تیره نارنج (Rutaceae)

کاربر 21کاربر 21
347 بازدید
تیره نارنج

گیاهان تیره نارنج از نظر شکل ظاهری، تفاوت کلی با یک دیگر دارند. مجموعا شامل ۱۵۰ جنس و ۲۰۰۰ گونه هستند که بیشتر در نواحی معتدله و گرم کره زمین پراکندگی دارند.

برگ های گیاهان تیره نارنج متناوب یا متقابل و گل های آن ها نر – ماده و منظم (گاهی نامنظم) است. کاسه گل آن ها از ۳ تا ۵ تقسیم و جام گل آن ها از ۵ گلبرگ تشکیل می یابد. در داخل پوشش گل آن ها، ۵ تا ۱۰ پرچم دیده می شود. تخمدان آن ها چند خانه، محتوی یک یا دو تخمک (به ندرت زیادتر) و میوه آن ها به صور مختلف سته، شفت مانند و یا منقسم به قطعاتی به تعداد برچه هاست.

از اعضای هوایی گیاهان تیره نارنج مانند ساقه و برگ، بوی قوی استشمام می شود که مربوط به وجود کیسه های ترشحی و یا سلول های ترشح کننده اولئورزین در آن هاست. بعضی از آن ها مانند درختان مرکبات، میوه خوراکی دارند. عده ای دیگر نیز به مصارف درمانی می رسند و یا از آن ها اسانس گیری به عمل می آید. در بین این گیاهان انواع سمی مانند ژابوراندی (Jaborandi) و سداب نیز یافت می گردد.

تیره نارنج شامل گروه های متعددی با اختصاصات گیاه شناسی متمایز است که از بین آن ها Aurantioideaeها و Rutoideaeها حائز اهمیت می باشند. انواع دارویی و مهم گیاهان تیره نارنج به شرح زیر هستند:

سداب، سیاب

درخت نارنج

درخت پرتقال

درخت نارنگی

درخت لیموترش

لیموشیرین

گریپ فروت

گل آهو، علف آهو

Barosma

Pilocarpus

Citrus

برگاموت، ترنج

بکرایی

از گیاهان مفید دیگر تیره نارنج، به شرح مختصر چند نوع زیر که هیچ یک از آن ها نیز در ایران نمی رویند مبادرت می شود:

1- .Xanthoxylum fraxineum Willd، درختی است که در اتازونی می روید و پوست ساقه آن به صورت نوارهای مسطح و نامنظمی به رنگ خاکستری مایل به قهوه ای در بازار عرضه می شود. این قطعات دارای مواد رزینی، پکتیکی، یک ماده قابل تبلور به نام گزانتوگزیلین (xanthoxyline)، اسانس، تانن و غیره است. پوست آن به صورت گرد و به مقدار ۰.۵ تا ۲ گرم در روز و یا به صورت جوشانده به عنوان معرق و ضد رماتیسم مصرف می شود.

Xanthoxylum piperitum گونه ای از گیاهان تیره نارنج

از .X. Caeribatum Lamk و .X. Clava – Herculis L نیز در جزایر آنتیل برای مصارف درمانی مشابه و به عنوان مقوی استفاده به عمل می آید. گزانتوگزیلين (xanthoxyline) [بره ويفولين (brevifoline)] ، به فرمول C۱۰H۱۲O۴ و به وزن ملکولی ۱۹۶.۲۰ است. در گیاهان زیر وجود دارد و از آن ها استخراج شده است:

  • .Xanthoxylum fraxineum Willd از تیره Rutaceae
  • .Xanthoxylum piperitum DC از تیره Rutaceae
  • .Xanthoxylum alatum Roxb از تیره Rutaceae
  • .Artemisia brevifolia Wallich از تیره Compositae
  • .Hippomane mancinella L از تیره Euphorbiacae
  • .Sapium sebiferum Robxb از تیره Euphorbiacae

استخراج آن نخستین بار توسط Senhouse و سنتز آن توسط Kostanecki و Lambor صورت گرفته است.

گزانتوگزیلین، به حالت متبلور در اتانول به دست می آید. در گرمای ۸۱ – ۸۳ درجه ذوب می شود. در آب غیر محلول است ولی در الكل و اتر حل می گردد. از گیاهان مختلفی به شرح زیر، ماده ای به نام گزانتوگزیلتین (Xanthoxyletin) به دست آمده است :

  • .Xanthoxylum americanum Forst از تیره Rutaceae
  • .Melicop ternata Forst از تیره Rutaceae
  • .Melicop Mantelli Buch از تیره Rutaceae
  • .Halifordia scleroxyla F.Muell از تیره Rutaceae
  • .Chloroxylon swietenia DC. از تیره Meliaceae
Xanthoxylum americanum گونه ای از گیاهان تیره نارنج

گزانتوگزیلتین (Xanthoxyloin, Xanthoxylin N)، به فرمول C۱۵H۱۴O۵ و به وزن مولکولی ۲۸۵.۲۶ است. استخراج آن از گیاهان مذکور که هیچیک از آن ها در ایران نمی رویند، نخستین بار توسط Staples در سال ۱۸۲۹ و محققین دیگر ولی سنتز آن به وسیله Joshi و Kamat انجام گرفته است.

این ماده به صورت بلوری های منشوری دراز در متانول به دست می آید و در گرمای بین ۱۳۲ و ۱۳۳ درجه نیز ذوب می شود به سهولت در بنزن، کلروفرم و الكل خیلی گرم حل می گردد. در استن محلول است ولی انحلال آن در اتر به مقادیر کم صورت می گیرد. هر قسمت آن در ۴۹ قسمت استن سرد ولی در ۲۵۰۰۰ قسمت آب سرد حل می گردد. برای آن اثر درمانی ذکر نشده است.

نوع اول و دوم از ۵ گیاله مذکور و انواع دیگری از دو تیره زیر، مولد ماده ای به نام گزانتی لتین هستند:

  • .Xanthoxylum americanum Forst از تیره Rutaceae
  • .Luvianga scadens Ham از تیره Rutaceae
  • Citrus scida Roxb از تیره Rutaceae
  • .Chloroxylon swietenia D. C از تیره Meliaceae

گزانتی لتین (Xanthyletin)، به فرمول C۱۴H۱۲O۳ و به وزن ملکولی ۲۲۸.۲۴ است و از گیاهان مذکور توسط محققین مختلف مانند Bell و Roberston استخراج شده است. این ماده را Spath و Hillel و همچنین V. K. Ahluvalia و همکارانش در سال های اخیر سنتز نموده اند.

گزانتی لتین، به صورت بلوری های منشوری شکل دراز و مسطح در متانول به دست می آید و در گرمای بین ۱۳۰ و ۱۳۱ درجه نیز ذوب می شود. برای آن اثرات درمانی ذکر نشده است. دربعضی Xanthoxyllum ها مانند.X. carolinianum Lam.) X. clavi – Herculis L) ماده ای به نام آزارینین (asarinine) یافت می شود.

Ptelea trifoliata گونه ای از گیاهان تیره نارنج

2- از .Evodia rutacecarpa Hook. Thom، ماده ای به نام اوودیامین (evodiamine) به فرمول C۱۹H۱۷N۳O و به وزن ملکولی ۳۰۳.۳۵ استخراج شده است که اثر فیکساتور (ثابت کننده) مواد عطری را دارد.

اوودیامین، به صورت ورقه های کوچک به رنگ زرد در الكل به دست می آید. در گرمای ۲۷۸ درجه ذوب می شود. در استن حل می گردد. ولی در آب، اتر دو پترول و بنزن غیر محلول است.

3- .Boronia rhumbifolia Hook، در استرالیا می روید و از آن برای دفع کرم استفاده درمانی به عمل می آید.

4- .Diosma ericoides L، در جنوب افريقا می روید و از برگ های آن، به جای برگ Bar osma ها (بوكو Buchu)، استفاده درمانی به عمل می آورند.

5- از پوست ساقه Esenbeckia febrifuga Jussieu که به نام آنگوستور ناحيه برزیل Angusture de Bresil موسوم می باشد به عنوان مقوی و تب بر استفاده درمانی به عمل می آید.

6- .Ptelea trifoliata L، درختچه کوچکی است که در اتازونی می روید و به نام Tre fede Virginie موسوم می باشد. برگ و جوانه های جوان آن به عنوان دفع کرم به مصارف درمانی می رسد.

7- .Casimiroa edulis La Llave، درختی است که در مکزیک و امریکای مرکزی می روید. میوه اش خوراکی است. عصاره حاصله از اعضای گیاه اثر مسکن و آرام کننده درد دارد. از دانه های آن توسط Power و Callan در سال ۱۹۱۲، الكالوئيدهایی مانند کازی میروئین (Casimiroine) و کازی میروئدین (casimiroedine)، همچنین اسیدهای بنزوئیک و سالیسیلیک، یک فیتوسترول، ایپورانول (ipuranol) و غیره به دست آمده است.

Casimiroa edulis گونه ای از گیاهان تیره نارنج
  • کازی میروئدین (Casiniroedine)، ماده ای است به فرمول C۲۱H۲۷N۳O۶ و به وزن مولکولی ۴۱۷.۴۷ که از میوه، دانه و پوست Casimiroa edulis Llane et Lex به دست آمده است. استخراج آن توسط محققین مختلف مانند Callan, Power و فرمول گسترده آن به وسیله Djerassi و همکارانش مورد بررسی قرار گرفته است. کازی میرودین، به صورت بلوری های سوزنی شکل در متانول به دست می آید. در گرمای ۲۲۶ تا ۲۲۸ درجه ذوب می شود. به مقادیر نسبتا زیاد در اسید کلریدریک رقیق محلول است. در سود محرق نرمال مضاعف (2N) یا در کربنات اسید سدیم اشباع شده به تانی حل می گردد. در الكل خیلی گرم و آمیل الكل محلول است. در بنزن، کلروفرم و اتر، بمقادیر جزئی حل می شود ولی در آب قابلیت انحلال ندارد. پیکرات آن به صورت بلوری های زرد رنگ در متانول به دست می آید و در گرمای ۱۱۰ تا ۱۱۲ درجه ذوب می گردد.
  • کازی میروئین (Casimiroin)، به فرمول C۱۲H۱۱NO۴ و به وزن مولکولی ۲۳۳.۳۲ است. توسط Kincl و همکارانش نیز از گیاه مذکور استخراج شده است. تعیین فرمول گسترده و سنتز آن به ترتیب توسط، Hylton ,Weinstein ,Sondheimer ,Meisels انجام گرفته است. کازی میروئین، به صورت متبلور به دست می آید. در گرمای ۲۰۳ درجه می جوشد. درآب تقریبا غیر محلول است ولی در الكل، اتر و همچنین استات اتیل حل می شود. پیکرات آن به فرمول C۱۲H۱۱NO۴ .C۶H۳N۳O۷ است و به صورت بلوری های سوزنی زرد رنگ در متانول به دست می آید. در گرمای ۱۹۳ و ۱۹۴ درجه نیز ذوب می شود.

8- .Amyris balsamifera L، گیاهی است که در آنتیل و کلمبيا می روید و از آن نوعی اسانس تحت نام Santal des Indes occidentales استخراج می گردد. چوب آن معطر است.

9- .Toddalia aculeata Sm در نواحی حاره آسیا و افریقا می روید. ریشه اش تحت نام Lopez – root، در نواحی محل رویش به عنوان مقوی و تب بر مورد استفاده قرار می گیرد. از برگ این گیاه و گونه های دیگر آن، اسانسی تحت اثر بخار آب به دست می آید که رنگ زرد مایل به سبز، بوی مخصوص و طعم گرم دارد. این اسانس که در اتر، الكل، کلروفرم، روغن های چرب و اسانس ها حل می شود، مرکب از اترمتیلیک، اسید بنزوئیک، اوژنول و غیره می باشد.

Toddalia asiatica گونه ای از گیاهان تیره نارنج

از گونه دیگر آن به نام .T. asiatica H. Br نیز که در سیلان و جاوه می روید، به عنوان مقوی استفاده درمانی به عمل می آید.

بعضی از گیاهان این تیره به شرح زیر به مصارف درمانی و یا زهرآلود کردن نیزه یا پیکان جهت شکار حیوانات می رسند:

Lunasia amara Blanco، در فیلیپین و گینه جدید می روید و از پوست آن به عنوان قی آور استفاده می شود به علاوه برای مسموم ساختن نیزه شکار حیوانات مصرف دارد. از برگ این گیاه و نوع دیگری از آن به نام .L. costulata Miq، ماده ای به نام لونين (Lunine) به فرمول C۱۶H۱۷NO۴ و به وزن ملکولی ۲۸۷.۳۰ استخراج شده است. الونين، به صورت بلوری های منشور شکل در استات اتیل به دست می آید. در گرمای ۲۲۷ تا ۲۳۰ درجه ذوب می شود ولی در مخلوط متانول و آب، به صورت تبلورات توام منشوری و سوزنی شکل در می آید. در این حالت در گرمای ۲۲۴ – ۲۲۶ درجه ذوب می گردد. لونين در آب حل نمی شود ولی در الكل، بنزن و کلروفرم به مقادیر زیاد محلول است. در اتر و استات اتیل به مقادیر بسیار کم حل گردد.

10- .Agathosma betulina (Berg.) Pill، گیاهی کوچک، بومی کاپ و نواحی مختلف جنوب افريقاست. قسمت مورد استفاده آن، برگ های گیاه است که در زمان گل دادن تا تبدیل گل به میوه، چیده می شود. دارای ۱.۵ تا ۲.۵ درصد اسانس است که ۲۵ تا ۴۰ درصد آن را دیوس فنل (diosphenol) تشکیل می دهد. به علاوه دارای لیمونن و مانتون است.

از نظر درمانی، اثر ضد عفونی کننده مجاری ادرار و مدر دارد از این جهت در موارد التهاب مثانه و مجرای ادرار و پروستات مورد استفاده قرار می گیرد. استفاده اختصاصی از آن، جهت درمان نزله حاد ورم مثانه است (.B. H. P)، در ایران نمی روید.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت