دغدغک(Colutea arborescens)

124
گیاه دغدغک

نام فارسی: دغدغک

نام علمی: .Colutea arborescens L

نام فرانسه: Sé néde pays، Sénébatard، Arbre a vessies، Baguenaudier، Balandier

نام انگلیسی: Bladder-senna، Bastard senna

نام آلمانی: Deutsche sennesblaetter، Balsenstrauch

نام ایتالیایی:S. falsa، Erba vessicaria، Sen dei poveri، Saluno، Scrocchetta ، Falsa sena

عربی: سنا کاذب، سنابری، قلوته (qulutah)

دغدغک از تیره پروانه واران درختچه ای ست به ارتفاع ۱ تا ۴ متر که به حالت وحشی در زمین های آهکی جنگل ها، تپه ها و دامنه های مشرف به دره های نواحی مختلف مرکز و جنوب اروپا مخصوصا منطقه مدیترانه و در آسیا مانند هند و غالب نواحی کوهستانی شمال ایران می روید به علاوه به علت زیبایی خاصی که این درختچه، پس از دارا شدن میوه های متورم پیدا می کند، در نواحی مختلف پرورش می یابد.

برگ های آن مرکب از ۷ تا ۱۳ برگچه و گل های آن درشت، زیبا و به رنگ زرد است. در اواسط اردیبهشت تا اوایل تیر ماه، به تناسب محل رویش گل می دهد. میوه اش متورم، دارای جدار نازک، به طول ۵ تا ۷، به عرض ۳ تا ۴ سانتی متر و محتوی دانه هایی به رنگ قهوه ای، مسطح و شفاف است. در داخل پوسته نازک میوه آن، مخلوطی از گازکربنیک، اکسیژن و ازت جمع می گردد. قسمت مورد استفاده این گیاه، برگچه های آن است.

ترکیبات شیمیایی دغدغک

ترکیبات شیمیایی گیاه دغدغک

قسمت های مختلف این گیاه دارای یک ماده تلخ شبیه سیتیزین (cytisine)، تانن، اسانس و اسیدکلوتئیک (ac. clute ique) است. ماده اخیر که به صورت بلوری های سوزنی شکل خرمایی رنگ به دست آمده، در آب سرد نیز غیر محلول می باشد.

با آن که وجود امودین، در اعضای این گیاه ذکر گردیده، این بررسی های محققین مختلف مانند Pcyrc و Ifuncrbcin ثابت کرد که این ماده در گیاه یافت نمی شود. از این جهت ماده موثری که اثر مسهلی به وجود می آورد هنوز در آن مشخص نگردیده است.

خواص درمانی دغدغک

برگچه های این گیاه که از تیره پروانه واران است ، اثر ملین، مسهل و همچنین مدر دارند. بررسی های مختلف نشان داد که علاوه بر خواص مذکور، اثر تصفیه کننده خون نیز دارا می باشند. دانه اش اثر قی آور دارد و اگر به مقدار زیاد مصرف شود، ایجاد مسمومیت می کند.

با آن که اثر مسهلی برگچه های این گیاه قطعی است و حتی گاهی به طور تقلب به برگچه سنا نیز افزوده می شود، و این به علت طعم تلخ و تهوع آوری که فراورده های آن دارند، چندان مورد توجه مردم قرار نگرفته است. با این حال در مواردی که دسترسی به مواد مسهلی نباشد از برگچه آن استفاده به عمل می آورند.

صور دارویی دغدغک

در مصارف داخلی، مصرف دم کرده ۳۰ تا ۱۰۰ گرم برگچه ها در یک لیتر آب و افزودن گیاهان معطر و بی زیان به منظور از بین بردن طعم ناپسند آن، بین مردم معمول است.

از عصاره این گیاه، حب های ملینی به شرح زیر تهیه می کنند:

۱- حب ملین

عصاره برگچه های گیاهمقدار ۰.۱۰ گرم
گرد شیرین بیانبه مقدار کافی برای یک حب

به مقدار کافی برای یک حب مقدار مصرف این حب ۱ تا ۳ عدد قبل از شام است.

۲- حب ملین

عصاره روان برگ گیاه مذکور۰.۱۰ گرم
عصاره پوست سیاه توسکا( بوردن)۰.۱۰ گرم
گرد بلادون۰.۰۰۵ گرم

مقادیر مذکور برای تهیه یک حب است. مقدار مصرف آن نیز ۱-۲ حب قبل از شام می باشد.

محل رویش دغدغک

شمال غربی ایران، جنگل ارسباران، خراسان (نواحی مرزی)، ارتفاعات البرز، پل زنگوله، دره کرج. در بعضی کتب، وجود این گونه در ایران ذکر نشده است.

.Alhagi pseudoalhagi (M.B.)Desv

گیاهی پرشاخه، دارای ساقه های خار دار و برگ های ساده و کوچک است. در نواحی مختلف ایران مخصوصا مناطق شمالی تا حد حاشیه کویرهای مرکزی می روید. از اختصاصات آن این است که میوه ای بندبند با ظاهر منظم دارد. دارای واریته های متعددی است که بعضی از آن ها در نواحی جنوبی ایران یافت می گردند.

از این گیاه یک ماده قنادی به نام ترنجبین که در واقع نوعی مان به شمار می آید به خارج ترشح می شود که به نام Manne d Alhagi یا Manne de perse موسوم است.

نکته قابل ذکر یکی آن است که اولا این گیاه در همه نواحی ایران، ایجاد ترنجبین نمی کند و ثانيا گیاه اصلی و مولد ترنجبین در کتب مختلف علمی به گونه .Alhagi mannifera Desv، A. maurorum Fisch نسبت داده شده است.

برای به دست آوردن ترنجبین، معمولا ساقه های خشک شده گیاه را که دارای این ماده به صورت قطرات خشک شده است جمع آوری کرده بر روی پارچه ای می گسترانند و تکان می دهند. با این عمل، ترشحات خشک شده گیاه، به صورت قطعات بسیار کوچک، به دست می آید که به همین شکل به بازارها عرضه می شود.

ترنجبين

ترنجبین

سابقا به مقدار زیاد در بازارهای تجارت کشورهای اروپایی عرضه می شده است ولی تدریجا اهمیت خود را از دست داد به طوری که امروز ندرتا ممکن است از آن استفاده به عمل آید ولی در ایران به علت استقبال مردم از این ماده قندی، پیوسته در معرض استفاده قرار دارد.

ترکیبات شیمیایی

ترنجبین طبق تحقیقات عده ای مانند Bridel، Villers و Agaard، دارای مله زیتوزMé le zitose است. ولی بررسی های جدید تر که توسط دانشمندانی نظیر Ebert در سال ۱۹۰۸ و دکتر صادق مقدم (در سال ۱۹۳۰ در پاریس) به عمل آمده نشان داد که ماده قندی ترنجبین به خلاف آنچه که ذکر شد، فقط ساکارز می باشد.

مله زیتوز، تری ساکاریدی است به فرمول C۱۸H۳۲O۱۶ و به وزن ملکولی ۵۰۴.۴۴ که از ۲ ملکول گلوکز و یک ملکول فروکتوز تشکیل یافته است. در انواع مختلف مان (Manne) و در نوعی کاج به نام .Pinus virginianum Mill یافت می شود.

مله زیتوز با ۲ ملکول آب (دی هیدرات آن) به حالت متبلور به دست می آید. آب تبلور آن در گرمای ۱۱۰ درجه از بین می رود و وقتی که به حالت ایندر در آمد (بدون آب تبلور)، در گرمای ۱۵۳-۱۵۴ درجه ذوب می شود. در الكل به مقادیر کم ولی در آب به مقادیر زیاد تر محلول است. با مایه خمیر نان، تخمیر پیدا می کند. محلول فهلینگ را نباید احیا نماید.

خواص درمانی

خواص درمانی ترنجبین

ترنجبین در طبابت های ایران، مصرف فراوان داشته به عنوان ملین به کار می رود ضمنا از آن برای شیرین کردن طعم داروها استفاده به عمل می آید.

محل رویش

غالب نواحی ایران مخصوصا سمنان، دامغان، خراسان: شيروان، بجنورد و بلوچستان. در نواحی جنوبی ایران مانند بلوچستان، به نام های شترخار و خاربز موسوم است.

A. mannifera Desv درکرمانشاه، خوزستان، واطراف اهواز، ۱۴ کیلومتری بندرمعشور، ایستگاه هفت تپه. فارس: ۱۸ کیلومتری شمال شرقی شیراز در ۱۶۰۰ متری. لار: ۲۲ کیلومتری شمال شرقی بندرعباس و میناب، همچنین در جزیره قشم پراکندگی دارد. نام های عربی آن، شوک الجمال و عاقول است.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید