تیره تمیس (Dioscoreaceae)

کاربر 21کاربر 21
415 بازدید
تیره تمیس

تیره تمیس ، گیاهان مخصوص مناطق استوایی و بین استوایی و دارای انواع معدود در نواحی معتدله هستند. به صور مختلف علفی یا دارای اعضای چوبی، غالبا بالا رونده و دارای غده هایی با ظاهر مختلف، در داخل خاک یا در قشر سطحی آن و حتی خارج از زمین می باشند. برگ هایی معمولا متناوب و پهنکی قلبی شکل یا تیرکمانی، گاهی لوب دار یا به صور دیگر، با رگبرگ های مشبک دارند و این حالتی است که کم تر در گیاهان تک لپه مشاهده می گردد. گل های آن ها بر ۲ نوع متفاوت نر و ماده، واقع بر روی ۲ پایه و مجتمع به صورت خوشه یا سنبله و یا گرزن است.

به ندرت ممکن است در بین گیاهان تیره تمیس انواعی یک پایه و یا دارای گل های نر – ماده دیده شود. اجزای گل آن ها روی طرح سه تایی بنا شده است. گل های نر آن ها، ۶ پرچم در ۲ ردیف حلقوی و یا ۳ پرچم دارند که در حالت اخیر، ردیف داخلی به حالت رشد نیافته می باشد. از مشخصات آن ها این است که میله پرچم های آن ها، غالبا به پوشش گل پیوستگی دارد. گل های ماده آن ها از ۳ برچه منتهی به یک تا ۳ خامه تشکیل می یابد. میوه آن ها پوشینه یا سته و محتوی دانه هایی است که در برخی از آن ها، بال دار و دارای آلبومن شاخی است.

گونه های دارویی و مفید گیاهان تیره تمیس به شرح زیر است:

تمیس، رزک

گیاهان تیره تمیس

تعداد زیادی از گیاهان تیره تمیس دارای ساپونین های مختلف اند که بعضی از آن ها سمی می باشند. غده های زیرزمینی انواعی از این گیاهان نیز تحت نام ایگنام (Igname) به مصارف تغذیه می رسند و چون از این نظر دارای اهمیت زیادهستند، حتی اقدام به پرورش بعضی از واریته ها و نژادهای مرغوب آن ها می گردد. این گیاهان که عموما به جنس Dioscorea تعلق دارند، به دو گروه سمی و غیر سمی تقسیم بندی شده اند. انواع غیرسمی این گیاهان که ایگنام های شیرین (Ignames douces) نامیده می شوند، مستقیما می توانند به مصارف تغذیه برسند، بقیه به حالت خام، خطرناک و سمی می باشند.

غده های متورم عده ای از گیاهان تیره تمیس را به منظور خارج ساختن مواد تلخ و سمی و استفاده از آن ها در تغذیه، معمولا به قطعات کوچک تقسیم می کنند و سپس تحت اثر گرمای خورشید و یا آن که در آب جوش قرار می دهند و یا مدتی طولانی در آب می گذارند، سپس می جوشانند و پس از شست شو، و اطمینان از این که مواد سمی آن ها از طریق وارد شدن در آب، خارج گردیده است آن ها را در مقابل گرمای خورشید قرار می دهند تا قابلیت تغذیه را پیدا نماید.

از بین گونه های مفید تیره تمیس که در نواحی مختلف به مصارف تغذیه می رسند، به ذکر چند گیاه زیر که هیچ یک از آن ها در ایران نمی رویند مبادرت می شود:

  1. .D. Batatas)، D. divaricata Blanco) که مخصوص منطقه چین است.
  2. D. japonica Thumb که مخصوص منطقه ژاپن است.
  3. .D. alata L که مخصوص منطقه هیمالیا است.
  4. .D. trifida L که مخصوص منطقه آنتیل است.
  5. .D. brasilensis Willd که مخصوص منطقه برزیل است.
  6. .D. dumetorum Pax که مخصوص منطقه کنگو-بلژیک است.
  7. .D. Bernandry J. et Per که مخصوص منطقه ماداگاسکار است.
  8. D. praehensilis Benth که مخصوص نواحی حاره استوایی آفریقا است.
گونه های مفید تیره تمیس

ازبین گیاهان مذکور از گونه های تیره تمیس ، منحصرا گونه اخیر که غده های آن، خارج از خاک قرار دارد، بدون شست شو یا پختن و یا آن که قرار دادن تحت اثر گرما، می تواند مورد استفاده در تغذیه قرار گیرد. به طور کلی ایگنام ها دارای موسیلاژ ازته هستند که در واقع نوعی موسین (Musine) می باشد و مانع استخراج فكول از غده ها می شود. در آن ها الكالوئیدی به نام دیوسکورتین (dioscoretine) نیز یافت می گردد که در بعضی گونه ها مقدارش خیلی زیاد است و نخستین بار توسط Boorsama در سال ۱۸۹۷ از قسمت متورم ریزوم به دست آمد.

درکتب علمی جدید، وجود ماده ای به نام دیوسکورین (dioscorine) در .D. hirsuta Bl و هم چنین در .D. hispida Dennst و ماده ای دیگر به نام دیوسژنین (diosgenine) در ۲ گیاه D. tokoro Makino و .D. villosa L ذکر گردیده است. دیوس کورین (Dioscorine)، به فرمول C۱۳H۱۹NO۲ و به وزن ملکولی ۲۲۱.۲۹ است. در غده های دو نوع Discorea مانند D. hirsuta Blume و D. hispida Dennst یافت می شود. استخراج آن از گیاهان مذکور توسط schutte و محققین دیگر و تعیین فرمول منبسط آن توسط Davies و همکارانش انجام گرفته است.

دیوس کورین موجود در گونه های تیره تمیس ، به صورت بلوری های منشوری شکل و به رنگ زرد مایل به خاکستری در اتر به دست می آید. در گرمای ۵۴ – ۵۵ درجه ذوب می شود. در آب، الكل، استن و کلروفرم به مقادیر زیاد ولی در اتر، بنزن و اتردوپترول، به مقدار بسیار جزئی محلول است. مقدار کشنده آن از طریق تزریق در صفاق موش، ۱۲۰ میلی گرم برحسب هر کیلوگرم وزن جانور است. کلریدرات دیوسکورین، به فرمول C۱۳H۱۹NO۲HCl، به صورت بلوری های سوزنی شکل در مخلوط الكل و اتر به دست می آید. در گرمای ۲۱۰ – ۲۱۱ درجه نیز ذوب می شود.

دیوس کورین موجود در گونه های تیره تمیس

دیوس ژنین Diosgenin) ، نیتوژنین nitogenin)، به فرمول C۲۷H۴۲O۳ و به وزن ملکولی ۴۱۴.۶۱ است. در گیاهان زیر وجود دارد و از آن ها استخراج شده است:

  1. Dioscorea tokoro Makino از تیره Dioscoreaceae
  2. .Dioscorea villose L از تیره Dioscoreaceae
  3. .Trillium erectum L از تیره Liliaceae

تعيين تشابه دیوس ژنین با نیتوژنین، توسط Marker و همکارانش و سنتز آن توسط Mazur و همکارانش انجام گرفته است. نوع تجارتی دیوس ژنین، از .D . composita Hemsl و .D. terpinapensis UL تهیه می شود. این عمل در مکزیکو صورت می گیرد به طوری که در آن جا، از ریشه خشک ۲ گیاه اخير، معادل ۵ درصد دیوس ژنین به دست می آورند.

دیوس ژنین، به حالت متبلور در استن به دست می آید. در گرمای ۲۰۴ – ۲۰۷ درجه ذوب می شود. در حلال های آلی معمولی و در اسید استیک محلول است. ملح استات آن به حالت متبلور در اسید استیک به دست می آید. دیوس ژنین می تواند به صورت pregnenolone، و پروژسترون (progesterone)، تغییر شکل حاصل کند.

ایگنام ها که نام مصطلح غده های زیرزمینی و یا هوایی گیاهان مذکور است، مواد نشاسته ای فراوان با ارزش غذایی زیاد دارند. مصرف آن ها در مناطق حاره به پایه ای است که غالبا اقدام به پرورش و اصلاح نژاد آن ها به منظور به دست آوردن نمونه هایی با ارزش غذایی بیشتر، می شود.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت