زبان در قفا ، استافیزگر (Delphinium Staphisagria)

کاربر 21کاربر 21
200 بازدید
زبان در قفا

نام فارسی: زبان در قفا ، استافیزگر

نام علمی: .Delphinium Staphisagria L

نام فرانسه: Herbe aux poux, Staphisaigre, Dauphinelle staphisaigre

نام انگلیسی: Lousewort, S. Larkspur, Stavesacre, Louseseed

نام آلمانی: Stephanskraut, Laii sekraut, Scharfer rittersporn

نام ایتالیایی: Calcatrippa stafisagria, Stafusagria, Vitifolia, Tusano

نام عربی: زبيب الجبل، زبیب بری

استافیزگر یا زبان در قفا گونه ای از گیاه زبان پس قفا و از تیره آلاله، گیاهی دو ساله و به ارتفاع معادل یک متر است. منشا اولیه آن، نواحی مدیترانه حدس زده می شود ولی امروزه به علت آن که یک گیاه زینتی است، در بعضی نقاط پرورش می یابد. برگ های این گیاه، پنجه ای و شامل ۵ تا ۷ لوب است. گل هایش به رنگ بنفش یا سفید، دارای دنباله ای کوتاه و مجتمع به صورت خوشه است . میوه اش مرکب از ۳ تا ۵ فولیکول متورم و محتوی دانه های تیره رنگ، نامنظم و زاویه دار می باشد.

از دانه آن که تنها قسمت مورد استفاده و دارای اثر بسیار سمی است، در گذشته استفاده های درمانی به عمل می آمده است. دانه له شده آن، بوی قوی و نامطبوع دارد. طعم دانه تلخ و ناپسند است.

ترکیبات شیمیایی استافیزگر‌ (زبان در قفا)

ترکیبات شیمیایی استافیزگر (زبان در قفا)

دانه گیاه زبان در قفا دارای الكالوئيدهایی است که مجموعا یک درصد آن را تشکیل می دهند و عبارت از دلفی نین (delphinine)، دلفی نوئیدین (delphinoidine)، دلفی زین (delphisine) و استافیزاگرین (staphysagrine) است. دلفی نین، الكالوئیدی است بسیار سمی ، به فرمول C۳۳H۴۵NO۹ و به وزن ملکولی ۵۹۹.۷۰ که از دانه گیاه مذکور استخراج و فرمول منبسط آن نیز توسط Jacobs و Pelletier تعیین گردیده است.

دلفی نین، به صورت بلوری های ارتورومبیک، شش وجهی مسطح، در الكل به دست می آید. نقطه ذوب آن، گرمای ۱۹۷.۵ تا ۱۹۹ درجه است . در آب غیر محلول ولی در ۲۵ قسمت الكل، ۲۰ قسمت کلروفرم و ۱۰ قسمت اتر حل می شود. دلفی نین ، سمیت زیاد دارد و اثر آن در انسان مشابه آکونی تین می باشد.

دلفی نوئیدین، ماده ای است با سمیت بسیار کم که به صورت آمرف، از دانه گیاه مذکور به دست آمده است. دلفی زین، یک ایزومر دلفی نین است ولی سمیت آن دو برابر ماده اخیر می باشد.

بررسی های علمی Katz که در سال ۱۹۰۰ صورت گرفت نشان داد که الكالوئیدهای دانه این گیاه منحصر به دلفی نین و استافیزا گروئين (staphysagroine) است و اگر الكالوئيدهای دیگری در گیاه مشاهده می شود، حاصل تجزیه ساده دو الكالوئيد مذکور می باشند.

در آلبومن دانه استافیزگر ، علاوه بر الكالوئیدهای مذکور، نوعی ماده روغنی به مقدار ۳۰ تا ۵۰ درصد وجود دارد که تحت اثر فشار و یا حلال های خنثی از آن استخراج می شود و چون ضمن استخراج روغن، الكالوئیدهای سمی دانه مخصوصا دلفی نین، از آن آزاد می گردد، از این جهت برای جدا کردن این الكالوئيدها از روغن ، کمی اسید تارتریک در آب حل کرده به روغن می افزایند، تا الكالوئيدها از آن جدا گردند.

خواص درمانی زبان در قفا

خواص درمانی زبان در قفا

دانه استافیزگر ، به علت دارا بودن الكالوئیدهای سمی مخصوصا دو الكالوئيد دلفی نین و دلفی زین، سمیت شدید ایجاد می کند. از این نظر مصارف داخلی دانه این گیاه امروزه به کلی متروک شده است.

در زمان های گذشته از دانه این گیاه به عنوان رفع تشنج در کزاز، هاری، صرع و همچنین در دردهای عصبی نظیر دردهای صورت مربوط به عصب تری ژومو و به عنوان قی آور – مسهل، آن هم در نهایت احتیاط استفاده به عمل می آمد. ضمنا در دامپزشکی به منظور دفع طفیلی آن هم در استعمال خارج به کار می رفته است.

در استعمال خارج، اثر دادن دانه له شده گیاه زبان در قفا به پوست بدن که قشر سطحی آن به علت خراش یا زخم برداشته شده باشد، خطرناک است زیرا تحریکات شدید جلدی فراهم می آورد. در طب عوام از دانه این گیاه به صورت گرد، برای دفع شپش سر استفاده به عمل می آمده است ولی بارها این عمل ایجاد تحریکات شدید پوست سر و ناراحتی در استعمال خارج نموده است.

صور دارویی زبان در قفا

صور دارویی زبان در قفا

مصارف داخلی دانه گیاه زبان در قفا بسیار خطرناک است از این نظر در گذشته در استعمال خارج، گرد آن را جهت دفع شپش سر به کار می بردند. از صور دارویی دیگر این گیاه، پماد ۱/۲ آن در استعمال خارج است. دانه استافیزگر در فرمول گرد کاپوسین (capucine)، جهت دفع شپش وارد است. گرد کاپوسین از دانه Staphisaigre cevadille، دانه جعفری و برگ توتون به مقدار مساوی از هر یک، تهیه می شود. در دامپزشکی برای از بین بردن حشرات، خرمگس و انواعی از آن ها که خون جانوران اهلی را می مکند، لوسیونی به شرح زیر تهیه می شود:

گرد دانه استافیزگر۱۰ گرم
چوب کاسيا (Q. amara)۱۰ گرم
سرکه سفیدبه مقدار کافی تا ۱۰۰۰ میلی لیتر

از خیساندن گرد اعضای دو گیاه مذکور در سرکه، لوسیونی به دست می آید که بدن حیوانات را با آن شستشو می دهند تا از گزند حشرات محفوظ بمانند (R. Cerbelaud). در مسمومیت از دانه این گیاه حالاتی نظیر استفراغ، تحریک مخاط های دهان، معده و روده و همچنین پیدایش حالت اسهالی شدید و حرکات تشنجی پیش می آید که خاتمتا منجر به خفگی گردیده قلب در حال دیاستول می ایستد.

رفع مسمومیت حاصل از زبان در قفا

در رفع مسمومیت از زبان در قفا ، باید ابتدا معده را با مواد قی آور تخلیه کرد سپس مواد نیرو دهنده به شخص مسموم داد. خوراندن تانن، زغال حیوانی و قهوه، ضروری است. در صورت لزوم باید اقدام به تنفس مصنوعی نیز نمود. گونه های دارویی آن در ایران به شرح زیر است:

.Delphinium zalil Ait. & Hemsl – گیاهی علفی، چند ساله، به ارتفاع ۳۰ – ۶۰ سانتی متر و دارای برگ هایی با دمبرگ دراز و منقسم به تقسیمات عمیق است. گل های زرد رنگ و مجتمع به صورت خوشه دارد. میوه اش از ۳ فولیکول دراز و محتوی دانه های زیاد تشکیل می یابد، دارای الكالوئیدهای سمی مشابه گیاه زبان در قفا است به همین جهت به علت سمی بودن، کم تر برای مصارف درمانی مورد استفاده قرار می گیرد.

محل رویش زبان ‌در‌ قفا

خراسان: کپه داغ، بین قوچان و لطف آباد، ارتفاعات نسبتا زیاد کوه های الله اكبر.

گونه ای دیگر از زبان در‌ قفا (Delphinium Ajacis)

گونه ای دیگر از زبان در قفا - Delphinium Ajacis

نام علمی: .Delphinium Ajacis L

نام فرانسه: Lepiedd’ alouette des jardins

نام انگلیسی: Rocket larkspur

نام آلمانی: Gartenrittersporn

نام ایتالیایی: Beccod’ uccello

نام عربی: العائق

گونه ای دیگر از گیاه زبان در قفا گیاهی علفی، زیبا و دارای برگ های منقسم به لوب های دندانه دار است. غالبا به علت دارا بودن گل آذین خوشه ای پرگل، در باغ ها و منازل کاشته می شود. به حالت وحشی نیز در نواحی مختلف اروپا و آسیا مخصوصا در حاشیه باغ ها و مزارع یافت می گردد. میوه اش پوشینه و پوشیده از کرک است که خود بهترین وسیله تشخیص آن از انواع قبلی است.

دانه اش دارای یک ماده سمی قابل استخراج به نام آژاسین (ajacine) و آژاکونین (ajaconine) می باشد. آژاسین، به فرمول C۳۴H۴۸N۲O۹ و به وزن ملکولی ۶۲۸.۷۴ است. در دانه این گونه از گیاه زبان در قفا وجود دارد و از آن استخراج شده است. فرمول منبسط آن توسط Kuzovkov و Platonova مشخص گردیده است.

مشخصات Delphinium Ajacis - گونه ای از زبان در قفا

آژاسین، به صورت بلوری های سوزنی شکل در الکل ۷۰ درجه به دست می آید. نقطه ذوب آن، گرمای ۱۵۴ درجه است. به مقدار جزئی در آب ولی به مقادیر زیاد در اتر و الكل حل می شود و فلئورسنس آبی ایجاد می کند. دارای اثر دفع شپش و طفیلی های مشابه است. آژاکونین (Ajaconine)، به فرمول C۲۲H۳۳NO۳ و به وزن ملکولی ۳۵۹.۴۹ است . از دانه گیاه مذکور به دست می آید. آژاکونین، به صورت بلوری های منشوری شکل در الكل رقیق به دست می آید. در گرمای ۱۷۲ درجه ذوب می شود. اثر دفع شپش دارد.

دانه گیاه فاقد هرگونه اثر درمانی است و فقط سابق از آن جهت دفع شپش که حامل میکروب تیفوس، در زمان شیوع بیماری است استفاده به عمل می آمده ولی این کار خطرناک است زیرا ماده سمی دانه که بدان اشاره شد ممکن است از راه خراش هایی که شپش در پوست بدن ایجاد می کند، جذب شود. در نقاط مختلف ایران، پرورش می یابد.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت