زغال اخته (Cornus mas)

کاربر ۱۰کاربر ۱۰
1,946 بازدید
زغال اخته

نام فارسی: درخت زغال اخته

نام علمی: .Cornus mas L

نام فرانسه: Courgellier، Savignon، Cornier، C. male، Cornouiller des bois

نام انگلیسی: Cornelian cherry

نام آلمانی: Kornelkirsch، Kornelbaum

نام ایتالیایی: Cornio، Corniale، Corniolo

نام عربی: قرن، قرانيا، حب الشوم

درخت زغال اخته ، درختچه ای است از تیره زغال اخته، به ارتفاع ۴ تا ۸ متر که گل های زرد و کوچک آن در فروردین ماه قبل از پیدا شدن برگ، بر روی شاخه های منشعب آن ظاهر می شود. به حالت وحشی و خود رو در بیشه ها و حاشیه جنگل ها می روید به علاوه در بعضی از نواحی مساعد نیز پرورش می یابد.

درخت زغال اخته از تیره زغال اخته

برگ های درخت زغال اخته ، ساده، عاری از دندانه، بیضوی نوک تیز و منتهی به دمبرگ کوتاه است. گل های زرد و کوچک آن، به صورت گل آذین های متعدد چتر ساده، به وضع متقابل بر روی شاخه ها ظاهر می شود. در قاعده هر گل آذین آن نیز، انولوکری مرکب از ۴ براکته مقعر، بیضوی و نوک تیز مشاهده می گردد. هر گل آن، ۴ کاسبرگ، ۴ گلبرگ و ۴ پرچم در اطراف مادگی دارد.

میوه آن شفت، بیضوی، به بزرگی زیتون، به طول ۱ تا ۱.۵ سانتی متر و دارای رنگ قرمز بسیار زیبا پس از رسیدن کامل است. طعم میوه آن ترش، کمی شیرین و رنگ آن در بعضی نژادها، مایل به سفید یا مایل به زرد است.

ارتفاع این درختچه در سن ۲۰ تا ۲۵ سالگی به ۸ متر می رسد. عمر آن زیاد و در حدود ۳۰۰ سال است. نژادهای مختلفی، به طور طبیعی و براثر آمیزش های متمادی، از این گیاه به دست آمده که برخلاف معمول، برگ هایی فراهم به تعداد ۳ تایی و گل هایی مرکب از قطعات ۵ و حتی ۶ تایی دارند. گل های آن، نوش فراوان و بسیار خوب برای زنبور عسل فراهم می کند.

برگ های درخت زغال اخته

درخت زغال اخته، در منطقه وسیعی از اروپا، آسیا مانند ایران، ارمنستان، قفقاز و آسیای صغیر می روید. بررسی های علمی نشان داده است که منشا آن، نواحی مختلف اروپا و آسیای صغیر بوده است. قسمت مورد استفاده این درختچه، میوه و پوست آن است.

زغال اخته در اواخر تابستان در مغازه ها دیده می‌شود. این گیاه اغلب به فرم توده‌ای در جنگل‌ها و مرداب‌ها و نقاط مرتفع تا کم ارتفاع رشد می‌کند. گل های زغال اخته، زرد رنگ و خوشه ای است و شهد فراوانی برای زنبورهای عسل دارد. برگ‌های سبز پررنگ و براق و نوک تیزی دارد. میوه آن به شکل بیضی و حدودا به اندازه آلبالو درشت است که، طعم ترش و شیرینی دارد. رنگ میوه آن قرمز بسیار خوش رنگ می‌باشد.

درختچه زغال اخته، حدود ۳۰۰ سال عمر می‌کند و در حدود ۲۵ سالگی تا ۸ متر می‌رسد. چوب آن بسیار محکم است و در صنعت نیز کاربرد دارد. چوب گیاه زغال اخته دارای چگالی بالایی است و در آب غوطه ور نمی شود (برخلاف دیگر چوب‌ها). این خاصیت باعث شده است تا در ساختن ابزارآلات صنعتی بیشتر مورد استفاده قرار گیرد.

درختچه زغال اخته

زغال اخته در منطقه وسیعی از اروپا، آسیا به خصوص ایران، ارمنستان و قفقاز می‌روید. محل رویش این گیاه در ایران، در جنگل های ارسباران، کوه های البرز، منطقه الموت، قزوین و در جنگل‌های بین مازندران و گیلان می‌باشد. منطقه قزوین و رودبار به ویژه در حاشیه البرز، بیشترین تولید کننده و صادر کنندگان زغال اخته کشور محسوب می‌شوند. در صنایع غذایی، شکلات سازی و لواشک کاربرد دارد. این میوه خوشمزه کم کالری است و باعث اضافه وزن نمی‌شود. قند فروکتوز و گلوگز زغال اخته، کم است.

مصرف آن برای افراد چاق و بیماران دیابتی مشکلی ایجاد نمی‌کند. هم چنین، این میوه منبع خوبی از فیبر است و به رفع عفونت ادراری کمک می‌کند. آب این میوه به دفع سنگ کلسیمی کمک می‌کند. ابوعلی سینا دانشمند و پزشک مشهور آب زغال اخته را برای شست شوی زخم‌های کلیه از جنس جلدی و گرد ریشه آن را، برای التیام زخم ها به کار می‌برد. مصرف آن از بیماری قلبی، سرطان و دیابت جلوگیری می‌کند.

قسمت های مورد استفاده درخت زغال اخته برگ، میوه و پوست درخت می باشد.

ترکیبات شیمیایی زغال اخته

ترکیبات شیمیایی زغال اخته

این میوه حاوی مقادیر زیادی آهن، کلسیم، اسیدفولیک، ویتامین های  B2 ،B ،C ،E و فلاوونوئیدها است. همچنین حاوی بیش از ۱۰ درصد تانن، قند، پکتین، اسیدهای آلی و رنگدانه است.

زغال اخته دارای ویتامین C و B است و مقدار زیادی آهن، کلسیم و منیزیم دارد. این میوه حاوی تانن، قند، پکتین، اسیدهای آلی، رنگدانه و فیبر است و حاوی مقادیر زیادی ملاتونین است. هورمون ملاتونین، موجود در آن خواب انسان را راحت و عمیق می‌کند.

پوست درخت دارای ۸.۵ درصد تانن، مالات کلسیم، مواد پکتیک و گل آن دارای کوئرستین است. در میوه آن، گلوکز، ساکارز، اسیدگلی اوکسالیک (ac. glyoxalique) و لعاب فراوان یافت می شود.

نحوه کاشت و تکثیر

تکثیر زغال اخته

تکثیر گیاه زغال اخته از سه طریق صورت می گیرد:

۱- تکثیر از طریق بذر. ۲- تکثیر از طریق قلمه زدن. ۳- تکثیر از طریق خوابانیدن گیاه.

۱- تکثیر از طریق بذر

بهترین بذر زمانی است که میوه های رسیده از درخت جدا میشوند (یعنی در اواخر تابستان که از گوشت آن جدا باید کرد؛ زیرا ذرات گوشت میوه از جوانه زنی جلوگیری می کند.)

اگر می خواهید بذرها را نگه داری کنید باید در مکانی سرد و مرطوب در دمای ۴ درجه سانتی گراد و حداکثر به مدت ۳ تا ۴ ماه نگه داری شوند. عمق مناسب برای کاشت بذر حدود ۱ میلی متر است.

جوانه زنی بذر اگر شرایط بسیار خوب و مساعد باشد در حدود ۱۳ تا ۱۴ هفته است. اما امکان دارد که این مدت با توجه به شرایط محیطی به خصوص اگر بذر تازه نباشد و مدتی را در انبار گذارنده باشد تا ۱۸ ماه نیز افزیش یابد.

روش های مختلف تکثیر زغال اخته

۲- تکثیر از طریق قلمه زدن

قلمه ها را باید از انتهای ساقه های جانبی گیاه و از چوب نیمه رسیده یا رسیده و یا شاخه های دوساله (قلمه چوبی) گرفت. بهترین زمان برای گرفتن قلمه اواسط تابستان است اما زمان گرفتن قلمه چوبی درختان زغال اخته در فصل پاییز است. حدود ۶ تا ۸ هفته زمان لازم است تا قلمه‌ها تولید ریشه کنند.

٣- تکثیر از طریق خوابانیدن ساقه های گیاه

در این روش ساقه هایی که به سطح خاک نزدیک تر هستند بدون این که از درخت جدا شوند، خوابانده می شوند. به این شکل که قسمتی از طول ساقه در زیر خاک قرار می گیرد. مدت زمان ریشه زایی حدود ۹ ماه است. پس از این مدت می توان این ساقه را از درخت جدا کرد.

آبیاری منظم در رشد و نمو درختان جوان زغال اخته تاثیر به سزایی دارد، پس زمانی که سطح خاک نسبتا خشک شد باید نسبت به آبیاری اقدام کرد. اگر بافت خاک نه خیلی سبک و شنی و نه خیلی سنگین باشد در اوایل رشد هفته ای یک بار آبیاری لازم است.

آبیاری درختان جوان زغال اخته

درختان بالغ را اگرچه به آبیاری نیازی نیست اما مقاومت زغال اخته نسبت به خشکی خاک متوسط است و تحمل خشکی برای مدت طولانی را ندارد که در غیر این صورت رشد و همچنین گلدهی و میوه دهی گیاه با کیفیت مناسب صورت نخواهد گرفت. وجود مکان های سایه مانع از گلدهی و هم چنین تشکیل میوه می شود. زغال اخته با گرمای تابستان رابطه خوبی ندارد و در زمستان دما را تا حدود ۲۵ درجه سانتیگراد تحمل می کند. هم چنین بادهای خشک و گرم منجر به ریختن برگ درختان می شود.

خاک برای گیاه زغال اخته خیلی مهم نیست. البته وجود خاک برگ یا کود بسیار پوسیده گاوی به رشد و میوه دهی این گیاه کمک می کند. زمان کاشت این گیاه در مکان جدید در تابستان است و اگر در سایر زمان های سال به خصوص در پاییز اقدام به کاشت این گیاه کنیم، از رشد خوبی برخوردار نخواهد بود.

توجه کنید که درختان جوان در سال‌های اولیه رشد، ممکن است گل تولید کنند اما میوه ای ندهند. در صورت کنترل و هرس منظم گیاه می توان شکل مناسبی به آن داد و از آن به عنوان پرچین استفاده کرد. زمان مناسب هرس برای این گیاهان اوایل تابستان است. در صورتی که درخت برای پرورش میوه مورد استفاده قرار می گیرد می توان بعد از برداشت میوه ها نسبت به هرس اقدام کرد.

طرز استفاده و مقدار مصرف زغال اخته

طرز استفاده و مقدار مصرف زغال اخته

قسمت‌هایی از این گیاه که در تغذیه درمانی استفاده می‌شود عبارتند از : میوه، برگ، پوست و ریشه درخت.

جوشانده

جوشانده برگ آن، با گل توت فرنگی برای درمان دیابت موثر است. برای درمان اسهال بهتر است یک قاشق سوپ خوری زغال اخته را با یک فنجان آب سرد مخلوط نموده و آن را به مدت ۵ دقیقه بجوشانید، پس از ۱۵ دقیقه دم کشیدن آن را صاف کرده و هر روز ۲ تا ۶ فنجان بنوشید. محققی نشان داده است که، جوشانده پوست این میوه در درمان بیماری مالاریا موثر است. جوشانده ۶۰ گرم پوست درخت زغال اخته، در یک لیتر آب، اثر تب‌بر و ضد مالاریا دارد.

جوشانده فوق را باید به تدریج، صبح و ظهر و شب به میزان ۱ یا ۲ استکان با کمی قند میل نمایند. نظریه ای وجود دارد که، این میوه برای درمان شب ادراری بچه ها هم مفید است. بدین منظور ۳۰ گرم برگ آن را در یک لیتر آب بریزید، آن را به قدری بجوشانید تا یک سوم آن بخار شود. پس از صاف نمودن آن را با شکر شیرین کنید و قبل از خواب یک فنجان به کودک بدهید.

شربت

شربت زغال اخته ضد عطش است. خصوصا در تابستان برای جلوگیری از گرمازدگی نوشیدن شربت آن بسیار موثر است.

شربت زغال اخته

مصرف خوراکی

میوه به صورت تازه مصرف می شود. زغال اخته در تهیه لواشک، ترشی و انواع شیرینی جات کاربرد دارد. عصاره زغال اخته نیز مصرف خوراکی دارد. میزان مصرف زغال اخته، باید به صورت روزانه و مقدار آن نصف فنجان در نظر گرفته شود. این مقدار زغال اخته را می توانید به تنهایی یا با میوه های دیگر مصرف کنید. هم چنین می توانید با ماست مخلوط و هنگام صبحانه بخورید.

جوشانده برگ زغال اخته

۳۰ گرم برگ این گیاه را در ۱ لیتر آب بریزید و آن را آن قدر بجوشانید تا یک سوم آن بخار شود و پس از صاف کردن آن را با شکر شیرین کنید و قبل از خواب ۱ فنجان بنوشید.

جوشانده میوه زغال اخته

یک قاشق سوپ خوری میوه این گیاه را با فنجانی آب سرد مخلوط و آن را به مدت ۵ دقیقه بجوشانید و پس از ۱۵ دقیقه دم کشیدن، آن را صاف و روزی ۲ تا ۶ فنجان از آن بنوشید

خواص درمانی و طبیعت زغال اخته

خواص درمانی و طبیعت زغال اخته

طبیعت زغال اخته سرد است. کلیه قسمت های گیاه دارای اثر مقوی و قابض است. پوست آن به طور محسوس، اثر تب بر دارد. میوه رسیده آن، طعم بسیار مطبوع دارد و از آن در تهیه شربت، مربا، کمپوت و غیره استفاده به عمل می آید به علاوه به حالت خام مصرف می شود. میوه رسیده آن را پس از چیدن معمولا خشک می نمایند تا در فصول مختلف بتوان از آن استفاده به عمل آورد.

خواص دارویی این گیاه به طور خلاصه عبارتند از: پوسیدگی دندان، حفظ وزن، بازکننده عروق، بیماری‌های قلب، سرطان های ریه، کولون، تکثیر سلول‌های سرطانی خون.

جلوگیری از گسترش سرطان در بدن، آنتی اکسیدان، دیابت، آب مروارید، آرتروز، سنگ کلیه، ادرار بدبو، تنظیم کلسترول خوب و بد، سرطان پروستات، سرطان پوست و شش، دفع سموم، دفع چربی های مجتمع در بافت های بدن، اسهال خونی، شست شوی زخم‌های جلدی و التیام آن ها، تعمیق خواب، تب بر، ضد مالاریا و درمان شب ادراری. این میوه‌ی خوشمزه کم کالری است و باعث اضافه وزن نمی شود. هم چنین این میوه منبع خوبی برای فیبر است.

مصرف عصاره زغال اخته

زغال اخته از پوسیدگی دندان جلوگیری می کند. زغال اخته مشکل تنگ شدگی عروق را برطرف می کند. مصرف زغال اخته به کاهش بیماری‌های قلبی کمک می کند. مصرف میوه‌ی زغال اخته می تواند سبب بهبود تغییرات بافتی پانکراس در جریان بیماری دیابت شود. زغال اخته آنتی اکسیدان دارد و از بیماری‌هایی چون بیماری قلبی، سرطان، دیابت، تصلب شرایین، آب مروارید، آرتروز و آرتریت جلوگیری می کند.

شربت زغال اخته ضد عطش است. زغال اخته از رشد سرطان های ریه، کولون (قسمتی از روده بزرگ) و تکثیر سلول های سرطان خون بدون تاثیر بر سلول های سالم جلوگیری می کند و قابلیت زیادی در جلوگیری از انتقال سرطان در بدن دارد.

ترکیبات موجود در این گیاه برای جلوگیری از سرطان پروستات، پوست و شش نیز موثر است. برای جلوگیری از سرطان باید زغال اخته را روزانه مصرف کرد. این گیاه به کاهش سطح کلسترول کمک می کند. زغال اخته باعث کاهش کلسترول بد خون (LDL) و حفظ کلسترول خوب خون (HDL) می شود که باعث کاهش خطر بیماری‌های قلبی عروقی می شود.

موثر بودن ترکیبات موجود در زغال اخته در جلوگیری از سرطان پروستات

مصرف عصاره‌ی زغال اخته برای پیشگیری از بروز عفونت در مجاری ادراری مفید است. زغال اخته از آن میوه هایی است که از بروز عفونت جلوگیری می کند. آب این گیاه برای افراد مبتلا به سنگ‌های کلیه و ادرار بد بو موثر است. بیمارانی که سنگ کلیه آن ها مجددا عود می کند، مصرف آب زغال اخته احتمال آن را به ۵۰ درصد کاهش می دهد.

زغال اخته وزن را کاهش می دهد. این گیاه تنظیم کننده‌ی انسولین بدن است و چربی ها را از بین می برد. هم چنین سموم بدن را دفع و چربی بافت ها را از بین می برد. این گیاه از بروز عفونت جلوگیری می کند. جوشانده‌ی زغال اخته در مداوای اسهال معمولی و اسهال خونی اثر دارد. به این صورت که باید یک قاشق سوپ خوری زغال اخته را با فنجانی آب سرد مخلوط و آن را به مدت ۵ دقیقه بجوشانید و پس از ۱۵ دقیقه دم کشیدن، آن را صاف و روزی ۲ تا ۶ فنجان از آن بنوشید.

ابوعلی سینا، دانشمند و پزشک مشهور، آب این گیاه را برای شست و شوی زخم های جلدی و گرد ریشه آن را برای التیام زخم ها به کار می برد. مصرف زغال اخته برای افراد چاق و بیماران دیابتی مشکلی به وجود نمی آورد. زغال اخته تنظیم کننده و عمق دهنده به خواب است.

درمان شب ادراری بچه ها با زغال اخته

پوست زغال اخته تب بر است و در رفع اسهال نیز موثر است. جوشانده ۶۰ گرم پوست درخت این گیاه در ۱ لیتر آب اثر تب‌ بر و ضد مالاریا دارد. جوشانده‌ی فوق را باید به تدریج صبح، ظهر و شب به میزان ۱ یا ۲ استکان با کمی قند شیرین و میل کنید.

زغال اخته برای درمان شب ادراری بچه ها هم مفید است. برای این کار ۳۰ گرم برگ آن را در ۱ لیتر آب بریزید و آن را آنقدر بجوشانید تا یک سوم آن بخار شود و پس از صاف کردن آن را با شکر شیرین کنید و قبل از خواب ۱ فنجان به کودک بدهید. به خاطر داشته باشید که اگر می خواهید هم چنان سلامت و متناسب باقی بمانید، باید بدانید که زغال اخته و سایر غذاهای گیاهی باید به میزان کافی در برنامه غذایی روزانه شما موجود باشد.

زغال اخته در رفع اسهال، ورم روده ها، خونروی های ناگهانی و حتی رفع تب، کمک موثر می کند. در بیماری های مختلف عفونی و تب دار، شیره روان و رقیق شده آن را برای رفع تشنگی به بیمار می دهند.

صور دارویی درخت زغال اخته

صور دارویی درخت زغال اخته

جوشانده ۶۰ در هزار پوست این درختچه که بدان ۶۰ گرم مریم گلی یا رمارن و یا آنژلیک اضافه کرده با قند شیرین نموده باشند، غالبا مصرف می شود. از این جوشانده به مقدار ۳ فنجان یا بیشتر در روز جهت رفع تب استفاده به عمل می آورند. تجارب Dr. H. Leclerc نشان داده است که جوشانده پوست درختچه مذکور در رفع بیماری مالاريا اثر معالج دارد.

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف

با تمام این خواص مفید، مصرف بیش از اندازه زغال اخته باعث تهوع، اسهال، دل به هم خوردگی و سر درد می شود.

سابقه تاریخی زغال اخته

سابقه تاریخی زغال اخته

بعد از قرن هفتم قبل از میلاد یونانی‌ها چوب این گیاه را در ساخت نیزه و کمان استفاده می کردند. گستردگی استفاده از چوب زغال در اسلحه سازی باعث شد اشعار یونانی مربوط به آن سروده شود در قرون چهارم و سوم قبل از میلاد زغال اخته با نیزه مترادف شود.

در ایتالیا، چوب دستی چوپانان، با نام درخت زغال، نامیده می شود. تا سال ها قبل چوب دستی های تهیه شده از درخت زغال به صورت عمده در بازار مکاره شهر اهر معامله می شد.

توصیه های مصرفی زغال اخته

مصرف بیش از اندازه زغال اخته باعث تهوع، اسهال، دل به هم خوردگی و سردرد می‌شود. لازم است بدانید که زغال اخته در رفع عفونت نمی‌تواند، جایگزین آنتی بیوتیک شود، اما استفاده از این میوه و آب آن می تواند اثر داروهای مورد استفاده در این شرایط را تقویت کند.

محل رویش زغال اخته

گیلان، بیشه های نواحی مختلف البرز، آذربایجان: ارسباران، قره داغ نزدیک حسن بگلو، على بلاغ، کاليبار در ۱۰۰۰ متری.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت