ملکه زنبور عسل (پارت اول)

کاربر ۱۰کاربر ۱۰
1,311 بازدید
ملکه زنبور عسل

ملکه زنبور عسل قلب کلنی است. زنبورداران حرفه ای معتقدند که تهیه ملکه خوب و نگهداری از آنها کار مشکلی است. این موضوع به ویژه به علت ضرورت داشتن کلنی های برجمیت و قوی و کوتاه بودن فصل استحصال عسل اهمیت دارد. همچنین زنبورداران اذعان می دارند که ملکه های پرروش یافته محلی بهتر از ملکه های وارداتی هستند.

ملکه زنبور عسل

ملکه زنبور عسل انواع مختلفی دارد و اختلاف بین آنها از چگونگی تغذیه و رفتار با آنها در دوره لاروی ناشی می شود. در حالی که زنبورداران تفاوت اندازه ملکه ها را مدنظر دارند، محققین تعداد تخم های یک ملکه را ملاک قرار می دهند.

پرورش ملکه باید تحت شرایط مناسب انجام شود. برای پرورش ملکه خوب، نیاز به مقدار زیادی گرده و عسل است. متاسفانه شخصی که ملکه را خود پرورش نمی دهد و از دیگران خریداری می کند، از شرایط  پرورش ملکه خریداری شده اطلاعی ندارد.

ملکه زنبور عسل

در کلنی زنبور عسل، ملکه علاوه بر وظیفه تخمگذاری، ترشح فرمون هایی را به عهده دارد که با پخش این مواد نظم اجتماعی در کندو را باعث می شود. دانش ما هنوز از ماهیت و نوع مواد مترشحه از ملکه که باعث ایجاد یک سلسله رفتارهای خاص در بین زنبورهای یک کلنی می شود، ناقص است و در این مورد نیاز به تحقیقات بیشتری است. اما می دانیم که ترشح برخی مواد شیمیایی توسط ملکه، عامل نظم اجتماعی درون کندوهاست.

هر کلنی زنبور عسل، تنها دارای یک ملکه است و به ندرت یک کلنی دارای دو ملکه می‎شود. هنگامی که چنین حالتی پیش آید، یکی از دو ملکه به عنوان مادر و دیگری دختر محسوب می شود. تاکنون موردی که ملکه های خواهری به طور طبیعی و باهم در یک کلنی زندگی کرده باشند، گزارش نشده است.

هنگامی که دو ملکه در یک کلنی حضور داشته باشند ملکه زنبور عسل پیرتر مقدار زیادی از توانایی ملکه بودنش را از دست داده و درحالی که ممکن است گاه گاهی تخمگذاری کند، در ترشح مواد شیمیایی از بدن خود که موجب کنترل نظم اجتماعی کلنی می شود، کمبود دارد.

ملکه معمولا عمری طولانی تر نسبت به سایر اعضای کلنی دارد و می تواند دو تا پنج سال زندگی کند، ولی طول عمر ملکه بیش از پنج سال بسیار نادر است. در زنبورداری تجارتی معمولا ملکه ها هر ۱ الى ۲ سال یک بار تعویض می شوند. طولانی بودن عمر ملکه در مقایسه با زنبوران کارگر مزرعه‎رو، به احتمال بسیار قوی به دلیل تغذیه ملکه از مواد مغذی تر و داشتن یک زندگی آرام و پراستراحت در مقایسه با فعالیت شدید زنبوران کارگر است.

ماده مترشحه توسط ملکه (فرمون)

مادة مترشحه توسط ملکه

ماده مترشحه از ملکه عبارتی است که در ابتدا به مواد پیچیده تولید شده از غدد آرواره‎ای ملکه اطلاق شد. عبارت فوق برای اولین بار در دهه ۱۹۵۰ مطرح شد. در آن زمان، کلمه «فرمون» هنوز مصطلح نشده بود و پی به ماهیت شیمیایی فرمون نبرده بودند.

فرمون‎ها انواعی از مواد شیمیایی حامل اطلاعات هستند که توسط برخی از غدد حشرات تولید شده و تحت شرایط خاص در فضای محیط پخش می شوند. وقتی فرمون به افراد دیگری از همان گونه برسد، پیغام خاصی به آنها منتقل می شود که واکنش خاصی را در حشرات گیرنده فرمون سبب می شود.

لذا شاید بتوان گفت که فرمون‎ها وسيله گفتگوی حشرات با هم  یا یکی از راه های برقراری ارتباط آنها باهم است. فرمون مترشحه از ملکه زنبور عسل سبب جلب زنبوران کارگر و کنترل نظم اجتماعی کلنی می شود.

در اوایل دهه ۱۹۶۰، ماده مترشحه از غدد آرواره ای ملکه دست کم دارای دو نقش متفاوت است؛

١-اکسودک

۲-انوئیک به عنوان جزیی از ماده ملکه پذیرفته شد. اکنون می دانیم که این ماده دست کم دارای دو نقش اساسی متفاوت است:

١- ماده جلب کننده جنسی در زنبور عسل است.

۲- فرمونی است که فعالیتهای خبرگیری و دیده بانی را در زنبوران تقویت کرده و عمل بچه دادن کلنی و رفتن به سوی مکان جدید را هدایت می کند و بدون رهاسازی ماده مذکور توسط ملکه، بچه به سوی مکان جدید پرواز نخواهد کرد.

این ماده شیمیایی (فرمون) دلالت بر وجود ملکه در کندو دارد. فرمون ملکه در نقش اول  خود زنبوران نر و درنقش دوم خود زنبوران کارگر را تحت تاثیر قرار می دهد. در هر دو مورد ملکه در خارج از کندو و در حال پرواز است. این خطرناک ترین زمان برای ملکه است، زیرا جثه او بزرگ است و شکار خوبی برای انواع حشرات و پرندگان محسوب می شود.

ماده مترشحه از ملکه در تمام سطح بدن وی پخش می شود. هنگامی که زنبوران جوان محافظ (زنبوران پرستار) بدن ملکه را می لیسند، مقداری از این ماده را می گیرند و موقع تبادل غذایی با سایر کارگران، مقداری از آن را به کارگران دیگر داده و به این وسیله تمام افراد کندو از این ماده بهره مند می شوند.

بنابراین از طریق درک ماده ملکه، به وجود ملکه در کلنی پی برده، و این درک عامل بازدارنده‎ای برای پرورش ملکه جدید است. در یک کندوی زنبور عسل، وقتی به طور ناگهانی ملکه از بین رود یا از کندو خارج می شود، چون رسیدن فرمون ملکه به کارگران قطع می شود، به زودی کارگران فاقد این ماده شده و اقدام به پرورش ملکه جدید می کنند.

زنبوران کارگر و ملکه همه از لحاظ جنسی ماده‌اند و از لحاظ ژنتیکی بین آنها هیچ تفاوتی وجود ندارد. قرار گرفتن هریک از لاروهای ماده در حجره مخصوص ملکه و پرورش خاص آن لارو با غذای مخصوص (ژله شاهانه یا ژله سلطنتی)، سبب تبدیل آن لارو به ملکه می شود.

این وضعیت به زنبورداران اجازه می دهد که با انتقال لارو یا تخم هایی که در حجره های کارگری وجود دارند به حجره ای که مصنوعا برای ملکه می سازند و بعدا در کندوهای بدون ملکه قرار می دهند، ملکه های زیادی پرورش دهند.

زنبوران کارگر و ملکه

در عمل پیوند زدن لارو، از لاروهای ماده ای با سن کمتر از ۳ روز استفاده می شود. هرچه سن نوزادی که برای ملکه زنبور عسل شدن انتخاب می شود، کمتر باشد، بهتر است. در آزمایش های جدید، از لاروهایی با سن کمتر از ۱۲ ساعت و حتی اخیرا از تخم به جای لارو استفاده شده است. معمولا نوزادانی که سن آنها بیشتر است، وقتی تبدیل به ملکه شوند، ممکن است صفات کارگری را بروز دهند و پس از یکی دو ماه تخمگذاری آنها قطع شود.

در پرورش ملکه زنبور عسل ، زنبوران کارگر پرستار برای تغذیه لارو ماده ای که قرار است ملکه شود، منحصرا از ترشحات دهانی خود (ژله شاهانه) استفاده می کنند، حال آنکه لاروهای ماده‎ای که قرار است زنبور کارگر شوند، فقط تا روز سوم با ژله شاهانه تغذیه می شوند و از روز سوم به بعد، مقدار زیادی عسل و گرده به غذای آنها افزوده می شود. در بزاق زنبوران پرستار، مقدار نسبتا زیادی پروتئین و اسیدهای چرب یافت می شود.

بعضی از محققین معتقدند که ماده ملکه علاوه بر نقش هایی که در جلب زنبوران کارگر در کندو و تشخیص حضور و سلامت ملکه از سوی آنها و برقراری نظم اجتمایی در کلنی دارد، از رشد تخمدان های زنبوران کارگر نیز جلوگیری می کند.

در چنین وضعیتی، زنبور بلافاصله نیش خود را بیرون می آورد که متعاقبا بوی ضعیف فرمون احساس می شود. این فرمون در کارگران جوان تازه متولد شده وجود ندارد و اصولا در زنبوران ۱۵ تا ۳۰ روزه یافت می شود. زمانی که زنبوری نیش بزند و نیش آن در بدن قربانی باقی بماند، نیش به همراه قسمتی از بافت پیوسته به آن، تا چند دقیقه به انتشار بو ادامه می دهد.

در نتیجه زنبوران دیگر برای زدن نیش های بعدی به سوی آن هدایت می شوند. بنابراین زنبور عسل که دشمنان طبیعی زیادی دارد، با برقراری ارتباطات فرمونی، در مواقع خطر مکانیسم دفاعی کندو را افزایش می دهند.

نیش زنبور کارگر به دلیل داشتن خارهای پیکان مانند در طول خود، زمانی که در بدن قربانی فرو رود، گیر میکند و در اثر تلاش زنبور برای خارج کردن آن، مقداری از امعاء و احشای زنبور کنده می شود و به همراه نیش در بدن موجود نیش خورده باقی می ماند و چنان زنبوری به زودی خواهد مرد.

فرمون دیگری که برای برقراری هرچه بهتر ارتباط بین زنبوران عسل عمل می کند، از غده ای به نام غده بو ترشح می شود. محل این غده در قسمت بالا و انتهای شکم زنبوران کارگر؛ یعنی، بین دو بند انتهایی شکم واقع است.

زنبور کارگر با پایین آوردن شکم خود، در مواقع لزوم غده را بیرون آورده، فرمون را آزاد می کند. زنبوران کارگر برای نشان دادن منبع غذایی این کار را می کنند. همچنین تعدادی از زنبوران مزرعه رو پس از مراجعت به کندو، جلوی درب ورودی و رو به سوی کندو نشسته، غده بو را بیرون می آورند و با عمل بال زدن، فرمون مزبور را آزاد و پخش می کنند.

به این ترتیب زنبوران مزرعه‎رویی که هنوز به کندو نیامده‎اند، راه خود را پیدا کرده و بر می گردند. بنابراین مواد موجود در غده بو، به جهت یابی و تعیین موقعیت زنبوران خارج از کندو کمک می کند. فرمون غده بو هنگامی که بچه کند و به مکان جدید خود حرکت می کند نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

ما هنوز به خوبی نمی دانیم که نظام ارتباطی فرمون در زنبوران عسل چگونه عمل می کند، که زنبوران عسل انواع زیادی از مواد شیمیایی را برای انتقال پیامهای خاص درون کندو و هم خارج از کندو به کار می برند.

مقالات ملکه زنبور عسل در چند مقاله آماده شده است. برای مطالعه سایر مقالات دیگر از مطالب زیر استفاده کنید:

جفتگیری ملکه (پارت دوم)

پرورش ملکه (پارت سوم)

منطقه جفت گیری ملکه ها و استقرار کندوهای جفت گیری(پارت چهارم)

ایستگاه جفت گیری ملکه (پارت پنجم)

دسته بندی پرورش زنبور عسل
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت