دارد که دارای کلاله های قرمز و با عطر و طعم خاصی می باشد که به زبان عربی به آن زعفران گفته می شود و همین واژه با حمله اعراب به ایران جانشین واژه های کرکم و کرکیماس و زاپران و سافران ایرانی شده است. در این مقاله به بررسی مجموعه مباحث مربوط به کشت زعفران می پردازیم.

نام علمی این گونه Crocus sativus می باشد که از زمان های بسیار قدیم به عنوان گیاه ادویه ای، رنگی و عطری و دارویی در ایران کشت می شود و در جهان شناخته شده است.

کاشت زعفران در نواحی غرب دریای خزر احتمالا در اوایل قرن اول هجری و در ماورالنهر و برخی از نواحی خراسان بعد از شکست ایرانیان در جنگ قادسیه (۱۴ هجری) معمول شده است. براساس متون تاریخی کشت زعفران در بیرجند و قاین با حمله مغولان (آغاز قرن هفتم هجری) آغاز شده و در عصر خواجه رشیدالدین فضل الله، رو به توسعه گذاشته است و از نظر مرغوبیت بر زعفران نواحی زعفران کاری کهن اولویت داشته است.

عوامل موثر بر تولید محصول زراعی زعفران
عوامل موثر بر تولید محصول زراعی زعفران

همدان باستانی ترین منطقه زعفران خیز، اصفهان از مناطق زعفران خیز کهن، بیرجند قدیمی ترین نقاط زعفران خیز در استان خراسان، تربت حیدریه از عمده ترین مناطق تولید زعفران در ایران و جهان، طبس از مناطق زعفران خیز کنونی، به لحاظ شرایط اقلیمی خشک و بیابانی حاکم بر آن انتخاب شده اند.

شهرستان هایی نظیر اراک، تفرش، همدان، نهاوند، بروجرد، اصفهان و قم که از نظر اقلیمی با آب و هوای مناطق زعفران خیز تشابه زیادی داشته و در حال حاضر کشت زعفران در مناطق یاد شده انجام می گیرد.

امروزه زعفران گیاه تقريبا انحصاری ایران است زیرا بیش از ۹۰٪ تولید جهانی زعفران مربوط به ایران و منطقه خراسان رضوی و جنوبی است. سطح زیر کشت زعفران در ایران در سال ۱۳۸۴ در حدود 52.000 هکتار با تولید در حدود ۲۲۰ تن ذکر شده است. لیکن سطح زیر کشت این گیاه در سال های بعد در حدود 60.000 هکتار اعلام شده است.

کشورهای دیگری که در نظام های تولید بعد از ایران قرار دارند عبارتند از: یونان ۵/7 تن، مراکش ۲/۳ تن، هندوستان (جامو و کشمیر) ۳ تن، اسپانیا ۱ تن، ایتالیا ۰/۱ تن.

کشت زعفران زراعتی

مشخصات زیستی گیاه زعفران

سازگاری گیاه زعفران با آب و هوای ایران از نظر آب و هوایی باعث افزایش روزافزون کشت این گیاه در سال های اخیر شده است. گیاه زعفران با توجه به رشد و نمو آن در فصول سرد سال و عدم نیاز به آب بالا در فصل گرم سال از شاخص های مهم جهت مقابله با کم آبی برخوردار است.

ویژگی های فیزیولوژیکی خاصی نظیر شکل برگ، ساقه و کورم باعث شده است تا گیاه در برابر نوسانات افت دمایی در اوایل فصل بهار یا پاییز صدمه ای نبیند. زیرا رشد و نمو گیاه در نواحی مختلف جغرافیایی از اوایل آبان شروع شده و تا اواسط اردیبهشت ادامه می یابد و همچنین به دلیل برداشت گل آن در اواسط پاییز احتمال سرمازدگی آن کاهش می یابد.

با کاهش فعالیت رشد و نمو گیاه زعفران در فصل بهار و تابستان که با افت شدید رطوبت و همچنین افزایش دما همراه می باشد هیچ آسیبی به گیاه وارد نخواهد شد. این در حالیست که بروز این شرایط روی رشد و نمو بسیاری از گیاهان نظیر گندم و جو تاثیر منفی خواهد گذاشت.

گیاه زعفران در مقابل سرما، طوفان، خشکی و ریزش تگرگ و بارندگی شدید از قدرت تطبيق بالاتری برخوردار است، در حالیکه بروز این شرایط برای بسیاری از محصولات کشاورزی خسارات جبران ناپذیری وارد خواهد کرد. عواملی نظیر تغییرات درجه حرارت، رطوبت نسبی، تعداد ساعات آفتابی، تعداد روزهای یخبندان و همچنین میزان بارندگی در رشد و نمو گیاه و عملکرد محصول تاثیر بالایی دارد.

به طور معمول در اوایل آبان ماه گل های زعفران و پس از چند روزی برگ های زعفران ظاهر می شوند. البته بسته به سردی و یا گرمی محل ممکن است با یکی دو هفته پیش و یا پس این اتفاق بیفتد. پس از دوره تقریبا دو هفتگی برداشت زعفران به تدریج برگ ها رشد می کنند و در اردیبهشت ماه به حداکثر رشد خود می رسند و سپس زرد شده و دوران خواب تابستانی بنه ها آغاز می شود. موضوع قابل اهمیت در مناطقی چون خراسان جنوبی عبارت از آنست که گیاه زعفران بین اردیبهشت و اواسط مهرماه در حدود ۵ ماه به آب نیازی ندارد.

گیاه زعفران به منظور سهولت در رشد و ازدیاد بنه ها و نیز آسانی بیرون آمدن جوانه های رویشی و یا زایشی نیاز به زمین سبک دارد. برای سبک کردن زمین زعفران، بهترین وسیله افزودن ماسه و مقداری کود حیوانی و مخلوط کردن آن با زمین در عمق ۲۵ سانتی متری خاک می باشد.

زمین زعفرانی باید آب از آن بخوبی بگذرد تا بنه زعفران در آب و زمین خیس قرار نداشته باشد و الا بنه ها کم رشد شده و می پوسند. برخی از کشاورزان به زمین کود حیوانی زیادی می دهند که هم دور از صرفه می باشد و هم در ازدیاد عملکرد تاثیری ندارد. ضمن آنکه زمینی که به آن کود بیشتری داده شود به آب بیشتری نیز نیاز دارد.

مشخصات زیستی گیاه زعفران

با افزایش تعداد بنه ها در طی سنوات کشت و با قدرتمند شدن آن ها میزان گل زعفران تا چند سالی مرتبا در حال افزایش و پس از آن رو به کاهش می گذارد و تقریبا فرم ازدیاد و کاهش زعفران به شکل منحنی نرمال و یا زنگوله ای می باشد.

دوران بهره برداری از زعفران بسته به تراکم کاشت و نوع زمین بین ۵ سال تا ۱۰ سال و حتی بیشتر ممکن است به طول انجامد. در طی ۸ سال کشت با تراکم کم تقریبا همان میزان زعفران می توان برداشت که با تراکم زیاد و طی ۴ تا ۵ سال میزان متوسط برداشت زعفران در ایران در حدود ۵-۴ کیلوگرم در سال و در هکتار است.

نیازمندی های اقلیمی کشت زعفران

الف ) جنس زمین برای کشت زعفران

از آنجایی که پیاز زعفران مدت به نسبت زیادی (۷-۵ سال) در زمین می ماند. خاک باید سبک یا ترکیبی از شن و رس باشد که پیاز بتواند در این مدت علاوه بر تامین مواد غذایی، در برابر شرایط خاص منطقه ای نیز مقاومت نماید. بنابراین برای رشد و نمو مناسب گیاه و تولید محصول مرغوب و سالم خاک های سبک زهکشی شده با حاصلخیزی متوسط نسبت به خاک های سنگین حاصلخیز بدون درخت مناسب تر است.

به زمین های سبک از نوع لومی، لومی شنی، لومی شنی- رسی و شنی رسی برای رشد برگ ها و بویژه درشتی بنه ها نیاز دارد و بر زمین های شور، فقیر و مرطوب، اسیدی ترجیح دارد. چون در خاک های با حاصلخیزی زیاد رشد رویشی نسبت به رشد زایشی افزایش می یابد.

نیازمندی های اقلیمی کشت زعفران

از لحاظ قلیایی یا اسیدیته، PH زمین زعفرانی باید بین ۸ – ۷ و هدایت الکتریکی آن از ۴ میلی موس کمتر باشد. زعفران زمین های رو به جنوب و آفتابی را می پسندد و باید عاری از سنگ و سنگریزه باشد. به طور کلی زمین انتخابی برای زعفران باید به اصطلاح شیرین، سبک، دارای مواد آلی کافی، زهکش دار، کمی قلیایی و رس آن از نوع رس رسوبی باشد.

در ضمن با توجه به کشت زعفران در عمق در حدود ۲۰ سانتی متر عمق مناسب خاک برای رشد مطلوب زعفران و امکان زهکشی باید ۳۰ – ۲۵ سانتی متر باشد که امکان دخترزایی بنه ها را به خوبی فراهم سازد و زه آب در پای بنه ها نماند. این خصوصیت باعث جلوگیری از پوسیدگی بنه ها و بروز بیماری های قارچی خواهد شد.

مناسب ترین خاک برای رشد زعفران خاک شنی رسی و لومی است که بدون شوری باشد. خاک باید حاصلخیز و به اندازه کافی دارای هوموس باشد تا افزایش پیازها به آسانی صورت گیرد. زمین های شور رسی و خاک های مرطوب و فقیر برای کشت زعفران نامناسب اند.علاوه بر این در اراضی دارای قلوه سنگ و علف هرز محصول خوبی ندارد.

زمین های هموار، فاقد سنگریزه، بدون درخت و به دور از بادهای شدید و تند پاییزی و همچنین خاک با بافت نرم و عمیق با ظرفیت نگهداری رطوبت مناسب و غنی از مواد آلی و ترکیبات معدنی در عملکرد تولید محصول نقش مهمی ایفا می کند.

انواع خاک کاربردی در مزارع زعفران

در مقابل زمین های با درصد رطوبت زیاد، خاکهای شور، زمین های با مواد آلی تجزیه نشده و همچنین زمین های با نفوذپذیری زیاد یا خیلی کم باعث ایجاد مشکلات اساسی در تولید این محصول با ارزش شده و موجب پوسیدگی پیاز و تباهی کشتراز خواهد شد.

ب ) نوع آب برای کشت زعفران

آب شیرین مانند زمین شیرین در رشد زعفران اهمیت دارد. با وجود این در برخی از مناطق زعفران کاری، در زمین و آب نسبتا شور نیز حاصل نسبتا خوبی تولید می کند، اما طول دوره بهره برداری در چنین مناطقی کوتاه است. بخش عظیمی از مناطق کشورمان جز نوار باریکی از شمال کشور و استان خوزستان از آب شیرین جهت مصارف کشاورزی استفاده می کنند که این امر با مشکل اساسی مواجه بوده و آبیاری با PH بالای ۷.۵ باعث ایجاد محدودیت های زیادی در جذب و انتقال مواد غذایی شده و امکان دستیابی به عملکرد بالا را تقریبا غیر ممکن ساخته است.

در این میان کشت گیاهانی با مصرف آب پایین در مقایسه با محصولات کشاورزی با نیاز آبی بالا می تواند تا حدود زیادی مشکل را برطرف نماید. آبیاری زعفران در فصل پاییز و زمستان که تقریبا محدودیت آبی کاهش می یابد، باعث مرتفع شدن کمبود آب جهت کشت و زراعت زعفران گردیده است.

ج ) آب و هوای مناسب کاشت گیاه

زعفران در همه نوع آب و هوایی می روید. ولی مناطق مناسب باید دارای آب و هوای معتدل با تابستان های گرم و خشک و پاییز و زمستان ملایم باشد. رطوبت زیاد باعث خرابی پیاز ها می شود. سرمای شدید، پاییزه به ویژه در هنگام گل دهی باعث آسیب به گیاه می شود. حتی سرماهای زودگذر ۲۰ درجه زیر صفر را تحمل می کند، اما سرمای مداوم زیر صفر ۲۰ درجه و بیشتر برای چند روز به سبزینه و حتی بنه زعفران آسیب می رساند.

آب و هوای مناسب کاشت گیاه

مقاومت زعفران در برابر سرما زیاد است ولیکن چون دوران رشد آن مصادف با پاییز، زمستان و اوایل بهار است که در این زمان ها به هوای مناسب و معتدلی نیاز دارد.

در دوره خواب یا استراحت گیاه (تابستان) بارندگی یا آبیاری برای آن زیانبار است. بنابراین کشت و کار آن در مناطق گیلان و مازندران و مناطق گرم جنوب کشور معمول نیست. اراضی آفتابگیر و بدون درخت که در ضمن در معرض بادهای سرد نیز نباشد برای رشد زعفران مناسب است. بادهای سرد برای زعفران کاری مناسب نیست و موجب نامنظم گل کردن زعفران می شود، پس به طور کلی نقاط آفتابی مناسب است.

این گیاه در مناطق خشک نیاز به ۵ تا ۶ بار آبیاری دارد ولی در مناطق بارانی (تا ۱۵۰ میلی متر)، در صورت مساعد بودن دیگر شرایط تنها به دوبار آبیاری نیاز دارد. با این وجود در برخی از روستاهای بیرجند و قاین در زیر سایه بوته های زرشک و درختان بادام که در تابستان کمتر آبیاری می شوند کاشته می شود. بیشینه دما برای این گیاه بین ۴۰ تا ۳۵ درجه سلسیوس بوده و در ارتفاع بین ۱۳۰۰ تا ۲۳۰۰ متر از سطح دریا عملکرد خوبی را نشان داده است.

با بررسی آمار و اطلاعات از شرایط اقلیمی و آب و هوایی می توان به این نکته مهم دست یافت که زعفران قادر است در مناطق گرمسیر و سردسیر رشد نماید. زراعت زعفران با توجه به اقلیم حاکم بر کشورمان از موفقیت بالایی برخوردار است چرا که با تولید همه ساله و بدور از هرگونه مشکل می توان محصول با ارزشی را تولید نمود. در حالیکه تغییرات اقلیمی در بسیاری از مواقع باعث مشکلات جدی در تولید محصولات کشاورزی در سال های اخیر شده است.

تهیه زمین جهت کشت زعفران

الف)تهیه زمین در نقاط کوهستانی

۱- در نقاط کوهستانی با قطعات محدود زمین از اوایل بهار پس از قطع باران های بهاره، زمین را با گاوآهن ایرانی شخم می زنند. بعد از ۱۵ – ۱۰ روز مجددا به شخم زمین اقدام می کنند. چنانچه زمین در موقع شخم دوم دارای کلوخه باشد، گاوآهن را باز کرده و با ماله که توسط یک جفت گاو کشیده می شود و گاو یار هم ممکن است بر روی ماله به ایستد، به کلوخ کوبی و تسطیح زمین اقدام می کنند. مجددا به فاصله دو هفته زمین را دوبار عمود برهم با گاو آهن ایرانی شخم می زنند.

هرگاه زمین دارای شیب مناسبی نباشد، از نقطه گود به سمت نقطه مرتفع زمین را با بیل شخم می زنند تا به این ترتیب خاک به سمت نقطه گود ریخته شود.

تهیه زمین جهت کشت زعفران

قبل از شخم سوم، کشاورزان سعی می کنند در سطح هر صدمتر مربع ۴۰۰ – ۲۰۰ کیلو و یا ۴۰ – ۲۰ تن کود گاوی پوسیده در سطح هر هکتار پخش کنند و با شخم به زیر خاک برند که باعث افزایش بهره وری زعفران می شود. غالب کشاورزان به هنگام کاشت پیاز زعفران و قبل از آبیاری نیز ۲۰ – ۱۰ تن کود حیوانی پوسیده در سطح یک هکتار پخش می کنند تا سطح خاک برای بیرون آمدن جوانه های نورس زعفران سست و آماده شود.

کشاورزان ویژگی شخم های مکرر را در آن می دانند که صرف نظر از تهیه بستر مناسب کشت، زمین را تا حدودی از وجود علف های هرز پاک می سازد. در این طريقه پس از کشت بنه، زمین را کرت بندی می کنند. عرض و طول كرت ها به شیب زمین و قدرت آب بستگی دارد. معمولا عرض و طول کرت ها را در حدود ۱۰ ×۴ تا ۱۰۰×۱۰ متر انتخاب می کنند.

 ب)تهیه زمین در اراضی وسیع جلگه و دشت

در این مناطق امکانات شخم با تراکتور فراهم است، در این مناطق حتی الامکان در پاییز سال قبل و یا در بهار، پس از قطع باران های بهاری، سطح خاک را شخم عمیق می زنند (به عمق در حدود ۳۰ – ۲۵ سانتی متر)، تا ضمن سله شکنی، علف های هرز مزارع زعفران نیز از بین بروند.

در خردادماه در صورت مشاهده علف های هرز زمین را دوباره به طور عمود بر هم دیسک می زنند تا کلوخه ها نرم شود و در ضمن لوله های شعر که به منظور جلوگیری از تبخیر آب درهم شکسته شود.

در مرداد ماه و یا اوایل شهریور در حدود ۴۰ – ۲۰ تن کود گاوی پوسیده (در صورت امکان از دامداری های صنعتی به لحاظ عاری بودن نسبی آن از تخم علف های هرز) و ۲۰۰ – ۱۵۰ کیلوگرم کود شیمیایی فسفات آمونیم در سطح مزارع کاشته شده زعفران به طور یکنواخت پخش می نمایند و سپس زمین را به عمق ۲۵ سانتی متر و با فاصله ۳۷/۵ سانتی متر فارو می کشند.

توضیح اینکه مال بند تراکتور به طول سه متر می باشد و می توان بر روی آن هشت فارو نصب نمود. چنانچه فاصله فاروها را کمتر از ۳۷/۵ سانتی متر انتخاب کنیم، خاک یک جوی در داخل جوی دیگر ریخته می شود. فاروها زحمت سنگین در آوردن جوی های کشت را از دوش کارگر بر می دارد و در عین حال کاشت ردیفی پیاز زعفران و در عمق مناسب خاک را امکان پذیر می نماید.

تعریف تناوب

یک بازگشت کم و بیش منظم نباتات مختلف به جای یکدیگر و در یک قطعه زمین و در طی سال های متوالی به تناوب و یا گردش زراعتی نامیده می شود. این موضوع با جانشینی اتفاقی نباتات به جای یکدیگر تفاوت کلی دارد. به طور کلی صحبت از برقراری تناوب از نقطه نظر حفظ حاصل خیزی خاک و اقتصاد کشاورزی می باشد.

با توجه به تحلیل رفتن مواد غذایی خاکی در صورت استفاده از کشت تک محصولی در یک زمین در طول چند سال، تولید محصول بصورت چشمگیری کاهش خواهد یافت.

تناوب کشت علاوه بر حاصلخیزی زمین، باعث تقویت زمین کشت خواهد شد. معمولا سعی می شود در برنامه تناوب کشت از گیاهانی با خصوصیات مختلف استفاده شود. بعنوان مثال گیاهانی با ریشه عمیق و وسیع از عمق بیشتری از مواد غذایی خاک استفاده می کنند و در مقابل گیاهانی با ریشه های سطحی تنها از چند سانتیمتری خاک بهره می برند و برخی از گیاهان می توانند با تثبیت ازت در خاك بواسطه ریشه های خود باعث تقویت خاک بستر شده و محیط را برای کشت بعدی آماده نمایند.

به طور معمول بعد از اتمام دوره زعفران کاری زمین کشت یا بصورت آیش در نظر گرفته می شود و یا اینکه گیاهان دیگری در آن زمین کشت می شوند و در سالهای دوم تا چهارم معمولا با کشت گیاهان مختلف می توان بستر را آماده کشت زعفران نمود.

تناوب کشت زعفران

گردش تناوب زراعی

بهترین زمین برای کشت زعفران زمینی است که کشت پیشین آن صیفی کاری بوده و یا برای مدتی در آیش بوده است. آزمایش های گوناگون و نیز تجربه نشان داده که زمین زعفران برای کشت دوباره در آن به هیچ وجه مناسب نیست و میزان عملکرد زعفران را کاهش می دهد. با توجه به اینکه زعفران دستکم برای مدت حداقل ۷سال در یک کشتراز باقی می ماند و باعث فقیر شدن خاک و در نتیجه سبب تشدید بیماری های مربوط به این گیاه می شود، لذا در مناطق زعفران خیز پژوهشگران بر این باورند که باید دستکم برای ۸-۷ سال در زمین، کشت زعفران انجام نشود.

طول دوره بهره برداری زعفران بسته به تراکم کشت از ۱۲-۴ سال به طول می انجامد. هر چه مدت کاشت زعفران طولانی تر شود، بستر کشت از نظر مواد غذایی فقیر شده و لذا باید در مرحله بعدی کشت از حالت آیش (عدم کشت) یا گیاهان دیگری با ویژگی های متفاوت استفاده شود تا مواد غذایی خاک تحلیل نرود.

هرقدر تراکم کشت بنه زعفران کمتر باشد، طول مدت بهره برداری بیشتر است و بالعکس. اما آزمایشات و تجربیات نشان داده که مقدار تولید تقریبا در هر دو یکسان است. یعنی جمع تولید زعفران در یک کاشت متراکم در ۵-۴ سال تقریبا برابری می کند با کاشت تراکم کم در ۱۰-۸ سال.

ضمن اینکه کشت ۱۲-۱۰ ساله سه برابر آب و سه برابر رسیدگی نیاز دارد و چند برابر نیز از مواد غذایی زمین می کاهد و زمین را به اصطلاح خسته می کند، به همین جهت روستاییان قاینات عقیده دارند که در چنین زمینی دوباره نباید زعفران به عمل آورد و یا لااقل یک تا دو برابر مدت اشغال زمین، باید صبر نمود تا زمین خواص و انرژی از دست داده خود را باز یابد.

هرگاه به آمار سطح زیر کشت و میزان عملکرد در ۳۵ سال اخیر (۱۳۸۶ -۱۳۵۱) توجه کنیم، متوجه می شویم که در این مدت سطح زیر کشت از ۲۹۵۰ هکتار به ۵۸۱۵۸ هکتار افزایش پیدا کرده، لیکن در همین مدت میزان عملکرد از ۶/ ۱۵ کیلوگرم در هکتار به ۳/۴۱ کیلو گرم تقلیل یافته است که نشانگر عدم تأمین نیازمندی گیاه على الخصوص در زمینه آب، تغذیه و سایر مراقبت های زراعتی دارد.

هدف ما بویژه در مناطق خشک باید بهره برداری بیشتر از زمین باشد نه افزایش سطح زیر کشت عمقی (Intensivc farming) و کشت سطحی (Extensive tarning) باشد در ضمن کوتاه کردن دوره کشت زعفران و گنجانیدن آن در دوره تناوب بر میزان عملکرد می افزاید.

روستاییان عقیده دارند که برای کاشت مجدد در چنین زمینی یا باید ۳۰-۲۰ سانتی متر از خاک سطح الارض را برداشت و به جای آن از خاک بکر تپه های کشت نشده جانشین نمود و یا آنکه پس از برداشت ۳۰-۲۰ سانتی متر از سطح الأرض.

چنانچه زمین زراعی از خاک خوبی برخوردار باشد، می توان در آن زعفران کاشت. اما طريق مطلوب عبارت از آنست که دوره کشت زعفران ۵-۴ سال باشد و بعد از آن یک تناوب ۵-۴ ساله که ترکیبی از گیاهان وجینی و غیر وجینی و نیز کاشت کدوییان با اجرای آیش یا کود سبز اجرا شود تا زمین حاصل خیزی خود را باز یابد و برای کاشت مجدد زعفران آماده شود.

  بهترین زمین برای کشت زعفران

یک تناوب پیشنهادی می تواند به شرح زیر باشد:

سال اول – در پاییز پس از بیرون آوردن بنه زعفران کاشت گیاهان کود سبز از قبیل شبدر، خلر، باقلا که از خانواده بقولات می باشند و به ازت زمین می افزایند و در عین حال با زیر خاک کردن آن ها در اواسط اردیبهشت و یا خرداد ماه بر مواد آلی زمین نیز اضافه می شود، آن گاه در بهار کاشت یک گیاه وجینی مانند ذرت علوفه ای و یا دانه ای.

سال دوم – در پاییز کشت گندم تا در اواخر بهار یک گیاه وجینی مانند هندوانه.

سال سوم – آیش برای یک سال .

سال چهارم – کاشت ذرت در بهار و کاشت گندم در پاییز.

سال پنجم – در شهریور ماه کاشت بنه زعفران برای ۵-۴ سال.

پهنه بندی و سطح زیر کشت زعفران

زعفران در نقاط مختلف دنیا مانند اسپانیا، اتریش، هندوستان، چین، یونان، ایتالیا، مصر، ترکیه، ایران و آذربایجان تولید میشود و حدود ۹۰ درصد تولید زعفران جهان فقط مربوط به ایران و اسپانیا است. علاوه بر کشورهای فوق کشور افغانستان و چین در آینده می توانند از رقبای ایران در زمینه تولید زعفران بشمار آیند.

آنچه مسلم است این گیاه در منطقه آب و هوایی مدیترانه و غرب آسیا از عرض جغرافیایی ۳۰ تا ۵۰ درجه شمالی و طول جغرافیایی ۱۰ درجه غربی تا ۸۰ درجه شرقی در مناطق بسیار کم باران ایران و توران که دارای زمستان سرد و تابستان گرم هستند کشت می شود.

پهنه بندی و سطح زیر کشت زعفران

سطح زیر کشت زعفران ایران در دو دهه اخیر از حدود ۱۰۰۰۰ هکتار در سال ۱۳۶۵ به بیش از ۷۳۰۰۰ هکتار در سال ۱۳۹۰ افزایش یافته است که نشانگر رشد سالانه ای معادل ۲۵ درصد بطور متوسط در طی ۲۵ سال گذشته بوده است.

میزان تولید زعفران کل کشور در سال ۱۳۹۰، ۲۵۴ تن با عملکرد متوسط 3.5 کیلوگرم در هکتار گزارش شده است. از مجموع ۷۳۰۰۰ هکتار سطح زیر کشت زعفران در کشور، استان های خراسان رضوی و جنوبی هر کدام با سطح زیر کشت ۵۷۰۰۰ و ۱۲۰۰۰ هکتار مقام اول و دوم در کشور را دارند.

تعداد مزارع زعفران با مساحت کمتر از یک هکتار، بین یک تا دو هکتار و بالاتر از دو هکتار، به ترتیب برابر با ۱۲۰۱۶۲ ، ۲۷۹۰۲ و ۱۰۸۳۶ عدد می باشد. در مجموع هم اکنون تعداد ۱۵۵۴۹۶ نفر بهره بردار و ۵۷ تعاونی تولید در زمینه کشت و تولید زعفران در کشور فعالیت می کنند.

میزان تولید زعفران در کل اروپا (اسپانیا، یونان و ایتالیا) در سال ۲۰۰۴، ۶۸۰۰ کیلوگرم گزارش شده است که تنها ۴% تولید زعفران جهان را به خود اختصاص می دهد. این در حالی است که میزان تولید زعفران در سال ۱۹۳۰ در این سه کشور اروپایی ۱۷۰ تن گزارش شده است. افزایش هزینه های کارگری باعث کاهش کشت زعفران شده است. نمودار میزان تولید زعفران تنها در کشور اسپانیا نشان می دهد.

 تولید زعفران در اسپانیا
نمودار سطح زیر کشت و تولید زعفران در اسپانیا


زعفران به خاطر نیاز آبی کم، اشتغال زایی، درآمدزایی مناسب، ارزآوری بالا، تحمل گیاه در شرایط سخت زیستی در برابر آفتاب و بیماری ها و همچنین خواص دارویی و غذایی از دیرباز یک محصول استراتژیک و با ارزش برای مناطق جنوبی و کم آب خراسان بزرگ بوده است.

برآورد گسترش سطح زیر کشت زعفران ایران در دهه آینده تفاوت عمده ای با مناطق سنتی کشت آن چه در داخل و چه در خارج کشور خواهد داشت.

مقایسه کشت و پرورش و فرآوری زعفران در ایران و اسپانیا

موضوع و نوع عملیاتمناطق زعفران خیز ایرانمناطق زعفران خیز اسپانیا
زمان اولین شخم جهت آماده سازی زمیناز فروردین تا ادریبهشت10 اسفند
عمق شخم اولیه25-3025 سانتیمتر
کوددهی جهت آماده سازی زمین کشت15-80 تن در هکتار10-15 تن در هکتار
زمان شخم دوماوایل اردیبهشت تا اوایل تیر12 فروردین تا 11 اردیبهشت
عمق شخم دوم25-30 سانتیمتر10-15 سانتیمتر
زمان کشت پیاز26 مرداد تا اواخر اردیبهشتاواخر اردیبهشت تا 10 شهریور
عمق شیارهای کشت15-20 سانتیمتر18-30 سانتیمتر
اندازه پیازها متوسط تا درشتدرشت
ضد عفونی پیازهاهمگانی نیستبه طور کامل انجام می شود
تعداد پیازها در متر مربع50 پیاز45 پیاز
طرز کشت پیازهاکپه ای و در هر گودچه 3-5 پیازیک پیاز در هر گودچه
فاصله پیازها از یکدیگر10-25 سانتیمتر5-8 سانتیمتر در دو ردیف موازی
فاصله ردیف های کشت25-30 سانتیمتر 25-30 سانتیمتر
اولین آبیاری بعد از کشت پیازاواخر مهر تا نیمه آبانماهنیمه مهر
سله شکنی و نرم کردن خاک1-20 آبان ماه9 مهر تا 9 آبان
زمان گلدهی5 آبان ماه تا 10 آذر24 مهر تا 14 آبان
دوره گلدهیتقریبا 22 روزدر حدود 15- 20 روز
نوع برداشتدستیدستی
عملکرد متوسط در هر هکتار5 کیلوگرم10 کیلوگرم
عمر مزارع زعفران6-10 سال3-4 سال
روش خشک کردنسنتی و در هوای آزاداستفاده از منبع حرارتی برقی و گازی
مدت زمان خشک کردن3-5 روز به صورت سنتی و 5 ساعت به روش حرارتی2-5 ساعت
بسته بندیدر حال رشدپیشرفته و به صورت بهداشتی
آبیاری بعد از برداشت محصولدر طول دوره رشد به تعداد 5-8 نوبتبه صورت آبی یک نوبت
متوسط رطوبت نسبی سالیانه36-49 درصد60-85 درصد
متوسط درجه حرارت سالیانه12-17 درجه سانتیگراد13-14 درجه سانتیگراد
مواد آلی موجود در خاکبسیار کمدر حدود یک درصد
بافت خاکرسی شنی متوسطلومی رسی – بافت متوسط تا سنگین
ارتفاع از سطح دریابالاتر از 1000 متر500-700متر
متوسط بارندگی سالیانه136-238 میلی متر400-453 میلی متر
رطوبت نهایی محصول7- 12 درصد در حدود 13%
دسته بندی زعفران
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت