تیره کاسنی (Compositae)

کاربر ۵کاربر ۵
1,656 بازدید
تیره کاسنی

تیره کاسنی تیره مهمی از گیاهان گل دار پیوسته گلبرگ و شامل تقریبا ۹۰۰۰ جنس و بیشتر از ۲۰۰۰۰ گونه است که در تمام نقاط کره زمین حتی در مناطق مختلف یک ناحیه یافت می شوند. بیشترین انتشار آن ها در نواحی معتدل و سرد کره زمین است.

بعضی از گروه های تیره کاسنی در قاره خاصی به سر می برند، به نحوی که از یک حد جغرافیایی معین تجاوز نمی کنند. در حالی که برخی دیگر، پراکندگی وسیع در کره زمین دارند. به طور کلی با بررسی هایی که به عمل آمده، چنین معلوم گردیده است که در بین تیره کاسنی، آن دسته که گل های زبانه ای دارند (Liguliflorae)، بیشتر در مناطق معتدل آسیا و اروپا و بقیه در همه نواحی کره زمین مخصوصا مناطق استوایی رویش دارند. با محاسبه ای که به عمل آمده، معلوم شده است که یک هفتم گیاهان قاره اروپا و آمریکای شمالی، به طور تقریب از این گیاهان تشکیل یافته است.

گیاهان تیره کاسنی

در کشور ما نمونه های فراوانی از تیره کاسنی یافت می گردد که در همه نواحی پراکندگی دارند. در بین گیاهان این تیره، انواع دارویی فراوانی بیش از ۱۸۰ نمونه در دنیا وجود دارد. از بین این گیاهان، ۳ گونه آن ها دارای اهمیت دارویی فوق العاده هستند.

گیاهان تیره کاسنی عموما علفی، یک ساله یا پایا و به ندرت به صورت درختچه های کوچک یا درخت های کوچک می باشند. برگ های آن ها دارای شکل و ظاهر بسیار متنوع در گونه های مختلف است به طوری که کلیه حالات ممکنه سازش برگ با محیط زندگی، در آن ها قابل تشخیص می باشد و فقط تنها صفتی که در همه آن ها عمومیت دارد، فقدان زایده زیر برگ یعنی استیپول در آن هاست.

در بین آن ها انواعی با برگ های ساده به وضع متناوب یا متقابل، به ندرت مرکب از برگچه های شانه ای و یا پنجه ای با پهنک (پهنای سطح برگ) منقسم به قطعات مختلف الشكل مشاهده می گردد.

خصوصیات تیره کاسنی

خصوصیات تیره کاسنی

از خصوصیات تیره کاسنی آن است که عموما گل هایی مجتمع به صورت کاپیتول گل آذین دارند و این خود باعث می گردد که در همان نظر اول، پی به تشخیص تیره این گیاهان برده شود. در قاعده کاپیتول های این گیاهان نیز تعدادی براكته با شکل های مختلف، در یک یا چند ردیف دیده می شود که مجموعا انولوکر نام دارند.

علاوه بر براکته های مذکور که براکته خارجی نامیده می شوند، براکته های داخلی نیز در کاپیتول ها به تفاوت وجود دارد که در قاعده گل ها، بر روی نهنج قرار دارند. این گونه براکته ها به علت فشردگی زیاد، به صورت زبانه نازک و ظریف ، تار مانند وغیره درآمده اند. براکته های داخلی ممکن است اصولا در کاپیتول بعضی از گیاهان این تیره دیده نشود.

گل های هر کاپیتول ممکن است لوله ای، زبانه ای یا به هر دو صورت و یا آن که مرکب از دو لب متمایز باشد. تعداد گل های کاپیتول ها نیز ممکن است کم و یا آن که خیلی زیاد باشد، مانند آن که در گل آفتاب گردان، تعداد گل ها به ۱۰۰۰ می رسد در حالی که در برخی Xanthium ها (زردینه ها)، هر کاپیتول دارای بیش از یک گل نیست.

ویژگی گل های گیاهان تیره کاسنی

گل های روی نهنج کاپیتول ها دارای مشخصاتی به این شرح است: کاسه گل آن ها بسیار کوچک و یا اصولا فاقد آن هستند. گلبرگ ها به صورت پیوسته و مرکب از ۵ لوب یا دندانه (گاهی ۳ دندانه) هستند.

اشکال گل های تیره کاسنی به شکل گفته شده در موارد زیر است:

  • در گیاهانی از این تیره کاسنی که دو نوع گل لوله ای و زبانه ای دارند، گل های لوله ای آن ها دارای گلبرگ منظم و منتهی به ۵ دندانه است.
  • در گیاهانی از این تیره که کاپیتول آن ها منحصرا شامل گل های لوله ای است، گلبرگ ها ممکن است لوله ای ولی کم و بیش نامنظم و منتهی به دندانه های نامساوی باشد. حالات حد واسط نیز در آن ها دیده می شود.
  • جام گل ممکن است زبانه ای باشد. در این نوع گل ها، زبانه گل قسمت نسبتا پهنی است که از لوله جام منشا گرفته، حالت زاویه دار با آن پیدا نموده است. گل های زبانه ای ممکن است منتهی به ۵ یا ۳ دندانه باشند. گیاهان دارای کاپیتول مرکب از گل های زبانه ای، Liguliflorae نامیده می شوند.
  • جام گل در کاپیتول بعضی از این گیاهان ممکن است مرکب از ۲ لب (لب بالا شامل ۲ لوب و لب پایین شامل ۳ لوب)، شبیه گیاهان تیره نعناع باشد. این دسته از گیاهان، Labiatiflorae نامیده می شوند.
شمایل گیاهان تیره کاسنی

نافه گل (پرچم) در گیاهان تیره کاسنی از ۵ پرچم با بساک های پیوسته به هم تشکیل می یابد. تیره کاسنی به علت پیوسته بودن بساک پرچم ها، در گذشته تیره Synathereae نامیده می شده است. مادگی آن ها شامل ۲ قسمت است که مجموعا تخمدانی یک خانه، تحتانی و منتهی به یک صفحه مولد نوش، به وجود می آورند.

میوه آن ها، به صورت فندقه و غالبا دارای یک دسته تار به اشکال مختلف در قسمت انتهایی (پاپوس Pappus) و یا فاقد آن است. عده ای از گیاهان تیره کاسنی نیز میوه هایی پوشیده از زواید قلاب مانند و یا زواید پوشیده از تارهای خشن دارند. دانه آن ها دارای جنین راست ولی فاقد آلبومن (بافت غذایی) است. در لبه های دانه آن ها نیز غالبا، اندوخته های روغنی جای دارد.

ویژگی های تشریحی تیره کاسنی

ویژگی های تشریحی تیره کاسنی

گیاهان تیره کاسنی دارای صفات تشریحی غیر یکسان هستند به نحوی که انتخاب یک صفت که لااقل بتواند در دسته بزرگی از آن ها عمومیت داشته باشد کم است. مشخصات تشریحی این گیاهان را می توان به شرح زیر خلاصه نمود:

  • وجود آبکش داخلی در Liguliflorae ها.
  • وجود تارهای غیر ترشحی به اشکال مختلف.
  • وجود تارهای ترشحی که معمولا شامل یک پایه کوتاه و منتهی به چند سلول در قسمت آزاد خود می باشند.
  • وجود مجاری ترشحی شیزوژن و مجاری شیرابه و یا سلول های ترشحی.
  • وجود دسته های فیبر بر روی حلقه ای در خارج آبکش گیاهان علفی.

گیاهان فراوان تیره کاسنی، مصارف مختلف با ارزش های متفاوت دارند. مانند آن که در بین آن ها، انواعی که اثر سمی شدید داشته باشند وجود ندارد. تعداد کمی از آن ها نیز دارای ارزش اقتصادی می باشند.

مصارف مختلف تیره کاسنی

بعضی از آن ها مانند کاهو، سیب زمینی ترشی وغیره، در ردیف سبزیجات و انواع خوراکی ها جای دارند. برخی از این گیاهان به علت داشتن میوه های (دانه) روغن دار به مصارف استخراج روغن می رسند (مانند میوه آفتاب گردان). عده زیادی از این گیاهان نیز مانند کاسنی، باردان (Bardane)، آرتیشو (Artichaut)، بابونه، افسنطین و غیره مصارف درمانی دارند.

انواع گیاه زینتی زیبا از دسته تیره کاسنی نیز به تعداد نسبتا فراوان مانند گل مینا، آهار، کوکب و غیره در بین آن ها دیده می شود. گیاهان تیره کاسنی را به طوری که ذکر شد، با توجه به نوع گل های واقع بر روی نهنج، به چهار تیره فرعی زیر تقسیم می کنند:

دارای گل های لوله ای Tubuliflorae
دارای گل های زبانه ای Liguliflorae
دارای گل های لوله ای و زبانه ای Radieae
دارای گل های مرکب از دو لب Labiatiflorae

امروزه با توجه به این که در بعضی Tubuliforae ها، گل های ردیف خارجی کاپیتول، تغییر شکل حاصل نموده، ظاهری شبیه گل های زبانه ای پیدا می کنند و به علاوه انواع (Labiatiflorae) ها نیز بسیار کم است، از این جهت گیاهان این تیره را به دو دسته بزرگ Tubuliflorae (دارای گل های لوله ای و یا دارای هر دو نوع گل) و Liguliflorae ها تقسیم می نمایند.

دسته های تیره‌ کاسنی

دسته های تیره کاسنی

توبوليفلورها Tubuliflorae

این دسته از گیاهان در تیره کاسنی دارای کاپیتول های مرکب از گل های لوله ای یا لوله ای در وسط و زبانه ای در حاشیه اند. نهنج آن ها غالبا ضخیم و گوشت دار و دارای تارهای نازک یا فاقد آن است. در اغلب آن ها، بساک پرچم ها دارای دو زایده در قسمت پایین است، به طوری که بدان منظره تیرکمانی می دهد. خامه آن ها منتهی به دو شاخه زایا و پوشیده از تارهایی است که در جذب دانه گرده موثر است. گل های لوله ای کناره کاپیتول آن ها گاهی رشد بیشتر حاصل کرده، ظاهر متفاوت پیدا می نماید.

از جنس های مهم این تیره فرعی، Senecio (دارای ۱۵۰۰ گونه)، Helianthus (دارای ۶۰ گونه)، Erigeron (دارای ۲۰۰ گونه)، Achillea ( متجاوز از ۱۰۰ گونه)، Eupatorium ( دارای ۵۰۰ گونه)، Centaurea ( دارای ۷۰۰ گونه)، Artemisia ( دارای ۲۵۰ گونه) و Anthemis ( دارای ۱۳۰ گونه) را نام می بریم.

گیاهان این دسته از تیره کاسنی:

باباآدم

گل گندم

گلرنگ

کنگر فرنگی (آرتیشو)

زنجبیل شامی

گل جعفری

افسنطین

برنجاسف

ترخون

آفتابگردان

بومادران

بابونه رومی

بابونه وحشی

بابونه زرد

بابونه کبیر

بابونه

پای خر

سیب زمینی ترشی

گل همیشه بهار

گل مینا

آرنیکا، سوسن کوهی

لیگولیفلورها Ligulilorae

دسته لیگولیفلورها از تیره کاسنی

این دسته از گیاهان در تیره کاسنی، کاپیتول های مرکب از گل های نر و ماده، زبانه ای با پهنک منتهی به ۵ دندانه دارند. بساک پرچم های آن ها معمولا در ناحيه راس، دارای زایده و در قاعده، مختوم به دو دنباله کوچک است به طوری که مجموعا منظره تیرکمانی پیدا می کند. کلاله آن ها ۲ شاخه و پوشیده از تار است. عموما گلبرگ های زرد رنگ دارند ولی در بین آن ها، گیاهانی با گلهای صورتی یا آبی رنگ و غیره نیز دیده می شود.

از جنس های مهم این تیره فرعی Crepis (دارای ۲۵۰ گونه)، Lactuca ( دارای ۱۰۰ گونه)، Taraxacum (دارای ۱۰۰ گونه)، Hieracium (بیش از ۱۰۰۰ گونه)، Scorzonera (دارای ۱۵۰ گونه) و Sonchus (دارای ۵۰ گونه) را نام می بریم.

لیگولیفلورها از تیره کاسنی ، دارای ویژگی های تشریحی کلی به شرح زیر می باشند:

  • عده ای از این گیاهان علاوه بر دسته های چوب – آبکش معمولی، دارای دسته های چوب – آبکش فرعی و یا منحصرا دسته های آبکش فرعی در حدود خارجی مغز ساقه می باشند.
  • در بعضی از این گیاهان مجاری ترشحى لاتكس، مرکب از سلول هایی با جدار حد فاصل، به وضع منشعب یا مشبک مخصوصا در ناحيه آبکش مشاهده می گردد.
  • تارهای ساده به اشکال مختلف و تارهای ترشحی مرکب از یک پایه منتهی به راس چند سلولی، غالبا در آن ها دیده می شود که معمولا در گودی بشره (بیرونی ترین بخش پوست گیاهان) جای دارند.
ویژگی های تشریحی لیگولیفلورها از تیره کاسنی

ویژگی های تشریحی لیگولیفلورها از تیره کاسنی، به علت شباهت زیادی که با تیره های Campanulaceae و Lobeliaceae دارند، آن ها را به دو تیره اخیر نزدیک نموده است. چون میوه های این گیاهان دارای دسته تاری در انتها و یا فاقد دسته تار هستند، از این جهت در بعضی رده بندی ها، با توجه به این صفت، آن ها را تقسیم بندی می کنند:

  • میوه فاقد دسته تار (Aigrette) در ناحیه راس
  • میوه دارای دسته تار (Aigrette) در ناحیه راس

گیاهان این دسته از تیره کاسنی:

کاسنی

کاهوی وحشی

کاهو

گل قاصد

شنگ

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت