زیستگاه زالوها

97
زیستگاه زالوها

زیستگاه زالوها

زالو درمانی و نهادن طعمه در ماهی گیری و استفاده غذایی بعضی از اقوام انسانی از مهمترین وجوه اقتصادی و جغرافیایی زیستگاه زالوها است. زالوها قادرند با روش های مختلف جوندگان را که اثراتی مخرب در پرورش ماهی وکشاورزی دارند نابود نمایند.

نقل شده که سربازان ناپلئون در زمان جنگ شمال آفریقا از وجود زالوها در رنج و عذاب بوده اند. گاهی آنقدر در استخرها و دریاچه ها افزایش می یابند که آفتی قابل توجه به حساب می آیند و کنترل آنها هم بسیار مشکل است.

زالوهای خشکی بدترین نوع آفات هستند و بطور گسترده ای انتشار دارند. بواسطه حمله زالوها، اسبها رم می کنند و مردم از کم خونی شدید دچار رنج می شوند. گله های گاو، گوسفند، و سگ ها کور شده یا کشته می شوند.

زالوهای انگل گاوها و گوسفندان ، منبع عظیم آفت برای انسان وحیوانات اهلی مخصوصا بوفالوها محسوب می شوند که در باتلاق ها حرکت کرده و می غلتند. زالوهای انگل ماهی ها گاهی آثار آنقدر زیاد می شوند، که ممکن است آسیب های جدی به ماهیان وارد کنند. این مواردی در Farm های پرورش ماهی و آکواریوم ها دیده می شود.

مشکلات زیستگاه زالوها به دو گروه تقسیم می گردند:

زالو درمانی

۱) عوارضی که مستقیاً با هجوم زالو به ماهی ایجاد گشته است.

۲) آلودگی هایی که در اثر عمل خونخواری زالوها در ماهیان شایع می شوند. انگل های تک یاخته خونی ماهیان تماما توسط زالوهای راسته Rhychobdellida انتقال می یابند و حتی این زالوها برخی ویروس ها و باکتری ها را از یک ماهی به ماهی دیگر منتقل می سازند.

به طور معمول خانواده Glossiphoniidae و Piscicolidae به عنوان ناقلین عوامل عفونی عمل می کنند اما خانواده Acanthobdellidae از این امر مستثنی هستند. گونه هایی که فقط از خون ماهیان تغذیه می کنند و بطور کامل انگل هستند؛ ناقلین مهم تری در انتقال عوامل عفونی بشمار می روند.

لذا گونه های خانواده Piscicolidae از اهمیت اپیدمیولوژیکی بیشتری در انتقال بیماری ها برخوردارند. Piscicola geometra ناقل مکانیکی ویروس ویرمی بهاره کپور SVC است .اما این ویروس قادر به تکثیر در بدن زالو نیست.

همچنین گفته شده است که زالوها باکتری Aeromonas liquifaciens را که برای ماهیان بسیار بیماری زا است؛ در جمعیت ماهیان گسترش می دهند. تاژکداران خونی ماهیان گونه های جنس ,Cryptobia , Tripanosoma Cyrilia, Haemogregarinidae و بسیاری از گونه های دیگر بوسیله زالوها انتقال می یابند.

معمول ترین زالوهایی که درانتقال تک یاختگان نقش دارند شامل:piscicolageometra , hemiclepsis marginata , pscicola salmositica , cystobranchus repirans می باشند. در بدن زالوهایی که از خون ماهی تغذیه می کنند چرخه زندگی را در دستگاه گوارشی تکمیل می گردد.

در این لوله هر دوmacrogamont و microgamont آزادشده به سلول های اپی تلیال روده زالو نفوذ کرده سپس تخم لقاح یافته تولید و تا Sporozoite۳۰ درون این تخم ایجاد می شود. پس از پاره شدن وارد خرطوم زالو شده و چرخه کامل می شود.

زیستگاه زالوها

در خاور نزدیک زالوی کوچک آبزی بنام Limnatis nilotica آب شرب را آلوده کرده و تهدیدی جدی برای انسان و حیوانات اهلی بحساب می آید. وقتی این زالو همراه با آب نوشیده می شود؛ به مخاط دهان، حلق و حنجره انسان یا سایر حیوانات حمله کرده و در نتیجه باعث خونریزی و التهاب مداوم، می شوند که گاها کشنده هستند.

این زالو در سوریه و لبنان بسیار شایع است و در منطقه سیریک کرمان نیز گزارش شده، بطوری که تلاش بسیاری برای کنترل جمعیت آنها توسط سازمان های مسئول صورت می گیرد. در نواحی آلوده می توان با پوشاندن پاها تا زانو با چکمه های چرمی با لاستیکی ضد آب و شلوارهای بافت محکم از چسبیدنشان به بدن جلوگیری کرد.

برای استفاده از آب هم بهتر است آن را جوشاند یا به نحوی تصفیه نمود که عاری از آلودگی گردد. به هر حال گزارش نشده که مواد سمی از زالوها ترشح شود!

پیشگیری و چاره اندیشی برای زیستگاه زالوها (زالوهای انگل)

زالوهای انگل و بیماری زا معمولا در شرایط نامناسب بهداشتی در استخرها ظاهر می شوند. استخرهایی که بخوبی مدیریت می شوند؛ به طور قابل توجهی توانایی زالوها را برای زندگی و رشد کاهش می دهند. استخرهای آلوده، لجنی، پوشیده از گیاهان، بدون ضدعفونی منظم و دوره ای برای تولید مثل زالوها مطلوبند و شرایط را برای آنها جهت الوده کردن ماهیان كل استخر در مدتی کوتاه فراهم می کنند.

بهتر است استخرها حداقل یک بار در سال بویژه پس از بهره برداری با آهک زنده ضدعفونی شوند؛ آهک به شکل پودر ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ کیلوگرم در هکتار به طور یکنواخت روی استخری که قبلا کف آن خشک شده پاشیده شود و ۷ تا ۱۰ روز در این شرایط قلیایی رها شود.

زیستگاه زالوها در آبهای شیرین ایران و جهان

زیستگاه زالوها در اب شیرین

زالوها به عنوان حلقه مهمی از چرخه شکار در جمعیت بی مهرگان آب شیرین ما می باشند، اما اغلب آنها همه چیز خوار، لاشه خوار و گوشت خوارهستند. تنوع آنها و تمامی مناطق بجز قطب شمال یعنی در اروپا، اوراسیا و آمریکای شمالی به حداکثر می رسد مناطقی که گونه های بومی در آنها تنوع داشته و بومی شدگی Endemisity در حد بالایی قرار دارد، شامل دریاچه بالکان و اوهرید می باشند.

شبه جزیره بالکان در نوع خود دارای گونه های بومی محسوب می شود. زالوها در مناطق گرمسیری انتشار بیشتری دارند و گونه های سازش یافته به آب شیرین بخش اعظم آنها را شامل می شوند. بعضی زالوها مثل piscicolageometra درهر سه محیط آب شیرین، لب شور و دریایی یافت می شوند.

در دریای سیاه به طور کلی زالو وجود ندارد. اعضای خانواده Erpobdellidae به منطقه شمالگان Holarctic محدود هستند.

تنها یک گونه از این خانواده که در نیوزلند وجود دارد، وضعیت Taxonomic این خانواده را شفاف می سازد، در حالی که در نیومکزیکو حضور برخی از Erpobdellidae ها سبب قطع مرز اکولوژیکی در منطقه جدید گرمسیری شده است.

گونه هایی از این خانواده که بسیار نزدیک به یکدیگر هستند به طور وسیعی در منطقه دیرین شمالکان Palaerctic انتشار دارند. گروه خاصی از این خانواده در اروپا زیست می کنند.

خانواده Haenopidae عمدتا در منطقه وابسته به نوشمالگان Nearctic و ناحیه شرقی دیرین شمالگان Whitmania زیست می کنند و تعداد اندکی از جنس Haemopis در اروپا انتشار دارند. بخش اعظم Piscicolida در شمالگان و ناحیه غربی دیرین شمالکان حضور دارند.

زالوهای لاشه خوار

گونه های جنس Myzobdella که در منطقه نو گرمسیری وجنس Limnotrachelobbdella که در ناحیه شرقی دیرین شمالگان زیست می کنند، درجاتی تحمل شوری آب را نشان می دهند.

برخی از گونه های متعلق به Glossiphoniidae مانند گونه های جنس های Glossiphonia و placobdella محدود به شمالگان هستند که بیشترشان در نوشمالگان می زیند و Torix که محدود به ناحیه شرقی منطقه دیرین شمالگان است. منطقه شمالگان مهم ترین منطقه جغرافیایی زیستی از نظر تنوع گونه ای زالوها محسوب می شود.

در منطقه نو گرمسیری جنس haementeria از Glossiphoniidae عمدتا گرمسیری می باشند و بسختی مرز اکولوژیکی منطقه در شمال را قطع می کند. از نظر جغرافیای زیستی، جنس های Adaebdella و Gloiobdella که جنس های با تعداد گونه های کم هستند؛ بسیار قرابت داشته و مشابه هستند.

جنس Helobdella جنسی غنی از گونه های مختلف و متعدد است که گونه هایش در مناطق مرتفع در آمریکای جنوبی شناخته شده است. از این جنس Helobdella stagnalis بطور وسیعی در منطقه شمالگان انتشار دارد.

اعضای خانواده Semiscolisidae و Macrobdelidae که خواهر خوانده هم هستند، اولی محدود به منطقه نو گرمسیری و دومی حداقل یک جنس در نوشمالگان و یک جنس در نو گرمسیری دارد. منطقه شرقی شبه قاره هند و خاور دورهنوز از لحاظ Fauna زالوها غنی است اما بنظر می رسد که فاقد گونه های بومی باشد.

Fauna شرقی دارای شاخصه هایی مانند وجود جنس های کوچک تر است که گونه های آنها به طور غالب در Fauna شرقی زیست می کنند و فقط تعداد خاصی ،مشخصات گونه های منطقه شرقی دیرین شمالگان را نشان می دهند. اغلب گونه های منطقه شرقی در واقع از منطقه دیرین گرمسیری هستند که در منطقه گرمسیری آفریقا انتشار دارند.

اعضای جنس Asiaticobdella عمدتا در منطقه شرقی و برخی در منطقه گرمسیری آفريقا انتشار دارند. limnatis نیز در خارج از منطقه گرمسیری در منطقه جنوبی اروپا وجود دارد و بالاخره Hirudinidae probdella احتمالا به طور خالص آفریقایی است.

در ناحیه گرم تر شرق خانواده Salifidae می باشد که جنس های عمده آن Salifa و Barboria می باشند که هردو در منطقه شرقی دیرین شمالگان قرار دارند که به آرامی بسوی مناطق گرمسیری آفریقا و غرب دیرین شمالگان و حتی منطقه استرالیا انتشار می یابند.

در منطقه استرالیا بجز خانواده Hirudinidae زیر خانواده های Godardobdella, Bassianobdella و Richardsonianus آب شیرین حضور دارند.

منطقه استرالیا

بیشترین نمونه هایی که در این منطقه دیده می شوند، زالوی حلزونی Alboglossiphonia می باشد که اعضای آن انتشار جهانی دارند.

استرالیا اصلی ترین زیستگاه زالوها به نام Haemadipsidae Haemadisposidae خاکزی است که ممکن است بیشترین تنوع را در آن قاره داشته باشد.

در اقیانوس ها Piscicolidae در اطراف تمامی قاره ها و تمامی عرض های جغرافیایی انتشار دارند. اغلب دریاچه های قدیمی یا فاقد گونه های زالو هستند یا یک یا تعداد محدودی گونه زالو در آن زیست می کنند.

بیش از ۴۰ گونه از ۸ خانواده مهم زالو از آب های شیرین ایران و بخش جنوبی دریای خزر گزارش شده است. زیستگاه زالوها در ایران، درارتفاعات متنوعی از حدود ۴۰۰۰متر چشمه دیمه و کمتر از ۲۰ متر از سطح دریاهای آزاد سطح دریای خزر دراغلب مناطق اکولوژیکی کشور یافت شده اند و گونه های خاص آب جاری و یا آب های ساکن جمعیت های قابل توجهی را تشکیل می دهند.

زالوهای آب شیرین ایران متعلق به منطقه دیرین شمالگان بوده و ویژگی اصلی آن حضور گونه های بومی اروپایی می باشد.

زیر منطقه حاشیه دیرین شمالگان و زیر منطقه سیاه مدیترانه حضور گونه هایی مانند Limnatis nilotica, batracolodella و Dina است که گونه های جنس اخیر درایران انتشار بیشتری دارند و در اغلب زیستگاه زالوها واقع در منطقه اکولوژیکی تیگرس و تاحدی در منطقه سارماتیان یافت می شوند.

آشنایی با زیستگاه زالوها در ایران و جهان

زالوهای آب شیرین

Paracanthobdella Livanowi

استان آذربایجان غربی، دریاچه مهاباد.

جهان: دیرین شمالگان، اوراسيا.

Helobdella Stagnalis

استان خراسان، رودخانه نزدیک شهر کلاک،

استان مرکزی، جاده آشتیان، اراک ۵ کیلومتر پس از آشتيان. استان مرکزی، چشمه امان آباد در جاده انجدان، قبل از دهکده امان آباد ،۵ کیلومتری دهکده امان آباد.

استان کرمانشاه، تمبک، نورآباد.

استان گلستان، رودخانه زیارت.

استان گلستان، نهار خوران.

جهان: شمالگان، نوشمالگان.

Hemiclobdella sp

استان اصفهان، زاینده رود.

Hemiclobdella marginata

استان مازندران، نوشهر، استان اصفهان، سمیرم، دریاچه سد حنا.

جهان: منطقه دیرین شمالگان.

Pelacobdella costata

استان مازندران، نوشهر .استان مازندران، خشک سر، استان مازندران، بندپی غربی.

استان گلستان، آب بند کرد کولی. استان گلستان، زابل محله. استان گیلان، در گاه لاهیجان. استان گیلان، روستای ترگ آباد. در اغلب آبگیرهای استان های شمالی گلستان، مازندران و گیلان.

جهان: دیرین شمالگان، از شرق اوکراین تا یونان و ترکیه و سواحل خاور مدیترانه تا خلیج فارس.

Glossiphonia concolor

زیستگاه زالوها در ایران

استان مازندران، بندپی غربی استان مازندران، روستای بند کنار. استان مازندران، روستای لياسرک.

استان گیلان، زمین حاجی بکنده.

جهان: شمالگان، نوشمالگان.

Glossiphonia complanata

استان چهار محال و بختیاری، چشمه دیمه.

جهان: نوشمالگان، شمالگان.

Glossiphonia heteroclita

استان اصفهان، سمیرم، دریاچه سد حنا.

جهان: نوشمالگان، شمالگان.

Glossiphonia sp

استان اصفهان، رودخانه زاینده رود خرسونک. جهان: نوشمالگان، شمالگان.

Alboglossiphonia heterocllita

استان اصفهان، سمیرم، دریاچه سد حنا.

جهان: نوشمالگان، شمالگان.

Theromyzon affinis

استان کرمانشاه، نورآباد. جهان: نوشمالگان، شمالگان.

Theromyzon tessulatum

استان اصفهان، دریاچه سدحنا. جهان: دیرین شمالگان.

Limnatis nilotica

زیستگاه زالوها در استان کرمان، آب جاری در دهکده سیرج ، ۵۰کیلومتری شرق کرمان.

استان گلستان، جنگل گلستان، قنات میرزابایو. استان گلستان، جنگل گلستان، آبشخور دره بادامی، استان گلستان، رودخانه خیاران.

جهان: دیرین شمالگان، مدیترانه، اوکراین، شبهه کریمه، خاور نزدیک، خاورمیانه، شبه جزیره عربستان و شرق آفریقا.

Limnatis paluda

استان کرمانشاه، شاه بزن، سلطان آباد.

جهان: دیرین شمالگان، زیرمنطقه دریای سیاه – مدیترانه.

Limnatis turkestanica

از استان خراسان مرز ایران و ترکمنستان.

جهان: دیرین شمالگان.

زیستگاه زالوها در جهان

Hirudo medicinalis

استان گلستان، میر محله. استان گلستان، آب بند ایمر.

استان مازندران، روستای بند کنار. استان مازندران، روستای بندپی غربی استان گیلان، آبند پر سرا. استان گیلان، زمین حاجی بکنده.

جهان: اروپا، آسیا، قزاقستان، ازبکستان، هم اکنون در اغلب مناطق دنیا.

Hirudo sp

استان مازندران، نوشهر، حاشیه دریای خزر. این گونه ای جدید است که در حال تحقیق می باشد. اگر این گونه Hirude orientalis باشد؛ برای ایران گونه جدیدی محسوب می شود.

piscicola geometra

استان گیلان، تالاب انزلی. استان آذربایجان غربی، دریاچه سدارس.

جهان: زیر منطقه غربی دیرین شمالگان، شمالگان و اوراسیا.

piscicola fadejewi

استان گیلان، تالاب انزلی.

جهان: دیرین شمالگان، اوراسيا.

Cystobranchus respirans

استان اصفهان، زاینده رود.

جهان: شمالکان، دیرین شمالگان.

زالوی اب شیرین

Cystobranchus sp

استان آذربایجان غربی، رودخانه زرینه رود.

جهان: دیرین شمالگان، اوراسيا.

Codonobdella truncata

استان آذربایجان غربی، دریاچه سد مهاباد.

جهان: دیرین شمالگان، اوراسيا.

Caspiobdella tuberculata

دریای خزر

جهان: دریای خزر.

Caspiobdella fadajewi

دریای خزر.

جهان: دریای خزر.

Limnotracheelobdella torquata

استان آذربایجان غربی، دریاچه سد مهاباد.

جهان: دیرین شمالگان، اوراسيا.

Limnotracheelobdella sp

استان چهارمحال و بختیاری، رودخانه زاینده رود.

جهان: دیرین شمالگان، اوراسیا.

زالوهای دیرین شمالگان

Haemopis sanguisuga

زیستگاه زالوها در ایران:

استان یزد، سمگروه، ۵۰ کیلومتری ابرکوه.

استان مازندران، جاده محمود آباد استان مازندران، روستای خشکسر. استان مازندران، زمین کشاورزی خشکسر. استان مازندران، بندپی غربی.

استان گیلان، زمین های چاف. استان گیلان، آب بندان پر سرا. استان گیلان، رودخانه کپورچال. تقریبا در تمام مناطق استان مازندران و گیلان، نزدیک سطح دریا زیست می کند.

جهان: زیر منطقه شرقی دیرین شمالگان، شمالگان، انتشار آن در خاورمیانه ناشناخته است.

Erpobdella nigricollis

استان اصفهان، سمیرم، دریاچه سدحنا. استان آذربایجان غربی، رودخانه قاسملو.

جهان: دیرین شمالگان.

Erpobdella lineate

استان اصفهان، سمیرم، دریاچه سد حنا.

جهان: شمالگان.

Erpobdella octoculata

استان کرمانشاه، نهر آب باریک در دهکده آب باریک.

استان خراسان، آبشار اخلاماد.

استان لرستان، نهر دربند در دهکده دربند در جاده ازنا به درود، ۱۶ کیلومتری ازنا.

استان مرکزی، نهر نزدیکی شهر آستانه جاده ازنا، الیگودرز.

استان اصفهان، سمیرم، دریاچه سد حنا.

استان آذربایجان غربی، ماکو، چشمه ثریا- حوزه ارس.

جهان: شمالگان، دیرین شمالگان.

Erpobdella sp

استان مرکزی، چشمه شاطر در جاده اراک به خمین، ۸ کیلومتر پس از اراک. استان مرکزی چشمه ورچه، دهکده امام زاده درچه، در جاده اراک – خمين، ۲۰ کیلومتر به خمین.

استان لرستان، نهر نزدیکی خرم آباد.

جهان: شمالگان.

Dina linenta concolora

خانواده زالوها

استان کرمان، نهر آب در دهکده سیرج، ۵۰ کیلومتری شرق کرمان استان مرکزی، نهر انجدان، ۲ کیلومتر از اراک.

استان کرمانشاه، نهر آب باریک در دهکده ای به همین نام.

جهان: منطقه شرقی مدیترانه و خاورمیانه

Dina linenta

زیستگاه زالوها در استان کرمانشاه، نهر آب باریک در دهکده ای به همین نام استان گلستان، آب بند کردکوی.

استان مازندران، روستای بند کنار استان مازندران، روستای وسطی کلا.

استان گیلان، زمین حاجی بکنده. استان گیلان، رودخانه کپورچال. استان گیلان، ردیا برگ آباد.

جهان: در ناحیه جنوب غربی مدیترانه که بخش غربی دیرین شمالگان نیز محسوب می شود؛ شناخته شده است.

Dina linenta linenta

از استان کرمانشاه، نهر آب باریک.

جهان: مدیترانه غربی، غرب دیرین شمالگان.

Dina farsa

استان فارس، چشمه های منطقه ای سپیدان نزدیکی فارس.

استان کرمانشاه، شاه بزن، آسپی سرم، همدان، بیچه، تمبک، نور آباد و سلطان آباد. این نمونه ها بسیار شبیه Dina linenta linenta هستند.

جهان: ناشناخته.

Dina stschegolomi

Dina stschegolomi

استان چهارمحال و بختیاری، جاده سامان به فارس، چشمه مایکه.

استان اصفهان، کوه های بوکان، دهکده دو تو پس از تیران.

زیستگاه زالوها در استان مرکزی، چشمه اسکان، ۳۰ کیلومتر پس از شهرستان شاهوند. ستان مرکزی، چشمه امان آباد، جاده اراک – خمین، ۱۲ کیلومتر پس از اراک. استان مرکزی، نهر چاره چای، ۳۰ کیلومتر پس از شهرستان تفرش. استان مرکزی، چشمه امان آباد در جاده انجدان، قبل از دهکده امان آباد. استان مرکزی، چشمه شاطر در جاده اراک به خمین، ۸ کیلومتر پس از اراک.

استان لرستان، نهر دربند در دهکده دربند در جاده ازنا به درود، ۱۶۰ کیلومتر از شهر ازنا.

استان گیلان، روستای حق دوست.

جهان: دیرین شمالگان، زیر منطقه دریای سیاه مدیترانه، در اروپا نامشخص است ولی در خاورمیانه جزو گونه های معمولی است.

Dina sp

استان مرکزی، خمین، نهر آب.

جهان: دیرین شمالگان، زیرمنطقه دریای سیاه – مدیترانه.

Archaebdella esmonti

دریای خزر.

زیستگاه زالوها در جهان: دریای خزر، دریای آزوف و رودخانه هایی که به این دو دریا می ریزند. دیرین شمالگان.

Branchiobdella hexodonta

از استان گیلان، پل آستانه، مزرعه تحقیقاتی شیلات.

جهان: دیرین شمالگان .

Branchiobdella kozarovi

استان آذربایجان غربی، دریاچه سد ارس.

جهان: دیرین شمالگان، مديترانه.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید