دریس (Derris elliptica)

کاربر 21کاربر 21
139 بازدید
دریس

نام فارسی: دریس

نام علمی: .Derris elliptica (Wall.) Benth

دریس گیاهی است بالا رونده از تیره پروانه واران و یا به صورت درختچه که به طور خود رو در هند، استرالیا، جاوه، هند و چین، آمریکای جنوبی، فیلیپین و اسپانیا می روید. در برخی نواحی نیز پرورش می یابد. از مشخصات آن این است که در جنگل های انبوه به علت کاهش بافت چوبی و نگهدارنده ساقه، به صورت بالا رونده در می آید.

این گیاه، برگ هایی متناوب، مرکب از ۹ تا ۱۳ برگچه دارد. جام گل آن به رنگ گلی، میوه اش نیام، مسطح، باریک و به درازای ۵ تا ۷ سانتی متر است. ریشه گونه های دیگری از این گیاه نیز تحت نام کلی Derris در معرض استفاده قرار می گیرد.

ترکیبات شیمیایی دریس‌

در ریشه گیاه دریس ، ماده موثری به نام روتنون (rotenone) یافت می شود که ماده اصلی آن به حساب می آید به علاوه بررسی های عدیده ای که در سال های ۱۹۲۰ تا ۱۹۳۱ و سال های بعد از آن، بر روی گیاه مذکور و گونه های دیگر آن به عمل آمد، وجود مواد دیگری نظیر دگلین (degueline)، تفروزين (tephrosine) [توکسی کارول (Toxicarol)]، ال لیپتون (elliptione) [دررید (Derride)]، درریدرون (derriderone)، مواد درهمی مانند دهیدروروتنون (de hydrorotenone)، دهیدرودگلین (de hydrodegueline)، ایزوتفروزين (isote phrosine) و غیره را محقق نموده است.

از گونه دیگری از این گیاه، به نام .D. malaccensis Prain ماده ای به نام سوماترول (Sumatrol) یا هیدروکسی روتنون (hydroxyrote none) به دست آمده است.

روتنون، ماده فعال و موثر ریشه این گیاه به فرمول C۲۳H۲۲O۶ و به وزن ملکولی ۳۹۴.۴۱ است و علاوه بر گیاه مذکور از گیاه دیگر این تیره به نام .Lonchocarpus nicou (Aubl.) DC نیز استخراج شده است.

روتنون به صورت ورقه های کوچک شش گوش، ارتورومبیک در تری کلروراتیلن به دست می آید. در گرمای ۱۶۵ – ۱۶۶ درجه ذوب می شود. در آب غیر محلول است. ولی در الكل، استن، تتراکلرورکربن، کلروفرم، اتر و بسیاری از حلال های دیگر مواد آلی حل می شود.

مسمومیت با دریس

مسمومیت با دریس

روتنون موجود در دریس ماده ای است سمی چنان که مصرف و یا استنشاق مقادیر زیاد آن ممکن است ایجاد بی حسی و یا کم حسی مخاط های دستگاه هضم نموده باعث تهوع، استفراغ، لرزش های عضلانی و سریع شدن حرکات تنفسی گردد. مقادیر کشنده آن، فلج اعمال تنفسی را باعث می شود و قبل از مرگ نیز ممکن است تشنج عارض گردد. مسمومیت مزمن آن، ایجاد ورم کلیه و کبد می کند. روتنون اگر بر روی پوست بدن اثر کند، خارش خفیف و همچنین ورم ملتحمه به وجود می آورد. روتنون دارای اثر کشنده بر روی پروتوزوئرهاست. در فرمول حشره کش ها وارد می گردد.

دگلین، ماده به فرمول C۲۳H۲۲O۶ و به وزن ملکولی ۳۹۴.۴۱ است و علاوه بر گیاه مذکور از گیاهان مختلف دیگری از این تیره مانند .Tephrosia toxicaria Pers (در ریشه گیاه)، از برگ .T. Vogelii Hook. f و برخی انواع Derris و غیره نیز استخراج شده است. این ماده که به صورت بلوری هایی به رنگ سبز روشن ، به دست می آید، در گرمای ۱۷۱ درجه ذوب می گردد. در آب غیر محلول ولی در الكل محلول است. سنتز کامل نوع راسمیک آن توسط Fukami و همکارانش عملی گردیده است.

دگلین، اثر تحریک کننده پوست بدن دارد. استنشاق آن ممکن است عوارض شدید ریوی ایجاد نماید و چون ماده ای سمی است، در فرمول مواد حشره کش وارد می گردد.

تفروزين [هیدروکسی دگلین (hydroxydeguelin)، توکسی کارول (toxicarol)]، به فرمول C۲۳H۲۲O۷ و به وزن ملکولی ۴۱۰.۴۱ است. علاوه بر .Derris elliptica Benth، در برگ .Tephrosia vogelii Hook. f و غیره نیز یافت می شود.

تفروزین به صورت بلوری های منشوری شکل به دست می آید. در گرمای ۱۹۸( ۲۱۲ تا ۲۱۸) درجه نیز ذوب می گردد. در آب غیر محلول است ولی در کلروفرم، اتر و استن حل می شود درجه انحلال آن در متانول بسیار کم است. تفروزین، اثر مسموم کننده و کشنده بر روی ماهی ها، سخت پوستان و حشرات دارد. فاقد سمیت و یا دارای سمیت کم برای انسان می باشد.

ال لیپتون (Elliptone) [دررید (Derride)]، ماده ای سمی به فرمول C۲۰H۱۶O۶ و به وزن ملکولی ۳۵۲.۳۳ است. از .Derris elliptica Benth استخراج شده است. فرمول منبسط آن توسط Harper تعیین گردیده و سنتز کامل نوع راسمیک آن (فرم dl) توسط Fukami و همکارانش انجام گرفته.

ال ليپتون، به صورت بلوری های سوزنی شکل در اتانول به دست می آید. در گرمای ۱۶۰ درجه ذوب می شود. سمیت آن برای انسان مشابه روتنون است. یعنی استنشاق یا مصرف آن، ایجاد بی حسی و کرخی در مخاط های دستگاه هضم می نماید. تهوع، استفراغ و تشنج عضلانی ایجاد می کند. مقدار کشنده آن، باعث فلج حركات تنفسی و مرگ می گردد.

خواص درمانی دریس

خواص درمانی دریس

از ریشه گیاه دریس در پزشکی، استفاده قابل ملاحظه به عمل نمی آید فقط در سال ۱۹۴۰ توسط Zurhelle، گرد آن مخلوط با گوگرد، تالک و نشاسته گندم در مداری جرب و برخی امراض جلدی توصیه گردید.

ریشه این گیاه، خاصیت حشره کشی شدید دارد و آفات گیاهی و حشرات موذی مانند مگس، پشه، بید، عنکبوت و نظایر آن ها را به سرعت از بین می برد. اثر سمی آن بر روی حشرات، ۴ تا ۱۰ برابر بیشتر از نیکوتین است. اثر گرد ریشه این گیاه بر روی مگس بطئی ولی قاطع است ضمنا برای از بین بردن حشرات کیتین دار، باید به مقادیر بیشتر (۲ برابر مصرف حشرات دیگر) به کار رود.

ریشه این گیاه به صورت گرد، عصاره، محلول و غیره به کار می رود. گرد ریشه آن را معمولا با گردهای مواد بی اثر مانند گرد تالک، گچ، کائولن و غیره مخلوط کرده استعمال می نمایند. باید در نظر داشت که این اختلاط باید با موادی صورت گیرد که واکنش های قلیایی نداشته باشند زیرا در غیر این صورت موجب آن می گردد که اثر دارو کاهش حاصل کند و یا به کلی از بین برود.

طبق تحقیقاتی که به عمل آمده است، چون به کار بردن گرد خالص ریشه گیاه دریس دارای همان اثری است که مخلوط ۱۵ تا ۳۰ درصد آن دارد از این لحاظ مصرف گرد خالص ریشه، به منظور از بین بردن حشرات به هیچ وجه ضروری نیست.

خیس کرده ۱۵ درصد ریشه تازه این گیاه، بهترین طرز استفاده از آن برای از بین بردن حشرات و آفات گیاهی است. ۰.۲۵ تا ۰.۵۰ درصد (حداکثر یک درصد) روتنون، اثر حشره کشی قاطع دارد.

.Derris malaccensis Prain، برای مصارفی مشابه گیاه قبلی در مالاریا، پرورش می یابد. هیچ یک از این گیاهان در ایران نمی رویند.

از بین گیاهان کشور ما فقط یک گونه به نام .Tephrosia purpurea Pers، در ردیف Derrisها ذکر گردیده است. این گیاه، علفی، پایا و به ارتفاع ۳۰ تا ۶۰ سانتی متر است. برگ هایی بزرگ، مرکب از ۱۳ تا ۲۱ برگچه کوچک، باریک و گل هایی به رنگ قرمز شفاف دارد. در بلوچستان مانند مکران: نزدیک زیراب، بین میناب و سیرک نیز می روید.

ریشه .T. toxicaria Pers و همچنین .T. vogelii Hook. f، دارای دگلین و اثر حشره کشی است. از بین Lonchocarpusها ۳ گیاه زیر که در برزیل یافت می گردند قابل ذکر است:

الف – .L. violaceus H. B. K و .L. peckolti Ward، اثر مسهلی دارند و از آن ها به عنوان مسهل و همچنین تهیه سموم شکار ماهی استفاده به عمل می آید.

ب – .L. Nicon (Aubl.) DC و گونه مجاور آن، دارای ریشه محتوی روتنون (Reutter) با اثر حشره کشی می باشند و از این جهت به پرورش آن ها در آمریکا، مخصوصا منطقه آمازون و برزیل اقدام می شود.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت