جعفری (Petroselinum crispum)

کاربر ۱۰کاربر ۱۰
831 بازدید
جعفری

نام فارسی: جعفری

نام علمی: .Petroselinum crispum (Mill.) A. W. Hill

نام فرانسه: Persin، Persil odorant، Persil vulgaire، Persil des jardins، Persil

نام انگلیسی: Percile، Parsley

نام آلمانی: Appich، Garteneppich، Krautel، Petersilie

نام ایتالیایی: Petroselino، Prezzemolo petrosello، Petroselino

نام عربی: مقدونس رومی

جعفری گیاهی از تیره جعفری، دو ساله به ارتفاع ۰.۳ تا یک متر و دارای ریشه راست دوکی شکل یا متورم (برحسب نژادهای مختلف) و به رنگ زرد است. این گیاه به حالت وحشی می‌روید و در برخی نواحی پرورش داده می‌شود. برگ‌های جعفری، شفاف به رنگ سبز تیره، دارای بریدگی‌های لوزی یا مثلث شکل با تقسیمات فرعی است.

گیاه جعفری از تیره جعفری

برگ‌های قسمت فوقانی ساقه آن، منقسم به قطعات باریک و نوار مانند با ظاهری متفاوت از برگ‌های تحتانی می‌باشد. گل‌هایی کوچک مایل به سبز و مجتمع به صورت چتر مرکب دارد. در قاعده اشعه چترهای اصلی و فرعی آن، زائده‌های باریک و غیر منقسم دیده می‌شود. میوه آن کوچک و به درازای ۲ میلی‌متر، به قطر یک میلی‌متر یا کمی بیشتر به رنگ سبز و دارای بو و طعم بسیار معطر است.

ریشه جعفری معمولی نازک، ولی سفت و محکم است. عمق ریشه زیاد است (گاهی تا عمق ۱۶۰ سانتی‌متر) . از آنجایی که جفعری دارای ریشه‌های فرعی کمی است، به همین دلیل برای به سازی خاک مناسب نیست و در تناوب زراعی جایی ندارد. تخم جعفری، از نظر طب قدیم ایران، گرم و خشک است. ضد نفخ است. شریان‌ها و رگ‌ها را تمیز می‌کند. ادرارآور و قاعده‌آور است. ریشه جعفری اشتها آور است و علاوه براین ادرار آور و قاعده آور است. سنگ کلیه را دفع می‌کند.

ترکیبات شیمیایی جعفری

ترکیبات شیمیایی جعفری

در صد گرم برگ جعفری، ۸۵ گرم آب، ۳.۵ گرم پروتئین، ۰.۶ گرم مواد چرب، ۷ گرم مواد نشاسته ای، ۲۰۰ میلی‌گرم کلسیم، ۶۵ میلی گرم فسفر، ۶.۲ میلی گرم آهن، ۲۵ میلی گرم سدیم، ۷۲۵ میلی گرم پتاسیم، ۸۵۰۰ واحد بین المللی ویتامین A و ۰.۱۲ میلی گرم ویتامین B1 و  ۰.۲۵ میلی گرم ویتامین B2 و ۱.۲ میلی گرم ویتامین B3 و  ۱۷۰ میلی گرم ویتامین C وجود دارد.

میوه این گیاه دارای مواد روغنی، آلورون، تانن، یک ماده ملون به رنگ زرد، یک گلوکزید سمی به نام آپی ئین (apiine) و اسانس است. اسانس آن که از گرد میوه جعفری به وسیله تاثير بخار آب به دست می آید، مایعی بی رنگ، لووژیر به وزن مخصوص ۱.۰۵ تا ۱.۱۰ (برحسب منشا گیاه)، محلول در روغن و اسانس ها است و اگر تحت اثر سولفات آهن قرار گیرد، به رنگ قرمز خونی در می آید. بوی آن معطر و شامل آپيول (apiol)، میریستیسین (myristicine)، به مقادیر کم از اتراکسیدها، فنل ها، اسید پالمیتیک، الدئيدها و ستن ها است.

گلوکزید مذکور که آپوزيد (apioside) نیز نامیده می شود، اگر به طور ساده تجزیه گردد، ماده ای به نام آپی ژنین (apigenine) و نوعی قند به نام آپیوز (apiose) می دهد. میوه (دانه) رسیده جعفری دارای نوعی ماده اسیدی به نام اسید پتروسه لينيک (Ac. pe trose linique) نیز می باشد.

آپیوز - جعفری

آپیوز (Apiose)، ماده ای است که به صورت نوعی فلاوونوئید گلیکوزید آپی ئین (F. glycoside apiine) در جعفری وجود دارد و به طوری که در مبحث جعفری آمده، از تجزیه آپی ئین نیز حاصل می شود. استخراج آن از آپی ئین، توسط Vongerichten از گیاهان زیر صورت گرفته است:

  • .Hevea Brasiliensis Mill. Arg از تیره Euphorbiaceae
  • Posidonia australis kon از تیره Posidoniaceae

آپیوز، حالت مایع به غلظت شربت دارد و در آب محلول است. ریشه جعفری دارای ۰.۰۵ تا ۰.۰۸ درصد اسانس، مواد قندی و ۵ درصد مواد معدنی است. در ریشه جعفری به طوری که بررسی گردیده، مشتقات پلی استیلنیگ (Polyace tyle nique) سمی مانند بعضی چتریان آبزی و سمی وجود دارد ولی خوشبختانه مقدار آن بسیار جزئی است.

بوی ریشه جعفری، معطر و طعم آن کم و بیش شبیه قسمت های هوایی گیاه است. از ساقه برگ دار و به طور کلی از تمام قسمت های جعفری به استثنای ریشه آن نیز اسانسی بر اثر تقطیر با بخار آب به نام Parsley herb oil به دست می آورند. قسمت هوایی و علفی گیاه ممکن است دارای میوه های نارس نیز باشد.

ترکیبات شیمیایی موجود در ریشه جعفری

این اسانس، مایعی به رنگ زرد تا قهوه ای روشن و دارای بوی جعفری است. در غالب روغن ها و هم چنین در گلیسیرین حل می شود. وزن مخصوص آن کم تر از اسانس دانه جعفری و بین ۰.۹۰۸ و ۰.۹۴۰ می باشد.

این اسانس و اسانس دانه جعفری باید در ظروف کاملا در بسته، در جای سرد و دور از نور نگه داری شوند. اسانس جعفری برای معطر و مطبوع ساختن طعم بعضی اغذیه مورد استفاده قرار می گیرد.

آپيول Parsley camphor) Apiol)، به فرمول C۱۲H۱۴O۴ و به وزن ملکولی ۲۲۲.۲۳ است. در اسانس میوه جعفری وجود دارد و از آن استخراج شده، سنتز آن نیز توسط Baker و Savage، انجام گرفته است.

آپيول، به طور ضعیف بوی جعفری می دهد. مایعی است روغنی، به رنگ زرد یا زرد مایل به سبز و حتی سبز رنگ که به طور کامل در الكل ۹۵ درجه و اتر حل می شود ولی در آب غير محلول است. وزن مخصوص آن در گرمای ۱۵، بین ۱.۱۲۵ و ۱.۱۳۵ می باشد. به طور ضعیف نیز دکستروژیر است.

آپیول - جعفری

تحت نام آپيول، ۳ نوع ماده دارویی با ترکیبات متفاوت وجود دارد:

  1. آپيول تقطیری (Apiol distille) که در واقع اسانس میوه جعفری است و قسمت اعظم آن نیز از آپيول و آپی ئین تشکیل می یابد.
  2. آپيول سبز (Apiol vert)، عصاره الکلی میوه جعفری است که با اتر استخراج شده است.
  3. آپيول متبلور Apiol crystallist یا Parsley camphor) Camphre de persil) و یا آپيول آلمان.

مشخصات آپيول متبلور، در کدکس ۱۹۰۸ چنین ذکر گردیده که باید به صورت بلوری های سوزنی شکل ظریف، سفید رنگ، درخشنده، با بوی جعفری، غیر محلول در آب ولی محلول در الكل، اتر، کلروفرم، بنزن، استن، اسانس ها و روغن های ثابت باشد. در گرمای ۳۰ درجه ذوب شود و در حرارت ۲۹۴ درجه به جوش آید.

در کدکس ۱۹۲۰، توضیح آپيول متبلور خالص، حذف گردید ولی مجددا در کدکس ۱۹۳۷، تحت نام عصاره الکلی، نوعی آپيول افي سينال، به صورت مایعی روغنی، به رنگ زرد یا زرد مایل به سبز که در فوق شرح داده شد وارد گردیده است.

اسید پتروسه لينيک موجود در جعفری

اسید پتروسه لينيک petroselic acid) Acide pe trose linique)، به فرمول C۱۸H۳۴O۲ و به وزن ملکولی ۲۸۲.۴۵ می باشد. از اسانس میوه جعفری نیز استخراج می شود. این اسید در ریشه گیاه دیگری به نام .Peucedanum sativum Benth. Hook . f نیز یافت می شود.

اسید پتروسه لينيک، به صورت ورقه های نازک در اتر دوپترول به دست می آید و در گرمای ۲۹.۵ – ۳۰.۱ ذوب می شود. ماده روغنی میوه جعفری، به مقدار ۱۵ تا ۲۰ درصد در آن وجود دارد و پس از استخراج، دارای حالت روان و رنگ قهوه ای مایل به قرمز تا قهوه ای مایل به سبز است. در دمای حدود ۱۵- درجه انجماد حاصل می کند.

وزن مخصوص آن در گرمای ۱۵ درجه معادل ۹۲۴ر۰، اندیس انكسار آن در گرمای ۴۰ درجه بین ۱.۴۷۷۸ و ۱.۴۸۰۰، اندیس صابونی آن بین ۱۷۶ و ۱۷۷ و اندیس ید آن هر ۱۰۹.۵ است. قسمت اعظم اسیدهای چرب آن را (معادل ۷۶ درصد) نیز اسید پتروسه لینیک تشکیل می دهد.

نحوه کشت و تکثیر جعفری

نحوه کشت و تکثیر جعفری

جعفری در زمین زراعتی سبک با رطوبت مناسب، قابل نفوذ، حاصل خیز و دارای کود کافی بهتر رشد می کند. برای این کار قبل از کاشتن میوه های رسیده گیاه که قدرت نامیه آن ها ۲ تا ۳ سال دوام دارد، زمین را کاملا اصلاح نموده، دو بار شخم نسبتا عمیق می زنند، به علاوه کود حیوانی کافی به طور یکنواخت به زمین می افزایند. برای پرورش جعفری میوه های رسیده آن را در اواخر اسفند تا مرداد ماه، در زمین آماده می کارند ولی اگر منظور از کشت، به دست آوردن مقادیر زیاد میوه جهت مصارف دارویی و یا استخراج آپیول باشد، میوه ها (دانه) را در ماه شهریور در زمین می کارند.

در زراعت های بزرگ برای آن که میوه های رسیده گیاه زود تر از زمان معین به دست آید، قبل از کاشتن بذر (میوه) آن ها را به مدت ۲۴ ساعت در آب معتدل قرار می دهند، سپس آن را خارج کرده به مدت یک ساعت در هوای آزاد به وضع گسترده در می آورند تا خشک گردد و به صورت جدا از یک دیگر باقی بماند. این میوه ها (دانه ها) اگر کاشته شوند، محصول آن ها در حدود یک ماه زود تر به دست خواهد آمد.

زمان برداشت محصول جعفری

دانه جعفری را معمولا به وسایلی در شیار هایی به عمق ۳ تا ۴ سانتی متر در امتداد خطوطی که هر یک در حدود ۸۰ سانتی متر از دیگری فاصله داشته باشد می کارند و یا به طور یکنواخت در زمین پراکنده می کنند، به نحوی که هر متر مربع زمین، معادل ۰.۲۰ گرم بذر کاشته شود. سپس به ملایمت غلطک می زنند و روی آن ها را به منظور حفاظت، از یک قشر نازک کاه می پوشانند. پس از مدتی که گیاه جوان ۴ یا ۵ برگی از رشد میوه ها حاصل شد، فاصله پایه ها را از یک دیگر زیاد می کنند تا هر پایه به خوبی رشد کامل حاصل کند.

چون جعفری دارای ریشه راست است نشا کردن آن، کار ناصحیحی است زیرا از جا به جا کردن این گونه گیاهان هیچ وقت نتیجه مطلوب به دست نمی آید و بسیاری از پایه ها پس از جا به جا شدن، از بین می روند. از مراقبت هایی که در دوران نمو جعفری باید به عمل آید آن است که عملیات اصلاحی و خارج کردن علف های هرزه به طور مداوم (مخصوصا اگر بذر گیاه در امتداد خطوطی به فواصل معین کاشته شود) به عمل آید، به علاوه آبیاری مرتب هنگام صبح و بعد از ظهر، در مواقع خشکی هوا انجام شود.

گیاه جعفری از تیره جعفری

در موقع برداشت محصول باید همواره به این نکته توجه گردد که میوه پایه های جعفری در یک زمان معین نمی رسد. در این هنگام معمولا موقعی که نصف میوه ها به حالت رسیده درآمدند، سرشاخه های میوه دار گیاه را از بقیه قطع می کنند و در محل مناسبی از انبار که به خوبی تهویه می گردد، خشک می نمایند و سپس به کمک یک قطعه چوب ضرباتی بدان وارد می آورند تا میوه های رسیده از ساقه ها جدا شوند.

در مواقعی که منظور از زراعت گیاه، بهره برداری از ریشه آن باشد، برگ های گیاه را نمی چینند، بلکه گیاه را به طور کامل از زمین خارج می کنند و پس از تمییز کردن ریشه ها، آن ها را به قطعات ۲ سانتی متری درآورده، تحت اثر گرما خشک می نمایند. زراعت جعفری بیشتر برای استفاده از آن در تغذیه، مخصوصا از میوه گیاه به منظور اسانس گیری و استخراج آپیول است. هر ۶۰۰ دانه جعفری در حدود یک گرم وزن دارد.

خواص درمانی جعفری

خواص درمانی جعفری

اعضای مختلف جعفری مانند ریشه، میوه و شاخه های برگ دار آن دارای اختصاصات درمانی به شرح زیر هستند:

ریشه جعفری ، اثر مدر و اشتها آور دارد. جوشانده ریشه و به طور کلی تمام قسمت های گیاه، در موارد آب آوردن انساج، خیز عمومی بدن، سنگ کلیه، اختلالات دستگاه هضم، نفخ، زردی، بیماری های کبد و طحال، تنگی نفس، ترشحات مهبلی (زنانگی)، قطع حالت قاعدگی در زنان جوان ناشی از ضعف، بیماری های جلدی و همچنین قاعدگی های دردناک به کار می رود. مصرف آن در سرخک باعث می گردد که ظاهر شدن دانه ها به وضع سهل تر صورت گیرد.

میوه جعفری (دانه)، صفات درمانی شبیه ریشه آن دارد. به علاوه اثر آن در رفع تب های نوبه و باز شدن قاعدگی، قطعی است. در استعمال خارج، له شده گیاه در رفع انسداد مجاری شير و تجمع آن در پستان، ضرب خوردگی و خون مردگی، با قرار دادن برروی عضو اثر مفید ظاهر می نماید. آپيول، اثر قاعده آور و تب بر دارد. باید توجه داشت که آپيول ماده ای است سمی و مصرف آن منحصرا با تجویز پزشک متخصص باید صورت گیرد.

درباره جعفری ذکر این نکته لازم است که این گیاه به همان اندازه که مورد توجه حیواناتی مانند خرگوش و گوسفند است و می تواند مورد استفاده آن ها قرار گیرد، پایه های دانه دار آن ممکن است برای پرندگانی مانند مرغ، طوطی و غیره ایجاد مسمومیت نماید.

صور دارویی جعفری

صور دارویی جعفری

جوشانده ۱۵ تا ۶۰ در هزار ریشه یا گیاه کامل به عنوان مدر – شیره تازه گیاه به مقدار ۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم (دارای اثر مشابه آپيول) – گرد برگ جعفری به مقدار ۲ گرم در روز – جوشانده ۵ تا ۱۰ گرم میوه (دانه) در ۲۰۰ گرم آب به عنوان مدر و ۳۰ گرم آن در ۲۵۰ گرم آب به عنوان قاعده آور.

در استعمال خارج از جعفری به صور مختلف زیر استفاده به عمل می آید:

  1. جوشانده مقدار ۱۰۰ گرم دانه ( میوه) جعفری در یک لیتر آب به صورت تزریقات مهبلی جهت درمان ترشحات زنانگی (Leucorrhee).
  2. مخلوط مساوی شیره جعفری با الکل ۷۰ درجه، جهت تسکین دردهای عصبی. برای این کار انگشت آغشته به محلول فوق را در مسیر عصب حرکت می دهند تا محلول به آن جا مالیده شود. در موارد درد دندان و لثه ها، محلول را بر روی لثه و گونه ها به ملایمت اثر می دهند. شیشه محتوی محلول مذکور باید همیشه به حالت دربسته در محلی محفوظ نگه داشته شود.
  3. جهت رفع لکه های صورت و دانه ها و جوش، شیره جعفری و یا دم کرده آن را به پوست صورت می مالند.
  4. با جوشانده حاصل از یک مشت جعفری در نیم لیتر آب (مدت جوشاندن ۵ دقیقه)، اگر صورت را هنگام صبح و یا شب، به مدت یک هفته بشویند. رنگ پوست صورت نسبتا روشن می شود.
  5. دم کرده ۱۰ تا ۱۵ در هزار جعفری در آب، به صورت کمپرس سرد در پوست صورت اثر مقوی ظاهر می کند. به این دم کرده اگر کمی آب لیموی تازه اضافه شود، از پیشرفت لکه های صورت که در زمان بارداری به وجود می آید جلوگیری می نماید.
صور مختلف استفاده از جعفری در استعمال خارج

آپیول، در موارد تاخير و قطع حالت قاعدگی زنان جوان و اشکال وقوع آن که غالبا با درد همراه است، به مقدار ۰.۲۰ گرم به صورت کپسول، صبح و عصر به کار می رود. آپيول اثر ضد تب دارد.

جعفری از سبزی های مفیدی است که مورد توجه همه مردم است. بعضی از نژادهای پرورش یافته آن که برگ های چین خورده و موج دار دارند، مقدار کم تری از مواد موثره را دارا می باشند. جعفری از سبزی های دارویی و دارای ویتامین آ و ب و سی، عناصر معدنی مختلف از جمله آهن است. به مصارف فراوان در تهیه اغذیه می رسد و از این نظر در غالب نواحی پرورش می یابد.

جعفری به حالت خودرو و نیمه خودرو نیز در نواحی مختلف یافت می شود.

نحوه مصرف جعفری

نحوه مصرف جعفری

اسانس:

از برگ و تخم جعفری، بوسیله تقطیر با بخار اسانسی گرفته می‌شود که، بسیار معطر است و در طبخ انواع غذاها کاربرد دارد. اسانس برگ جعفری چون به مقدر بسیار کم بدست می آید گران است.در قدیم برای سقط جنین، شیاف تخم جعفری را در داخل مهبل قرار می دادند.

دم کرده:

برای درمان اسهال، باید ۲۰ گرم ریشه جعفری را در یک لیتر آب دم کرده و تنقیه کنید. دم کرده ریشه جعفری، برای درمان تنگی نفس بکار می رود و برای درمان سرخک نیز مفید است. برای رفع لکه ها و جوش های صورت، دم کرده آن را روی پوست صورت بمالید. دم کرده این گیاه ضدتب است. دم کرده برگ جعفری، برای بواسیر و سنگ کلیه مفید است. خوردن چای جعفری به هضم غذا کمک می‌کند.

جوشانده:

استفاده از جعفری به صورت جوشانده

برای روشن شدن رنگ پوست، مقداری جعفری را در نیم لیتر آب، به مدت ۵ دقیقه بجوشانید. صبح وشب، صورت خود را با آن بشویید بعد از یک هفته پوست صورت شما روشن می‌شود.

مصرف خوراکی:

بعد از خوردن سیر، برای برطرف کردن بوی دهان جعفری بجوید. جعفری نفس را خوشبو می‌کند.

ضماد:

برای درمان ضرب خوردگی و خون مردگی، له شده برگ و ساقه جعفری را روی عضو ضرب دیده بگذارید.

توصیه ها:

مضرات خاصی برای آن بیان نشده است.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت