پتاسیم (Potassium)

کاربر ۱۹کاربر ۱۹
700 بازدید
پتاسیم

علامت شیمیایی پتاسیم K و وزن اتمی آن ۳۹.۱ است. از کلمه لاتین  کالیوم گرفته شده است. فلز قلیایی است که در سیلویت کلرید پتاسیم و آلومینوسیلیکات ارتوکلاس و میکروسلین و کارنالیت وجود دارد. فراوانی آن در قشر زمین ۲.۵۹ درصد است. این ماده عمده ترین یون شارژ مثبت موجود در داخل یاخته را دارد و غلظت آن در مایع داخل یاخته ای ۳۰ برابر بیشتر از مایع خارج یاخته ای است.

پتاسیم ، کاتیون مهم مایع درون سلولی است و در متابولیسم کربوهیدرات، اندوخته شدن گلیکوژن و سنتز پروتئین ها مداخله دارد. دارای اثرات عمیق بر روی ماهیچه ها منجمله ماهیچه قلب است. پتاسیم در تامین تعادل آب انساج بدن، نقش عمده دارد به علاوه دارای اثر محرک حركات روده و تنظیم اعمال غدد فوق کلیه است. تراکم پتاسیم در مایع درون سلولی و در پلاسما، به ترتیب در حدود ۱۶۰ و ۳.۵ تا ۵ میلی مول در هر لیتر است. نیاز روزانه بدن به آن در حدود ۲۰.۵ تا ۳۳.۳ میلی مول می باشد.

مقدار آن در بدن یک فرد با وزن ۶۵ کیلوگرم، حدود ۱۴۰ گرم است. از این مقدار تنها ۳.۱ گرم در مایع خارج یاخته ای است و ۱۳۷ گرم باقی مانده، داخل یاخته های بدن وجود دارد و از این مقدار نیز ۸۰ درصد  آن در عضلات اسکلتی یافت می شود. مقدار این عنصر در اسکلت جزیی است. میزان مورد نیاز روزانه ۵۰ تا ۲۰۰ میلی گرم در روز است.

زردآلو، آووکادو، موز، میوه های خشک، سیب زمینی، گوجه فرنگی و لوبیا، دارای مقادیر نسبتا زیاد پتاسیم هستند ضمنا در خرما، کلم، فندق، بادام، گندم و برنج نیز یافت می شود.

پتاسیم موجود در موز

ورود این عنصر به بدن از طریق رژیم غذایی بین ۵۸۷ تا ۱۹۶۰ میلی گرم در روز است که از مصرف معمول ۲.۵۴ گرم تا ۴.۸۵ گرم کلرید پتاسیم حاصل می آید. منابع غذایی این عنصر بسیار گسترده ولی محتوای آن ها متفاوت است؛ بهترین منابع (ذکر شده برحسب میلی گرم در ۱۰۰ گرم) عبارت اند:

  • میوه های خشک شده (برگه ها) (۷۱۰ – ۱۸۸۰)
  • آرد سویا (۱۶۶۰ – ۲۰۳۰)
  • ملاس (۱۴۷۰)
  • سبوس گندم (۱۱۶۰)
  • سالاد سبزیجات خام (۱۴۰ – ۱۰۸۰)
  • چیپس سیب زمینی (۱۰۲۰)
  • مغز میوه ها ( ۹۴۰ – ۳۵۰ )
  • غلات و بیسکوئیت های طعم دار (۱۴۰ – ۵۰۰)
  • میوه تازه (۶۵ – ۴۳۰)
  • سبزیجات جوشیده (۵۰ – ۴۰۰)
  • ماهی (۲۳۰ – ۳۶۰)
  • گوشت و مرغ (۳۳ – ۳۵۰)
  • آب میوه (۱۱۰ – ۲۶۰)
  • آرد سبوس دار (۳۶۰)
  • نان سبوس دار (۲۲۰)
  • نان سفید (۱۰۰)
  • تخم مرغ (۱۴۰)
  • پنیر (۱۰۰ – ۱۹۰)
  • برنج سبوس دار (۱۹۰)
  • برنج سفید کرده (۱۱۰)
  • در این میان نوشابه ها از منابع غنی پتاسیم هستند مثل اسانس قهوه (۴۰۰۰)، چای هندی (۲۱۶۰)، قهوه بو داده شده (۲۰۲۰)، پودر کاکائو (۱۵۰۰)، شکلات ها (۴۱۰).

جذب این عنصر از رژیم غذایی به شکل غیر فعال است و احتیاج به هیچ ساز و کار اختصاصی ندارد. جذب از طریق روده باریک انجام می گیرد و بستگی به غلظت آن در غذا دارد. جذب از محلی انجام می شود که برآیند غلظت پتاسیم در روده بیشتر از غلظت آن در خون همان ناحیه باشد.

جذب عنصر پتاسیم به شکل رژیم غذایی غیر فعال

ترشح پتاسیم ، احتمالا از روده فراخ انجام می شود. حرکت سریع مواد در روده برای جذب، نامطلوب است. تحت این شرایط، (مثل اسهال مزمن) ممکن است پتاسیم سرم روی دهد. دفع و ترشح پتاسیم را میزان مصرف این ماده در رژیم غذایی مشخص می کند. با ورود ۲.۳۵ گرم آن، ۲.۱۵ گرم در ادرار ترشح و ۰.۳۹ گرم در مدفوع ظاهر می شود. تعادل منفی ۰.۱۹ گرمی به علت اختلال کار یاخته های طبیعی است که این عنصر را سرانجام به درون ادرار ترشح می کنند.

چنین اختلالی در پروتئین های یاخته، مرض قند، گرسنگی و بعد از صدمات، هم دیده می شود. پتاسیم یاخته با یون هیدروژن جایگزین می شود و لذا هر وضعیتی که با اسیدوز همراه باشد، موجب کاهش پتاسیم یاخته می شود. داروهای مدر، خصوصا انواع تیازیدی، سبب افزایش جریان خروجی سدیم و آب از کلیه ها می شوند و در همان زمان ترشح پتاسیم، افزایش می یابد. در این حال تجویز پتاسیم تکمیلی، معمول است. در نارسایی شدید کلیه، این عنصر در ادرار ترشح نمی شود و مقدار اضافي آن وارد خون و بافت می شود که عواقب خاص خود را دارد.

ترشح آن در مدفوع فرد سالم کم است و احتمالا بیش از ۲۰۰ میلی گرم در روز ترشح نمی شود. شیره گوارشی محتوی مقدار زیادی پتاسیم است ولی این عنصر در قسمت های پایین تر روده باز جذب می شود. در اسهال، مقدار زیادی از آن به میزان ۳.۵۲ گرم در عرض ۲۴ ساعت از دست می رود. این مسئله خصوصا در کودکانی مهم است که دچار اسهال ناشی از سوء تغذیه و افت مقدار پروتئین – انرژی می شوند. در این حال حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد پتاسیم بدن ممکن است از دست برود و نارسایی قلبی ایجاد شود.

جبران ماده معدنی پتاسیم از دست رفته در بیماران

از دست دادن این ماده معدنی ممکن است در کودکان و بزرگسالانی که اسهال مزمن دارند نیز دیده شود که البته این پدیده در اثر عوامل دیگری مثل عفونت ایجاد می شود. در این بیماران مهم است که پتاسیم و آب از دست رفته، جبران شود. از دست رفتن این ماده معدنی با تعریق معمول، قابل صرف نظر است اما از آن جا که مقدار پتاسیم عرق حدود ۳۵۲ میلی گرم در لیتر است، تعریق بیش از حد، منجر به از دست رفتن زیادتر پتاسیم می شود ولی این مقدار در مورد سدیم مهم نیست.

فواید پتاسیم

  • نگه داری تعادل آب داخل یاخته های بدن به عنوان یون اصلی دارای بار الکتریکی مثبت داخل یاخته.
  • به عنوان فعال کننده تعدادی از آنزیم ها به خصوص آن هایی که انرژی تولید می کنند.
  • کمک به پایداری ساختمان داخلی یاخته های بدن.
  • کمک به یاخته ها در تولید پروتئین.
  • انتقال پیام عصبی به همراه سدیم.
  • افزایش تحریک پذیری قلب و عضله اسکلتی برای پذیرش سهل تر پیام های عصبی.
  • نگه داری تعادل اسید – باز در بدن به همراه بی کربنات، فسفات، پروتیین، سدیم، کلسیم و منیزیم.
  • تحریک حرکات طبیعی لوله گوارش.

کمبود پتاسیم

کمبود پتاسیم

کمبود پتاسیم در بدن ممکن است عوارضی مانند استفراغ، اتساع ناحیه شکم، ضعف عضلانی به صورت حاد، کم شدن یا فقدان رفلکس ها، فلج، گزگز و مورمور شدن اندام ها درد و سوزش، از دست دادن اشتها، کاهش فشار خون، تشنگی بیش از حد، خواب آلودگی و گیجی که منجر به نارسایی تنفسی می شود، ناتوانی در ادرار غليظ، افزایش سمیت برخی داروهای همانند دیژیتال، تنگی نفس، ضعف اعمال تنفسی، اتساع قلب، بی نظمی حرکات قلب و در انتها اغما به وجود می آورد.

  • تیازیدی و سایر مدرها شامل فورزماید، کلرتالیدون، اتاکرینیکاسید، مواد حاوی جیوه و مهارکننده های انیدراز کربنیک.
  • استفاده طولانی مدت از کورتیکو استروئیدها و هورمون آدرنوکورتیکو تروپین.
  • استفاده بیش از حد از ملین ها.
  • مصرف بیش از حد شیرین بیان و داروی کرینوکسولون حاصل از شیرین بیان.
  • مقدار زیاد سدیم پنی سیلین و کاربنی سیلین.
  • تزریق وریدی گلوکز و محلول های نمکی بدون پتاسیم.
  • رزین های مبادله کننده یون ها که برای کاهش کلسترول خون تجویز می شوند.
  • رژیم غذایی با سدیم کم.
  • انواع جراحی های روده همانند ایلئوستومی، کولستومی و برداشت بخش وسیع روده ها و نیز تخلیه معده.

سایر علل کمبود این ماده شامل سوختگی های وسیع، آسیب های وسیع، سندرم کوشینگ، ترشح زیاد از حد آلدوسترون. دیابت بی مزه، فلج دورهای خانوادگی، اسهال مزمن، استفراغ مداوم، آنفلوآنزا، کم خونی مگالوبلاستیک، کولیت زخمی شونده، بیماری کلیوی، بیماری قلبی شدید، نارسایی مزمن تنفسی، روزه داری طولانی مدت، گرسنگی درمانی، مرض قند پیشرفته به خصوص در سنین پیری، بی اشتهایی عصبی، اعتیاد به الکل، خوردن خاک رس، سیستیک فیبروزیس و آلکالوز است.

درمان کمبود ‌پتاسیم

درمان کمبود پتاسیم
  • استفاده از محلول های کلرید پتاسیم به شکل خوراکی یا تزریق داخل وریدی.
  • افزایش ورود پتاسیم به بدن از طریق رژیم غذایی با خوردن غذاهای غنی از پتاسیم.
  • تجویز داروهایی مثل تریامترن یا اسپیرینولاکتون که جزء داروهای نگه دارنده پتاسیم هستند. در صورت وجود اسیدوز، فسفات پتاسیم تزریقی به جای کلرید پتاسیم تجویز می شود.
  • دریافت زیاد از حد آن، موجب عوارضی است که اولین اثر آن در عضلات اسکلتی و قلب دیده می شود. این حالت سبب افزایش ضعف عضلانی و گیجی نیز می شود.
  • تزریق زیاد داخل وریدی آن نیز ممکن است تپش قلب را متوقف کند.
  • ورود زیاد این عنصر به بدن از راه خوراکی، می تواند موجب زخم روده کوچک شود، خصوصا اگر قرص ها از نوع پوشش دار باشند که به شکل موضعی غلظت بالای پتاسیم را ایجاد می کند.
  • کمبود نمک های پتاسیم در بدن ممکن است موجب تهوع، استفراغ اسهال و دردهای متناوب شکمی شود.

عوارض ورود زیاد از حد ‌پتاسیم

علل ورود زیاد از حد پتاسیم

نارسای کلیوی، تولید ناکافی هورمون های غده فوق کلیه، شوک بعد از جراحات در حوادث که در این حالت پتاسیم از یاخته های آسیب دیده خارج و وارد خون می شود. درمان این حالت قطع مصرف نمک های پتاسیمی و غذاهای پتاسیم دار است. در موارد شدید، دخالت کادر پزشکی لازم است.

از انواع نمک های آن، کلرید پتاسیم را می توان نام برد که حاوی۵۲.۴ میلی گرم پتاسیم در هر ۱۰۰ میلی گرم کلرید است ولی استات پتاسیم، بی کربنات، سیترات، گلوكونات، سولفات، تارترات اسید، تارترات و فسفات ها هم در کاربردهای درمانی تجویز شده اند. ترکیبات این عنصر با پروتئین و آمینواسیدها همیشه در دسترس بدن هستند و ادعا می شود که بهتر از نمک های پتاسیم جذب می شوند. این ترکیبات همیشه جایگزین پروتئین از دست رفته می شوند که ممکن است با ترشح زیاد پتاسیم همراه باشد.

دسته بندی عناصر و املاح معدنی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت