آفتابگردان

761
آفتابگردان

تیره: کاسنی Compositae

نام علمی: Helianthus annuus

نام انگلیسی: Golden flower of peru، Garden sun flower، Common sun flower

نام فرانسوی: Tournesol، Grand soleil، Fleur du soleil، Helianthe annuel

نام آلمانی: Gemeine Sonnenblume

نام ایتالیایی: Sole، Girasole، Mirasole

نام عربی: عبادالشمس، آذریون، طرنشول

این گیاه به گل آفتاب گردن نیز خوانده می شود.

مشخصات آفتابگردان

آفتابگردان گیاهی زیبا از خانواده کاسنی ها

آفتابگردان گیاهی یکساله از تیره کاسنی است. دارای ساقه ای راست و خشن است که به ارتفاع ۲ متر و حتی گاهی هم بیشتر می رسد. از این گیاه هم به شکل زینتی و هم از دانه های روغنی آن استفاده می شود که پیوسته در وسعت های پهناوری از کشورهای مختلف پرورش می یابد.

آفتاب گردان ، برگ هایی منفرد به شکل قلب و پوشیده از کرک با کناره دندانه دار دارد. کاپیتول های آن بسیار بزرگ و به قطر ۱۰ تا ۲۵ سانتیمتر است. بر روی نهنج آن ۲ نوع گل، یکی لوله ای و دیگری زبانه ای، به رنگ زرد و محصور در انولوکری مرکب از براکته های بزرگ، خشن و نوک تیز جای دارد. گل های لوله ای آن با آنکه به رنگ زرد روشن است اما چون در بین آنها، تارهای نازک (براکته های داخلی) جای دارد از این جهت به رنگ تیره جلوه می کند.

کاپیتول های گل آفتابگردان به تدریج پس از ظاهر شدن کامل گل ها، خمیدگی و حالت آویخته پیدا می نماید.

میوه آن فندقه، نسبتا بزرگ، بیضوی، دارای ۲ برجستگی، به رنگ تیره یا بنفش مایل به سیاه (گاهی دارای خطوط سفید رنگ و یا خاکستری مشخص) و مغز درون آن، روغن دار و دارای طعم مطبوع است. مغز درون میوه که ۵۰ درصد وزن کلی آنرا تشکیل می دهد، ۴۵ تا ۴۸ درصد مواد چرب دارد.

شکل ظاهری اجزای گل آفتابگردان

مغز روغن دار میوه آفتابگردان را به وسیله ماشین های مخصوص، از پوسته سخت و خارجی آن جدا نموده و به وسیله دستگاه های فشار، از آن روغن استخراج می کنند. روغنی که از فشار اول مغز دانه ها، بدون مداخله گرما به دست می آید، معادل ۱۸ تا ۲۰ درصد وزن کلی آنهاست (میوه گیاهان در تیره کاسنی، تیره جعفری و بعضی دیگر از گیاهان، به اشتباه دانه خوانده می شود. در اینجا منظور از مغز دانه، دانه روغن دار گیاه است که در پوسته سخت میوه آفتابگردان جای دارد.).

پس از آن بلافاصله تحت اثر گرما، روغن دیگری معادل ۱۲ تا ۱۵ درصد استخراج می گردد. از تفاله باقیمانده نیز، روغن نامرغوب فشار سوم استخراج می شود که به علت ناخالص بودن، تنها به مصارف صنعتی می رسد. روغن آفتابگردان، از بهترین نوع خوراکی روغن های گیاهی به شمار می آید.

هنگامیکه از گیاه آفتابگردان سخن به میان می آید، معمولا تخم آفتاب گردان در ذهن تداعی میشود زیرا که، همه ما با تخم آن آشنایی داریم. تمام قسمت های این گیاه آفتاب دوست از ریشه، ساقه، شاخه و گل آن گرفته تا مغز ساقه، دارای خواص بسیاری هستند. سرخ پوستان آمریکا تخم این گیاه را بعنوان غذا مصرف میکردند.

عصاره گل آفتابگردان برای التیام زخم‎ها و پایین آوردن فشار خون بکار می رود. عصاره برگ‎های آفتابگردان خاصیت میکروب کشی دارند. در طب قدیم ایران و در طب چینی از تمام قسمت های گیاه آفتابگردان استفاده می شده است.

قسمت های مورد استفاده گیاه

تقریبا تمامی قسمت های آفتابگردان مورد استفاده است.

قسمت مورد استفاده آفتابگردان، مغز روغن دار میوه، گل و حتی قطعات ساقه آن است. از مغز ساقه آفتاب گردان می توان برای تهیه برش های میکروسکوپی در آزمایشگاه ها استفاده بعمل آورد.

ترکیبات شیمیایی آفتابگردان

آفتاب گردان ترکیبات شیمیایی بسیاری را شامل می شود.

روغن بدست آمده از فشار اول که بدون مداخله گرما به دست می آید، رنگ زرد روشن، طعم ملایم و بوی مطبوع دارد. ولی روغن هایی که تحت اثر حرارت به دست می آیند، دارای رنگ تیره و بوی مشخص می باشند.

روغن آفتابگردان دارای وزن مخصوصی بین ۰.۹۱۲ و ۰.۹۲۵ در گرمای ۱۵ درجه است. در ۱۶- درجه می بندد. ضریب شکست نور آن ۰.۴۷۳۶ در گرمای ۲۰ درجه، اندیس ید آن، ۱۱۵ تا ۱۳۶ و اندیس صابونی آن ۱۸۶ تا ۱۹۴ است.

روغن تخم آفتابگردان، دارای۷۰٪ اسید لینوئیک، ۵۷ درصد لینولئين، ۳۳ درصد اولئین، ویتامین E و به مقدار کم از فسفولیپید، پالمیتین، استئارین، آراشیدین و لينيوسرین است.

مغز دانه آفتابگردان نیز دارای لسیتین، کلسترين، اسیدهای آلی، آلبومین، گلبولين، ادستین (edestine)، آرژینین، فيتين، ساکارز، بتائین، فرمان های مختلف نظیر لیپاز و فنولاز، اسید هلیان تانیک، و همچنین اسید هلیانتیک است.

استفاده خوراکی از روغن دانه آفتابگردان

تخمه آفتاب گردان علاوه بر ویتامین های A و B شامل موارد زیر نیز می باشد:

مواد پروتیینی۲۴ درصد
روغن۴۷ درصد
مواد هیدروکربن۲۰ درصد
فسفر۸ درصد
پتاسیم۹ درصد

گل آفتاب گردان ( گل های واقع بر روی نهنج)، طبق تحقیقاتی که به عمل آمده دارای نوعی هتروزید، آنتوسیانین، یک رزین، تانن، کوئرستین، اسید سولانتیک، بتائین و کولین است. برگ و ساقه گیاه نیز دارای ۱۷ درصد مواد آلبومینوئیدی، ۰.۸ درصد مواد چرب و مواد مختلف و مفید دیگر است که این خود نشان می دهد که می تواند علوفه بسیار خوبی برای حيوانات باشد.

خواص دارویی آفتابگردان

خواص دارویی آفتابگردان

عصاره الکلی بدست آمده از گل های تازه و قطعات ساقه گیاه، در روسیه مصرف عمومی برای رفع تب دارد. از گذشته تا به حال، از آن برای معالجه کودکان مبتلا به مالاریا که در آنها، عامل بیماری در مقابل مقادیر زیاد کینین، مقاومت نشان میداده استفاده میشد. دانشمندان قرن حاضر ( در سال ۱۹۲۷) نیز از آن در معالجه مالاریا، نتایج مطلوبی به دست آوردند.

مصرف مخلوط عصاره مذکور با مقداری مساوی اوکالیپتوس، برای رفع التهاب پرده جنب، فراخ شدن برونشیت، نزله های ناحیه برونش همراه با التهاب مخاط و خروج اخلاط متعفن و حتى قانقاریای ششی توصیه شده است. مقدار مصرف مخلوط مذکور ۲۰ تا ۲۵ قطره برای ۲ یا ۳ دفعه در روز است.

تخم افتابگردان مدر و نرم کننده‌ی سینه است، برای رفع ناراحتی‌‌های حنجره و صاف کردن صدا، ناراحتی‌‌های ریوی و تسکین سرفه و سرماخوردگی نافع است. برای خنثی کردن سم عقرب مفید بوده و نیز بینایی را تقویت میکند.

خواص درمانی تخم آفتابگردان

با مخلوط کردن دانه له شده آفتابگردان در آب، امولوسیونی تهیه می گردد که در طب سنتی به عنوان مدر و خارج کننده ترشحات مخاط ها مصرف میشده است. دانه له شده مذکور اگر با افزودن مقدار کمتری آب، به صورت خمیری شکل درآید، اثر ملین دارد و بر روی پوست بدن بیماران مورد استفاده قرار می گیرد.

از مصارف دیگر آفتابگردان آن است که برگ آن را در بعضی نواحی با برگ توتون مخلوط نموده، مانند سیگار دود می نمایند.

روغن فشار دوم آفتابگردان، در صنعت به مصرف تهیه صابون و همچنین ورنیهای فاسد نشدنی می رسد. بائیدرژن دادن به این روغن و یا بدون آن، در ساختن مارگارین و چربی های گیاهی استفاده می شود. عصاره گل آفتاب گردان برای التیام زخم ها و پایین آوردن فشار خون به کار می رود. عصاره برگ های آفتابگردان خاصیت میکروب کشی دارد. از نظر طب قدیم ایران و در طب چینی از تمام قسمت های گیاه آفتاب گردان استفاده می شود.

نسخه های دارویی آفتابگردان

پیشنهادات دارویی با آفتابگردان

۱- برای رفع صدای زنگ گوش می توانید مغز ساقه آفتابگردان را در آب جوش ریخته و مانند چایی دم کنید و روزی سه فنجان از این چای بنوشید.

۲- برای تقویت معده و پایین آوردن فشارخون است، مقدار ۳۰ گرم از برگ های خشک آفتاب گردان را دم کرده و سه فنجان در روز بنوشید.

۳- برای برطرف کردن سرگیجه، ورم صورت و آب آوردگی بدن می توانید مقدار ۲۰ گرم از گل های خشک گل آفتابگردان را در آب جوش دم کنید و روزی سه فنجان از این دم کرده را بنوشید. همچنین زایمان را سرعت می بخشد.

۴- برای رفع درد معده و بیماری های دستگاه ادراری و یبوست، مقدار ۳۰ گرم از ریشه خشک شده گل افتابگران را در آب جوش ریخته و به مدت ۵ دقیقه بگذارید بجوشد. میزان یک فنجان از این جوشانده را سه بار در روز بنوشید.

۵- برای رفع اسهال خونی مقدار ۳۰ گرم تخم آفتابگردان را در آب ریخته و حدود یک ساعت با حرارت ملایم بپزید. سپس آن را با نبات شیرین کرده و میل نمایید.

مصرف تخم آفتابگردان به صورت خام باشد

۶- برای برطرف ساختن سردردهای ناشی از سرماخوردگی، مقدار ۳۰ گرم تخم آفتابگردان را در دو لیوان آب ریخته و بگذارید بجوشد تا نصف لیوان آن باقی بماند. این جوشانده را دوبار در روز بنوشید.

۷- برای درمان فتق، مقدار ۳۰ گرم ریشه تازه آفتابگردان را با آب و شکر قهوه ای بجوشانید و این جوشانده را سه بار در روز بنوشید.

۸- برای آن که از شر سنگ کلیه خلاص شوید، حدود یک متر از مغز ساقه گل آفتاب گردان را در دو لیوان آب ریخته و بگذارید آهسته و به ملایمت بجوشد تا مقدار آن به نصف لیوان تقلیل یابد. آنگاه به مدت یک هفته و روزی یکبار آن را بنوشید.

۹- برای باز شدن قاعدگی و سقط جنین، برگ تازه‌ آفتابگردان را آب بگیرید و نصف استکان آب آن را بنوشید.

۱۰- برای تسکین درد دندان، آب جوشانده‌ آن را در دهان مزمزه کنید.

مصرف آفتابگردان در دامپزشکی

استفاده از تمامی اجزای گل آفتابگردان

تفاله مغز دانه که پس از استخراج روغن، به دست می آید، غذایی مقوی و بسیار خوب برای چهارپایان است و اگر به مصرف تغذیه گاو برسد، موجب افزایش مقدار شیر آن خواهد شد.

مغز دانه آفتاب گردان اگر به طیور و مرغ خانگی داده شود، تعداد تخم سالانه آنها را افزایش می دهد. مصرف آن در اسب، موجب شفاف شدن موی حیوان می گردد.

محل رویش

زراعت این گیاه از تیره کاسنی، به منظور استخراج روغن از دانه آن، در نواحی مختلف جهان از جمله ایران معمول است.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید