بوردن ، سیاه توسه ، سیاه توسکا (Frangula Alnus)

کاربر 21کاربر 21
187 بازدید
بوردن

نام فارسی: بوردن ، سیاه توسه ، سیاه توسکا

نام علمی: .Frangula Alnus Mill

نام فرانسه: Frangule, Coudrier, Aune noir, Bourgène, Bourdaine

نام انگلیسی: Black alder tree, Black alder, Alder buickthorn, Dog – wood

نام آلمانی: Pulver faulbaum, Faulbaum

نام ایتالیایی: Ontano nero, Frangola

نام عربی: عوسبح اسود، شجرة حب الشوم

درختچه ای است از تیره عناب، به ارتفاع ۱ تا ۴ متر و دارای شاخه های بدون خار (وسیله تشخیص آن از Nerprum) که در غالب نواحی مرطوب و جنگل های اروپای شمالی و مرکزی، آسیا، سیبری و ایران می روید. پوست ساقه آن صاف، تیره رنگ و دارای راه راه سفید قابل تشخیص ( عدسک ها) است. برگ هایی منفرد، بی کرک، بیضوی، به طول ۳ تا ۵ و به عرض ۳ سانتی متر و شفاف (در سطح فوقانی پهنک) دارد. گل هایش کوچک، به رنگ سبز گلی، مرکب از قطعات ۵ تایی، منفرد یا مجتمع به تعداد کم و میوه آن سته، به قطر ۸ میلی متر و دارای رنگ قرمز است ولی تدریجا سیاه می شود.

پرورش آن در حاشیه مزارع جهت محدود ساختن این نواحی و حتی به عنوان زینت در بعضی نقاط معمول است. گل های آن مورد توجه زنبور عسل می باشد. قسمت های مورد استفاده این گیاه، پوست ساقه و شاخه های آن است که در فاصله ماه های خرداد و مرداد، آن ها را به صورت نوارهای بلند از ساقه و شاخه ها جدا کرده، به قطعات کوچک تقسیم و در محلی به دقت خشک می نمایند.

سطح خارجی این قطعات به رنگ خاکستری قهوه ای (غالبا تیره) ولی سطح داخلی آن ها، به رنگ قهوه ای دارچینی است. بوی آن ها ضعیف و طعم آن ها لعابی است. پوست شاخه های ۳ تا ۴ ساله نیز دارای حداکثر مواد موثره است.

اختصاصات تشریحی بوردن

اختصاصات تشریحی بوردن

در برش عرضی پوست بوردن، اگر پوست شاخه های جوان مورد آزمایش قرار گیرد، از خارج به داخل، یک طبقه نسبتا ضخیم چوب پنبه (سوبر) در اطراف پارانشیم پوستی مشاهده می گردد و از مشخصات آن این است که منطقه پارانشیم پوستی آن، فاقد سلول های اسکلروز ولی شامل سلول های موسیلاژدار و بلورهای اکسالات کلسیم است.

ناحيه آبکش آن دارای دسته های متعدد فیبر به صورت پراکنده و اشعه مغزی طویل مرکب از ۲ ردیف سلول (گاهی یک ردیف) است. صفات تشریحی پوست گیاهانی که به طور تقلب به پوست بوردن افزوده می شود به شرح زیر است:

  1. در برش عرضی پوست ساقه Alnus glutinosa، یک حلقه اسکلرانشیم مشاهده می گردد که بهترین وسیله تشخیص آن است.
  2. پوست ساقه Rhamnus cathartica که غالبا به طور تقلب با پوست بوردن مخلوط می شود، دارای رنگ قهوه ای مایل به قرمز و عدسک های فاصله دار است ولی به خلاف پوست بوردن، فاقد سلول های موسیلاژدار می باشد. در پوست ساقه این گیاه، وجود مقدار کمی از ترکیبات آنتراكينونیک محقق گردیده است.

ترکیبات شیمیایی بوردن

ترکیبات شیمیایی بوردن

گرد پوست ساقه بوردن اگر تحت اثر بنزین قرار گیرد، مایعی زرد رنگ به دست می آید که با افزودن آمونیاک، به رنگ قرمز گیلاسی در می آید. پیدایش این رنگ به علت وجود امودين (emodine) است که قبلا در گیاه تازه وجود نداشته ولی تدریجا پس از خشک شدن پوست ساقه، در آن به وجود آمده است.

پوست بوردن دارای گلوکزیدی محلول در آب به نام فرانگولين (franguline) با فرانگولوزید (franguloside) است. علاوه بر آن، گلوکزیدهای دیگر ولی غیر محلول در آب نیز در آن وجود دارد که اگر هیدرولیز گردند، گلوکزیدهای شبیه به فرانگولین می دهند. این مواد قبلا در گیاه وجود نداشته بعدا بر اثر تجزیه های ساده به دست می آیند.

فرانگولين گلوکزیدی محلول در آب و دارای فرمول C۲۱H۲۰O۹ است. به صورت بلوری های سوزنی شکل و زرد رنگ متبلور می گردد و اگر هیدرولیز شود، موادی نظیر فرانگولا – امودين (frangula – emodine)، ایزوامودين (isoemodine)، اسید کریزونانیک (ac. chrysophanique) یا کریزوفانول، رامنوزویک فتيوسترول به نام رامنول (Rhamnol) می دهد.

در پوست بوردن، وجود مقدار بسیار کم اسید سیانیدریک نیز توسط Gerber در سال ۱۹۲۸ محقق گردید. فرانگونین، منحصرا در پوست ساقه های مسن که در بازار تجارت به حالت خشک شده عرضه می شود بافت می گردد. این گلوکزید، در پوست تازه گیاه بوردن به حالت هتروزید دارای آنترانول (anthranol) وجود دارد که تحت اثر خشک شدن و تاثیر یک فرمان اکسیدان، مشتقات آنتراكينونیک می دهد.

پوست تازه بوردن، علاوه بر مواد فوق دارای فرمانی است که پیدایش ناراحتی های مصرف آن، نظیر دل پیچه و استفراغ، بدان نسبت داده می شود. این فرمان بر اثر خشک شدن پوست از بین می رود و به همین علت است که مصرف پوست خشک شده بوردن، قابل استفاده ذکر شده است.

اثرل مسهلی ترکیبات موجود در پوست بوردن

فرانگولین و امودین (فرانگولا امودين Frangula – emodine) و به طور کلی ترکیبات در همی که اثر مسهلی در پوست بوردن، میوه نرپرن، پوست کاسکارا – ساکرادا و غیره ظاهر می کنند، چون به اسامی متفاوت و با اختلاف نسبتا محسوس در کتب دارویی وارد شده اند ، از این جهت به شرح مختصر آن ها مبادرت شده است:

فرانگولين [فرانگولوزید، آوورنین (avomin)، کاسکارین (Casarin)]، گلوکزیدی است که در اعضای مختلف انواع Rhamnus ها مخصوصا در پوست بوردن، میوه تریرن Rh. catharica و هم چنین در پوست .Rhamnus Purshiana DC ( کاسكارا – ساکرادا) وجود دارد و از آن ها استخراج شده است.

فرانگولین مرکب از ۲ گلوکزید، یکی به نام فرانگولین A و دیگری فرانگولین B است که تصور می رفت ایزومر باشند. فرمول گسترده و سنتز فرانگولین A توسط Horhammer و wagner تعیین فرمول گسترده فرانگولین B توسط Wagner و Demuth انجام گرفته است. فرانگولین، اثر مسهلی قوی دارد.

  • فرانگولین A، به فرمول C۲۱H۲۰O۹ می باشد که به حالت متبلور به دست آمده، نقطه ذوب آن در گرمای ۲۲۸ درجه است.
  • فرانگولین B به فرمول C۲۰H۱۸O۹ می باشد و نقطه ذوب آن در گرمای ۱۹۶ درجه است.

وجود ماده ای دیگری به نام گلوکوفرانگولين (glucofranguline) نیز در آن ذکر شده است. گلوکوفرانگولین، به فرمول C۱۷H۳۰O۱۴ و به وزن ملکولی ۵۷۸.۵۴ است، از گیاه بوردن استخراج می شود و دارای دو ایزومر A و B است.

استخراج گلوکوفرانگولین از گیاه بوردن

امودين [فرانگولا امودین (frangula emodin)، رئوم امودین (rheum emodin)، اسید – فرانگوليک (archin )،frangulic acid]، به فرمول C۱۵H۱۰O۵ و به وزن مولکولی ۲۷۰.۲۳ است. امودین همراه با ترکیبات دیگر و به صورت مواد در هم گلوکزیدی (غالبا رامنوزید) در گیاهان تیره های مختلف مانند تیره Rhamnaceae و Polygonaceae یافت می شود مانند آن که در فرانگولین (فرانگولوزید) به صورت یک رامنوزید وجود دارد. امودین در گیاهان مختلف از جمله انواع زیر یافت می شود:

  1. .Frangula Alnus Mill از تیره Rhamnaceae
  2. .Rhamnus cathartica L از تیره Rhamnaceae
  3. .Rhamnus Purshiana DC از تیره Rhamnaceae
  4. .Rheum officinalis H. Bn (روبارب) از تیره Polygonaceae
  5. .Rheum Palmatus L از تیره Polygonaceae
  6. .Rumex patientia L و گونه های دیگر از تیره Polygonaceae

استخراج امودین از پوست گیاه اول، توسط Bridel و Charaux و از ریشه روبارب (Rhubarbe)، توسط Tutin و Clewer صورت گرفته است. امودین به صورت بلوری های سوزنی شکل و به رنگ نارنجی در اتانول به دست می آید. در گرمای ۲۵۶ – ۲۵۷ درجه ذوب می شود. در آب غیر محمول ولی در الكل و کربنات سدیم محلول است. امودین از نظر درمانی، اثر مسهلی قوی دارد.

خواص درمانی بوردن

خواص درمانی بوردن

مقدار کم پوست بوردن ، اثر ملین ولی مقادیر زیاد آن اثر مسهلی دارد. ضمنا امروزه مصرف آن به علت آن که در فرمول تعداد زیادی از تیزان ها و محلولات مسهلی، به جای سنا وارد می گردد، زیاد شده است. محلول های دارویی پوست بوردن، کم تر از Cascara (Rhamnus Purshiana) طعم نا پسند دارد. مصرف آن در رفع یبوست های مزمن اثر مفید می دهد به علاوه به علت صفرابر بودن، يبوست های اسپاسمودیک (تشنجی) را نیز درمان می کند.

و اثر تحریک کننده پوست بوردن در مخاط دستگاه هضم، کم تر از فراورده های مشابه، نظیر نریرن است. پوست بوردن می تواند به مقادیر کم، مورد استفاده زنان باردار نیز قرار گیرد زیرا حرکات دودی شکل روده را افزایش نمی دهد. پوست بوردن در رفع چاقی و درمان سلولیت، اثرات مفید ظاهر می کند.

در استعمال خارج، به کار بردن جوشانده های غلیظ پوست، مخصوصا پوست ریشه، در درمان جرب، کچلی، سودای مزمن و همچنین معالجه و التیام زخم ها و اولسرها، بین مردم معمول است.

صور دارویی بوردن

صور دارویی بوردن

گرد پوست بوردن به مقدار ۱ تا ۳ گرم در روز به صورت کاشه – جوشانده ۲ تا ۶ گرم آن در ۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم آب (این جوشانده باید به صورتی تهیه گردد که عمل جوشیدن، بیش از چند دقیقه ادامه نیابد، بعدا باید آن را سرد نموده مدت ۱۲ ساعت به حال خود باقی گذاشت و سپس هنگام شب، قبل از خوابیدن مصرف کرد) – عصاره روان (هر ۳۸ قطره این عصاره یک گرم وزن دارد) به مقدار ۱ تا ۴ گرم در یک لیوان آب قبل از خوابیدن مصرف می شود. برای اطفال، ۱۰ قطره آن برای هر یک از سنین عمر به کار می رود.

فراورده های مختلفی طبق فرمول های زیر از آن برای اشخاص بالغ و اطفال تهیه می شود:

داروی ملین برای اشخاص بالغ

عصاره روان پوست بوردن۵۰ گرم
عصاره روان کاسكارا۵۰ گرم
گلیسرین۳۰ گرم

از این مخلوط به منظور ایجاد لینت، به مقدار ۱ تا ۲ قاشق مرباخوری در یک لیوان شربت ساده باید مصرف نمود.

داروی ملین برای اطفال

عصاره روان بوردن۵ گرم
شربت گل سرخ۲۵ گرم
شربت پرتغالبه مقدار کافی تا ۹۰ میلی لیتر

مقدار یک تا دو قاشق قهوه خوری از این شربت، شب هنگام خوابیدن برای اطفال ۳ تا ۷ ساله باید به کار رود.

فراورده های مختلف با بوردن جهت درمان

جوشانده ملين

پوست بوردن۲۵ گرم
ریشه آنژلیک۳۰ گرم
مریم گلی (Salvia officinalis)۲۰ گرم
گل پنیرک۲۰ گرم
دانه کتان۲۵ گرم

مخلوط فوق را به مقدار ۱ تا ۲ قاشق سوپ خوری در یک فنجان آب به مدت ۳۰ دقیقه می جوشانند و بعد آن را به مدت ۱۰ دقیقه به حال خود باقی می گذارند تا به خوبی دم کند سپس با عسل شیرین می کنند. مقدار مصرف آن یک فنجان، هنگام صبح و عصر است.

فراورده های متعددی به عنوان ملین و مسهل نیز از پوست بوردن تهیه می گردد و یا از آن برای تهیه اسپسیالیته های مختلف استفاده به عمل می آید. در استعمال خارج، جوشانده ۱۰۰ گرم پوست بوردن که در یک لیتر آب تهیه شده باشد مصرف دارد.

محل رویش بوردن

جنگل های نواحی شمال ایران، گیلان: اطراف لاهیجان. مازندران: نور. در لاهیجان به سیاه توسکا و سیاه توسه موسوم است.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت