ریحان (Ocimum Basilicum)

کاربر ۳ کاربر ۳
154 بازدید
ریحان

نام فارسی: ریحان

نام علمی: .Ocimum Basilicum L

نام انگلیسی: Basil 

نام فرانسه: Basilic

نام آلمانی: Basilienkraut 

نام ایتالیایی: Basilico comune 

نام عربی: ریحان، صعتر هندی ( Sa’ tar hindi) 

ریحان گیاهی است از تیره نعناع، علفی، یک ساله ، معطر، دارای ساقه منشعب از قاعده و به ارتفاع ۱۵ تا ۴۵ سانتی متر که امروزه در غالب نواحی پرورش می یابد. برگ هایی متقابل، بیضوی نوک تیز با کناره دندانه دار و گل هایی معطر به رنگ های سفید، گلی و گاهی بنفش و مجتمع به صورت دسته های ۴ تا ۶ تایی در طول قسمت انتهایی ساقه دارد.

ریحان ها، گیاهانی علفی یا دارای ساقه های نیمه چوبی در قاعده و شامل بالغ بر ۶۰ گونه می باشند که اختصاص به نواحی حاره دو نیمکره داشته، به حالت خودرو در این مناطق مخصوصا در قاره آفریقا می رویند.

ظاهر گیاه ریحان

قطعات پوشش گل آن ها ۵ تایی و جام گل آن ها مرکب از ۲ لب، یکی فوقانی و شامل ۴ لوب و دیگری تحتانی و دارای یک لوب بزرگ است. میوه آن ها فندقه، بیضوی و صاف است.

برگ و سرشاخه های جوان آن به مصرف تغذیه می رسد ولی اگر منظور، اسانس گیری از آن باشد، باید کلیه قسمت های گیاه تازه را مورد استفاده قرار داد. برای مصارف درمانی، برگ و سرشاخه های گل دار به کار می رود. از هر ۶۰۰ تا ۱۲۰۰ کیلوگرم ریحان، معادل یک کیلو گرم اسانس به دست می آید. اسانس ریحان که به اسانس بازیلیک (Essence de Basilic) موسوم است، مصارف مختلف درمانی دارد.

از بین انواع مختلف ریحان ، منحصرا چند گونه زیر از نظر دارا بودن اسانس قابل توجه می باشند:

.O. hispidum Lam. O. barrelieri Roth

تاریخچه ‌ریحان

تاریخچه ریحان

در تاریخچه گیاه ریحان چنین ذکر گردیده که ریحان بومی ایران، افغانستان و هند است. از زمان های گذشته آن را در مصر پرورش می داده اند بعدا یونانیان و سپس رومی ها پی به وجود آن بردند. گیاه شناسان مغرب زمین، ریحان را می شناخته اند. امروزه نه تنها ریحان در هر دو نیمکره پرورش می یابد بلکه در غالب نواحی مردابی که پشه و حشرات فراوان دارد، گلدان آن در دهانه پنجره منازل، جهت دفع حشرات گذاشته می شود.

نحوه کشت و برداشت ‌ریحان

پرورش آن با کاشتن دانه گیاه در زمین های سبک، قابل آبیاری، برگردان شده و دارای کود کافی صورت می گیرد. دانه ها را در ماه دی یا اسفند بر روی قطعه زمین آماده ای می کارند و پس از آن که از رویش آن ها، گیاهان جوان و دارای ۵ یا ۶ برگ حاصل شد، آن ها را در زمین زراعتی به نحوی نشا می کنند که هر گیاه دارای ۳۰ تا ۴۰ سانتی متر فاصله از دیگری، از کلیه جهات باشد. آن چه که باید توجه شود آن است که زمین زراعتی باید طوری تقسیم بندی گردد تا به سهولت آب به پایه های گیاه هدایت شود.

کلیه مراقبت هایی که برای زراعت گیاهان مفید دیگر ذکر شد، مخصوصا دادم کود، آبیاری و کندن علف های هرزه و غیره باید در زراعت این گیاه نیز انجام گیرد. برداشت محصول یعنی چیدن سرشاخه های گیاه در فاصله ماه های تیر تا آذر می تواند انجام گیرد. برای اسانس گیری، قسمت های هوایی گیاه را به حالت تازه مورد استفاده قرار می دهند ولی برای مصارف دارویی بیشتر برگ های جدا شده از ساقه را که به خوبی خشک شده باشند به کار می برند.

ترکیبات شیمیایی ریحان

ترکیبات شیمیایی ریحان

اسانس ریحان ، مرکب از ۳۰ تا ۷۵ در صد استرا گول (Estragol) یا متیل کاوی کول (Méthylchavicol) ، لینالول (linalol)، سینئول، سینامات متیل، اوژنول (Euge nol)، و غیره است. برگ ریحان دارای ماده ای به نام اوسی من (Ocimene) می باشد.

اسانس ریحان (Oil of Basil)، مایعی به رنگ مایل به زرد و یا مایل به سبز است. بوی معطر و وزن مخصوصی بین ۰.۹۰۵ تا ۰.۹۳۰ دارد. در آب غیر محلول ولی در ۲ برابر حجم خود الكل ۸۰ درجه حل می شود. با اتر و کلر وفرم، قابلیت انحلال ندارد.

اسانس ریحان باید در ظروف کاملا در بسته، در محل سرد و دور از نور نگه داری شود. اوسی من (Ocimene)، به فرمول C۱۰H۱۶ و به وزن مولکولی ۱۳۶.۲۳ است، در اعضای گیاهان مختلف مانند انواع زیر یافت می شود:

۱ـ برگ ocimum Basilicumاز تیره Labiatae
۲ـ  .Baronia dentiger oides cheelاز تیره Rutaceae
۳ـ میوه Evodia rutacecarpa Hook. F. Thازتیره Rutaceae
۴ـ برگ Litsea zeylanica C. T. Neesاز تیره Lauraceae
۵ـ Homoranthus flavescens A. Cunnاز تیره Myrtaceae

اوسی من، دارای فرم های آلفا و بتا (α و β) است که هر یک دارای cis و trans اند. استخراج و تعیین فرمول منبسط آن توسط van Ramburgh و محققین دیگر و جدا کردن ایزومرهای آن توسط Ohloff و همکارانش در سال ۱۹۶۴ صورت گرفته است. اوسی من، حالت روغنی و بوی مطبوع دارد. به صورت مخلوطی از ایزومرهاست. عملا در آب غیر محلول ولی در الكل، کلروفرم، اتر و اسید استیک گلاسیال محلول می باشد.

دانه ریحان دارای ماده روغنی است و اگر استخراج شود. حالتی روان دارد و خشک – شونده است. اندیس ید آن نیز بین ۱۴۸ تا ۱۶۴ می باشد.

خواص درمانی ریحان

خواص درمانی ریحان
  • برگ ریحان جهت معطر ساختن اغذیه به کار می رود به علاوه به حالت خام مصرف می گردد. دم کرده ۲۰ تا ۵۰ در هزار آن، اثر ضد تشنج، نیرو دهنده، مقوی و مدر دارد. مصرف آن برای رفع سر دردهای یک طرفه، سر دردهای عصبی، تقویت عمل دستگاه هضم، از بین بردن نفخ، سرگیجه، دل پیچه ها، سرفه، آنژین و سیاه سرفه توصیه شده است.
  • ریحان اثر زیاد کننده ترشحات شیر دارد و از این نظر، از زمان های گذشته مورد استفاده قرار می گرفته است.
  • جوشانده های غلیظ ريحان جهت رفع آفت (Aphtes) به صورت حمام دهان مصرف دارد.
  • دانه ريحان لعاب فراوان دارد و چون نرم کننده است در رفع ورم کلیه و ترشحات زنانگی (ترشحات مهبلی) مورد مصرف قرار می گیرد. W. Bohn، کلیه قسمت های گیاه را یک داروی موثر جهت رفع التهاب های دستگاه مجاری ادرار اعلام داشته است.
  • اسانس ریحان به مقدار ۵ تا ۶ قطره بر روی یک حب قند، اثر قاطع در رفع تشنجات معدی و سر دردهای منشا ضعف عمل دستگاه هضم دارد.

صور دارویی ریحان

صور دارویی ریحان

از ریحان به طوری که در کتب مختلف درمانی منعکس است می توان در موارد مختلف به شرح زیر نتایج مفید به دست آورد (Ch. Ouensenga):

  • برگ های له شده ریحان اگر به مدت چند ساعت در گلاب خیسانده شود و سپس خیسانده حاصل را به صورت ضماد، بر روی محل خراش و ترک پستان اثر دهند، در درمان آن و التيام خراش، موثر واقع می شود.
  • اگر تعداد ۶ تا ۱۰ عدد برگ تازه ریحان را در یک فنجان آب جوش وارد کرده به حال خود بگذارند تا دم بکشد و سپس آن را با عسل شیرین نمایند و محلول حاصل را هنگام شب بعد از غذا مصرف نمایند، اثر رفع بی خوابی ظاهر می کند زیرا ریحان اثر مسکن عصبی دارد و در ایجاد خواب آرام موثر واقع می شود.
  • دم کرده برگ ریحان و آویشن (Thymus vulgaris) را اگر با عسل شیرین کنند، محلولی به غلظت شربت رقیق به دست می آید که مصرف مقدار ۳ تا ۴ قاشق قهوه خوری از آن در روز، موجب رفع بی خوابی می شود.
  • تعداد ۲ ساقه برگ دار ریحان Ocimum gratissimum و یا دو گیاه کامل را به خوبی شسته، در یک لیتر آب بجوشانید به طوری که حجم مایع به سه چهارم تقلیل یابد سپس به آن قند افزوده تا به غلظت شربت رقیق درآید. شربت حاصل اثر مسکن در بیماری برونشیت ظاهر می کند. مقدار مصرف آن، ۳ قاشق سوپ خوری در هنگام روز است.
  • برگ تازه ریحان را اگر بر روی محل گزش حشرات و زنبور مالش دهند، در رفع ناراحتی های آن، اثر مسکن ظاهر می کند.

محل رویش ریحان

محل رویش گیاه ریحان

شمال غربی ایران، آذربایجان، تبریز. کرمان: میناب. خراسان: خواف و اطراف تهران. ریحان در نواحی مختلف ایران کاشته می شود به علاوه به حالت نیمه وحشی نیز در نواحی مذکور دیده شده است. از گونه های مفید دیگر ریحان، گیاهان زیر را که غالب آن ها در ایران نمی رویند ذکر می نماییم:

۱- .Ocimum gratissimum L، گیاهی پایا، بوته مانند، به ارتفاع ۲ متر و دارای ساقه چوبی در ناحیه قاعده است. برگ های بیضوی نوک تیز، به طول ۵ تا ۱۰ سانتی متر و به رنگ سبز دارد. گل های آن سفید یا سوسنی، کم دوام و مجتمع به صورت خوشه های ساده است. این گیاه بومی هند است و از آن جا به نواحی حاره انتقال یافته است. اسانس آن مرکب از ۵۶ درصد فنل توتال است که ۳۹ درصد آن را تیمول کریستالیزابل، تشکیل می دهد.

این اسانس، مایعی صاف و به رنگ نارنجی روشن است. در صنعت از آن برای استخراج تیمول استفاده به عمل می آورند. برگ و سرشاخه های گل دار این گیاه به صورت چاشنی اغذیه مورد استفاده قرار می گیرد. دارای خاصیت بادشکن و ضد التهاب است. دانه آن جهت رفع سردردهای عصبی مصرف می شود.

۲- .O. viride willd بومی نواحی غربی افریقا مانند سیرالئون و گینه است. اسانس آن به طوری که بررسی شد، دارای مقدار زیادی تیمول است. برگ آن به عنوان تب بر در افریقا مصرف دارد.

گونه های مفید دیگر ریحان

۳- .O. canum Sims در آسیا و نواحی حاره افریقا می روید. اسانس آن دارای مقدار زیادی از سینامات متيل است. دانه آن دارای معادل ۱۵ درصد مواد چرب است و روغن حاصل از آن، مشخصات زیر را نشان می دهد:

وزن مخصوص در گرمای ۳۰ درجه، برابر ۰.۹۲۱، اندیس انکسار در گرمای ۳۰ درجه معادل ۱.۴۷۰۷، اندیس صابونی بین ۱۷۹ و ۱۹۴ و اندیس ید بین ۱۶۴ و ۱۸۰. در سودان از برگ آن، نوعی قرص تهیه می کنند که برای رفع بیماری های جلدی به کار می رود. 

 ۴- .O. sanctum L، در آسیا و جزایر اقیانوسیه می روید، در فیلیپین، اسانسی از آن تهیه می کنند که دارای ۶۰ درصد استراگول، همراه با سینئول و لينالول می باشد. دارای اثر مقوی، صفرابر و ضد کرم است. برگ های آن خلط آور است. ریشه آن به بیماران مبتلا به مالاریا، به عنوان معرق داده می شود. دم کرده برگ آن اثر مقوی معده و رفع ناراحتی های معدی در اطفال دارد. این گیاه در نواحی گرم ایران مانند بلوچستان می روید. مشخصات کامل محل رویش آن در دست نیست.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت