پونه (Mentha Pulegium)

کاربر ۱۰کاربر ۱۰
2,315 بازدید
پونه

نام فارسی: پونه

نام علمی: Mentha Pulegium

نام فرانسه: Pouliot, Pouliot royal, Peliot, Menthe pouliot, Fre tillet

نام انگلیسی: Pennyroyal, European Penny royal, Pudding grass

نام آلمانی: Polei-Minze

نام ایتالیایی: Puleggio, Menta puleggia, Mentuccia

نام عربی: حبق (Hhabaq)، فلیحا (Fulayhha)، فلیه (Fulayah)، فودنج (Fudang)

پونه گیاهی است از تیره نعناع، علفی و بوته ای، به ارتفاع ۶۰ سانتی‌ متر که به صورت خودرو در بسیاری از دشت‌ ها و اطراف جریان‌های آب می‌ رویند.

گیاه پونه از تیره نعناع

برگ‌ها، بیضی شکل و نوک تیز و اکثرا دارای دندانه های کوچک و منظم هستند. از کلیه قسمت‌های گیاه و به خصوص برگ‌ها، بوی بسیار قوی و نافذی به مشام می‌ رسد. گل‌ها به صورت مجتمع در کنار برگ‌ها و اکثرا در قسمت‌های بالای محور ساقه قرار می‌ گیرند که، به رنگ بنفش و گاهی گلی کمرنگ می‌ باشند. پونه گونه‌ های مختلفی دارد که به نام‌های گوناگون معروف اند. یکی از این گونه‌ ها به نام ویلوزا، پوشیده از کرک‌های فراوان و دارای بوی تندی است.

به همین دلیل آن را برای استفاده پرورش می‌ دهند. قسمت هوایی پونه و به خصوص برگ‌ها مورد استفاده می‌ باشند. این گیاه در بسیاری از نقاط ایران خصوصا نواحی شمالی ایران (گیلان، رشت، اطراف رشت (پیر بازار)، ماسه زار های ساحل بندر انزلی، شاه درویشان در نزدیک مرداب، نواحی مرطوب لاهیجان، گرگان، مینو دشت) می‌ روید و گونه‌ ای از آن به نام، خالواش در گیلان مشهور است که، بوی معطر و مطبوعی دارد و به صورت سبزی خوراکی و یا برای معطر ساختن غذاها استفاده می شود.

قسمت های مورد استفاده پونه

برگ‌های پونه برای ایجاد طعم و مزه، درست کردن چای و به عنوان ادویه استفاده می‌شوند. یکی از مصارف مهم آن به عنوان طعم دهنده نوعی خوراک گوشت می‌ باشد که، گاهی آن را با فلفل و عسل نیز مخلوط می‌ کنند. این گیاه بوی منحصر به فردی دارد که، کاملا از نعناع قابل تشخیص است.

طعم پونه در ابتدا گرم، کاملا معطر و تقریبا گس و تلخ است و پس از مدتی ایجاد احساس خنکی می‌ کند. اسانس پونه، دارای طعم تلخ و احساس سردی است. در زمان قدیم این گیاه را در اتاق افرادی که تشنج داشتند آویزان می‌ کردند و معتقد بودند که، تاثیر آن بیش تر از گیاه گل سرخ است.

همچنین، آن را برای بهبود سردرد و گیجی به دور سر می‌بستند. چای پونه را نیز برای رفع سرماخوردگی، سرفه و مشکلات قاعدگی مصرف می‌کردند. در اروپا از آن به عنوان ضدعفونی کننده، ضدنفخ، صفرا آور، معرق، هضم کننده، قاعده آور، ضد سرفه و محرک استفاده می‌شود.

تاریخچه پونه

تاریخچه پونه

تاریخ شناسایی این گیاه به زمان های بسیار دور یعنی به قرن پنجم قبل از میلاد مسیح نسبت داده می شود به طوری که دانشمندان مختلف مانند هیپوکرات، تئوفراست، دیوسکورید، پلین (Pline) و غیره آن را به خوبی می شناخته و مصرف آن را در موارد مختلف توصیه می نموده اند. در زمان های خیلی قدیم، مردم از آن برای رفع ناراحتی های گزش مار وعقرب و درمداوای بیماری هایی نظیر سردرد، استفراغ، دل پیچه ها، احساس چنگ زدگی در معده، بی اختیاری دفع ادرار، سنگ کلیه، اختلالات قاعدگی و بسیاری موارد دیگر استفاده می نموده اند.

در قرون بعد، ضمن کسب تجارب بیش تر، آن را در ضعف دوران نقاهت، سرفه، درد معده، بیماری های سینه و قلب و حتی به عنوان مدر و مداوای یرقان به کار می برده اند. تدریجا مصرف آن در طبابت، کاهش یافت به طوری که منحصر به اسانس گیری و برخی مداواهای شبیه زمان حاضر گردید.

ترکیبات شیمیایی پونه

ترکیبات شیمیایی گیاه پونه

 اعضای مختلف این گیاه دارای تانن، مواد رزینی، مواد پکتیکی، قند و اسانس است. این اسانس که مقدار آن برحسب واریته های مختلف گیاه و مشخصات محل رویش، از ۰.۴۰ تا یک درصد تغییر می کند، دارای ۷۵ تا ۹۰ درصد از ترکیبات ستن دار مخصوصا پوله ژون pulé geone، الكل های توتال (مانتول آزاد و استات دومانتيل) به مقدار ۷ تا ۱۲ درصد، ليمونن و دیپانتن است.

اسانس مذکور به اسانس پونه یا Essence de Pouliot و یا Pennyroyal oil موسوم است و گاهی نیز با درخشندگی آبی رنگ جلوه می کند که علت آن وجود ماده ای به نام آزولن (azulene) در آن است. این اسانس در غالب روغن ها حل می شود ولی در گلیسرین غیر محلول است. وزن مخصوص آن بین ۰.۹۲۸ و ۰.۹۴۰ می باشد.

 در برگ گیاه مذکور، وجود هسپریدین (hesperidine) یا دیوس مین (diosmine) مشخص گردیده که مشابه ماده موجود در Citrus هاست.

اسانس پونه (Essence de pouliot) برحسب آن که از تقطیر اعضای چه نوع گیاهی به دست آمده باشد، مشخصات نسبتا متفاوت نشان می دهد مانند آن که اسانس حاصل از پونه و گیاهی به نام .Hedeoma Pulegioides L.) Pers) هر دو دارای پوله ژون زیاد همراه با ترکیبات متفاوت از یکدیگر هستند.

ترکیبات مهم دیگر گیاه پونه

ترکیب اسانس نوع اخیر از ۲ گیاه مذکور در ذیل شرح داده شده است. پوله ژون (Pulé geone) به فرمول C۱۰H۱۶O ، به وزن ملکولی ۱۵۲.۲۳ و نوعی ترکیب ستن دار است که در اسانس بعضی از گیاهان تیره نعناع، از جمله انواع زیر وجود دارد:

  1. .Mentha Pulegium L                                                                   
  2. .longifolia (L.) Huds                                                 
  3. .Hedeoma pulegioides (L.) Pers

استخراج پوله ژون، توسط محققین مختلف صورت گرفته است. پوله ژون، بویی مطبوع (حد واسط بوی پونه و کامفر) دارد. وزن مخصوص آن معادل ۰.۹۳۴ در گرمای ۱۵ درجه است. عملا در آب حل نمی شود. با الكل، اتر و کلروفرم قابلیت اختلاط دارد.

آزولن (Azulene)، هیدروکربوری به فرمول C۱۰H۸ و به وزن ملکولی ۱۲۸.۱۶ است. به طور سنتز نیز از Octahydronaphthale ne تهیه می شود. رنگ آبی شدید و ظاهر متبلور به صورت ورقه های ریز یا صفحه مانند در سیستم منوکلینیک دارد. آزولن، غیر محلول در آب ولی محلول در حلال های معمولی مواد آلی است. در اسیدهای معدنی غلیظ حل و سپس تجزیه می شود. از نظر درمانی اثر ضد التهاب دارد.

ترکیبات مهم دیگر گیاه پونه

اسید لوریک، اسید میریستیک، اسید پالمیتیک، ساليسيل آلدهید، دیوسزمین و هسپریدین است.

ترکیبات دانه های خشک پونه:

پروتئین۲۵ درصدکلسیم۰.۹ درصد
چربی۲۷ درصدسدیم۰.۵ درصد
خاکستر۱۱ درصدپتاسیم۱.۵ درصد

خواص درمانی پونه

خواص درمانی پونه

دارای اثر بادشکن، محلل، صفرابر، خلط آور، ضدنزله و ضد عفونی کننده است. در طب عوام از آن اختصاصا برای رفع سیاه سرفه، آسم، هیستری، نفخ، نقرس و به عنوان قاعده آور استفاده به عمل می آید.

Dr. H. Leclerc، از آن نتایج خوب در رفع نزله و ناراحتی های ناشی از گریپ به دست آورد و مشاهده کرد که با مصرف آن، سرفه، آرام می شود و خروج اخلاط تسهیل می گردد. ضمنا چون اثر محرک بر روی ترشحات صفرا (Cholagogue) دارد، تسهیل کننده عمل هضم نیز می باشد.

در استعمال خارج، به منظور رفع لکه های جلدی (Tache de rousseur) نیز مورد استفاده قرار می گیرد به علاوه چون اثر دفع حشرات دارد، پراکندگی اسانس آن در فضا، موجب دور شدن این جانوران می گردد. در انگلستان از اسانس پونه، نوعی صابون تهیه می شود. پونه، علاوه بر مصارف درمانی که ذکر شد، در فرمول فراورده های دارویی خلط آور، صفرابر و مقوی معده وارد می شود.

پوسیون خلط آور و رفع سرفه

عصاره روان پونه۲ گرم
جوشانده بنفشه۱۵۰ گرم 
شربت پرسیاوش۵۰ گرم

مجموع مواد فوق را به خوبی مخلوط کرده، به مقدار یک قاشق سوپ خوری در هر ۲ ساعت در موارد برونشیت های ناشی از گریپ مصرف نمایید.

میکستور مقوی معده و صفرابر

عصاره روان پونه۲۰ گرم
عصاره روان بسفایج۱۰ گرم
عصاره رومارن۱۰ گرم

عصاره روان ۳ گیاه مذکور را پس از تهیه، مخلوط کرده ۴۰ تا ۶۰ قطره قبل از غذای ظهر و شب مصرف می نمایید.

انواع پونه

انواع پونه

پونه نهرى

نام هاى دیگر: خلیه – راقو – پودنه دلتى – ظفیره – ظفیرا – نحاع – نجام – نعنع الماء – جلنجوجه – صعتر الفرس – پودنج – پودنه – پودینه – پودنگ – ضومران – پونه – پونا – فودنج – فوتنج – فلیحا – جق التمساح – نهانهه – حبق – حبق الماء – حبق التماس – كوهینه – صعتر فارسى – منتاپولیدیوم – Penny royal – European Pudding grass – Pouliot – Mentha. pulegium – Menthe pouliot.

مشخصات پونه نهری

گیاهى است علفى چند ساله از خانواده نعناع. ساقه آن استوانه اى به ارتفاع در حدود ۱۰ تا پنجاه و پنج سانتى متر. برگ هاى آن تقریبا بدون دم برگ و سبز تیره بیضى شكل با نوک تیز و دندانه كه در اثر فشردن بوى قوى اسانس پونه از آن استشمام مى شود. پایه اى از گیاه كه در آب مى روید كم بوتر است و در مواردى بى بو است. گل هاى آن به رنگ صورتى یا بنفش به صورت گروهى از گل هاى كوچک در کنار برگ بین برگ و ساقه در تابستان ظاهر مى شود.

پونه به حالت وحشى در نقاط مرطوب، در دشت ها و كنار جویبارها و گاهى در داخل آب جوی ها و چشمه ها و كنار باطلاق ها مى روید. این گیاه در اروپا، آفریقاى شمالى، حبشه و مناطق مختلف آسیا به طور وحشى مى روید و در ایران در مناطق شمال در مازندران و گیلان، در اطراف رشت و در ماسه زارهاى غازیان و نقاط مرطوب لاهیجان و هم چنین در جاهاى دیگر ایران به طور خودرو مى روید.

ترکیبات شیمیایی و طبیعت پونه نهرى

ترکیبات شیمیایی و طبیعت پونه نهرى

طبیعت آن را بعضى معتدل و بعضى گرم و خشك مى دانند.

تركیب شیمیایى: راسمیکمانتول – مواد زرینى – پولگون – تانن – قند – پكتیك ۰.۹ تا ۰.۸ درصد روغن مانتول – اسانس روغنى فرار – تیمول – دى ال پینن – دى پنتن – لینالول – بى سیكلیك سسكى ترین – ترى سیكلیت سسكى ترین – لیمونن – دیوسیمین – آزلن.

خواص درمانى پونه نهری

مفرّح و خلط آور و ضدعفونى كننده است – پیچش معده را برطرف مى سازد – ضد سرفه است – براى بیمارى هاى سینه و قلب به عنوان مدر مصرف مى شود – بادشكن است – محلّل و صفرابر و ضدعفونى كننده است – نزله را رفع مى كند – لكه هاى پوستى را برطرف مى نماید. اخراج كننده مشیمه است – فشارخون را بالا مى برد و ضعف مفرد را برطرف مى سازد – اختلال قاعدگى را برطرف مى سازد و عقب افتادگى دوره جنسى زنان را رفع و عادت ماهانه را بازمى گرداند و ضد سم جانوران گزنده سمى است.

خواص درمانی پونه نهری
  • بیست گرم ساقه گل دار و خشک آن را در یک لیتر آب جوش دوازده دقیقه دم كنید بعد آب آن را صاف و با عسل شیرین كرده و قبل از هر غذا یک فنجان بنوشید محرک اعمال هضم است و اشتها را زیاد مى كند و بى اشتهایى كه پس از بیمارى و نقاهت باشد را برطرف مى سازد، اخلاط سینه را پاک و سوزش و خراش سینه را برطرف مى سازد و سرفه و سیاه سرفه را تسكین مى دهد، كم خونى را درمان مى كند، اسهال ساده و اسهال خونى را بند مى آورد.
  • آب جوشانده آن را بنوشید، مدرّ و قاعده آور و بادشكن است، سكسكه و نفخ و آشفتگى و دل بهم خوردگى را برطرف مى سازد، استسقاء و یرقان و داءالفیل را درمان مى كند، محلل قوى است و عروق را باز مى كند.
  • تازه آن را آب بگیرید و در گوش بچكانید، هم گوش را ضد عفونى مى كند و هم سنگینى گوش را برطرف مى سازد و كرم هاى گوش را از بین مى برد.
  • هربار ۶۰ گرم ساقه هاى گل دار پونه كوهى را در یک لیتر آب جوش پانزده دقیقه دم كنید و روزى سه بار با آب گرم آن در گلو قرقره كنید، ورم لوزتین و آنژین را درمان مى كند.
  • خشک آن را نرم بسایید و بر زخمى كه در آن كرم گذاشته باشد بپاشید، آن را درمان مى كند.
  • اسانس آن براى عمل هضم بسیار مفید است، ضد سمّ جانوران گزنده است، مسكّن اعصاب و ضد تشنج است، خاصیت بى حسى موضعى دارد.
نسخه های دارویی با پونه نهری
  • دویست و پنجاه گرم ساقه هاى گل دار پونه كوهى را در یک لیتر آب جوش دوازده دقیقه دم كنید، بعد آب صاف كرده آن را در یک وان آب گرم بریزید و در آن دراز بكشید و موضع درد را ماساژ دهید، ورم و درد شصت پا یا نقرس و درد مفاصل را درمان مى كند.
  • آن را بكوبید و بپزید و روى غده مغزى قرار دهید و هر روز دو بار این عمل را تكرار كنید، غده مغزى را از بین مى برد.
  • خام آن به صورت ضماد، داءالفیل یا ورم و كبود شدگى پا را درمان مى كند و انواع خون مردگى هاى زیرجلدى را برطرف مى سازد.
  • شست شو با آب جوشانده آن خارش رحم را برطرف مى سازد.
  • تازه آن را بكوبید و داخل رحم بگذارید سستى و گاز رحم را برطرف مى سازد.
  • بوییدن آن قلب را تقویت مى كند و براى رفع عطش مفید است.
  • به صورت مالیدنى دائم، جزام را درمان مى كند.
  • اگر آن را به صورت شیاف در مهبل گذارید براى تسهیل اخراج جنین و مشیمه موثر است.
  • آن را بسوزانید و به پاى دندان ها بمالید، لثه ها را تقویت مى كند.

تذكر: مصرف زیاد آن باعث سقط جنین مى گردد. براى قلب و روده مضر است و مصلح آن كتیرا مى باشد.

ریشه پونه نهرى

چهل روز، هر روز چهار مثقال آن را بجوشانید و آب آن را صاف نموده بنوشید. سنگ مثانه را برطرف مى سازد.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت