درخت انار (Punica granatum)

42
درخت انار

نام فارسی: درخت انار

نام علمی: .Punica granatum L

نام فرانسه: Grenadier

نام انگلیسی: Punice apple، Pomegranate tree

نام آلمانی: Granatbaum

نام ایتالیایی: Pomo punico، Pomo granato، Melogranato، Melagrano، Granato

نام عربی: رمان، اللفان (Alufan)

کلمه لاتین granatum از granum که معنی دانه است، مشتق گردیده و منظور آن بوده است که میوه گیاه دارای دانه های متعدد و بی شمار است. درختی است که منشا آن، ایران و بین النهرین و همچنین نواحی شمالی افریقا ذکر شده است ولی با توجه به قرائن تاریخی چنین استنباط می گردد که از زمان های قدیم، در منطقه وسیعی از ایران مانند کردستان، بلوچستان و امتداد آن تا افغانستان، به حالت وحشی وجود داشته و بعد از آن جا به نواحی دیگر انتقال یافته است.

پراکندگی آن امروزه به نحوی است که در منطقه مدیترانه و نواحی مختلف اروپا، شمال آفریقا و بسیاری از مناطق دیگر، یافت می شود و چون درختی زیبا و دارای میوه مطبوع و خوراکی است از این جهت پیوسته پرورش یافته بر دامنه انتشارش روز به روز افزوده می گردد.

درخت انار از تیره انار دارای ساقه ای ناهموار با چوب محکم و پوشیده از پوستی به رنگ مایل به سبز است. شاخه های متعدد آن، شکل نامنظم و رنگ قرمز مخصوص دارند و غالبا نیز در انتها به نوک تیز خار مانند ختم می شوند.

برگ های درخت انار

برگ های درخت انار متقابل، شفاف، ساده (گاهی منفرد یا فراهم حتى در شاخه های مختلف یک درخت) و گل های آن درشت و شامل گلبرگ هایی به رنگ قرمز مایل به ارغوانی است. از اختصاصات آن این است که کاسه گوشت دار آن، پس از تشکیل میوه نیز در قسمت انتهایی آن باقی می ماند و تعداد زیادی پرچم را در خود محفوظ نگه می دارد.

برچه های متعدد مادگی آن، به پیاله نهنج پیوستگی دارند به طوری که مجموعه آن ها تخمدانی تحتانی و شامل برچه های فراهم در یک تا سه ردیف منطبق به هم به وجود می آورد. میوه آن کروی، به بزرگی یک نارنج، گاهی بزرگ تر و دارای پوستی ضخیم و قرمز رنگ یا نازک و ناهموار است. دانه های فراوان انار، هر یک در بخش آب دار و قرمز رنگ یا صورتی رنگ محصور است.

بعضی از نژادهای این درخت از تیره انار، گل های سفید و برخی دیگر نیز دانه هایی محصور در یک قسمت گوشت دار سفید مایل به صورتی دارند. گل های درشت درخت انار، عاری از بو و نوش است از این جهت اصولا مورد استفاده زنبور عسل قرار نمی گیرد. قسمت مورد استفاده درخت انار، گل، برگ، پوست شاخه های جوان و ریشه، پوست میوه، شیره میوه (آب انار) و عصاره تغلیظ شده آن است.

ترکیبات شیمیایی درخت انار

ترکیبات شیمیایی درخت انار

قسمت های مختلف مخصوصا پوست ریشه و ساقه انار دارای ۲۲ درصد تانن (اسید تانیک و اسید پونیكوتانیک (ac. punicotamique) است.

.Ch. Tanert در سال های ۱۸۷۷ تا ۱۸۸۰، چهار الكالوئید زیر را از آن به دست آورد:

  1. پل له تیه رین Pelletie rine
  2. ایزو پل له تيه رين Isopelletié rine
  3. متیل پل له تيه رين Mé thylpelletit rine
  4. پزودو پل له تيه رين Pseudopelletié rine

از چهار الكالوئيد مذکور، نوع دوم یعنی ایزو – پل له تیه رین، به تفاوت به صورت سینونیم پل له تيه رين و یا ایزومر راسمیک آن ذکر گردیده است. پل له تيه رين Pelletié rine (ایزو – پل له تيه رين isopelletierine ، پونی سین punicine)، الكالوئیدی به فرمول C۸H۱۵NO و به وزن ملکولی ۱۴۱.۲۲ است. از پوست ریشه انار استخراج می شود، تعیین فرمول منبسط آن توسط Gilman و Marion و سنتز آن توسط Anet و همکارانش انجام گرفته است.

پل له تيه رین (فرم±)، به صورت مایعی روغنی است و در گرمای ۱۹۵ درجه می جوشد. در الكل، اتروکلروفرم حل می شود. هر گرم آن در ۲۰ میلی لیتر آب محلول است. فرم های (-) و (+) پل له تیرین، هر دو در محلول اتانول به حالت متبلور به دست می آیند. فرم اول در گرمای ۱۳۰ – ۱۳۲ درجه و فرم دوم در گرمای ۱۳۰ – ۱۳۱ درجه ذوب می شود. از نظر درمانی اثر ضد کرم دارد.

پل له تیه رین، هیچ وقت به مصارف درمانی نمی رسد و همیشه از سولفات پل له تیه رین و یا تان نات پل له تیرین استفاده به عمل می آید. سولفات پل له تیه رین که تنها ملح مورد استفاده در مصارف درمانی، طبق کدکس ۱۹۳۷می باشد، به مقادیر زیاد در آب و الكل حل می شود. مقدار مصرف آن، ۰.۳۰ – ۰.۴۰ گرم در ۲۴ ساعت برای اشخاص بالغ است. حداکثر مصرف آن، ۰.۴۰ گرم در یک دفعه و در ۲۴ ساعت برای اشخاص بالغ می باشد.

پل له تيه رین

سولفات پل له تیه رین و به طور کلی پل له تیه رین و املاح دیگر آن، از داروهای بسیار خطرناک می باشند و نباید اصولا برای اطفال کم تر از ۱۵ سال مورد استفاده قرار گیرند. مصرف فراورده های پل له تیه رین، اختصاصا تحت نظر پزشک باید صورت گیرد.

تان نات پل له تیه رین (پونی سینتان نات Punicine tannate)، مخلوطی از تان نات ها و الكالوئيدهای ریشه انار است. به صورت گرد آمرف، به رنگ زرد روشن با طعم قابض می باشد. در آب به مقدار تقریبی یک در ۲۵۰ قسمت ولی در الكل و اسیدهای رقیق و گرم به مقادیر بیشتر حل می شود. در اتر به مقدار بسیار کم محلول است. در کلروفرم تقريبا حل نمی شود. تان نات پل له تیه رین را باید در شیشه های مسدود و دور از نور نگهداری کرد.

تان نات پل له تيه رین، در گذشته به مصارف دفع کرم می رسیده و به مقدار ۱۲۰ تا ۵۰۰ میلی گرم مصرف داشته است. ماده ای است سمی و برای زنان باردار نباید تجویز شود. پزودوپل له تيه رين Pseudopelletié rine (پزودوپونیسین pseudopunicine)، به فرمول C۹H۱۵NO و به وزن مولکولی ۱۵۳.۲۲ است. در پوست ریشه انار یافت می شود و از آن استخراج گردیده است.

پزودوپل له تیه رین، به صورت بلوری های منشوری شکل ارتورومبیک در اتردوپترول به دست می آید. در گرمای ۵۴ درجه ذوب می شود. باز قوی و فرار است. هر گرم آن تقریبا در ۲.۵ میلی لیتر آب و ۱۰ میلی لیتر اتر حل می شود. به مقادیر زیاد در الكل و کلروفرم محلول است. در اتر دوپترول به مقدار کم حل می شود.

پزودوپل له تیه رین

دی هیدرات آن به صورت ورقه های کوچک متبلور در آب به دست می آید. املاح کلریدرات و سولفات آن (با ۴ مولکول آب)، به حالت متبلور به دست می آیند. متیل پل له تيه رين (Methylpelletié rine)، به فرمول C۹H۱۷NO و دارای حالت مایع و دکستروژیر است.

اسید دی گالیک (Digallic acid)، به فرمول C۱۴H۱۰O۹ و به وزن ملکولی ۳۲۲.۲۲ می باشد. از تانن یا گالوتانن حلب و گالوتانن چین، توسط Nierensten به دست آمده است. سنتز آن توسط محققینی مانند Fischer و Freudenberg صورت گرفته است.

اسید دی گالیک، به صورت بلوری های سوزنی شکل آب دار، در مخلوط آب و الکل به دست می آید. در گرمای ۱۱۰ درجه، انیدر می شود. در ۲۸۰ درجه، تجزیه حاصل می کند. در ۱۹۰۰ قسمت آب ۲۵ درجه و ۵۰ تا ۶۰ قسمت آب جوش حل می شود. در متانول، اتانول و استن محلول است. انحلال آن در اتر و اسید استیک گلاسیال، کم است.

اختصاصات تانن یا اسید گالیک و انواع مختلف آن، در مبحث سماق .Rhus Coriaria L (از تیره پسته) و Quercus ها (از تیره Fagaceae) شرح داده شده است. تحقیقات Wasicky نشان داده است که اگر به زمین زراعتی، کود سوپر فسفات داده شود، تاثیر آن در افزایش مقدار نسبى الكالوئيدها بیشتر از کودهای دیگر مانند سولفات آمونیاک و سولفات آهن خواهد بود.

جدول زیر تاثیر نوع کود را در مقدار نسبي الكالوئیدهای گیاه نشان می دهد :

نوع کودمقدار نسبي الكالوئيدها درشاخهمقدار نسبی الکالوئیدها در ریشه
سوپر فسفات۵.۵ در هزار۷.۵ در هزار
سولفات آمونیاک۴.۲۰ در هزار۶.۵ در هزار
سولفات آهن۵.۷۰ در هزار۶.۱۰ در هزار

الكالوئیدهای مذکور، در تمام سلول های پارانشیمی گیاه به استثنای آن هایی که محتوی بلورهای اکسالات کلسیم می باشند وجود دارند. مقدار نسبی آن ها در گیاه نیز نه تنها به نوع کود بستگی دارد بلکه به سن گیاه، شرایط محیط زندگی، نوع و زمان برداشت محصول و غیره ارتباط دارد.

اختصاصات تشریحی درخت انار

اختصاصات تشریحی درخت انار

پوست ریشه انار در برش عرضی، قسمت های مختلف زیر را در زیر میکروسکوپ نشان می دهد:

۱- قسمت های سطحی پوست ریشه انار دارای لایه های متعدد و مطبق چوب پنبه در یک قشر نسبتا ضخیم می باشد. مجموعه آن ها با وضع مطبقی که دارند، ردیف های شعاعی متعددی به طور محسوس به وجود می آورند.

۲- پارانشیم پوستی مرکب از سلول های چند وجهی به ابعاد مختلف که در آن ها به تفاوت بلورهای درشت اکسالات كلسيم و دانه های نشاسته دیده می شود.

٣- نوارهای عناصر آبکشی که در قسمت های عمقی، هر یک از دیگری به وسیله اشعه مغزی مرکب از یک ردیف سلول (به ندرت دو ردیف) مجزا می باشند. قسمت انتهایی هر یک از آن ها نیز باریک و دراز گردیده است به طوری که فاصله بین آن ها را به تفاوت ۱ تا ۳ ردیف سلول پارانشیمی پر می کند.

در پارانشیم مذکوز، مخصوصا در ناحیه مجاور لایه های چوب پنبه، جا به جا اسکلریت به طور پراکنده و به تعداد کم دیده می شود.

خواص درمانی درخت انار

خواص درمانی درخت انار

کلیه قسمت های درخت انار دارای تانن فراوان و اثر قابض نسبتا قوی است. پوست ریشه درخت بهترین دافع کرم کدو و طفیلی های دیگر است. گل درخت انار ، در مصارف داخلی به صورت دم کرده یا جوشانده برای رفع اسهال های ساده (بعد از دوره تحریک)، خونروی های ساده، ترشحات ساده مواد مخاطی، ترشحات مهبلی و در استعمال خارج، به صورت غرغره، برای رفع ورم لوزه به کار می رود.

دم کرده ۳۰ در هزار گل انار به مدت ۱۰ دقیقه در آب جوش، به صورت تزریقات مهبلی به منظور رفع ترشحات به کار می رود. برگ درخت انار، به حالت تازه یا خشک، تیزان های مطبوعی می دهد که در ضعف اعمال معده، کمی اشتها، حالت تهوع، ضعف عمومی ، کم خونی، کم خونی دختران جوان، رفع حالت خستگی عمومی پس از پایان بیماری ها، میگرن (Migraine)، حالت اسهالی مزمن و غیره اثر مفید دارد. از معایب آن فقط این است که ایجاد یبوست می کند.

پوست درخت انار، تانن بسیار زیاد دارد و علاوه بر آن که از مقوی های تلخ به حساب می آید، در استعمال خارج نیز به مصارفی شبیه گل درخت انار می رسد. دانه انار، با آن که دارای تانن کم است. اما از گرد آن گاهی برای رفع ترشحات مهبلی استفاده به عمل می آید. بر روی زخم و اولسرها نیز جهت بهبود آن ها اثر داده می شود.

آب انار، اثر مدر ومفرح دارد. مصرف رقیق شده آن با آب در بیماری های مجاری ادراری بیماری های منشا التهاب دستگاه های بدن و یا ناشی از عدم کفایت ترشح صفرا توصیه گردیده است. اثر قابض و رفع اسهال دارد. به آب انار اگر مقدار کمی عسل افزوده گردد و چند قطره آن، به دفعات دربینی چکانده شود از رشد پوليپ (Polype) جلوگیری به عمل می آورد.

آب انار

پوست ریشه درخت انار ، اثر دفع کرم کدو دارد و به حالت تازه یا خشک شده به کار می رود. مصرف آن بر سولفات پل له تیه رین ترجیح داده می شود زیرا الكالوئيد مذكور در پوست ریشه گیاه به حالت ترکیب با تانن است و چون قابلیت جذب از راه مخاط را ندارد و یا به مقادیر بسیار کم ممکن است جذب شود، در نتیجه منحصرا بر روی کرم ها اثر می کند.

با این حال متاسفانه با مصرف پوست ریشه انار، با آن که الكالوئیدهای آن به علت ترکیب با تانن جذب نمی گردند و یا به مقدار بسیار کم جذب می شوند، اما عوارضی نظیر تهوع، سرگیجه، اسهال، دل پیچه و اختلالات بینایی عارض می گردد که در موقع بروز این عوارض باید مقاومت به خرج داده شود زیرا تدریجا به طور کامل از بین می رود.

پس از مصرف پوست ریشه انار، کرم کدو و طفیلی های دیگر، به صورت بی حس شده و فلج شده در آمده، با مصرف مسهل دفع می گردند. پوست ساقه درخت انار نیز به پایه پوست ریشه آن، در دفع کرم کدو و طفیلی های دیگر موثر واقع می شود.

بهترین رویه برای استفاده از پوست ریشه انار جهت دفع کرم کدو، به طوری که Dr. H. Leclerc به پیروی از روش Laboulene ذكر نموده به شرح زیر است:

۶۰ تا ۹۰ گرم پوست خشک شده ریشه یا ساقه انار را در دو لیوان آب به مدت ۲۴ ساعت باید خیساند سپس آن را به ملایمت حرارت داد و تدریج درجه گرما را زیاد نمود تا محلول به یک لیوان تقلیل یابد. مایع حاصل را باید در ۲ یا ۳ نوبت به تناسب پیش آمدن حالت تهوع یا عدم بروز آن، مصرف کرد.

برای آن که جوشانده مذکور از نظر مصرف، قابل تحمل باشد آن را پس از سرد شدن کامل می خورند و یا در آب یخ وارد می کنند و حتی با اسانس نعناع معطر ساخته شربت ساده بدان می افزایند. پس از مصرف آن، موقعی که احساس ناراحتی در روده (به غیر از حالت تهوع) پیش آمد باید مسهل به کار برد.

پوست ریشه یا ساقه درخت انار

روش های مختلف دیگری نیز در مورد استفاده از پوست ریشه یا ساقه درخت انار برای دفع کرم وجود دارد که در زیر به شرح بعضی از آن ها مبادرت می شود:

یکی از روش های استفاده از پوست ریشه انار آن است که ۶۰ گرم پوست تازه ریشه انار را انتخاب کرده به مدت ۶ ساعت در ۷۵۰ گرم آب بخیسانند و سپس آن را تحت اثر گرمای ملایم به جوش آورند به حدی که مایع به ۵۰۰ گرم تقلیل یابد. بعد آن را صاف کرده به سه قسمت تقسیم و هر یک را به فاصله یک ساعت و نیم از دیگری مصرف نمایند. دو ساعت پس از خوردن آخرین قسمت نیز، یک مسهل مانند روغن کرچک به کار برند.

از جوشاندن ۲۰گرم پوست ریشه انار در ۸۰۰ گرم آب به طوری که مایع به نیم لیتر تقلیل یابد، محلولی به دست می آید که به صورت تنقیه می توان از آن استفاده به عمل آورد.

در مواردی که پس از مصرف جوشانده پوست ریشه یا ساقه انار، حالت سرگیجه و اختلالات بینایی به بیمار دست می دهد بهتر است بیمار به پشت دراز کشیده، چشم ها را ببندد تا ناراحتی رفع شود. اگر سولفات پل له تیه رین، به جای جوشانده پوست ریشه انار به کار رفته باشد، وضع خوابیده و بستن چشم ها هیچ گونه تاثیری در رفع ناراحتی ها نخواهد داشت.

باید دانست که مقدار مصرف پوست ریشه یا ساقه انار برای اطفال و زنان، باید کم تر از مقادیر ذکر شده باشد به علاوه جوشانده حاصل از آن ها، باید در طی چند دفعه مصرف گردد.

نسخه جهت دفع کرم کدو

عصاره الکلی ریشه انار۲۰ گرم
آب۱۴۰ گرم
آب مقطر نعناع (عرق نعناع)۱۰ گرم
شربت ساده۳۰ گرم

محلول فوق را در ۳ مرتبه، صبح ناشتا مصرف نمایند.

فراورده های پوست ریشه درخت انار نباید برای اطفال کم تر از ۵ سال، افراد عصبانی و زنان باردار تجویز شود. از پوست ریشه انار برای رفع اسهال و درمان تب های نوبه و غیره نیز استفاده به عمل می آید. ریشه انار را باید در پاییز از زمین خارج کرد و پس از شستن، پوست آن را جدا کرده به سرعت خشک نمود.

سولفات پل له تیه رین مانند پوست ریشه و ساقه انار، اثر دفع کرم کدو و طفیلی های دیگر دارد ولی چون به سهولت از راه مخاط روده جذب می شود، عوارض ناراحت کننده شدید ایجاد می نماید از این جهت در موقع مصرف سولفات پل له تیه رین باید مقداری تانن به آن افزود تا از بروز این حالت جلوگیری به عمل آید و یا لااقل از شدت آن کاسته شود.

نسخه برای دفع کرم کدو با سولفات پل له تیه رین:

سولفات پل له تيه رین۰.۳۰ گرم
تانن۰.۴۰ گرم
شربت ساده۲۵ گرم
آب مقطر۲۵ گرم
الكلاتور سیترون (لیموترش)۱۰ قطره

قطره مخلوط مواد فوق باید در دو دفعه با نیم ساعت فاصله مصرف گردد. یک ساعت پس از خوردن آخرین قسمت آن نیز باید ۳۰ گرم روغن کرچک به کار رود. برای جلوگیری از بروز عوارض ناراحت کننده بهتر است بیمار به پشت دراز بکشد و چشم ها را ببندد. باید توجه داشت که مصرف جوشانده پوست ریشه و ساقه درخت انار به نحوی که ذکر شد به مراتب بهتر از سولفات پل له تیه رین است زیرا عوارض ناراحت کننده به پایه آن ندارد.

محل رویش

محل رویش درخت انار

درخت انار ، پراکندگی فراوان در مناطق مختلف ایران دارد. در نواحی شمال مخصوصا نزدیک بندر انزلی، وسعت های زیادی از زمین ماسه زار، از درختچه های کوچک وحشی انار پوشیده شده است.

این وضع در نواحی مختلف ایران، در جنگل ها و دامنه کوهستان ها و غیره نیز دیده می شود مانند آن که در دامنه های کم ارتفاع هرزویل و رودبار: ناحيه کوشک درختچه های انار پراکندگی دارد. به حالت وحشی در بندرگز، مازندران: بین بابلسر و نوشهر، دره هراز، آذربایجان: نزدیک آسبينا. کردستان: کوه آورومان، شاهو، لرستان: تی در ۱۶۰۰ متری. بلوچستان: کوه بم پشت، میاندره. قزوین، کرج و کوه دشته در نزدیکی کرج یافت می شود.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید