بهره برداری از منابع طبیعی

کاربر 21کاربر 21
349 بازدید
بهره برداری از منابع طبیعی

جمع آوری انواع وحشی گیاهان دارویی

بهره برداری و استفاده از گیاهان دارویی به نحوی که در ممالک مترقی معمول است، در کشور ما مورد توجه قرار نگرفته به طوری که غالب مردم، از گیاهان مفید و فراوانی که در ایران پراکندگی دارند، بی اطلاع هستند و یا اصولا به خواص درمانی آن ها واقف نیستند و چه بسا گیاهان خوراکی که در عین حال اثرات درمانی دارند ولی به صورتی مصرف می گردند که اثر مفید در بدن ظاهر نمی کنند.

در حال حاضر حتی برای بعضی مراکز علمی نیز این گونه گیاهان از کشورهای خارج تقاضا می گردد، بدون آن که توجه شود، در داخل ایران به سهولت می توان بدان ها دسترسی پیدا کرد زیرا عدم اطلاع از وجود آن ها در ایران و یا عدم شناسایی دقیق این گیاهان است که هنوز هم بزرگ ترین مانع برای استفاده از آن ها به حساب می آید. به عنوان مثال، در نقطه ای از کشور، مثلا سرمایه هایی وقف بهره برداری و کشت گیاهی به نام شیرین بیان می گردد در حالی که در ناحیه ای دیگر برای جلوگیری از پیشرفت پراکندگی این گیاه مفید، به علت عدم شناسایی اقدام به از بین بردن آن می نمایند.

در غالب کشورهای جهان، هنوز هم مراکزی وجود دارد که در آن ها، گیاهان مفید دارویی و یا فراورده های آن ها در معرض استفاده مردم قرار می گیرد. زیرا هنوز هم به علت اعتقادی که مردم به اثرات درمانی گیاهان و بی زیان بودن آن ها دارند، برای رفع یک سرماخوردگی ساده، به مواد شیمیایی پناه نمی برند و از گیاهان معرق استفاده می کنند و یا آن که به جای استفاده از شامپوها و غیره جهت شست شوی موی سر یا رنگ کردن مو، مخلوط گرد بعضی از فراورده های گیاهی تانن دار و حتی برگ درخت گردو و غیره را برای این کار انتخاب می کنند زیرا عملا نتایج مفید از آن ها به دست می آورند.

بهره برداری از گیاهان و اعتقاد مردم به اثرات درمانی گیاهان و بی زیان بودن آن ها

به طوری که می دانیم هنوز هم بسیاری از اسپسیالیته های دارویی که وارد کشور می گردد و پیوسته امر داروسازی را دشوارتر می سازد، از اعضای گیاهان دارویی و یا مواد موثر آن ها تهیه می شود و اگر لااقل از انواع وحشی این گیاهان که در کشور ما فراوان یافت می شوند، استفاده گردد و یا اقدام به استخراج مواد موثر از آن ها شود، نه تنها توجه مردم به بهره برداری از منابع طبیعی معطوف خواهد شد، بلکه از خارج شدن بخشی از ثروت مملکت نیز جلوگیری به عمل خواهد آمد.

توجه داروسازان و صاحبان صنایع دارویی هنوز به این نکته جلب نگردیده که بهره برداری از گیاهان فقط منحصر به آن نیست که انواع دارویی آن ها جمع آوری شود و یا اقدام به پرورش آن ها گردد زیرا چه بسا رنگ های بی زیان که از آن ها می توان تهیه نمود و جهت رنگ کردن فراورده های دارویی و غذایی استفاده کرد و یا از فکول اعضای زیرزمینی گیاهان اصیل ایرانی، اغذیه سبک و سهل الهضم نظیر آن چه که در همه کشورها معمول است، فراهم نمود.

هم چنین می توان با بهره برداری از غلات و دانه های نشاسته دار، فراورده هایی تهیه کرد که هم اکنون در داروخانه ها تحت نام های مختلف موجود است و به عنوان غذای کمکی کودکان خردسال، برای آن ها تجویز می گردد و سرانجام می توان اقدام به تاسیس مراکزی جهت تولید اغذیه رژیم برای بیماران مختلف کرد و یا مانند آن چه که در کشورهای خارج معمول است، انواع چای های طبی که گیاهان مولد آن ها در کشور ما فراوان می رویند، فراهم نموده در معرض استفاده عموم قرار داد.

تهیه فراورده هایی با بهره برداری از غلات و دانه های نشاسته دار

غالبا دیده می شود که اعضای مفید گیاهان دارویی عادی مانند پوست درخت بید، برگ درخت گردو، برگ درخت زبان گنجشک، پوست ریشه انار و گیاهان مختلف دیگر که به حد وفور در کشور ما، پراکندگی دارند، مورد استفاده قرار نمی گیرد ولی فراورده های همین گیاهان و یا مواد موثر آن ها مانند سولفات پل له تیه رین و غیره به صورت اسپسیالیته های دارویی و غذایی وارد کشور می شود.

باید تصدیق کرد که اغلب گیاهان دارویی مفید کشور ما جهت بهره برداری ، حتی مورد شناسایی اشخاص ذی علاقه به این فن نیست و اگر عده معدودی از آن ها هنوز هم مورد استفاده قرار می گیرند، انواعی می باشند که مصرف آن ها از زمان های گذشته در طب عوام معمول بوده است. متاسفانه تعداد انواع مورد استفاده این گیاهان تدریجا به علت همراه بودن با ناخالصی ها، کم می شود که خود یکی از موجبات عدم توجه مردم به فراورده های گیاهی را فراهم می آورد.

در نواحی شمالی ایران و حتی دامنه های البرز و اطراف تهران، نوعی گیاه دارویی به نام .Agropyron repens P. B پراکندگی دارد. این گیاه کوچک و علفی، حتی در زمانی که گیاهان دارویی اهمیت فراوان در طبابت داشت، به صورت علف هرز، دور ریخته می شد ولی عصاره قسمت مورد استفاده آن از خارج، وارد ایران می گردید. نظایر این گونه گیاهان و مفید تر از آن ها، هنوز هم به مصارف درمانی در طبابت می رسند ولی با وجود موجود بودن در ایران، به علت عدم شناسایی و عدم اطلاع از محل رویش آن ها، مورد استفاده مردم قرار نمی گیرند.

استفاده از تمامی قسمت های گیاهان در مرحله جدی از بهره برداری از گیاهان دارویی

اگر بهره برداری از گیاهان دارویی به مرحله جدی برسد، یعنی عده ای از افراد مطلع اقدام به این عمل نموده، گیاهان را با ذکر اسامی محلی و مشخصات ظاهری از نقاط مختلف کشور خواستار گردند، تدریجا توجه عموم نسبت به این منبع طبیعی جلب می شود و در آن موقع است که حتی گیاه طفیلی درختان سیب، گلابی و زالزالک های وحشی که همان گی (Gui) یا .Viscum album L است، دور ریخته نمی شود بلکه از آن ها فراورده های دارویی تهیه می گردد.

برای رفع مشکلات بهره برداری، همکاری گیاه شناسان کشور که انواع گیاهان را بدون توجه به خواص درمانی، صنعتی و غیره جمع آوری می نمایند، با استادان رشته داروسازی، امری است الزامی تا بدین وسیله، گیاهان مفید دارویی که به حد وفور و به حالت خود رو در دشت ها جنگل ها، نواحی کوهستانی و خلاصه در همه نقاط ایران پراکندگی دارند، مورد بررسی و جمع آوری قرار گرفته مردم را از خرید کالاهای مشابه اجنبی، بی نیاز سازند.

با توجه به نکات مذکور است که در این کتاب سعی کافی به عمل آمده تا نتیجه مطالعات کلیه دانشمندان گیاه شناس، در مورد ذکر محل رویش و اسامی محلی گیاهان دارویی، در اختیار همکاران علاقه مند گذاشته شود تا شاید جمع آوری و استفاده از گیاهان مفید کشور، به کمک نام های محلی آن ها مقدورگردد. باید توجه داشت که بهره برداری صحیح از انواع وحشی گیاهان دارویی، مستلزم داشتن اطلاعات دقیق فنی در این زمنیه است تا از گیاهان مورد نظر، پس از جمع آوری و ارائه آن ها به بازارهای دارویی، سود کافی عاید شود.

لزوم اطلاعات فنی در پرورش و بهره ‌برداری از گیاهان

لزوم اطلاعات فنی در پرورش و بهره برداری از گیاهان

شمار گیاهانی که امروزه از نظر درمانی مورد استفاده قرار می گیرند، بسیار است ولی در کتب دارویی مختلف، منحصرا معدودی از آن ها افي سينال ذکر شده است. در بین این گیاهان، تعدادی که اثر درمانی مهم دارند و یا مواد موثر از آن ها استخراج می شود، به علت مصارف زیادی که دارند، پیوسته پرورش می یابند.

پرورش بعضی دیگر نیز با آن که در ردیف انواع افي سينال قرار ندارند اما چون در طب عوام مورد توجه می باشند و حتی بیشتر از برخی انواع افي سينال یک ناحیه مصرف می شوند، معمول است. فقط آن تعداد از گیاهان که درمان چندانی ندارند و منحصرا مقادیر کمی از آن ها، مورد استفاده قرار می گیرد، به نمی یابند زیرا غالبا بهره برداری از انواع وحشی گیاهان، کفاف احتياجات یک ناحیه را می دهد.

وسعت پراکندگی بعضی از گیاهان به پایه ای است که بهره برداری از انواع وحشی گیاهان کافی برای استفاده عموم می باشد. در این جا به طور مثال گل گاوزبان را ذکر می نماییم که به عنوان معرق، مورد استفاده غالب مردم ایران قرار می گیرد.

نام گاوزبان که در کشور ما به گونه ای به نام Echium amoenum اطلاق می شود، یعنی گل های گیاه اخیر، به جای گل های نوع اصلی که Borago officinalis نام دارد، مورد استفاده قرار می گیرد، آن چنان در نواحی شمالی ایران مخصوصا دامنه های البرز تا حد ۲۰۰۰ متری، پراکندگی دارد که در فصل معین، اقدام به جمع آوری گل های آن در نواحی مذکور می شود و چون شهرت درمانی زیاد در طب عوام دارد و اغلب مردم ایران در موارد گریپ و سرماخوردگی، از دم کرده آن استفاده می نمایند، پیوسته دامنه بهره برداری از آن وسیع تر می گردد ولی در هر حال به علت کثرت وفور، احتیاجی به پرورش و کشت پیدا نمی نمایند.

بهره برداری از انواع گیاهان به تناسب احتیاجات سالانه

بهره برداری از انواع وحشی گیاهان و هم چنین پرورش آن ها باید به تناسب احتياجات سالانه یک ناحیه صورت گیرد زیرا اگر خارج از حد نیازمندی، اقدام به بهره برداری و یا کشت آن ها شود نه تنها به علت عدم مصرف، در انبارها باقی می مانند و غالب آن ها مخصوصا انواع اسانس دار، خواص درمانی خود را از دست می دهند، بلکه مخارج بیهوده ای صرف تهیه آن ها می گردد که خود موجبات زیان را فراهم می آورد.

معمولا مراکز تهیه و فروش اعضای گیاهان دارویی، بر اثر تجربه و ممارست در می یابند که مثلا اگر برگ درخت گردو به مقدار چند تن وارد بازارهای دارویی شود سهل تر از ۵۰ کیلو گیاهانی نظیر .Alliaria petiolata(M.B.) Cav. & Gr و یا Centaurea calcitrapa به فروش می رسد.

چنان که ذکر شد، بهره برداری از گیاهان دارویی باید به تناسب مصرف سالیانه هر یک از انواع آن ها صورت گیرد، یعنی مقادیر گیاهان جمع آوری شده از هر نوع، باید به اندازه ای باشد که برای بیش از یک سال ذخیره نگردند تا همواره نمونه های تازه و مرغوب در معرض استفاده قرار گیرد.

اما گاهی مواردی پیش می آید که ذخیره سالیانه نوع مشخصی از یک گیاه، کفاف مصرف سالیانه یک ناحیه را نمی دهد و این در مواقعی است که یک بیماری اختصاصی در ناحیه ای یا در کشوری شیوع می یابد و با برخی از بیماری های عادی به علل مختلف در منطقه ای شایع تر از سال های قبل می شود. ولی این گونه پیشامدهای اتفاقی نباید باعث جمع آوری بیش از حد گیاهان گردد. ضمنا چه بسا ممکن است مواردی پیش آید که نوع مشخصی از یک گیاه دارویی در سال های متمادی خریدار بسیار داشته باشد ولی در یک سال معين، تقاضای خرید آن به پایه سال های قبل نرسد.

خودداری از بهره برداری گیاهانی که به مقدار کم و غیر کانی در یک ناحیه موجود است

در بهره برداری از انواع وحشی گیاهان دارویی، نکات زیر باید مورد توجه کامل قرار گیرد:

۱- از هر گیاه دارویی، تعداد قابل ملاحظه ای در یک ناحیه موجود باشد زیرا در غیر این صورت یعنی اگر تعداد پایه های یک گیاه در ناحیه ای کم باشد، از جمع آوری آن، جز زیان نتیجه ای حاصل نخواهد شد به علاوه با چیدن گیاهان معدود یک ناحیه، از پیشرفت آن ها که زمانی ممکن است آن ناحیه را اشغال کنند، جلوگیری به عمل خواهد آمد. پس اگر ضمن بررسی های منطقه ای، با گیاهان دارویی مانند Mentha pulegium ،Potentilla reptans ،Melilotus officinalis ،Cilchorium intybus و غیره مواجه شدیم که از هر یک به مقدار کم و غیر کانی در یک ناحیه موجود باشد، از بهره برداری آن ها باید خودداری به عمل آید.

در منطقه عمارلو، ناحیه ای به نام چرم کش وجود دارد که ارتفاع آن به ۱۸۰۰ متر می رسد. در این ناحیه، دو گیاه دارویی به نام های Asperula odorata و Fragaria vesca در زیر درختان راش و یا در حاشیه گودال های نیمه مرطوب بین درختان مذکور می روید. در چمن زارهای طبیعی اطراف این ناحیه نیز پایه های معدودی از نوعی Chrysanthemum پراکندگی دارد که به علت دارا بودن خاصیت حشره کشی، مورد استفاده گله داران این ناحیه قرار می گیرد.

هیچ یک از گیاهان مذکور قابلیت بهره برداری ندارند زیرا به حد فراوان در این منطقه یافت نمی گردند. در ناحیه دیگری از عمارلو، به نام داماش که ارتفاعی معادل ۲۰۰۰ متر دارد، دامنه های نیمه مرطوب، پوشیده از Fragaria vesca است. این گیاه در ناحيه اخیر همراه با Pteridium aquilina و بعضی گیاهان نسبت دارویی دیگر دیده می شود که به علت فراوان بودن، می توان از آن ها استفاده به عمل آورد.

بهره برداری و خشک کردن گیاهان دارویی در مکان وسیع و مجهز

٢- اگر مکان وسیع و مجهزی برای خشک کردن گیاهان دارویی موجود نباشد هرگز نباید اقدام به جمع آوری مقدار زیادی از گیاهان گردد زیرا همیشه پس از جمع آوری، باید مقدمات خشک کردن گیاهان فراهم شود و اگر وسیله این کار فراهم نباشد، کلیه زحمات بی نتیجه خواهد ماند. چون اطلاعات مختصر گیاه شناسی در تشخیص انواع گیاهان دارویی ضرورت کامل دارد، از این جهت به طور اختصار به ذکر صفات کلی رده های مهم گیاهان و سپس به شرح اعضای مختلف آن ها و به اصطلاحاتی که نمونه های گیاهی بدان نام در بازارها مشهورند، مبادرت می شود.

به طور کلی گیاهان مورد بهره برداری را از نظر دارا بودن گل و یا فاقد بودن آن به دو دسته بزرگ پیدازادان (گیاهان گل دار) و نهانزادان (گیاهان بی گل) تقسیم می نمایند. پیدازادان را که علاوه بر ریشه، ساقه و برگ، دارای گل نیز می باشند به دو دسته بازدانگان و نهاندانگان قسمت می کنند.

در بازدانگان، چنان که قبلا نیز اشاره گردید، تخمک ها درون تخمدان بسته جای ندارند (به استثنای Gnetelesها) و چون مادگی گل ها، فاقد کلاله، و خامه است، دانه گرده مستقیما بر روی تخمک ها قرار می گیرد و پس از آن که لقاح صورت گرفت و تخمک ها به صورت دانه، تغيير شكل حاصل نمود، دانه ها بر روی فلس ها باقی می مانند، مانند درختان کاج، سرو و غیره.

تقسیم نهانزادان به دو دسته آونددار و بدون آوند جهت بهره برداری از آن ها

در نهاندانگان، تخمک ها، درون تخمدان بسته جای دارند و پس از رسیدن، به دانه هایی تبدیل می گردند که به خلاف بازدانگان، در درون تخمدان نهفته باقی می مانند مانند درختان سیب، گلابی، انار و غیره. نهاندانگان از نظر آن که دانه آن ها دارای ۲ لپه و یا یک لپه باشد به دو دسته دولپه ای ها و یک لپه ای ها تقسیم می شوند. گیاهان نهاندانه دو لپه را هم با توجه به اختصاصات ساختمانی گل، به سه قسمت جدا گلبرگ، پیوسته گلبرگ و بی گلبرگ تقسیم می نمایند.

نهانزادان را نیز از نظر دارا بودن آوند جهت انتقال شیره گیاهی و یا فاقد بودن آن به دو دسته، نهانزادان آونددار و نهانزادان بدون آوند (یا نهانزادان یاخته ای) تقسیم می کنند. نهانزادان آونددار، دارای سبزینه، ریشه، ساقه، برگ و آوند ولی عاری از گل می باشند مانند سرخس ها، دم اسب ها و غیره.

نهانزادان بدون آوند به دو گروه بزرگ ریسه داران و خزه ها قسمت می شوند. خزه ها، ساقه و برگ و سبزینه دارند و به جای ریشه نیز، تارهای باریکی در آن ها دیده می شود که عمل ریشه را انجام می دهند. قارچ ها، عاری از سبزینه ولی جلبک ها دارای سبزینه اند. گلسنگ ها از اتحاد جلبک ها و قارچ به وجود می آیند.

از بین گیاهان مذكور منحصرا تعداد کمی از نهانزادان یعنی فقط معدودی از جلبک های قارچ ها، گلسنگ ها و سرخس ها، به مصارف درمانی می رسند و مورد بهره برداری قرار می گیرند، در صورتی که در بین پیدازادان، گیاهان دارویی بی شماری با ارزش درمانی مهم وجود دارد. چون اعضای مختلف گیاهان اخیر، مانند ریشه، ساقه، برگ گل، میوه، دانه، سرشاخه گل دار (یا فاقد گل) و حتی گیاه گل دار کامل، در بازاراهای دارویی عرضه می شود.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت