خر خیار (Ecballium Elaterium)

کاربر 21کاربر 21
744 بازدید
خر خیار

نام فارسی: خر خیار

نام علمی: .Ecballium Elaterium (L.) A. Rich

نام فرانسه: Concombre d’attrappe، Ecballie élastique، M. aressort، Momordique

نام انگلیسی: Squiring cucumber، Wild cucumber

نام آلمانی: Springgurke، Eselscirbis

نام ایتالیایی: Cocomero salvatico، Cetriuolo da burla، Coloquinta، Cocomero asinino

نام عربی: عورور (Auwarwar)، فقوس الحمير، قثاء بری، قثاء الحمار

خر خیار گیاهی علفی، پایا، دارای ساقه ای ضخیم، خمیده یا خزنده، منشعب، پوشیده از تارهای خشن و به طول ۲۰ تا ۶۰ سانتی متر از تیره کدو است و معمولا در اماکن سایه دار و زمین های بایر می روید. پراکندگی آن به نحوی است که به حد وفور در اروپای جنوبی، منطقه مدیترانه، آسیا و ایران یافت می شود.

ریشه خر خیار ، دراز، ضخیم و سفید رنگ است. این گیاه برگ هایی متناوب با دمبرگ دراز و پهنکی قلبی شکل با کناره های موج دار دارد و عاری از پیچک است. گل های کوچک آن، رنگ زرد روشن دارد و بر دو نوع نر و ماده بر روی یک پایه است. گل های نر آن، به تعداد کم بر روی محوری بلند، به صورت خوشه، در کنار برگ ها ظاهر می شود. گاهی نیز ممکن است به وضع منفرد و یا همراه با یک گل ماده در قسمت های فوقانی ساقه باشد. تعداد پرچم های گل های نر، ۵ است. میله ۴ پرچم آن نیز دو به دو به یک دیگر متصل بوده و فقط یکی از آن ها آزاد است به طوری که مجموعا مركب از ۲.۵ پرچم به نظر می رسد.

پوشش گل های ماده این گیاه که غالبا وضع منفرد بر روی ساقه دارند، شبیه گل های نر است فقط به جای پرچم، مادگی مرکب از تخمدان ۳ خانه در آن ها دیده می شود. میوه اش سته، بیضوی، به رنگ سبز مایل به زرد (پس از رسیدن) و پوشیده از تارهای فراوان غده مانند است.

گیاه خر خیار از تیره کدو

طرز باز شدن میوه خر خیار به نحو خاصی است به طوری که میوه رسیده ابتدا از دمگل جدا می گردد و سپس در محل جدا شده، سوراخی به وجود می آید که از آن راه دانه ها با شدت زیاد به خارج پرتاب می شوند. دانه های آن قهوه ای سیاه، صاف، مسطح و دارای ظاهری کشیده است. قسمت مورد استفاده این گیاه، تمام اعضای آن مخصوصا، ریشه، میوه رسیده و شیره آن قبل از رسیدن کامل است.

میوه این گیاه دارای ابعاد درشت تر از زیتون و به درازای ۴ تا ۵ سانتی متر است. رنگ آن ابتدا سبز است ولی پس از رسیدن، ظاهر زرد پیدا می کند. در این حالت، میوه خود به خود از گیاه جدا می شود ولی برای مصارف درمانی، میوه گیاه را قبل از آن که کاملا رسیده شود می چینند و تحت اثر فشار زیاد، شیره آن را خارج می کنند. در انجام این عمل نیز باید دقت کافی به عمل آورند تا ضمن خروج شیره از میوه، و جهیدن و خارج شدن دانه ها از درون آن، ذرات شیره، داخل چشم نگردد.

شیره ای را که بدین نحواز خر خیار به دست می آید، بر روی یک قطعه پارچه تمیز ریخته، با آب می شویند سپس تحت اثر فشار، آب آن را خارج کرده پس از قرار دادن بین ورقه های کاغذ آب خشک کن و جذب بقیه آب، آن را خشک می کنند. چنین رسوب خشک شده ای، تحت نام الاتريوم (Elaterium) در بازرگانی عرضه می شود.

الاتریوم، به سهولت به حالت گرد در می آید. دارای ظاهری کدر و رنگ سبز است ولی به تدریج در طول مدت نگه داری، از گردی با ظاهر متبلور، پوشیده می شود. بوی آن علفی و طعمش فوق العاده تلخ می باشد. بازده عمل در تهيه الاتریوم از میوه گیاه، اگر با دقت به عمل آید حداکثر ۰.۱۲ درصد است.

ترکیبات شیمیایی خر خیار

ترکیبات شیمیایی خر خیار

الاتریوم موجود در گیاه خر خیار دارای ماده موثری به نام الاترین (Elaterine) است که نخستین بار در سال ۱۸۳۱ توسط Morries از گیاه به دست آمد. الاترین تجارتی، طبق بررسی های Power، مرکب از دو قسمت متمایز یکی به نام آلفا – الاترین و دیگری موسوم به بتا – الاترین، تشخیص داده شده است.

آلفا – الاترین که ۶۰ تا ۸۰ درصد الاترین را تشکیل می دهد، ماده ای قابل تبلور، لووژیر ولی فاقد اثر مسهلی است در حالی که بتا – الاترین، دکستروژیر و دارای اثر مسهلی قوی می باشد. بررسی های Berg در سال ۱۹۱۳ نشان داد که الاترین هیچ وقت در گیاه تشکیل نمی گردد بلکه از تجزیه نوعی گلوکزید به نام الاتريد (elateride)، تحت اثر آنزیمی به نام الاتراز (elaterase) حاصل می شود.

از تجزیه این گلوکزید، طبق عقیده Berg، گلوکز والاترین متبلور حاصل می شود و این عمل آنچنان سریعا در گیاه انجام می گیرد که باعث گردیده، عده ای از دانشمندان قدیم، وجود آن را بدون آن که از تجزیه ماده ای نتیجه گردد، در گیاه تصور نمایند.

در گیاهان مختلف تیره کدو (Cucurbitaceae)، مواد تلخی به نام کوکوربیتاسین cucurbitacin) cucurbitacine) که دارای انواع مختلف (A و D ، B ، C و E)، (F و I)، (G و K ، J) (H و L) می باشند، یافت می شود. این مواد توسط Enslin و محققین دیگر استخراج گردیده است.

١- کوکوربیتاسین A و C، مواد تلخی هستند که از گیاهان مختلف تیره کدو استخراج شده اند

  • کوکوربیتاسین A، به فرمول C۳۲H۴۶O۹ و ماده ای است تلخ که در استات اتيل به حالت متبلور به دست می آید. در گرمای ۲۰۷ – ۲۰۸ درجه ذوب می شود.
  • کوکوربیتاسین C، به فرمول C۳۲H۴۸O۸ است و به صورت بلوری های سوزنی شکل در استات اتیل به دست می آید. در گرمای ۲۰۷ – ۲۰۷.۵ درجه ذوب می شود.
کوکوربیتاسین موجود در ترکیبات گیاه خر خیار

۲- کوکوربیتاسین B ،D ،F، مواد تلخی هستند که از گیاهان تیره کدو استخراج شده اند.

  • کوکوربیتاسین B، به فرمول C۳۲H۴۶O۸ است و به حالت متبلور در الكل به دست می آید. در گرمای ۱۸۴ – ۱۸۶ درجه ذوب می شود.
  • کوکوربیتاسین D، به فرمول C۳۰H۴۴O۷ است و به صورت بلوری های سوزنی شکل در مخلوط استات اتیل و بنزن به دست می آید. در گرمای ۱۵۱ – ۱۵۳ درجه ذوب می شود.
  • کوکوربیتاسین F، به فرمول C۳۰H۴۶O۷ است و به صورت بلوری های سوزنی شکل در کلروفرم به دست می آید. در گرمای ۲۴۴ – ۲۴۵ درجه ذوب می شود.

۳- کوکوربیتاسین E و I، از .Ecbaliun Elaterium (L.) A. Rich توسط Lavis Sinai و محققین دیگر به دست آمده است.

  • کوکوربیتاسین E [آلفا – الاترین (α – Elaterine)]، به فرمول C۳۲H۴۴O۸ است و به حالت متبلور به دست می آید. در گرمای ۲۳۵ – ۲۳۶ درجه تجزیه می شود. به مقدار کم در الكل محلول است ولی در آب حل نمی گردد.
  • کوکوربیتاسین I، به فرمول C۳۰H۴۶O۷ است و به صورت بلوری های سوزنی شکل در مخلوط استات اتیل و بنزن به دست می آید. در گرمای ۱۴۸ – ۱۴۹ درجه تجزیه می شود. در قلیائیات رقیق نیز محلول است.
انواع  کوکوربیتاسین موجود در ترکیبات گیاه خر خیار

۴- کوکوربیتاسین G و H، مواد تلخی به فرمول C۳۰H۴۶O۸ و به وزن ملکولی ۵۳۴.۶۷ هستند. از ریشه .Cucurbita hirsutus Sond استخراج گردیده اند.

  • کوکوربیتاسین G، به حالت متبلور، در استات اتیل به دست می آید. در گرمای ۱۵۰ – ۱۵۲ درجه ذوب می شود.
  • کوکوربیتاسین H، به حالت جامد و آمرف در مخلوط استات اتیل و هگزان به دست می آید.

۵- کوکوربیتاسين J ،K و L، مواد تلخی هستند که از .Citrullus ecirrhosus Sound توسط Enslin و همکارانش استخراج گردیده اند.

  • کوکوربیتاسین J، به فرمول C۳۰H۴۴O۸ است . به حالت متبلور در استات اتيل به دست می آید و نقطه ذوب آن نیز گرمای ۲۰۰ – ۲۰۲ درجه است.
  • کوکوربیتاسین K، به فرمول C۳۰H۴۴O۸ است. به صورت بلوری های سوزنی شکل در متانول رقیق به دست می آید. در حرارت ۱۹۵ درجه نیز تجزیه می شود.
  • کوکوربیتاسین L، به فرمول C۳۰H۴۴O۷ است. به صورت بلوری های سوزنی شکل در متانول رقیق شده به دست می آید. در حرارت ۱۴۰ درجه نیز ذوب می گردد.

خواص درمانی خر خیار

خواص درمانی خر خیار

قسمت های مختلف گیاه خر خیار مخصوصا ریشه و شیره میوه آن، اثر مسهلی شدید و مدر دارند. از این جهت مصرف آن ها باید در نهایت احتیاط و دقت صورت گیرد زیرا اگر بی رویه به کار روند، ایجاد مسمومیت و عوارضی نظیر اسهال، دل پیچه، سردرد، حالات تشنجی و غیره می نمایند.

مصرف مقادیر زیاد آن ها خطرناک و کشنده است. شیره میوه گیاه، اثر پایین آورنده فشار خون دارد. از آن می توان به مقادیر درمانی جهت رفع التهاب مزمن کلیه، زیادی اوره خون، تشمع کبدی، تصلب شرایین (رفع عارضه سرگیجه) و پایین آوردن فشار خون استفاده کرد.

فراورده های گیاه خر خیار با آزمایش هایی که به عمل آمده دارای اثر رفع چاقی و کاهش مقدار غیر طبیعی اوره خون نیز می باشد. با مصرف مقادیر درمانی الاتریوم، مقدار زیادی مدفوع با حالت روان دفع می شود و با آن که مصرف آن در بعضی ممالک به کلی متروک شده است اما در انگلستان هنوز رایج است. از الاتریوم برای رفع آب آوردن انساج استفاده به عمل می آورند. از نظر مصارف درمانی به ندرت در ایران مورد توجه مردم است.

صور دارویی خر خیار

مصرف الاتریوم به مقدار ۵ تا ۸ میلی گرم به صورت حب و یا عصاره – هیدروالکلی به مقدار ۰.۰۰۵ تا ۰.۰۲ گرم در روز است. مصرف فراورده های این گیاه و الاتریوم باید در نهایت احتیاط و با نظر پزشک معالج صورت گیرد.

محل رویش خر‌ ‌خیار

گیلان: فیلده، منجیل، دامنه های مشرف به سفید رود، هرزویل در ارتفاعات ۴۰۰ تا ۷۵۰ متری. آذربایجان: ارسباران، حسن بگلو، دشت مرغان.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت