تغذیه زعفران و کودهای شیمیایی و آلی موثر در رشد و نمو این گیاه

کاربر ۱۶ کاربر ۱۶
2,864 بازدید
تغذیه زعفران

رشد و نمو گیاه زعفران تحت تاثیر مواد غذایی موجود در بستر کشت و به طور کلی تغذیه زعفران قرار می گیرد. بر اس قانون لیبیک یا مینیمم هر گیاهی برای رشد کامل به هر عنصر به میزان معینی احتیاج دارد. در صورت کاهش هر یک از عناصر اصلی مورد نیاز گیاه، رشد گیاه متوقف شده و از رشد باز خواهد ماند. در مقابل افزایش بیش از حد هر عنصر باعث ایجاد سمیت در گیاه خواهد شد.

تغذیه زعفران

خاک، یکی از عناصر چهارگانه حیات و مهمترین مولفه در فرآیند تولید محصولات زراعی محسوب می شود. خاک به عنوان یکی از منابع طبیعی تجدید شونده، در چرخه عناصر غذایی نقشی مهم ایفا کرده و به عنوان یک اکوسیستم پویا ادامه حیات موجودات ریز و درشت را میسر می سازد.

بدون تردید نگاه به خاک در هر کشت و زراعتی باید جامع باشد تا پایداری تولید تضمین گردد. انجام آنالیز های خاک و آب و گیاه در زمان مناسب جهت برنامه ریزی تولید از اهمیت خاصی برخوردار است. متاسفانه یکی از عوامل محدود کننده تولید زعفران در حال حاضر بی توجهی به این مقوله می باشد.

در حال حاضر کمتر از یک درصد از تولید کنندگان از آزمون خاک برای مدیریت تغذیه زعفران استفاده می نمایند. عدم توجه به زمان مناسب کود دهی و روش مصرف کود از دیگر محدودیت های تولید می باشد، به طوری که در بسیاری از نقاط کودهای نیتروژنی و فسفری را همزمان بر روی خاک می پاشند.

عدم محلول پاشی در زمانی که پیاز های گیاه مادر از بین رفته و پیازعای جوان هنوز کاملا توسعه نیافته و محلول پاشی می تواند مقداری از نیاز گیاه را برطرف نماید نیز از محدودیت های دیگر محسوب می شود.

عناصر مورد نیاز رشد گیاهان

به منظور مطالعه چگونگی غلظت عناصر غذایی در خاکهای زیر کشت زعفران نیز از ۲۷ مزرعه نمونه های خاک در هنگام گلدهی از عمق ۰-۳۰ سانتی متری تهیه و در آزمایشگاه بخش تحقیقات خاک و آب مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی مورد تجزیه قرار گرفت.

بررسی نتایج تجزیه خاک انجام شده در مزارع زعفران همگی حاکی از عدم تعادل عناصر غذایی در این مزارع می باشند، به طوری که تغییر غلظت این عناصر در مزارع مختلف بسیار زیاد می باشد. برای مثال مقدار فسفر در برخی مزارع زعفران حتی به میزان ۹۹ قسمت در میلیون (ppm) هم می رسد در حالی که مرز پایین آن ۲.۸ قسمت در میلیون بوده است.

این موضوع در مورد پتاسیم که جزو عناصر پرمصرف زعفران محسوب می شود، نیز صادق است و میزان پتاسیم تعداد زیادی از مزارع از ۲۰۰ قسمت در میلیون پایین تر می باشد. اگرچه مقادیر بیش از ۴۰۰ قسمت در میلیون نیز دیده می شود.

در تعداد زیادی از مزارع میزان روی از حد ۰.۵ قسمت در میلیون نیز پایین تر می باشد. موضوع دیگر در مزارع زعفران پایین بودن بیش از حد ماده آلی است، به طوری که میزان ماده آلی بسیار از مزارع در حدی کمتر از ۰.۵ قرار دارد و تنها در مزرعه این میزان از ۱٪ فراتر رفته است.

محدودیت ماده آلی و عدم توجه به افزایش ماده آلی، مصرف بیش از حد کودهای فسفاته و عدم توجه دقیق به زمان مصرف کودهای نیتروژنی از مهمترین موانع موجود در مزارع زعفران می باشند، در حالیکه زمان جذب عناصر غذایی از طریق خاک در زعفران بسیار کوتاه بوده و عموما در فصل سرد سال می باشد. لذا استفاده از محلول پاشی به عنوان مکمل تغذیه زعفران باید قويا مورد توجه قرار گیرد.

پایدارترین شکل ماده آلی در خاک هوموس می باشد که بدلیل ترکیب و فعالیت آن از اهمیت خاصی در خاک برخوردار است. زعفران گیاهی پیازدار است که در قسمت سطحی خاک (عمق ۴۰-۰) سانتیمتری قرار دارد. بنابراین در معرض تغییرات زیاد رطوبتی و حرارتی است که وجود ماده آلی به مقدار کافی می تواند دامنه تاثیر این تغییرات را به شدت کاهش دهد.

برخی محققان طی بررسی خاک های زیر کشت زعفران براساس میزان مصرف کودهای آلی اعلام نمودند که میزان ماده آلی خاکهای زیر کشت اراضی که طی پنج سال گذشته کود آلی دریافت داشتند بشدت کاهش پیدا کرده بود. آنها نسبت به ادامه این روند هشدار دادند. آنها اعلام نمودند که در صورت ادامه این روند در آینده عملکرد و کیفیت زعفران کاهش زیادی پیدا خواهد نمود.

ماده آلی از یک طرف منبع نیتروژن بوده و از طرف دیگر قابلیت استفاده عناصر غذایی کم مصرف در خاک را افزایش می دهد. همچنین با جذب آب بیشتر و ایجاد ساختمان مناسب در خاک باعث حفاظت پیاز زعفران در خشکسالی می گردد. ماده آلی خاک در صورتی که در حد مناسب قرار داشته باشد می تواند تغییرات شدید حرارتی را نیز کاهش داده از خسارت سرما و گرما بر پیاز زعفران بکاهد.

اصول تغذیه زعفران

مصرف کودهای آلی در خاک علاوه بر تامین مقداری از عناصر غذایی مورد نیاز گیاه باعث بهبود کیفیت فیزیکی خاک شده و در رشد و تکثیر موجودات زنده خاک نقش غیرقابل انکاری دارد و راندمان مصرف کودهای شیمیایی را افزایش می دهد.

ماده آلی خاک را پوک می نماید و انتقال آب و هوا به خاک را تسهیل می کند و اجازه می دهد که پیاز زعفران به خوبی رشد نماید و توان گل آوری آن افزایش یابد. مسئله کاهش مواد آلی در خاکهای زیر کشت زعفران از اهمیت زیادی برخوردار است و لذا توصیه می شود حداقل هر دو سال یکبار مقدار ۳۰-۲۰ تن در هکتار کود حیوانی پوسیده در مزارع زعفران استفاده شود.

به طور کلی باید سعی شود میزان کربن آلی در خاک مزارع زعفران به بیش از یک درصد افزایش یابد تا تغذیه زعفران بهبود یابد. با توجه به امکان انتقال آلودگی از کود دامی به محصول گل زعفران، باید حتی الامکان کودهای دامی پس از برداشت گل زعفران در مزرعه پخش شوند.

مهم ترین عناصر مورد نیاز برای تغذیه زعفران

عناصر مورد نیاز رشد گیاهان

نیاز گیاهان به مواد غذایی در دوره های مختلف رشد متفاوت بوده و افزایش و کاهش بیش از حد هر عنصر باعث توقف در رشد می شود. نیاز گیاهان به مواد غذایی معمولا قبل از مرحله زایشی (گلدهی) با بعد از مرحله رویشی متفاوت می باشد.

به طور کلی ۱۶ عنصر شیمیایی برای رشد گیاهان ضروری بوده و به شرح زیر تقسیم بندی می شود:

الف) عناصر مورد نیاز رشد گیاهان مانند هیدروژن و کربن و اکسیژن

این عناصر از طریق آب و هوا تامین شده و بیشتر به صورت طبیعی موجود می باشند. در صورت کمبود می توان آن ها را به صورت مصنوعی به محیط کشت اضافه نمود.

ب) عناصر پر مصرف یا ماکرو المنت ها مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و گوگرد، ازت

عناصر مذکور به صورت زیاد مورد نیاز گیاهان می باشند و به این عناصر، مواد غذایی ماکرو المنت نیز می گویند.

پ) عناصر کم مصرف یا میکرو المنت ها مانند آهن، مس، روی، منگنز، بر، مولیبدن و کلر و سدیم

عناصر فوق جزو عناصر کم مصرف تقسیم بندی می شود که گیاه از هر یک از عناصر به میزان بسیار کم نیاز دارد.

د) عناصر غیرضروری همانند سیلیسیم، آلومینیوم، ید و وانادیم.

به این عناصر نامشخص گفته می شوند. زیرا تاکنون پژوهشگران دیدگاه واحدی در مورد ضرورت وجود این عناصر در رشد و نمو گیاهان آلی بیان نداشته اند.

عناصری همانند کربن، اکسیژن و هیدروژن از طریق آب و هوا تامین می شود. گیاهان کربن را به صورت انیدرید کربنیک به وسیله برگ های خود جذب کرده و در ادامه با عمل فتوسنتز کربن با اکسیژن و هیدروژن با یکدیگر ترکیب شده و مواد قندی، نشاسته ای، سلولزی و پروتئینی و سایر مواد آلی مورد نیاز گیاه تولید شده و در اختیار گیاه قرار می گیرد. در حدود ۹۰-۸۰ درصد وزن خشک گیاه از سه عنصر مذکور تشکیل شده است.

دسته بندی عناصر مورد نیاز رشد گیاهان برحسب جابجایی در گیاه:

۱) عناصر متحرک که روند حرکتی این عناصر از برگ های مسن به سمت برگ های جوان انجام می گیرد و سپس علایم کمبود آن ها بیشتر در برگ های مسن مشاهده می شود. عناصری مثل ازت، فسفر، پتاسیم و منیزیم از این دسته هستند.

۲) عناصر غير متحرک معمولا کمبود این نوع عناصر در برگ های جوان (قسمت های بالای گیاه) بیشتر مشاهده می شود که می تواند در کیفیت و عملکرد محصول تاثیر منفی داشته باشد. عناصری مانند کلسیم، آهن، مس، روی، منگنز، بر از این دسته هستند.

عوامل مهمی که در خاک که باعث عدم جذب عناصر غذایی دیگر می شود، به شرح زیر می باشد:

الف) کمبود عناصر مهم یا وجود عناصر با ترکیب شیمیایی غیر قابل جذب برای ریشه گیاهان.

ب) پایین بودن درجه حرارت خاک که باعث عدم جذب عنصر پتاسیم توسط ریشه گیاهان می شود.

پ) پایین بودن PH باعث جلوگیری از جذب عناصری مانند منگنز و روی می شود و در مقابل بالا بودن PH خاک باعث عدم جذب عناصر منیزیم، بر و آهن می شود.

ت) فشردگی ساختمان و بافت خاک که باعث جلوگیری از تهویه و عدم خروج گازهای داخل خاک شده و در نهایت با کربنات های خاک ترکیب شده و ایجاد رسوب کلسیم می نماید. این حالت باعث به وجود آمدن محیط قلیایی شده و از جذب بسیاری از عناصر موجود در خاک جلوگیری می کند.

ث) به کارگیری کودهای شیمیایی ماکرو به خاطر رواج در کشت و کار و عدم استفاده از کودهای میکرو باعث بر هم خوردن توازن در خاک می شود.

ج) افزایش بیش از حد یک عنصر در خاک که باعث جلوگیری از جذب عناصر دیگر می شود.

چ) آبیاری بیش از حد خاک های سبک به دلیل از دست دادن سریع رطوبت باعث شستشوی مواد غذایی شده و در نتیجه فقر غذایی را در خاک به وجود می آورد.

ح) به علت خشکی و در نتیجه تبخیر زیاد خاک، بعضی از نمک های محلول مثل سدیم و کلرور پتاسیم و کلسیم به سطح خاک آمده و از دسترس گیاه خارج می شود.

خ) عناصر مهم مانند مس، کلسیم و آهن در خاک های غرقابی جذب ریشه نشده و این حالت شرایط احیاء و اکسیداسیون خاک را فعال نموده و با اکسید شدن این عناصر جذب آن ها غیر ممکن می شود.

تعیین عناصر مورد نیاز رشد زعفران

به طور کلی برای تشخیص نیاز غذایی زعفران سه روش عمده وجود دارد:

الف) روش آزمایش خاک

ب) آزمایش بافت گیاه

پ) تشخیص کمبود عناصر غذایی از روی علایم

عناصر مورد نیاز رشد گیاهان

الف) روش آزمایش بافت خاک

برای آزمایش در این روش از یک سانتی متری قسمت پایین خاک بستر به طور متوسط ۱۰ قسمت مختلف را نمونه برداری کرده و سپس نمونه ها را مخلوط نموده و آن ها را به مجموعه یک نمونه ۵۰۰ سانتی متری آماده، انتقال داده و میزان درصد عناصر موجود در نمونه سنجیده می شود.

ب) آزمایش بافت گیاه جهت سنجش میزان عناصر غذایی در گیاه از برگ ها بیشتر استفاده می شود. در تجزیه برگ، عناصر ماکرو بر حسب ppm اندازه گیری می شود. از محاسن این نوع آزمایش اینکه کمبودهای نیاز کم عناصر غذایی که ممکن است؛ علایم آن چند ماه بعد ظاهر شود را می توان متوجه شد. در مقابل تجزیه برگ گیاهان فقط مواد غذایی جذب شده، توسط گیاه را قبل از نمونه گیری نشان می دهد و نشانگر کمبود مواد غذایی ذخیره شده در خاک نمی باشد.

پ) تشخیص کمبود عناصر غذایی از روی علایم

معمولا كمبود عناصر به خاطر کمبود واقعی و دروغین روی قسمت ظاهری گیاه نمایان می شود، اما معیار کامل برای سنجش به حساب نمی آیند. بعضی از نشانه های کمبود مربوط به چند عنصر مختلف می باشد. گاهی کمبود یک عنصر به صورت نشانه روی قسمت های ظاهری گیاه نمایان نمی شود.

کودهای شیمیایی

در شرایطی که خاک کشتراز دارای ۱۰ میکروگرم فسفر و ۲۳۰ میکروگرم پتاسیم و۱% کربن آلی باشد تنها کود نیتروژنه برای کشتزار زعفران کافی است. میزان کود اوره مورد نیاز حدود ۱۰۰-۱۱ کیلوگرم می باشد که باید پس از برداشت زعفران در یک یا چند نوبت پیش از آبیاری در کشتزار پاشیده شود.

همچنین می توان توصیه نمود که کاربرد سالیانه ۱۰۰ کیلوگرم اوره در هکتار برای زمین زعفران کافی باشد و می توان به جای آن ۲۵۰ کیلوگرم کود فسفات آمونیم به ویژه در خاک های شور مصرف نمود. کودهای نیتروژنه موجب افزایش درصد زعفران خالص به گل (رِی) و درشت تر شدن پیازها و بلندتر شدن برگ های زعفران شده و دوره خواب تابستانی را کوتاهتر می نمایند.

نیتروژن نیتراتی برای زعفران مناسب تر از نیتروژن آمونیاکی است. کود شیمیایی مورد نیاز را پس از برداشت و پیش از آبیاری زعفران در زمین می پاشند و سپس آبیاری می کنند. آزمایش های انجام شده نشان داده که کاربرد فسفر زیاد باعث کاهش محصول می شود و پژوهشگران کاهش عملکرد را در ایران و اسپانیا به خاطر افزایش کاربرد کودهای شیمیایی به ویژه کودهای فسفره و کاربرد کمتر کودهای حیوانی و آلی می دانند.

نحوه و میزان مصرف کودهای شیمیایی

با توجه به عدم اطلاع کشاورزان از میزان مواد غذایی موجود در خاک بستر و اندام های گیاهی، توصیه می شود از دستورالعمل های کلی موسسه خاک و آب استفاده نمایند. نحوه مصرف هر کدام از کودهای شیمیایی بر حسب ویژگی های آن ها متفاوت بوده، به طوریکه کودهای ازته به دلیل حلالیت سریع آن ها به صورت سطحی و در چند نوبت به خاک اضافه می شود تا از دسترس ریشه گیاه خارج نشود. اگر کشاورز منتظر علایم کمبود باشد، از عملکرد کمی و کیفی گیاه به طور قابل ملاحظه ای کاسته خواهد شد.

کودهای شیمیایی

لذا باید تولید کنندگان اطلاعات کاملی از نحوه و زمان استفاده کودهای شیمیایی و نحوه ی تغذیه زعفران با آنها داشته باشد. گاها گیاهان با دچار شدن به کمبود مواد غذایی عوارض ناشی از کمبود را در خود نمایان نمی کنند و یا اینکه نشانه های کمبود مواد غذایی یک عنصر با عنصر دیگر اشتباه گرفته می شود. لذا دانستن این نکته که به طور کلی گیاه در طول دوره رشد از هر عنصر به چه میزان نیاز دارد، می تواند بسیاری از مسایل پیشرو را برطرف نماید.

در صورت استفاده از کودهای فسفر و پتاس باید آن ها را قبل از کشت به زمین اضافه نمود تا با عمل شخم زنی کودها در قست ۱۵-۲۰ سانتی متری از سطح خاک نیز مخلوط شوند.

در مقابل کود اوره در دو مرحله به زمین کشت اضافه می شود: مرحله اول قبل از آبیاری اول زعفران و مرحله بعدی پس از اتمام یخبندان های زمستانی به بستر کشت اضافه می شود.

در صورت استفاده از کودهای فسفات آمونیم، اوره و سولفات پتاسیم بهتر است تمام کود پتاسیم در زمان آماده سازی زمین کشت به بستر اضافه شود و کود فسفات را قبل از آبیاری اول و در نهایت کود ازته را پس از اتمام یخبندان زمستانی به زمین کشت اضافه نمود.

در برخی از زعفران کاری های روستاهای قاین و بیرجند در هر صد متر مربع زمین در مرحله سله شکنی یک کیلوگرم فسفات آمونیم و در زمان وجین اول یک کیلوگرم اوره به زمین اضافه می شود.

برخی محققان با اضافه نمودن ۵۰ کیلوگرم از هر عنصر به علاوه ۲۵ تن کود حیوانی پوسیده به نتایج قابل قبولی در افزایش عملکرد دست یافته اند. نسبت C/N در خاک از اهمیت بالایی برخوردار است. به طوریکه این نسبت ۱۰/۱ می باشد و در صورت اضافه نمودن شاخه و برگ بقولات به زمین کشت افزایشC/N به ۳۰/۱-۲۰ خواهد رسید.

میزان مصرف کود شیمیایی برای تغذیه زعفران در سال اول حدود ۲۰۰ کیلوگرم فسفات آمونیم و ۱۰۰ کیلوگرم کود اوره در هر هکتار زمین می باشد. لازم به ذکر است کود فسفره در سال های بعدی به زمین اضافه نمی شود. در سال دوم و سال های بعدی در هر سال در اواسط مهر ماه حدود ۲۰-۱۵ تن کود دامی پوسیده و ۱۰۰ کیلوگرم کود ازته به زمین کشت اضافه می شود.

بعد از گذشت چند روز از زمان آبیاری به شخم سطحی با عمق کمتر از ۱۰ سانتی متر اقدام نموده و انجام سله شکنی مزارع زعفران و همچنین اختلاط کود با خاک و نرم شدن خاک بستر، خارج شدن جوانه ها از زمین و میزان گلدهی زعفران به میزان قابل توجهی افزایش می یابد.

هنگام کاربرد کودهای شیمیایی

نبود یا کمبود هر کدام از عناصر پرمصرف و کم مصرف ممکن است منجر به بروز علایمی در گیاه شود. اما باید در نظر گرفت که به دلایل زیادی کشاورزان نباید منتظر چنین علایمی بمانند و سپس به دادن کود دارای آن عنصر (ها) اقدام نمایند. عمده این دلایل به شرح زیر می باشند:

١. هنگامی علایم کمبود در گیاه دیده می شود که از رشد بوته و میزان محصول و کیفیت آن کاسته شده است.

 ۲. علایم همیشه گویای یک نوع کمبود نمی باشند، به عنوان مثال، علایم اولیه کمبود نیتروژن و گوگرد یکسان می باشند. به علاوه در بسیاری از موارد ممکن است بیش از یک عنصر کمبود داشته باشیم، تداخل علایم به طور صحیح نشانگر نوع کمبود نخواهد بود.

۳. به طور معمول گیاهان کمبودها را در مراحل بحرانی رشد خود ظاهر می سازند، از این رو ممکن است پخش کود، اثر عمده خود را در بهبود رشد گیاه و جبران عقب ماندگی های آن نشان ندهد.

 ۴. گاهی ممکن است گیاه دچار کمبود عنصر (های) مواد غذایی باشد، اما عوارض کمبود را ظاهر نسازند. با درنظر گرفتن موارد یادشده توصیه می شود که پیش از کشت زعفران با تجزیه خاک و تجزیه اندام های گیاهی و بررسی پیشینه کشت و کار و برنامه های کودی و مدیریت آفات و بیماری های گیاهی، به میزان کافی و با شیوه مناسب کود(های) شیمیایی به زمین اضافه نمایند.

کاربرد کودهای شیمیایی

کاربرد کودهای شیمیایی بستگی به نوع و وضعیت کود (جامد، مایع و گاز) دارد. کودهای نیتروژن نیتراتی را به علت این که در آب به سرعت قابل حل می باشند یا با باران و آب آبیاری، به منطقه نفوذ ریشه و حتی پایین تر از آن حرکت می کنند، می توان در سطح خاک پخش نمود، لیکن کودهای نیتروژنه آمونیاکی را به دلیل تجزیه و رهاسازی آمونیاک، بهتر است پس از پخش با شخم یا دیسک و یا وسایل همسان آن با خاک مخلوط ساخت.

کاربرد کودهای شیمیایی

در مورد کودهای فسفر و پتاس، چون این کودها کمتر در خاک حرکت می کنند و در فاصله زمانی به نسبت کوتاهی جذب سطحی کلوئیدهای رس و هوموس می شوند و یا به صورت ترکیبات غیر قابل حل در آب درمی آیند (به ویژه در مورد فسفر در زمین های آهکی) از این رو این کودها را باید در زیر منطقه نفوذ ریشه به زمین اضافه نمود.

روش کاربرد کودهای شیمیایی در تغذیه زعفران

الف) در صورتی که قرار باشد از کودهای اوره، سوپر فسفات تریپل و سولفات پتاسیم استفاده شود، در این صورت بهتر است کل کود فسفری و پتاسی سهم زراعت زعفران را پیش از کشت پیاز زعفران به زمین اضافه نموده، با شخم عمیق به زیر خاک برده شود. کود اوره را بهتر است به دو یا سه قسمت تقسیم نمود. یک سوم تا یک دوم کود را پیش از آب اول و یک دوم تا دو سوم دیگر کود را پس از پایان یخبندان های زمستانی به زراعت زعفران اضافه نمود.

ب) در صورتی که قرار باشد از کود فسفات آمونیوم، اوره و سولفات پتاسیم برای بهبود تغذیه زعفران استفاده شود، در این صورت بهتر است کل کود پتاس سهم زراعت زعفران را در دوره کشت، سهم فسفر مورد نیاز گیاه به صورت فسفات آمونیوم پیش از آب اول و بقیه نیتروژن مورد نیاز گیاه را به صورت اوره در خاتمه یخبندان های زمستانی به زراعت زعفران اضافه نمود.

کودهای شیمیایی و درصد عناصر غذایی آن ها در تغذیه زعفران

نوع کود شیمیاییازت Nفسفر قابل جذب   P2O5پتاس قابل جذب   K2Oکلسیم Caمنیزیم   Mgگوگرد Sجمع درصد
سولفات آمونیم(NH4) 2OS4      ۲۱۰/۳۲۳/۷۴۵
سولفات نیترات آمونیم SO4 ( NH4 ) 2H    ۲۶۰/۳۱۵/۱۴۱/۴
فسفات آمونیم (منو) PO4 ( NH4 ) 2H    ۸-۱۱۴۶-۴۸۰/۳۲/۲۶۵/۳
اوره CO ( NH2)218-2146-53۶۹
نیترات پتاسیم NO3K42-46۰-۱/۵۰/۷۰/۰۲۴۶/۲۲
نیترات آمونیم NO3NH433/5۳۳/۵
کلرور پتاسیم CIK۵۰-۶۰۰/۱۰/۱۵۵/۲
کربنات پتاسیم CO3K2۶۸۶۸
سولفات پتاسیم SO4K2۵۰-۵۳۰/۵۰/۷۱۸۷۰/۷
سوپر فسفات ساده(PO4H2) 2ca + 7SO + Sa 3   سوپر فسفات ساده آمونیاکی–   ۲-۵۱۸-۲۰   ۱۴-۲۰۰/۲   –۲۰/۴   ۱۷/۲۰/۲   –۱۱/۹   ۱۲۵۱/۷   ۴۹/۷
سوپر فسفات تریپل ( POH2) 2Ca + CaH2۴۲-۵۰۰/۴۱۳/۶۰/۳۱/۴۶۱/۷
اسید فسفریک (مایع) PO4H3۵۲-۵۸۵۵
آرد استخوان۲-۴/۵۲۲-۲۸۰/۲۲۲-۲۵۰/۴۰/۱۵۰/۴۵
کنجاله پنبه دانه۶۲/۶۱/۴۰/۲۰/۴۰/۳۱۰/۹
سولفات آهن SO + Fe 29%۱۶۴۵/۰
سولفات روی SO + Zn 48/5%۱۷۶۵/۵
سولفات مس SO + Cu 24/9%۱۲/۸۳۷/۷
اکسید روی ZnO 75%۷۷/۲
اکسید مس CuO75%۷۵/۰
فسفات آمونیم دی PO+( NH4 ) 2H    ۱۳۳۷۰۴۴۰/۴۰/۲۰/۳۵۴/۴

کودهای آلی

کودهای آلی به کودهای طبیعی نیز معروف اند، کودهایی هستند که با موجودات زنده(حیوان یا گیاه) تولید می شوند که به شرح زیر می باشند: کودهای حیوانی، کودهای انسانی، کود سبز، کود زباله، کود تفاله، کود کنجاله، کود کمپوست.

کود کمپوست

کودهای آلی مورد مصرف در زراعت زعفران

در زراعت زعفران از کودهای حیوانی، انسانی و زباله، به ویژه پسماندهای پشم کارگاه های پرداخت قالی برای تغذیه زعفران استفاده می شود.

کود حیوانی

کود حیوانی همان طور که از نامش پیداست از فضولات جامد و مایع و از موادی که در كف اصطبل برای جذب آب ریخته می شود به دست می آید. کود حیوانی صرف نظر از دارا بودن عناصر غذایی، دارای مواد آلی و نیز باکتری های زیادی است که به زمین حیات می بخشد.

نقش غیر مستقیم کود حیوانی در بهبود خواص فیزیکی خاک با کار ماشین ها و ادوات کشاورزی، جذب آب، تهویه، دما و فعال کردن باکتری ها و در تبدیل مواد آلی به معدنی شناخته شده است. کود حیوانی خاک های سنگین را سست می کند و خاک های سست را به یکدیگر ارتباط می دهد و با ایجاد روزنه هایی در خاک، جذب آب را بهبود می بخشد و از فرسایش خاک جلوگیری می کند.

مواد آلی به خاک رنگ تیره می بخشند (به علت تبدیل مواد آلی به هوموس) و زمین در اثر تابش نور خورشید زودتر گرم می شود. اگرچه بین دام ها و مواد مورد مصرف آنها فرق زیادی است، لیکن به طور متوسط می توان انتظار داشت که ۳ قسمت از۴ قسمت کود نیتروژنه، ۴ قسمت از ۵ قسمت كود فسفرو ۹ قسمت از ۱۰ قسمت کود پتاس و نصف مواد آلی خوراک دام به صورت کود به دست آید.

کود حیوانی

بنابراین نه تنها کاهش مواد غذایی کود چندان زیاد نیست، بلکه مواد غذایی با هضم در بدن حیوان آمادگی بیشتری برای معدنی شدن پیدا می کنند. کود حیوانی صرف نظر از عناصر غذایی پرمصرف دارای میزان به نسبت زیادی عناصر غذایی کم مصرف نیز می باشد و از این جهت نيز بر کودهای شیمیایی ساده برتری دارند.

میزان و زمان کاربرد کودهای حیوانی

با توجه به نیاز زعفران به حدود ۵۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار، باید کمینه ۱۰ و بیشینه ۲۰ تن کود حیوانی سالانه به زمین اضافه شود. کشاورزان منطقه جنوب خراسان سالانه در حدود ۸۰-۴۰ تن کود حیوانی در سطح یک هکتار برای تغذیه زعفران اضافه می کنند.

کشاورزان در سال اول کشت و هنگام تهیه زمین میزان کود یاد شده را به همراه میزان زیادی خاکستر و خاک کهنه و رسوبات حاصل از سیلاب و یا خاک بکر تپه های کشت نشده در سطح زمین پخش نموده، با شخم عمیق با خاک مخلوط می سازند.

برخی از کشاورزان نیمی از کود حیوانی را قبل از کشت بنه و نیم دیگر را در اواخر شهریورماه (قبل از آبیاری اول) به زمین اضافه می کنند و سپس آن را به طور نه چندان عمیق با خاک مخلوط می سازند تا خاک سطحی سست شده تا جوانه های ضعیف زعفران بتوانند به آسانی از خاک بیرون آیند.

تعدادی از کشاورزان هم که به هنگام آماده سازی زمین زعفران کاری نتوانسته اند کود حیوانی لازم را به زمین اضافه کنند می توانند قبل از آبیاری اول به اضافه نمودن کود حیوانی به زمین مبادرت ورزند.

در سال دوم و سالهای بعد، موقع دادن کود دامی به قبل از آبیاری اول محدود می شود. برخی از کشاورزان هر ساله و تعدادی یک سال در میان به زمین زعفران کود دامی اضافه می کنند. در سال آخر بهره برداری معمولا هیچ نوع کودی به زمین داده نمی شود. چون ازدیاد پبازهای زعفران در دو سطح افقی و بویژه عمودی انجام می شود و در نتیجه پیاز های جدید هر ساله به سطح زمین نزدیکتر می شوند.

خاک و کود

از این رو اضافه کردن کود و خاک و خاکستر این مزیت را دارد که سطح خاک سالانه یک دو سانتیمتر بالا می آید و مشکل ناشی از نزدیک شدن بنه ها را به سطح خاک مرتفع می سازد. بالا آمدن بیش از حد بنه موجب سرمازدگی زمستانی و گرمازدگی تابستانی آنها می گردد.

کود دادن بیش از کشت پیازها موجب می شود که کودهای آلی مراحل معدنی شدن خود را طی نمایند و بوته های جوان از غذای آماده بیشتری استفاده کنند. برخی از کشاورزان نیمی از کود حیوانی را پیش از کشت پیازها و نیمه دیگر را در اواخر شهریورماه (پیش از آبیاری اول) به زمین اضافه می کنند تا با شخم خیلی سطحی که به پیازها آسیبی نرسیده و پس از آبیاری اول، خاک و کود با هم مخلوط شود.

لذا لازم است که سطح خاک نباید آنقدر بالا آید که پیاز زعفران توانایی بیرون فرستادن جوانه های گل خود را نداشته باشد. در مناطق کشت زعفران در نواحی مرکزی و جنوبی خراسان عموما از کود گاوی استفاده می شود.

زارعین برای هر هکتار مزرعه زعفران ۸۰-۲۰ تن کود گاوی استفاده می کنند. در حال حاضر منابع دیگر کودهای آلی مانند کود مرغی و کمپوست نیز در دسترس می باشد که دارای قیمت مناسبی می باشند و با توجه به قیمت بالای زعفران، مصرف آنها اقتصادی است.

به نظر می رسد که در صورت کسب نتایج مثبت کمی و کیفی استفاده از این منابع در زراعت زعفران افزایش یابد.

تغذیه زعفران – کود سبز

مواد غذایی مورد نیاز زعفران

هر گاه گیاهی را با این قصد بکارند که پس از اتمام رشد سبزینه ای و در اوایل به گل نشستن، آن را با شخم به زیر خاک برند تا بپوسد و زمین را از لحاظ وجود مواد آلی غنی سازد، به چنین گیاهی که به جای کود حیوانی به خاک اضافه می شود، گیاه کود سبز می نامند.

فواید کشت نباتات کود سبز برای بهبود تغذیه زعفران

۱- اضافه کردن به مواد آلی خاک، جذب بیشتر آب، ایجاد محیط مناسب برای رشد باکتری های خاک.

۲- اضافه کردن به ازت خاک مشروط بر اینکه از گیاهان تیره بقولات به عنوان کود سبز استفاده شود.

۳- گیاهان کود سبز به هنگام رشد نه تنها از فرسایش خاک جلوگیری می کنند، بلکه ریشه های آن ها با جذب مواد غذایی از شسته شدن مواد غذایی در اثر آبشویی Leaching جلوگیری می کند.

۴- با کاشت نباتات کود سبز، نیازی به خرید کود حیوانی و حمل و نقل آن نیست و کاشت آن در اکثر نقاط امکان پذیر است.

۵- کود سبز بر کود حیوانی این برتری را دارد که کود حیوانی مواد سبزی بوده است که مواد غذایی آن صرف تولید (شیر) و یا رشد حیوان شده است.

۶- جمع آوری مواد غذایی پراکنده خاک و انباشتن آن ها در یک لایه خاک، به منظور استفاده گیاهان بعدی.

۷- افزودن بر قابلیت نفوذ آب و بهبود خواص فیزیکی خاک و نتیجتا بر میزان عملکرد گیاهان و کیفیت محصول.

نقش کود سبز در افزایش عملکرد

نقش اصلی گیاهان کود سبز، در افزایش محصول نباتاتی است که متعاقب آن ها کشت می شود. هرگاه گیاه از خانواده بقولات باشد، بر ازت زمین نیز می افزاید. ازتی که در بقولات یافت می شود.

مجموعه ای از ازت خاک و ازتی است که از هوا گرفته شده است. میزان ازت از هر یک از این منابع در ارتباط با نوع گیاه، تلقيح بذر بقولات قبل از کشت و حاصل خیزی خاک دارد. عقیده ی عمومی بر آنست که دو سوم ازت از هوا و یک سوم دیگر از زمین جذب می شود.

در آزمایشات زیادی که در ژورژیا Georgia، لوئیزیانا Louisiana و یسکانسین Wisconsin ، ایوا Iowa و ایلی نویز lllinois انجام شده اثرات افزایش عملکرد را على الخصوص بعد از شبدر قرمز در موارد کشت ذرت و سیب زمینی نشان داده است.

انتخاب نبات کود سبز

دو دسته از نباتات برای این منظور وجود دارد. بقولات و غیر بقولات. از این دو دسته بقولات مطلوب تر است. زیرا اولا به ازت زمین می افزاید و ثانيا با شاخ و برگ تردی که دارند در زمین بهتر می پوسند و ثالثا چون به سرما مقاوم می باشند، می توان در طول دوره تناوب در اوایل پاییز به کشت آن ها اقدام کرد و در اواسط اردیبهشت ماه و یا کمی دیرتر آن ها را با شخم به زیر خاک برد. از سایر اختصاصات نباتات کود سبز آن است که دوره رشد و نمو کوتاه و سریعی داشته باشند.

از بقولات می توان از: ماشک گل خوشه ای، باقلای مازندرانی، انواع شبدر، سنگنک، خلر، سویای علوفه ای و یونجه یک ساله و از غیر بقولات میتوان از جو، یولاف، چاودار، ارزن، سودان گراس و منداب نام برد. کاشت توام غیر بقولات با بقولات این حسن را دارد که غیر بقولات در حکم پایه ای (قیم) برای رشد بقولات محسوب می شوند.

موقع زیر خاک کردن کود سبز

موقعی باید نباتات کود سبز را به زیر خاک برد که حداکثر رشد خود را کرده باشند. بنابراین موقع شروع به گل نشستن بهترین موقع می باشد. زیرا در این حالت گیاهان ترد و نازک می باشند و خشبی نشده اند و نیز مواد غذایی آن ها صرف تولید دانه نشده است.

چگونگی زیرخاک کردن نباتات کود سبز

هرگاه وسایل ماشینی در اختیار باشد باید به هنگام لازم دوبار در جهت عمود برهم اندام های سبز گیاهان را دیسک زد تا گیاهان ضمن متلاشی شدن بر روی هم تقریبا بخوابند تا آسان تر خاک برده شوند. قبل از انجام شخم بهتر است به منظور تسریع در تخمیر گیاهان و فسفری، پتاسی و ازت سهم گیاه بعدی را بر روی گیاهان تخت شده پاشید. بعد از دفن گیاهان کود سبز باز بهتر است به آبیاری زمین اقدام نمود. این عملیات در فصل بهار باید به سرعت انجام شود تا کشت نباتات بهاره دچار تعویق نشود. هرگاه بوته های کود سبز خیلی بلند شده باشند، می توان آن ها را با دستگاه درو کرد و بر روی همان زمین و یا زمین دیگری حمل کرد و با شخم عمیق به زیر خاک برد.

چه نکاتی را باید در مورد گیاهان کود سبز رعایت نمود:

۱] این نباتات را موقعی باید بکارند که نیاز به آب کم باشد.

۲] میزان بذر را برای انبوهی گیاهان کود سبز باید ۲ – ۱/۵ برابر معمول در نظر گرفت تا ضمنا گیاهان کود سبز در نقش نباتات خفه کننده جلوی رشد علف های هرز را بگیرند.

۳] کشت دست پاش مطلوب تر از کاشت ردیفی است.

۴] به بذر بقولات قبل از کاشت بهتر است باکتری های خاص هر یک از آن ها را اضافه نمود.

۵] نباتات کود سبز را می توان به عنوان محصول فرعی در داخل زراعت اصلی کاشت، تا بدین وسیله از میزان کار و مخارج آبیاری و تهیه زمین صرفه جویی شود. به عنوان مثال در داخل گندم و یا جوی پاییزه می توان مقداری بذر شبدر کاشت تا پس از برداشت گندم و یا جو شبدر به رشد خود ادامه دهد و آن گاه به عنوان کود سبز از آن استفاده شود.

نسبت کربن به ازت خاک در تغذیه زعفران

نگه داشتن نسبت مناسبی از کربن به ازت در خاک ضرورت دارد. این نسبت بهتر است ده به یک باشد. هرگاه شاخ و برگ بقولات به زمین اضافه شوند، نسبت کربن به ازت ممکن است به ۲۰ تا ۳۰ به ۱ و هرگاه شاخ و برگ غیر بقولات به زمین اضافه شود، این نسبت ممکن است به (۸۰) به (۱) برسد. بنابراین به هنگام زیر خاک کردن نباتات کود سبز بویژه غیر بقولات، همان طور که گفته شد لازم است سهم ازت، فسفر و پتاس گیاه بعدی را افزود. توضیح اینکه باکتری های تجزیه کننده گیاهان دفن شده برای تکثیر و تغذیه خود نیاز مبرمی به ازت دارند. البته با مردن باکتری ها مقداری از ازت استفاده شده به زمین باز می گردد و برای گیاهان بعدی مفید خواهد بود.

کاربرد کود شیمیایی و حیوانی در عملکرد زعفران در دو منطقه بیرجند و قاین

در دور اول به مدت ۳ سال برای سنجش پاسخ زعفران به کود ازت در سه سطح ۰ – ۵۰ و۱۰۰ کیلوگرم ازت و به کود فسفر در سه سطح ۰ – ۲۵ و ۵۰ کیلوگرم P205 و ۰ – ۲۰ و ۴۰ تن کود دامی پوسیده برای سنجش میزان عملکرد گل، زعفران خشک و علوفه خشک زعفران سنجیده شد. تفاوت های معنی داری بین دو منطقه و بین سال های بهره برداری در میزان تولید گل و زعفران خشک وجود داشت.

میزان متوسط تولید گل و زعفران خشک در هر سال و در هر منطقه و در طی سه سال به ترتیب عبارت بود از ۶۴۴/۳ و ۹/۱ کیلوگرم در بیرجند و ۲۹۶ و ۳/۷  کیلوگرم برای قاین و در بیرجند میانگین تولید گل در سه سال به ترتیب عبارت بود از: ۳/۴، ۱۰/ ۶ و ۱۳/۴ در هکتار.

متقابلا میانگین تولید گل در قاین عبارت بود از ۸۷/۵، ۲۲۵/۹ و ۵۷۵ کیلوگرم و زعفران خشک ۱/۳، ۳/۲ و ۶/۷ کیلوگرم در هکتار. ضریب همبستگی بین تولید گل و زعفران مثبت و معنی دار بود. در هر دو منطقه میزان گل زعفران خشک از سالی به سال دیگر به طور معنی داری افزایش یافت. اما میزان افزایش با سن مزرعه کاهش یافت. زیرا در طول سال ها، بنه های زعفران زیادی که بر روی یکدیگر قرار می گیرند ایجاد می شود.

ترکیبات مختلف کودی یا تاثیر معنی دار و یا غیر معنی داری بر روی گل و زعفران خشک داشتند. افزودن کود فسفره در بالا بردن میزان گل و زعفران خشک تاثیری نداشت.کاربرد ۴۰ تن کود حیوانی در سال اول که متعاقب آن در سال دوم کودی داده نشد، اما در سال سوم ۲۰ تن داده شد، به طور معنی داری در افزایش گل و زعفران خشک تاثیر داشت.

کاربرد ۱۰۰ کیلوگرم ازت در سال سوم نیز در افزایش میزان گل و زعفران خشک در بیرجند تاثیر داشت. در قاین تنها کاربرد ۵۰ کیلوگرم ازت در هکتار درسال سوم درافزایش گل و زعفران خشک معنی دار بود.

(در بیرجند بیشترین رقم عملکرد مربوط به تیمار N1PoM1 و در قاین بیشترین رقم عملکرد مربوط به تیمار N1PoMo بود).

در این طرح از سه کود ازته، فسفره و حیوانی هر یک در سه سطح و در چهار تکرار اجرا گردید. کود ازته از اوره و کود فسفره از سوپر فسفات تریپل و کود دامی از مؤسسات دامداری صنعتی تامین شد.

با شرح فوق کودهای فسفری و پتاسی (به لحاظ غنی بودن اراضی از این لحاظ) در میزان عملکرد تاثیری نداشتند و تنها کود ازته به میزان ۵۰ کیلو ازت، معادل تقریبا یکصد کیلوگرم اوره در سال تجویز می شود. کود حیوانی تنها در بیرجند به میزان ۲۰ تن مفید بوده است.

در این تحقیق از کود ازته اوره ۴۶٪ و کود فسفره سوپر فسفات تریپل ۴۸-۴۶٪ (۲۰۵ P) استفاده شده است. در واقع برای اولین بار در تاریخ زراعت زعفران، نه تنها از روش ردیفی به جای کپه کاری استفاده شد، بلکه برای باز کردن خطوط کشت به عمق ۲۰ سانتی متر از فاروئر به عرض سه متر که در آن ۸ فارو نصب شده بودند استفاده شد. برای عمیق تر کردن فاروها از سنگینی وزن یک یا دو نفر که بر روی فاروئر نشسته بود استفاده شد.

دیگر عملیات به زراعی زعفران

 با توجه به اینکه اصلاح نبات زعفران با روش های متداول به نژادی امکان پذیر نیست، لذا برای بازدهی بیشتر محصول و ارتقای کمی و کیفی آن باید با رعایت موارد زیر اقدام نمود:

 ۱. زمین گزینش شده برای کاشت زعفران باید حاصلخیز بوده و غنی از مواد غذایی و الى باشد.

۲. پیازهای درشت و سالم زعفران بدون هر گونه عامل بیماری و آلودگی برای کشت گزینش شود.

۳. ردیف کاری به جای کپه کاری نتیجه بهتری می دهد و عملیات مکانیزه زعفران را در داخل کشتزار امکان پذیر و آسان می کند.

محلول پاشی پیاز زعفران

۴. از پیازهای خشکه کن و محافظت شده در شرایط خشک، خنک و تهویه شده استفاده شود.

۵. در هنگام استراحت تابستانی گیاه زعفران از آبیاری آن خودداری شود. در عمق کاشت پیازها دقت شود که در مناطق سردسیر ۲۰-۱۵ سانتی متر و در مناطق معتدل ۱۵- ۱۰ سانتی متر کمتر نباشد. 

۶. تا حد امکان هنگام خواب تابستانه با علف های هرز مبارزه شود. چون هرساله پیازها به سطح خاک نزدیک می شوند افزودن لایه ای معادل ۲ تا ۳ سانتی متر از کود، خاک و خاکستر سبب حفاظت بیشتر پیازها از تنش های محیطی شده و در عین حال مواد مغذی بیشتری به گیاه می رسد. 

۷. هنگام آماده سازی زمین از اضافه کردن کودهای حیوانی به همراه کودهای شیمیایی لازم که پیش از این به میزان و زمان مصرف آن اشاره شده پرهیز شود. پس از آبیاری سله شکنی زمین ضرورت کامل دارد تا گل ها به آسانی بتوانند از خاک بیرون آیند و باید دقت کرد که عمق سله شکنی طوری نباشد که به پیازهای زعفران آسیب برسد.

۸. مبارزه با جوندگان به ویژه موش ها اهمیت زیادی دارد. هر گونه سهل انگاری در این زمینه باعث از بین رفتن محصول و استقرار موش ها در زمین می شود.

دسته بندی زعفران
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت