زبان گنجشک (Fraxinus Ornus)

Miss.fazlikhaniMiss.fazlikhani
796 بازدید
زبان گنجشک

نام فارسی: زبان گنجشک

نام علمی: Fraxinus Ornus L.

نام فرانسه: Frene، Frene a fleurs، Ornier، Orne a manne، Frene a manne

نام انگلیسی: Manna ash، Flowering ash

نام آلمانی: Manna – Esche، Blumen -Esche

نام ایتالیایی :Orno ، Frassino avoriello ، Frassino della manna ، Frassino fiorito

نام عربی: لسان العصفورالمزهره، دیش (Daysh)

زبان گنجشک از تیره زیتون درختی است کوچک، به ارتفاع ۵ تا ۶ متر و دارای ریشه راست به رنگ خاکستری مایل به قرمز که به حالت وحشی در جنوب ایتالیا و جزایر اطراف آن، مخصوصا کالابر و سیسیل می روید.

برگ های زبان گنجشک به رنگ سبز روشن، متقابل و مرکب از ۵ تا ۹ برگچه نوک تیز، دندانه دار با یک برگچه انتهایی کمی بزرگتر است. گل هایی به رنگ سفید، مجتمع در انتهای شاخه ها، نر – ماده ( گاهی بر دو نوع نر و ماده، پلی گام و دو پایه) دارد. کاسه گل آن بسیار کوچک، منتهی به ۴ تقسیم و جام گل آن مرکب از ۴ گلبرگ باریک و دراز است. میوه اش باریک، دراز و منتهی به یک زبانه کوچک و نازک می باشد.

واریته ای از زبان گنجشک به نام Var . rotundifolia Moench وجود دارد که آن نیز تولید مان می کند. از اختصاصات این واریته آن است که برگچه های تقریبا عاری از دمبرگ و گل هایی به رنگ ارغوانی تیره یا اصولا سیاهرنگ دارد.

پرورش این درختان در دامنه های خشک تپه هایی که جنس زمین نسبتا آهکی باشد و بعلاوه شيب دامنه ها رو به شمال باشد، صورت می گیرد. در زمین های حاصل خیز، مقدار زیادی مان از درخت ترشح می شود ولی نوع آن مرغوب نیست. در پرورش درختان مذکور باید همواره این نکته رعایت شود که فاصله پایه های جوان از یکدیگر، معادل دو متر از کلیه جهات باشد.

زبان گنجشک از تیره زیتون

بهره برداری معمولا از سال هشتم آغاز می گردد ضمنا از اینگونه درختان می توان ۱۲ سال متمادی بهره برداری نمود و چون بعدا محصول کافی تولید نمی نمایند آنها را قطع کرده یکی از پاجوش های هر درخت را تقویت می نمایند.

با آن که از درختان مذکور، به حالت طبیعی و براثر گزش حشره مخصوصی به نام .Cicata orni L، همه ساله مقداری مان به خارج ترشح می شود ولی چون مقدار آن ناچیز است به طریقه ایجاد شکاف، اقدام به به دست آوردن مان از درخت می نمایند. برای این کار در فاصله ماه های تیر و مرداد، نخستین شکاف عرضی عمیق را تا حد چوب، در قاعده تنه هر یک از درختان ایجاد می کنند و سپس مرتبا در هر روز شکاف های مجددی در فاصله ۵ سانتی متری بالای شکاف قبلی، به وجود می آورند و این عمل را مرتبا تا آخر تابستان ادامه می دهند. در سال بعد مجدد شکاف هایی در تنه درخت ولی به وضع قایم بوجود می آورند و این عمل را نیز بنحوی ادامه می دهند که کلیه قسمت های سطح تنه درخت، در طی دوره بهره برداری مورد استفاده قرار گیرد.

پس از ایجاد شکاف، در بعضی نواحی یک پرکاه و یا یک قطعه چوب باریک، در محل زخمی شده قرار می دهند تا موادی که به خارج ترشح می گردد، بر روی آن بسته شود و هیچ نوع آلودگی پیدا ننماید. این نوع مان که در بازار تجارت بسیار نادر است، مرغوب ترین انواع آن به حساب می آید.

در غالب نواحی، بدون آن که قطعه چوب باریک و یا پرکاه در محل شکاف قرارداده شود، آن را به حال خود می گذارند تا ترشحات خارج شده، برروی ساقه درخت بسته شود. بدیهی است چون با این عمل، قسمتی از مواد مترشحه شکاف های واقع در قاعده تنه درخت، به سطح زمین می رسد، از این جهت برای جلوگیری از آلوده شدن آن با خاک، برگ های پهن درختان مختلف را پس از تمیز کردن، در سطح زمین می گسترانند تا ترشحات مذکور، پس از سرازیر شدن، برروی آنها جمع گردد.

مان موجود در زبان گنجشک

معمولا از هر درخت مرغوب، سالانه معادل ۵۰۰ گرم مان، به طريقه ایجاد شکاف به دست می آید. ترشحات خشک شده درختان مذکور به صورت قطعاتی به اشکال مختلف زیر در بازرگانی عرضه می گردد:

  • نوع تیغه ای یا شیاردار که نوع افي سينال به حساب می آید و به صورت قطعاتی به درازای ۱۰ تا ۲۰ سانتی متر و به عرض ۲ تا ۴ سانتی متر می باشد. سطح خارجی آن ها منظم و دارای برجستگی های کوچک است به علاوه در سطحی که به تنه تکیه داشته، شیاردار به نظر می رسد. در مقطع آن ها، طبقات متحد المرکز و کم و بیش موازی، قابل تشخیص می باشد. این نوع مان، ظاهر تقريبا متبلور و رنگ سفید دارد ولی تدریجا در مجاورت هوا، مایل به زرد می شود. بوی آن نسبتا نامطبوع و تهوع آور ولی طعمش ابتدا کمی شیرین و مطبوع ( شبیه طعم عسل) است ولی تدریجا تند و تلخ می گردد. این نوع مان، پرارزش تر از سایر انواع به حساب می آید. باید توجه داشت که مان حاصل از .Fraxinus excelsior L، نوع نامرغوب است و نباید برای مصارف دارویی مورد استفاده قرار گیرد. از مان درخت مذکور و واریته های آن منحصرا برای تهیه مانیت، استفاده به عمل می آید.
  • Manne en sortes: این نوع مان از اجتماع قطعات کوچک واقع در نوع خمیر نرم به رنگ زرد یا زرد مایل به قهوه ای تشکیل می یابد. تفاوت آن با نوع قبلی در آن است که نرم تر است و حالت چسبنده تر دارد. طعم آن تندتر و به علاوه دارای ناخالصی هایی نظیر خرده های چوب و پوست درخت است.
  • Manne grasse : این نوع مان از نظر شکل ظاهری، شباهت به نوع قبلی دارد ولی نرم تر، تیره تر و چسبناک تر از آن است بعلاوه ناخالصی های فراوان در بر دارد. این نوع مان در واقع نوع تخمیر یافته مان قبلی می باشد و از نظر درمانی باید منحصرا در دامپزشکی مورد استفاده قرار گیرد.

تقلبات زبان گنجشک

تقلبات زبان گنجشک

انواع نامرغوب مان را معمولا در بازرگانی پس از یک رشته اعمال مختلف، به صورت مرغوب در می آورند تا بتوان آن ها را در ردیف انواع مرغوب، در معرض استفاده قرار داد. برای این کار ابتدا آن ها را در آب جوش حل کرده، صاف و بی رنگ می نمایند و با افزودن آرد و عسل، غلظت آن را زیاد می کنند، به نحوی که به صورت عصاره سفت درآید.

به این عصاره بعدا ظاهری شبیه مان افي سينال می دهند تا مخلوط با آن، مورد استفاده قرار گیرد. این گونه مان های تقلبی به سهولت از نوع اصلی تشخیص داده می شوند زیرا اولا رنگ یکنواخت دارند، ثانيا عاری از هرگونه ناخالصی می باشند و ثالثا اگر با ۴ قسمت الکل ۸۰ درجه جوشانده شوند، باقی مانده چسبنده ای شبیه عسل از خود باقی می گذارند در صورتی که نوع طبیعی مان ها، دارای باقی مانده ای سخت و غیر محلول می باشد.

ترکیبات شیمیایی زبان گنجشک

ترکیب شیمیایی مان در نوع افي سينال، طبق آزمایش هایی که Tanret بعمل آورده به شرح زیر است:

مانیتول (مانیت) ۴۰-۶۰ درصد، آب ۱۰ درصد، گلوكز ۲.۲ درصد، لولز هر ۲.۵ درصد، مانیوتتروز Manné oté trose۱۶ – ۱۰ درصد، مانینوتریوز Manninotriose۱۶ -۶ درصد، املاح مختلف هر ۱ درصد، رزین 0.05درصد.

در نوع M. en sortos ، مقدار نسبی مانیت کم تر (۴۰ درصد) ولی قندهای مختلف آن بیشتر است. مان های مذکور علاوه بر مواد فوق، دارای مقدار کمی فرا گزینوزید Fraxinoside (فرا گزین Fraxine) نیز می باشند که بدون شک مربوط به پوست درخت است و از راه شکاف پوست، در ترشحات گیاه وارد می گردد. ماده موثر مان افي سينال، هنوز بطور دقیق معلوم نگردیده ولی آنچه مسلم است این است که اثر درمانی نوع M . en sortes ، با آن که ناخالص تر از نوع افي سينال میباشد موثرتر از آن است.

مانیتول Mannitol ( مانیت، مانیکول Manicol ، دیوس – مول Diosmol …)، به فرمول C۶H۱۴O۶ و به وزن ملکولی ۱۸۲.۱۷ است. در اعضای مختلف گیاهان و یا در مواد ترشحی آنها وجود دارد. استخراج آن از مان Manna) Manne ) و از جلبک های دریایی (Seaweeds) که مقدار زیادی از این ماده در خود اندوخته دارند انجام می گیرد. از طریق احيا الكترولیتیکی گلوكز و یا هیدروژن دادن (Hydrogenation) به منوساکاریدها، ساکارز و غیره نیز تهیه می شود.

چند نکته در رابطه با مانیتول:

  • به صورت بلوری های سوزنی شکل ارتورمبیک در الكل متبلور می شود.
  • در گرمای ۱۶۶ – ۱۶۸ درجه ذوب می گردد.
  • طعم شیرین دارد.
  • هر گرم آن در تقریبا هر۵ میلی لیتر آب و در ۸۳ میلی لیتر الکل حل می گردد.
  • در اتر غیر محلول است.
  • انحلال آن در آب گرم به مقادیر زیاد صورت می گیرد.
  • در ساختن رزین ها و مواد پلاستیکی در صنعت مصرف دارد.
  • در داروسازی به صورت اکسیپیان جهت مصارف مختلف به کار می رود.
  • اثر مدر دارد.
  • یک ماده کمکی در آزمایش های تشخیصی بیماری های کلیه مورد استفاده قرار می گیرد.

خواص درمانی زبان گنجشک

خواص درمانی زبان گنجشک

مان افي سينال مسهلی است ملایم و چون طعم مطبوع دارد و تهوع و دل پیچه نیز ایجاد نمی کند، بهترین مسهل برای اطفال به حساب می آید. برای مان، خاصیت ضد راشیتیسم نیز ذکر شده است. این نوع مان در بازارهای ایران نادر است. مقدار مصرف آن برای اطفال تا ۳ سالگی، ۵ تا ۱۵ گرم و برای اطفال ۳ تا ۵ ساله، ۱۰ تا ۲۰ گرم، برای کودکان از ۵ سال به بالا، ۳۰ گرم و برای اشخاص بالغ، ۶۰ گرم است.

معمولا مان را در موقع مصرف در شیر گرم یا آب گرم حل می کنند و سپس مصرف می نمایند. مان در فرمول بعضی از شربت ها وارد می گردد. گیاه زبان گنجشک در ایران نمی روید ولی به علت ظاهر زیبا و گل های سفید و مجتمعی که دارد در بعضی باغ ها پرورش می یابد.

١- نسخه جهت تهیه معجون ملین

مان (نوع دانه ای یا اشکی) ۱۰۰ گرم
عسل سفید ۱۰۰ گرم
منیزی کلسینه ۱۵ گرم

از مخلوط يكنواخت شده مواد فوق، معجونی (Electuaire) تهیه می شود که به مقدار ۲۰ گرم در صبح ناشتا، به عنوان ملین مصرف می شود.

۲- نسخه جهت تهیه مسهل برای کودکان ۱ – ۵ ساله

برگچه سنا (شسته شده در الكل) ۲ – ۵ گرم
گرد دانه قهوه بوداده ۵ – ۱۰ گرم
مان (نوع دانه ای – اشکی) ۱۰ – ۳۰ گرم
آب جوش ۱۰۰ – ۲۰۰ گرم

مواد فوق را به خوبی مخلوط می نمایند تا به حالت کاملا یکنواخت درآید. مصرف آن باید در ۲ یا ۳ دفعه به عنوان مسهل صورت گیرد.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت