رازک (Humulus lupulus)

کاربر 21 کاربر 21
14 بازدید
رازک

نام فارسی: رازک

نام علمی: .Humulus lupulus L

نام فرانسه: Vigne du Nord، H . grimpant، H. vulgaire، Houblon

نام انگلیسی: Bine، Hop – wine، Hop

نام آلمانی: Hopfen، Echter Hopfen

نام ایتالیایی: Orticacci، Luppolo

نام عربی: حشيشة الدينار، جنجل (Gungul)

رازک گیاهی علفی، چند ساله، ۲ پایه، بالا رونده و دارای اعضای پوشیده از تارهای خشن از تیره شاهدانه است. به حالت خودرو در جنگل ها و اماکن مستور از درختچه ها و انبوه بوته ها می روید.

از اختصاصاتش این است که به سهولت تحت تاثیر عوامل محیط قرار می گیرد و شکل متفاوت پیدا می کند مانند آن که در مناطق معتدله، ساقه گیاه دارای دسته های فراوان فیبر می شود و از این نظر در صنعت مورد استفاده قرار می گیرد در حالی که در آب و هوای خشک و گرم، تارهای فیبری آن کاهش حاصل کرده به صورت غیر قابل استفاده در می آید ولی در عوض گیاه، دارای ماده رزینی فراوان می شود.

گیاه رازک ، دارای برگ های متقابل، دندانه دار و مرکب از ۳ تا ۵ لوب نامساوی است. پایه نر آن، گل های کوچکی به وضع مجتمع به صورت خوشه های مخصوص دارد. هر گل نر آن را پوششی مرکب از ۵ کاسبرگ آزاد فرا می گیرد و در داخل پوشش، ۵ پرچم به وضع منطبق بر کاسبرگ ها جای دارد. در پایه های ماده رازک، گل هایی به رنگ سفید مایل به حنایی، به حالت مجتمع به صورت مخروط های تقریبا کروی ظاهر می شود.

گیاه رازک

این مخروط ها از فلس های نازکی تشکیل یافته اند که در کناره هر یک، ۲ تا ۶ گل ماده همراه با براکته های کوچک جای دارد. میوه این گیاه، به صورت فندقه هایی است که در سطح آن ها و در قاعده براکته ها، تارهای ترشحی فراوان به وجود می آید. در این تارها، ماده ای به نام لوپولن (Lupulin)، جمع می شود.

بوی آن در صورت تازه بودن، معطر و مطبوع و مشابه بوی والرین و طعم آن تلخ و با احساس گرما همراه است. چون قسمت مورد استفاده این گیاه، مجموعه گل های ماده آن می باشد که به Cone de Houblon موسوم است و از گیاه پرورش یافته به دست می آید، ازاین جهت در زمین های زراعتی منحصرا پایه ماده گیاه را می کارند و حتی اگر پایه های نر در مزرعه به وجود آمده باشد آن ها را از بین می برند تا از آمیزش گل ممانعت به عمل آید زیرا گل های آمیزش نیافته از نظر کیفیت، بر گل های آمیزش یافته ترجیح داده می شود.

در بعضی نواحی نیز خلاف آن چه که ذکر شد، در مقابل هر ۱۰۰ پایه ماده، یک پایه نر پرورش می دهند زیرا به این نتیجه رسیده اند که عمل آمیزش، دوران رشد را سریع تر و مقدار محصول را زیادتر می کند. برای به دست آوردن لوپولن، مخروط های ماده گیاه را که دارای این ماده به صورت ذرات قهوه ای یا طلایی رنگ است، به شدت تکان می دهند تا این ماده از قاعده براکته ها و سطح میوه ها آزاد گردد و با آن که مخروط های ماده را بر روی غربال هایی با سوراخ ریز، مالش می دهند و لوپولن را که هر ذره اش به صورت غده های قارچی شکل به حالت آویخته است، به دست می آورند.

لوپولن که ماده موثر مخروط ماده رازک است، در آب حل نمی گردد ولی به تأنی آن را جذب می کند. در عوض الكل و اتر را سریعا جذب می نماید و خیس می خورد.

ترکیبات شیمیایی رازک

ترکیبات شیمیایی رازک

مخروط های ماده رازک دارای ۳ تا ۵ درصد تانن (اسید هوموتانیک ac. humutannique)، تری متیل امین، مواد پکتیکی، املاح پتاسیم و لویولن (lupulin) است. لوپولن دارای ۱ تا ۲.۵ درصد اسانس، ۵۵ درصد رزین، یک ماده تلخ با ترکیب شیمیایی نامعین به مقدار ۱۰ درصد، موم (به مقدار جزئی)، کولین، آسپاراژین و غیره است.

طبق بررسی جدید، مخروط ماده گیاه دارای اسانس به مقدار ۰.۳ تا یک درصد، لوپولون (lupulon)، هومولون (humulone)، گزانتوهومول (xanthohumol)، اسیدلاکتاریک (lactaric acid)، الكل سریلیک (cerylacohol)، اسید سروتیک (cerotic acid) و رزین های نرم و سخت است. تجدید نظر در ترکیب شیمیایی آن توسط Stevens صورت گرفته است.

لوپولون Lupulon (بتا – لوپوليک اسيد β – lupulic acid، β – bitter acid)، به فرمول C۲۶C۳۸O۴، به وزن ملکولی ۳۶۲.۴۵ و نوعی آنتی بیوتیک است که در اعضاء رازک ساخته می شود. استخراج آن از سرشاخه گل دار یا میوه دار پایه های ماده رازک و رزین آن ها که به بازارهای دارویی عرضه می شود، توسط Bungener و بعدا محققین دیگر ولی تعیین فرمول گسترده آن توسط Wollmer در سال ۱۹۲۵ انجام گرفته است.

لوپولون، به صورت بلوری های منشوری شکل در متانول به دست می آید. در گرمای ۹۴ – ۹۲ درجه ذوب می گردد. ماده ای است با طعم تلخ و واکنش اسیدی بسیار ضعیف که در طی چند روز در مجاورت هوا، رنگ زرد، حالت آمرف و بوی مخصوص پیدا می کند. به مقدار بسیار کم در محلول های خنثی یا اسیدی ولی به مقادیر زیاد در متانول ، اتانول ، اتر دو پترول و هگزان حل می شود.

اثر میکروب کشی رازک

از نظر درمانی اثر میکروب کشی دارد. هومولون Humulon (آلفا – بیتر اسید α – bitter acid، آلفا – لوپولیک اسید α – lupulic acid)، به فرمول C۲۱H۳۰O۵ و به وزن ملکولی ۳۶۲.۴۵ است. نوعی آنتی بیوتیک است که در رازک یعنی .Humulus lupulus L ساخته می شود. استخراج آن از نمونه های رازک تجارتی که به بازارهای دارویی عرضه می شود، توسط Bungener و تعیین فرمول گسترده آن، بوسیله Riedl صورت گرفته است.

هومولون، به حالت متبلور در اتر به دست می آید و در گرمای ۶۵ تا ۶۵.۶ درجه ذوب می شود. طعم تلخ دارد ولی در مجاورت هوا، پایدارتر از لوپولون است. در حلال های معمولی مواد آلی نیز حل می شود.

اسانس مذکور که ماده اصلی لوپولن را تشکیل می دهد، برحسب آن که از مخروط های جوان و تازه یا از مخروط های مسن به دست آمده باشد، رنگ زرد تا زرد مایل به سبز یا مایل به قرمز دارد. بوی آن معطر است و بر اثر کهنه شدن، تیره رنگ می گردد و حالت چسبنده پیدا می کند. واکنش آن خنثی و دارای ۸۰ تا ۹۰ درصد هومولن humulene (درکتب علمی جدید، ۶۵ تا ۷۰ درصد) وترین ها است.

این اسانس بر اثر نگه داری، در طول زمان فاسد شده دارای اسید والرینیک می گردد که خود از تغيير شكل اتر والرینیک نتیجه می شود. بر اثر این گونه تجزیه هاست که اسانس مذكور در طول زمان بوی ناپسند پیدا می کند. گاز کروماتوگرافی و تعیین مواد تشکیل دهنده این اسانس توسط Buttery (در سال ۱۹۶۳) انجام گرفته است. این اسانس که به Hop’s oil موسوم است، در غالب روغن ها حل می شود ولی در روغن های معدنی، رنگ کدر ایجاد می کند.

وزن مخصوص آن بین ۰.۸۵۵ و ۰.۸۸۰ است. باید در ظروف شیشه ای یا آلومینیومی، دور از نور و در جای خنک نگه داری شود. از آن، جهت معطر ساختن بعضی از مواد غذایی استفاده می شود.

خواص درمانی رازک

خواص درمانی رازک

مخروط ماده رازک ، اثر مقوی معده، آرام کننده (اثر اسانس) و ضد تشنج دارد به علاوه، مدر، معرق، تصفیه کننده خون، ضد کرم، تب بر، خواب آور و برطرف کننده التهاب است.خواص درمانی رازک از زمان های گذشته مورد شناسایی اطبای قدیم بوده است مانند آن که Cazin آن را دارویی اشتها آور و محرک دستگاه هضم و تقویت کننده عمل کلیه دستگاه های بدن می دانسته است.

مصرف رازک مشروط بر آن که به مدت طولانی به کار نرود و به علاوه بی رویه صورت نگیرد، فعالیت دستگاه گردش خون و ترشح ادرار را زیاد می کند و موجب می گردد که در مواقع ضعف مفرط، كليه عوارض از بین برود و بیمار احساس سلامتی کامل نماید.

با توجه به این اختصاصات است که از گیاه رازک می توان در موارد ضعف مفرط، ضعف عمل دستگاه هضم، لنفاتیسم، کم خونی، کم خونی دختران جوان، نرمی استخوان، آب آوردن انساج، اسهال، اسکوربوت، حالت زردی مشروط بر آن که با تحریک مجاری صفراوی همراه نباشد، نقرس، ترشح مخاط، بیماری های جلدی مزمن مخصوصا سودا، وجود کزم و غیره استفاده کرد.

اطبای قدیم کشور انگلستان جوشانده رازک را به عنوان خواب آور به مبتلایان به بیماری های رماتیسمی، ریوی و غیره در طی دوران بیماری می دادند و برای این منظور نیز عصاره گیاه را تجویز می کردند و حتی چنین عقیده داشتند که اگر مقداری از مخروط ماده گیاه در زیر سر بیمار جای داده شود، ایجاد خواب می کند. عده ای نیز برای آن اثر خواب آور ملایم قائل بودند و چنین عقیده داشتند که با مصرف آن یک حالت سستی و چرت زدن پیش می آید و یا آن که خواب بیمار سنگین تر و مداوم تر می شود.

حالت سستی و چرت زدن با مصرف رازک

رازک ، اثر تسکین دهنده تحریکات شهوانی دارد و این اثر ضمن یک رشته آزمایش های دقیق توسط W. Ripperger در سال ۱۹۲۷ به اثبات رسید. در این مورد با آن که عقاید مختلفی توسط اطبا ابراز شده که خود قضاوت را مشکل ساخته، اما توجه به این نکته که مخروط ماده رازک اگر در حدود ۹ ماه نگه داری شود اثر درمانی آن کاسته می شود، تا حدی این امر را روشن می کند زیرا در هرحال بنا به تجربیات Dr. H. Leclerc، اثر مسكن لوپولن را بر روی دستگاه تناسلی، نمی توان نادیده گرفت.

در طب عوام برای مخروط های ماده رازک ، اثر رفع سر دردهای یک طرفه (میگرن)، قاعدگی های دردناک، فلج مثانه و عدم تعادل عصبی قائل هستند. L. Kroeber از مخلوط رازک و سنبل الطیب، نتایج مفید در تعدیل رفلکس ها به دست آورده آن را دارویی ضد تشنج، خواب آور و رفع کننده اختلالات جنسی منشا عصبی ذکر کرده است به علاوه آن را در بی خوابی ها و ناراحتی های قلبی ناشی از اختلالات عصبی و اختلالات هضمی که از به هم خوردن تعادل عمل اعصاب نتیجه شده باشد، موثر می دانسته است.

در استعمال خارج، برای آن اثر آرام کننده درد مفاصل، تومورهای سرد و اولسرهای غانقرایایی قائلند و از این نظر برگ و سرشاخه های جوان گیاه را پس از آن که در آب جوشانیدند، . بر روی محل دردناک قرار می دهند. پماد حاصل از لوپولن در بواسیر و حتی برخی سرطان ها اثر تسکین دهنده درد دارد.

صور دارویی رازک

صور دارویی رازک

مخروط های ماده رازک که دارای لوپولن می باشد اصولا اثر درمانی دارد و بقیه اندام های گیاه فاقد اثر درمانی و یا دارای آن ولی با تاثیر کم تر است. تیزان ۱۰ تا ۱۵ در هزار مخروط ماده گیاه که به طریقه خیساندن به دست آمده باشد، به مقدار یک فنجان قبل از هر غذا دم کرده ۱۵ تا ۲۰ در هزار به عنوان مقوی و به مقدار یک فنجان قبل از هر غذا (۱۵ تا ۴۵ در هزار به عنوان مسکن) به کار می رود.

از برگ و ریشه گیاه نیز به صورت جوشانده ۲۰ در هزار به عنوان تصفیه کننده خون و مدر به مقدار ۳ فنجان در روز در فاصله غذاها می توان استفاده کرد. گرد لوپولن به مقدار ۰.۵۰ تا یک گرم به عنوان آرام کننده و به مقدار ۱ تا ۲ گرم به عنوان خواب آور، مخلوط در عسل و یا به صورت حب و غیره به کار می رود. تنطور الكلى مخروط های ماده رازک که به نسبت یک قسمت رازک و ۲ قسمت الكل به دست می آید، به مقدار ۱ تا ۶ گرم در روز مخلوط در نوشابه های عادی، به عنوان مقوی و خواب آور مصرف می شود.

از لوپولن به عنوان یک ماده تلخ و معطر نیز استفاده به عمل می آید ولی همواره باید توجه داشت که مصرف مقادیر زیاد و بی رویه لوپولن، ایجاد ناراحتی هایی مانند تهوع و سرگیجه می کند.

محل رویش رازک

نواحی شمال ایران، بین گرگان و سواحل دریای خزر، گرگان: بندرگز، زرین گل. مارندران: بين چالوس و تنکابن. گیلان: بین رشت و لاهیجان، رشت و آستارا.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نماد اعتماد الکترونیک

سبد خرید

سبد خرید شما خالی است.

ورود به سایت