مراحل رشد و نمو خرما

کاربر ۱۲کاربر ۱۲
2,752 بازدید
رشد و نمو خرما

مراحل رشد و نمو خرما شامل هفت مرحله به شرح زیر است:

  • دوره اول: این دوره از زمان تلقیح گل، که حدود ۲۷ اسفندماه تا اوایل اردیبهشت است، آغاز می شود. در این دوره تقسیم سلولی، در کلیه قسمت ها انجام می شود.
  • دوره دوم: در این دوره، که معمولا از اوایل نیمه دوم اردیبهشت ماه تا اوایل دهه اول خرداد است. تقسیم سلولی در قسمت پایین میوه، به حداکثر می رسد و در میان بر میوه، مراحل اولیه تشکیل هسته آغاز می شود.
  • دوره سوم: در این دوره، کلیه سلول های قسمت مریستم پایینی به  سرعت طویل می شوند.
  • دوره چهارم: که از اواخر دهه سوم تا دهه دوم تیرماه است. سلول های انتهایی و میانی نیز طویل تر می شوند و میوه حداکثر وزن خودش را در همین دوره پیدا می کند.
  • دوره پنجم: از اواخر تیرماه تا اواخر مرداد ماه است. رنگ میوه در این دوره از سبز به بنفش، یا زرد کمرنگ تبدیل می شود.
  • دوره ششم: در این دوره که شهریور ماه است، تغییرات اندکی، در اندازه سلول ها روی می دهد و درصد وزن ماده خشک میوه به طور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد.
  • دوره هفتم: این دوره از اواخر شهریورماه آغاز و تا اوایل آبان ماه ادامه دارد. در این دوره، دیواره سلول ها سست و بافت میوه نرم و اندازه میوه تا حدی کوچک تر می شود.

تقسیم بندی دوره های رشد و نمو خرما

دوره اول (بستن میوه): که در طول این دوره تخم تلقیح شده، شروع به رشد و نمو می کند و میوه شکل خود را می یابد.

دوره دوم (رشد میوه): در طول این دوره، رنگ میوه هنوز سبز است و مواد غذایی مورد نیاز خود را ذخیره می کند. به این مرحله اصطلاحا کیمری می گویند.

دوره سوم (رسیدن میوه): در این دوره که به آن خلال (خارک) گفته می شود، رنگ میوه تغییر می کند و زرد یا قرمز مایل به قهوه ای می شود. همراه این تغییر رنگ فعالیت های آنزیمی در میوه زیاد و مواد ذخیره ای در بافت ها تغییر ماهیت می دهند. وزن لازم برای طی این دوره، در ارقام مختلف متفاوت است و تابع عواملی مانند حرارت، نور، رطوبت، نوع و ترکیب خاک، سن درخت و زمان تلقیح گل است. در بسیاری از ارقام درخت خرما، رشد و نمو خرما و نرمی بافت آن از نوک آغاز می شود و به تدریج به انتها می رسد، اما در برخی از ارقام، رسیدن میوه از وسط آن آغاز می شود.

تغییرهای فیزیکی و شیمیایی در رشد و نمو خرما

میوه جوان خرما هنگامی که به بیشترین اندازه خود می رسد یعنی رشد ونمو خرما تکمیل می شود، حدود ۸۵ درصد یا بیشتر از وزن آن را آب تشکیل می دهد. مواد قندی تغییر یافته در خرما، از ۴۰ تا ۹۷ درصد کل مواد قندی محتوی آن را، در نخستین مراحل رشد شامل می شوند.

در مهم ترین دوره رشد و نمو خرما آن مقدار زیادی از این مواد در آن باقی می ماند. به مرور که میوه خرما به بیشترین اندازه خود می رسد، مواد قندی تغییریافته آن نیز به سرعت کاهش پیدا می کند و در همین زمان است که ساکارز در آن ذخیره می شود.

هیچ نوع قند دیگری، هر چند به میزان اندک، در خرما تشخيص داده نشده است. به تدریج که خرما به مرحله رسیدگی کامل نزدیک می شود، ساکارز موجود در آن، نیز افزایش می یابد و تا حدود ۸۰ درصد ماده قندی آن را تشکیل می دهد. این مورد هم در خصوص خرمای نرم و خرمای نیمه خشک، صحت دارد.

زمان کوتاهی پس از گرده افشانی و تولید میوه جوان خرما، مقدار اندکی نشاسته نیز مشاهده می شود، اما این ماده در بسیاری از ارقام خرما، پس از مدت کوتاهی ناپدید می شود. با توجه به اندازه میوه خرما، مقدار فیبر موجود در آن افزایش می یابد، اما به تدریج که میوه خرما رشد می کند، این مقدار کاهش پیدا می کند.

هنگامی که رسیدن میوه شروع می شود، مقدار مواد پکتیکی موجود در آن افزایش می یابد و آن گاه که خرما بیشترین اندازه خود را بدست آورد، مقدار پرتوپکتین (پیش ساز پکتین) موجود در آن نیز به بیشترین مقدار خود می رسد، اما با آغاز رسیدن میوه، مقدار پکتین محلول در آن به آرامی افزایش پیدا می کند.

زمانی که میوه خرما هنوز کوچک و سبزرنگ است، ترکیبات تانن و تانن مانند به بیشترین مقدار خود می رسند و به تدریج نیز بر مقدار درصد این مواد افزوده می شود. یکی از دانشمندان به نام مایر و همکارانش دریافتند که بیشترین ماده ای که در روند قهوه ای شدن و رسیدن خرمای دیگلت نور دخیل است و تا کنون نیز ناشناخته مانده، ماده ای است که اسید داکتیلفریک نام گذاری شده است و در میان این مواد انواع ایزومرهای اسیدی نئوداکتیلفریک و ایزوداکتیلفریک هم مشاهده شده اند.

در دوره ای که خرما بیشترین رشد خود را دارد، اسیدیته آن به حداكثر میزان می رسد. در فصل بعدی رشد خرما، اسیدیته آن کاهش پیدا می کند و همچنان که میوه رشد می کند از مقدار اسیدیته آن نیز کاسته می شود. عوامل مربوط به کشاورزی نیز بر رشد خرما تأثیر می گذارند که برخی از این عوامل ممكن است پس از مدتی مشاهده شود.

گرما می تواند زمان برداشت خرما را جلو بیندازد. نخل های باروری که خرما تولید کرده باشند، قادر به تحمل غلظت زیادی از نمک موجود در خاک هستند، زیرا که می توانند آن را به خوبی دفع نمایند. در صورتی که به نخل ها مقدار زیادی کودهای نیتروژن دار داده شود، مقدار محصول افزایش خواهد یافت، اما كيفيت آن کاهش می یابد. نخل هایی که بار سنگین دارند و خوشه های بزرگ از شاخه های آن ها آویزان می شود، خرمای ریزتر به بار می آورند، اما امکان دارد کیفیت خرمای آن ها پایین نباشد.

تغییرات فیزیکوشیمیایی در رشد و نمو خرما

تغییرات فیزیکوشیمیایی در رشد و نمو خرما

در مدت زمانی که خرما می رسد، تغییرات فیزیکی و شیمیایی آشکاری در آن به وجود می آید. سطح خارجی خرما از رنگ خلال تغییر حالت می دهد و به رنگ دیگری در می آید. همچنین با توجه به رقم خرما امکان دارد که رنگ آن از زرد کهربایی به قهوه ای تبدیل شود و گاهی نیز ممکن است رنگ آن سیاه شود.

در طول مدتی که این تغییرات در رنگ خرما رخ می دهد، بافت آن نیز تغییر می کند و آن را از حالت خشک و ترد به حالت نرم و آبدار شدن در می آورد. در اکثر ارقام خرما به تدریج که روند رسیدگی میوه پیش می رود، از رطوبت آن کم شده و پوسته آن نیز کمی چروکیده می شود.

کمی پیش از آغاز مرحله رسیدگی خرما در رقم دیگلت نور حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد از مجموع مواد قندی آن را ساکارز یا مواد قندی دیگر تشکیل می دهد. در این مرحله مقداری از ساکارز موجود در خرما به قند معکوس، تبدیل می شود. ساکارز موجود در خرمای رسیده، در حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد از مجموع مواد قندی را تشکیل می دهد.

شماری از عوامل مختلف بر روی مقدار مواد هیدرولیز شده خرما تأثیر می گذارند که در این میان شیوه برداشت خرما در طول فصل رشد، دمای محیط، میزان رطوبت و بارندگی بی تردید از عواملی هستند که بر مقدار مواد هیدرولیز شده تأثیر دارند.

تمامی ساکارز موجود در خرمای نرم یا نزدیک به كل آن در طول رسیدن میوه به قند معکوس، تبدیل می شوند، در حالی که در رقم دیگلت نور فقط مقدار اندکی ساکارز هیدرولیز می شود. اساس و پایه تفاوت موجود در هیدرولیز ساکارز محتوی در دو رقم خرما را باید در آنزیم انورتاز جست وجو کرد.

اگرچه نمی توان به وجود نشاسته در خرمای رسیده یا در حال رسیدن پی برد، اما وجود مقدار اندکی از چندقندی هایی که به وسیله مواد اسیدی هیدرولیز می شوند، به اثبات رسیده است. از مقدار این مواد در طول مرحله رسیدگی کم نمی شود.

برخی از مواد پکتیکی غیر محلول که در خرما وجود دارد، در مرحله رسیدگی میوه به پکتین محلول تبدیل می شوند و مجموع این مواد به طور کلی کاهش می یابد. مقدار اتر موجود در پوست خرما در انواع نرم آن با حساسیت این میوه در برابر آسیب دیدگی ناشی از رطوبت نسبت معکوس دارد، اما خرمای رقم دیگلت نور مقدار زیادی چربی خام دارد و شاید بدین علت است که در برابر آسیب ناشی از رطوبت حساس است.

در بخش خوراکی خرمای رقم حلاوی که در عراق می روید، حدود ۱/۹ درصد اتر موجود است و بر اساس پژوهش های انجام شده، میانگین چربی موجود در بخش خوراکی این رقم خرما در حدود ۰/۶ درصد است. موم محتوی در خرمای رسیده رقم دیگلت نور حداقل دو گونه است. بخش بزرگ چربی های آن در دمای ۸۴ درجه سلسیوس (۱۸۳ درجه فارنهایت) و بخش کوچک آن در دمای حدود ۷۱ درجه سلسیوس (۱۶۰ درجه فارنهایت) ذوب می شود و از اسیدیته خرماها نیز به طور معمول کاسته می شود. در این زمان خرما به تدریج رسیده می شود و در واقع رشد و نمو خرما کامل شده است. 

میزان ph خرمای رقم دیگلت نور ممکن است از حدود ۵/۳ تا ۵/۶ به حدود ۶ تا ۶/۴ افزاش یابد. میزان ph موجود در گوشت خرمای رسیده بسیار متغیر است. اما به طور کلی می توان گفت که میانگین آن در خرمای رسیده رقم دیگلت نور از ۳/۹ تا ۶/۸ تغییر می کند و از طرف دیگر، اکثر میوه های  این رقم خرما ph بین ۵/۳ تا ۶/۳ دارند. وجود دمای زیاد در ماه های اوليه فصل رشد خرمای رقم دیگلت نور با گسترش بخش خشک در میوه رسیده همراه است. به نظر می آید که میوه این رقم خرما به گرمای هوا در آن هنگام از فصل رشد، حساسیت داشته باشد.

افزایش سرعت تقسیم سلولی و گسترش آن سبب ایجاد تفاوت عمده ای در ویژگی های خرما در این مرحله می شود. ارقامی از خرما که از گرمای زیاد فصل بهار آسیب دیده باشند، نسبت به ارقام دیگر خرما اسيديته بیشتری دارند، اما این تفاوت ها فقط هنگامی آشکار می شود که میوه خرما رسیده باشد.

 ویژگی های خرما

اگر در دوره حساسیت خرما به گرما، ناگهان دمای هوا افزایش پیدا کند، این پدیده می تواند بر میزان آسیب دیدگی خرما تأثیر بگذارد. یکی از دگرگونی های مشخص که در مواد ترکیبی موجود در خرما و دوره رسیدگی آن روی می دهد، تبدیل شدن تانن محلول آن به تانن غیر محلول است، که یک ماده بدون طعم است. ماهیت و علت اصلی این پدیده هنوز مشخص نشده است، اما به نظر می رسد که ممکن است این حالت با آنچه که درباره دباغی کردن پوست، صورت می گیرد، همانند باشد. در صورتی که این مقایسه صحیح باشد، آن گاه باید بیان کرد که تانن موجود در خرما با پروتئین ترکیب می شود و یک ماده غیر محلول تشکیل می دهد.

برخی از ارقام خرما در مرحله خلال نارس، نظیر خرمای برهی مقدار اندکی تانن دارد. به طوری که به آن ها خاصیت قابضی می دهد. پلی فنل ها (یعنی تانن ها و مواد مانند آن ها) نزدیک به ۳ درصد از وزن خشک بخش گوشتی خرما را تشکیل می دهند. سه نوع از مواد پلی فنل نزدیک به ۹۸ درصد از کل این مواد را شامل می شوند و ۲ درصد باقی مانده را در حدود ده ماده دیگر فراهم می کنند.

به تدریج که خرما می رسد، رطوبت موجود در آن نیز کم می شود و درباره خرمای رقم دیگلت نور از ۶۶ درصد به ۵۰ درصد می رسد. میوه رسیده خرما در این مرحله نزدیک به ۳۰ درصد رطوبت دارد. در آمریکا هنگامی که رطوبت خرما به کمتر از ۲۰ درصد می رسد، آن را برداشت می کنند. باید اذعان کرد که شرایط آب و هوایی نیز بر این درصدها تا حدودی تأثیر دارد.

هنگامی که ارقام دیگر خرما می رسند، چنین کاهش هایی را در رطوبت خود نشان می دهند، اما میوه های رسیده از انواع نرم، رطوبت بیشتری دارند که در برخی از آن ها به ۴۰ درصد می رسد. وجود رطوبت زیاد در میوه خرما اساس یکی از مهم ترین عملیات مربوط به آماده سازی انواع نرم خرما، برای عرضه در بازار را تشکیل می دهد. زیرا کاهش رطوبت خرما باید تا حدی باشد که بتوان آن را با کمترین ضایعات در بازار مصرف عرضه کرد.

عوامل شیمیایی مؤثر بر رشد خرما

به منظور شتاب دادن به روند رسیدگی و رشد و نمو خرما و بهینه سازی کیفیت نهایی خرما، انواع بسیاری از مواد شیمیایی مورد آزمایش قرار گرفته اند، اما تعداد اندکی سودمند بوده و نتایج قابل قبولی از کاربرد آن ها به دست آمده است. کاربرد کلیه این مواد از سوی نخل داران آمریکا مردود شناخته شده است، زیرا رسیدن طبیعی خرما (پرورش ارگانیک) کیفیت آن را دلپسندتر کرده و چروکیدگی و از دست رفتگی طعم آن را کم می کند.

یکی از دانشمندان، تأثیر بیش از صد نوع ماده شیمیایی را بر روی بالغ سازی خرما آزمایش کرده و به این نتیجه رسید که تعداد بسیاری از آن ها روند باغ سازی خرما را سریع تر می کنند. شناخته شده ترین ماده ای که در این مورد به کار گرفته شد، اسید استیک بود. آمونیاک نیز مورد آزمایش قرار گرفت، اما زمان طولانی برای نگهداری خرما و پرورش کنترل شده انواعی از آن، در دماها و رطوبت های متفاوت صرف شد. ترکیبات دیگری که اثرهای کوتاه مدت آن ها بر این روند تجربه شد، شامل دی اکسید کربن، اتیلن، مواد قلیایی گرم و نمک هستند.

به کارگیری هورمون جیبرلین برای انواع خرمای نارس و به منظور شتاب بخشیدن به روند عمل آوری خرما، نتایج ناخواسته ای به وجود آورده است. هنگامی که این ماده را درباره خرمای دیگلت نور، به مدت چند هفته پس از باز شدن خوشه آن به کار گرفتند، پیش از رسیدن خرما باعث ایجاد، چروکیدگی در پوست شد و حساسیت آن را در برابر مقاومت به سیاه شدگی افزایش داد. هنگامی که هورمون جیبرلین را برای خرمای نیم رس به کار بردند، از پیدایش رنگ کامل خلال در آن ممانعت کرد و رسیدگی و رشد و نمو خرما را به تأخیر انداخت.

دسته بندی خرما
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت