کنگر فرنگی ، آرتیشو (Cynara scolymus)

کاربر ۱۰کاربر ۱۰
1,766 بازدید
کنگر فرنگی

نام فارسی: کنگر فرنگی

نام علمی: Cynara scolymus L

نام انگلیسی: Arichoke

نام فرانسوی: Artichaut commun, Artichaut

نام آلمانی: Artischoke

نام ایتالیایی: Carcioffo, Artichiocco

نام عربی: خرشوف

نام دیگر: ارده شاهی

کنگر فرنگی گیاهی است از تیره کاسنی، پایا و دارای ساقه راست، شیاردار و به ارتفاع ۲۰ سانتی متر تا ۱.۵ متر که منشا اولیه آن در منطقه مدیترانه بوده است ولی امروزه به علت پرورش به منظور تغذیه و استفاده های دارویی، در نواحی مختلف یافت می شود. کنگر فرنگی ، ریشه حجیم و برگ های بسیار بزرگ، منقسم به قطعات نامنظم و دندانه دار دارد. سطح بالایی پهنک برگ های آن نیز به رنگ سبز ولی سطح زیرین آن به علت دارا بودن تارهای سفید رنگ و فراوان، پوشیده از کرک به نظر می رسد.

گیاه کنگر فرنگی از تیره کاسنی

کاپیتول آن بسیار بزرگ و شامل گل های لوله ای، محصور در براکته هایی با ظاهر متفاوت (برحسب نژادهای مختلف گیاه) است ولی این براکته ها در نژادهای مختلف، ممکن است در قسمت انتهایی، با ظاهر گرد یا نوک تیز و غیره باشند. ناحیه غیرآزاد براکته های آن که به قاعده کاپیتول پیوستگی پیدا می کند، گوشت دار و دارای ذخایر غذایی مختلف است.

نهنج ضخیم و گوشت دار کنگر فرنگی شامل گل های زیبایی به رنگ آبی یا آبی مایل به بنفش و میوه اش شفاف، به رنگ قهوه ای تیره و منتهی به تارهای سفید و متعددی در قسمت انتهایی است. میوه‌ ای شبیه به کاج و ریشه حجیم و بسیار بزرگ، تقسیم شده به قطعات نامنظم و دندانه دار دارد. پرورش کنگرفرنگی از دو نظر، یکی به منظور تغذیه از قسمت گوشت دار براکته های آن و دیگری برای استفاده های درمانی (فرمی با براکته های غیر گوشت دار) صورت می گیرد. این گیاه در ایران به نام فرانسوی آن، آرتیشو (Artichaut) معروف است.

قسمت مورد استفاده کنگر فرنگی

قسمت های مورد استفاده از کنگر فرنگی

قسمت‌های مورد استفاده کنگر فرنگی برگ و غنچه این گیاه است که در قسمت وسط آن قرار دارد. قسمت وسط یا غنچه آن به قلب کنگر فرنگی معروف است. کنگر فرنگی را آب پز کنید و قسمت گوشتی وسط برگ‌ها و قلب آن را با سرکه بخورید و یا پخته ی آن را در ماست مخلوط و سر سفره استفاده کنید.

سابقه تاریخی ‌کنگر فرنگی

سابقه تاریخی کنگر فرنگی، قبل از میلاد تا به امروز

گیاه شناسان امروزه نوع پرورش یافته این گیاه را، نمونه اصلاح شده و تغییر شکل یافته ای از گونه وحشی این گیاه به نام .Cynara cardunculus L می دانند که در منطقه وسیعی از مدیترانه پراکندگی دارد. در ابنیه تاریخی مصریان، در بین نقوش هدایا، کاپیتول های درشتی به چشم می خورد که بی شباهت به مخروط میوه کاج نیست ولی تشخیص دقیق آن از اینکه با کاپیتول نوع وحشی یا پرورش یافته گیاه مذکور قابل انطباق است، مشکل به نظر می رسد.

رومی ها در حدود ۲۰۰۰ سال پیش این گیاه را پرورش می دادند و به عنوان سبزی در سالاد استفاده می کردند. کنگرفرنگی، در آثار تئوفراست دانشمند یونانی در قرن چهارم قبل از میلاد، تحت نام Pternia آمده است و چنین ذکر گردیده که کاپیتول یا نهنج این گیاه، به مصرف تغذیه مردم (مانند امروز) می رسیده است.

شکل ظاهری کنگر فرنگی

پرورش کنگر فرنگی در قرن اول تا چهارم میلادی بین مردم آن زمان معمول بوده و حتی نمونه های متفاوتی از نظر درشتی و رنگ کاپیتول، از این گیاه وجود داشته است. استفاده از خواص درمانی برگ و ساقه کنگرفرنگی، از قرن ۱۴ میلادی در بین مردم معمول گردید و از آن زمان به بعد توجه به آن از نظر درمانی به تدریج زیاد شد. به طوری که در قرن حاضر، دانشمندانی نظیر Dr. H. Leclerc و J. Barel و غیره، موفق به درک خصوصیات طبی گیاه به نحو کامل گردیده و توانستند آن را به طریق صحیح به مردم بشناسانند.

آرتیشو در قرن شانزدهم به انگلستان و فرانسه برده شد و سپس در قرن نوزدهم در آمریکا کشت شد. اکنون کالیفرنیا و سواحل اقیانوس آرام مرکز کشت این گیاه است.

ترکیبات شیمیایی کنگر فرنگی

ترکیبات شیمیایی موجود در کنگر فرنگی

قاعده نهنج کاپیتول های کنگرفرنگی دارای اینولین و قسمت گوشت دار براکته های آن دارای اینولاز و برگ آن دارای یک ماده تلخ اسیدی به نام سینارین (cynarine) و مقدار زیادی ویتامین E است. سینارین cinarine) Cynarine، ليس تروكول Listrocol، پله موسيل Plemocil)، به فرمول C۲۵H۲۴O۱۲ ، به وزن ملکولی ۵۱۶.۴۴ و ماده موثر برگ های کنگر فرنگی یا آرتیشو است. استخراج این ماده توسط Panizzi و Scarpati و نخستین سنتز و پیشنهاد فرمول گسترده آن توسط panizzi و همکارانش صورت گرفته است.

سینارین، در اسید استیک رقیق به حالت متبلور درمی آید. طعم شیرین دارد. در گرمای ۲۲۵ تا ۲۲۷ درجه ذوب می شود. به مقدار کم در آب سرد و به مقدار نسبتا بیشتر در آب جوش محلول است. در اسید استیک گلاسیال و الكل ها حل می گردد. سینارین از نظر درمانی، اثر زیادکننده ترشحات صفرا دارد. و از این نظر است که برگ و براکته های کنگر فرنگی، به عنوان صفرا بر مورد استفاده قرار می گیرند.

مواد زیر در ۱۰۰ گرم کنگر فرنگی پخته موجود است:

انرژی۴۱ کالری سدیم ۳۰ میلی گرم
پروتئین۵.۱ گرم پتاسیم ۲۵۰ میلی گرم
آب۸۶ گرم ویتامین B1 ۰.۰۲ میلی گرم
مواد چرب۰.۱ گرم ویتامین B2 ۰.۰۲ میلی گرم
مواد نشاسته ای۵ گرم ویتامین B3 ۰.۶ میلی گرم
کلسیم۲۲ میلی گرم ویتامین C ۲.۵ میلی گرم
فسفر ۴۰ میلی گرم ویتامین A ۴۰ واحد
آهن۰.۶ میلی گرم

نحوه کاشت و تکثیر کنگر فرنگی

نحوه کاشت و تکثیر کنگر فرنگی

گیاه کنگر فرنگی از تیره کاسنی، محصول فصل خنک است و به سرما مقاوم است و آن را می توان در هر نوع خاک کشت نمود. این گیاه از راه کاشتن قطعات جوانه دار ناحیه یقه و اطراف آن، تکثبر پبدا می کند هم چنین از راه کاشتن دانه (میوه) نیز می توان کنگر فرنگی را پرورش داد ولی دوره آن با این دوش طولانی تر است. دادن کود اضافی باعث هدر رفتن سرمایه، آلوده شدن آب زیرزمینی و کاهش کیفیت محصول خواهد شد.

فاصله کاشت در زمین اصلی به فواصل ۱۰۰×۱۰۰ و یا ۸۰×۸۰ سانتی متر است. در کاشت یک ساله از کشت مستقیم بذر استفاده می شود. به دلیل جوانه زنی ضعیف و یا عدم جوانه زنی بذرها، نیازمند کاشت با تراکم بیشتر و با فاصله نزدیک تر هستیم و بعد از آن باید گیاهان اضافی تنک شوند. کنگر فرنگی با بذر زیاد می شود. نشا کاری برای بهبود جوانه زنی غیر یکنواخت و طول رویش طولانی استفاده می شود.

میزان آبیاری کنگر فرنگی

در روش ازدیاد با پاجوش، قسمت زیرزمینی آن را به نحوی تقسیم کرده که هر کدام دارای یک پاجوش باشند. در تهیه پاجوش باید دقت کرد که آن ها را از پایه های قوی که محصول زیاد می دهند، انتخاب کرد. طول پاجوش در هنگام قطع باید حدود ۲۵ تا ۳۰ سانتی متر بوده و در صورت امکان با کمی ریشه همراه باشد.

کنگر فرنگی نیاز به آب کافی در طول دوره‌ رشد دارد. رطوبت کم خاک، به ویژه در زمان تشکیل جوانه باعث کوچک شدن و کاهش تعداد جوانه ها می شود. آبیاری زیاد نیز باعث پوسیدگی ریشه می شود. دفع علف‌های هرز باید پس از آبیاری انجام گیرد. بوته کنگر فرنگی را باید در اواخر پاییز قبل از فرا رسیدن سرما و یخبندان، با مقداری کاه پوشاند و با طناب آن را بست. به این ترتیب می توان گیاه را برای سال بعد حفظ کرد.

برداشت کنگر ‌فرنگی

برداشت محصول از کنگر فرنگی

عمل برداشت زمانی صورت می گیرد که گل به صورت غنچه باشد. (قبل از باز شدن گل ها) نهنج این گیاه خوراکی بوده و چون گوشتی است با ارزش ترین قسمت گیاه است. در نتیجه در هنگام برداشت محصول، همواره باید سعی نمود تا همیشه حدود ۵ سانتی متر از ساقه با گل همراه باشد. دوره‌ برداشت می تواند ۸ تا ۹ ماه نیز ادامه داشته باشد و تقریبا ۲۵ بار برداشت می شود. طرز استفاده از این گیاه بیشتر به صورت آب پز است.

خواص درمانی کنگر فرنگی

خواص درمانی کنگر فرنگی

طبیعت این گیاه گرم و خشک است. کنگر فرنگی علاوه بر آن که براکته هایش پس از پختن کاپیتول ها، به مصرف تغذیه می رسد، اعضای دیگر آن به علت طعم تلخ و مواد موثری که دارند، موجب تحریک و افزایش ترشحات صفرا و دفع ادرار می گردند و از این نظر در بیماری های مربوط به این دو عضو می توانند مصرف شوند.

این گیاه اثر مدر، مقوی معده، صفرابر، تب بر و ضد رماتیسم دارد و می توان از آن در اختلالات کبدی نظیر یبوست های ناشی از عدم دفع صفرا، وجود صفرا در خون، ورم روده، پیدایش تخمیرات و مسمومیت های ناشی از عدم دفع مواد از روده، زردی، قولنج های کبدی، سنگ های صفراوی، احتقان كبدی، بیماری های کبدی گرمسیری و غیره استفاده به عمل آورد. مصرف آن در بیماری های مختلف مانند مرض قند ناشی از نارسایی اعمال کبد، سردردهای یک طرفه و میگرن، کهیر، آسم، نقرس، سنگ کلیه، تصلب شرائین و کمی دفع ادرار تاثیر گذار است.

استعمال خارجی این گیاه در بیماری های پوستی مانند اگزما، التهاب و ورم پوست بدن، خارش پوست و غیره اثر مفید ظاهر می کند. ضمنا در بیماری هایی نظیر آنژین، گریپ و تب های گرمسیری موجب دفع سموم از بدن بیمار از راه ادرار و بهبود بیماری می شود.

اثر مدر و مقوی معده داشتن کنگر فرنگی

بررسی های جدید Dr. L. Tixier و همکارانش که بر روی بیماران مختلف به عمل آمده، موجب گردید که مصرف برگ کنگر فرنگی، مخصوصا ماده موثر و قابل تبلور و تزریق آن در درمان بیماری های مختلف ناشی از افزایش کلسترول و رسوب آن در عروق، نظیر سرگیجه، احساس صداهایی در گوش، مگس پران (mouche volant)، سردرد، اضطراب، مورمور شدن، احساس بیحالی و خستگی در بندهای انگشت، رنگ پریدگی زمان یائسگی و بسیاری از موارد دیگر پیشنهاد گردد تا از آن در موارد مذکور استفاده به عمل آید.

درباره اثر درمانی برگ کنگر فرنگی، بررسی های جدیدی با همکاری انستیتو ملی فینوتراپی فرانسه به عمل آمد. پروفسور F. Mortier، فارماکولوژیست شهر نانسی (در فرانسه)، به این نتیجه رسیده بود که مواد موثر کنگر فرنگی اگر پس از استخراج از گیاه، عاری از سینارین گردد، هیچ گونه اثر درمانی ظاهر نمی کند و اگر آن را پس از استخراج از گیاه نیز به یک موش صحرایی که حالت طبیعی داشته باشد تزریق کنند، باز هم هیچ گونه تغییری در جانور به وجود نخواهد آورد.

تاثیرات کنگر فرنگی بر درمان بیماری ها

برعکس اگر جانور را به طور آزمایشی مبتلا به زیاد شدن افزایش ترشحات صفرا (hypercholere se) و یا کم شدن ترشحات صفرا (hypocholer se) نمایند مشاهده خواهد شد که به کار بردن عصاره گیاه مذکور (پس از استخراج از گیاه) در هر دو حالت مذکور که به طور آزمایشی به وجود آمده، ترشح صفرا را در موش صحرایی به حالت طبیعی برمی گرداند. مشابه همین عمل در موارد کم بودن یا زیاد بودن حجم دفع ادرار نیز به ظهور می رسد. یعنی میزان ترشح و دفع را به حالت طبیعی برمی گرداند. تزریق مقدار معین عصاره نیز در این کار موثر است.

کنگر فرنگی داروی لاغری است. کسانی که می خواهند وزن کم کنند و لاغر شوند، می توانند هر روز از آن بخورند. نیروی جنسی را افزایش می‎دهد. این گیاه کبد را تمیز و اعمال کبد را تنظیم می کند، در واقع از جمع شدن چربی در کبد جلوگیری می‎کند و کسانی که کبد چرب دارند بهتر است از کنگر فرنگی استفاده کنند. یرقان مزمن را درمان می کند. تقویت کننده بدن است.

صور دارویی کنگر فرنگی

دستورات دارویی برای مصرف کنگر فرنگی

1- اگر عصاره‌ کنگر فرنگی را به بدن بمالید خارش را برطرف می کند.

2- برای رفع آب آوردگی بدن، از جوشانده ی کنگر فرنگی به مقدار ۳ فنجان در روز استفاده کنید.

3- برای جلوگیری از ریزش مو، از برگ‎های کنگر فرنگی ضماد تهیه کرده و به سر بمالید.

نحوه مصرف کنگر فرنگی

طریقه مصرف گیاه کنگر فرنگی

از برگ و براکته های این گیاه در تهیه فراورده های مختلف، مخلوط با اعضای گیاهان دیگر، استفاده به عمل می آید و ارزش درمانی زیاد دارد. از پایه برگ ها و قسمت‌های سفید برگ کنگر فرنگی به عنوان سالاد استفاده می شود. برگ های آن را پس از پختن مصرف کنید. از براکته های گوشتی نوع پرورش یافته کنگر فرنگی به عنوان سبزی لوکس استفاده می شود.

می توانید ۳۰ تا ۱۰۰ گرم شیره تازه‌ برگ کنگر فرنگی را گرفته با مقداری شربت مطبوع دیگر مخلوط و به عنوان نوشیدنی استفاده کنید. برای تهیه چای آرتیشو ۱۰ تا ۱۵ گرم برگ خشک و یا ۲۰ تا ۴۰ گرم برگ تازه‌ آن را در یک قوری کوچک آب جوش دم کرده و پس از ۲۰ دقیقه آن را صاف کنید و میل نمایید. برای تهیه عصاره، شیرابه یا آب گیاه، برگ کنگر فرنگی را بدون حرارت دادن کوبیده و کمی آب به آن اضافه می‎کنند سپس فشار می دهند. در این حالت مایعی که از تفاله جدا می شود همان عصاره یا شیرابه است.

گیاه کنگر فرنگی بصورت پودر خشک شده استفاده می شود. برای خرید آرتیشو دقت کنید که تازه باشد و گلبرگ‌های آن باز نشده، سفت و سبز باشد. هنگامی که برگ‌های آرتیشو قهوه‌ ای است نشان دهنده کهنه بودن آن است.

محل رویش کنگر فرنگی

خواص حاصله از مصرف کنگر فرنگی

در ایران هم پرورش می یابد.

کنگر نوع Cynara humilis در کشور الجزایر می روید و دم کرده ریشه آن به مصارف رفع التهاب و تورم کبد می رسد.

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف ‌کنگر فرنگی

  • کنگر فرنگی چون گرم است ممکن است در بعضی از اشخاص تولید سودا کند لذا بهتر است با سرکه خورده شود.
  • بهتر است زنان در طی دوره‌ شیر دادن از مصرف کنگر فرنگی خودداری کنند زیرا ترشح شیر را کاهش می دهد.
  • افرادی که دچار سنگ کیسه ی صفرا هستند نباید کنگر فرنگی مصرف کنند به خاطر این که این ماده غذایی باعث مسدود شدن مجاری صفرایی می شود.
  • افرادی که روده‌ی حساسی دارند نیز نباید در مصرف کنگر فرنگی زیاده روی کنند به خاطر این که باعث نفخ و گاز معده می شود.
دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت