قهوه (Coffea arabica)

کاربر 21کاربر 21
1,019 بازدید
درخت قهوه

نام فارسی: درخت قهوه

نام علمی: .Coffea arabica L

نام فرانسه: Cafier ، café ier

نام انگلیسی: Cofee tree

نام آلمانی: Koffeebaum

نام ایتالیایی: Caffe ،Caffe di Moka ،Albero del caffe ،Caffe arabico

نام عربی: بن (Bunn)

قهوه ، درخت کوچکی از تیره روناس، به ارتفاع ۵ تا ۶ متر (گاهی بیشتر و دارای ساقه ای استوانه ای شکل با شاخه های متقابل است و همیشه سبز به نظر می رسد. از مشخصات آن این است که برگ هایی متقابل، ساده بیضوی، نوک تیز با کناره های موج دار، به رنگ سبز تیره و شفاف (در سطح فوقانی پهنک)، همراه با دو استیپول پایا دارد.

درخت قهوه از تیره روناس

گل های سفید معطر و مجتمع آن، در کناره برگ ها، به وضع فراهم جای داشته هر یک، کاسه و جام منقسم به ۵ تقسیم دارند. پرچم های گل های آن به تعداد ۵، میوه اش شفت مانند و در ابتدا سبز رنگ است ولی تدریجا زرد و قرمز رنگ می شود. در میان بر گوشت دار میوه آن، دو دانه باغشا سخت جای دارد.

درخت قهوه، در حبشه به حالت وحشی وجود دارد. در سودان و غالب نواحی افریقای استوایی نیز بدان برخورد می شود. در عربستان ناحيه يمن و اطراف مکه، پرورش آن صورت گرفته است. پرورش و پراکندگی این گیاه، در منطقه وسیعی از افریقا، مناطق غربی و شرقی آن در نواحی مختلف و مساعد قاره امریکا مانند برزیل، گویان، ونزوئلا، جزایر آنتیل و غیره پیوسته ادامه دارد.

در درجه اول، قهوه عربی است که از همه معروف‌تر است و بالاترین کیفیت را دارد. در درجه دوم، گونه Coffea liberica می باشد که با کیفیت پایین تری از نوع عربی قرار دارد. این نوع قهوه، در شرایط نامساعد، بیشتر می‌تواند خود را منطبق سازد. در درجه سوم Coffea robusta می باشد که از نظر تحمل شرایط نامساعد بسیار مقاوم است ولی، از نظر کیفیت میوه پایین است.

پرورش و پراکندگی گیاه قهوه

واریته های متعدد درخت قهوه ، از روی اندازه دمگل، برگ ها و هم چنین رنگ میوه آن ها، از یک دیگر متمایز می گردند. از بین انواع مهم دیگر Coffea که از نظر تولید قهوه، ارزش زیاد دارند به شرح نمونه های زیر اکتفا می شود:

  • .C. stenophylla Don، برگ هایی به رنگ سبز مایل به قرمز و گل هایی به وضع منفرد یا به تعداد کم در مجاور هم دارد. در گینه به حالت وحشی می روید.
  • .C. liberica Hiern، درختی به ارتفاع ۱۰ متر و دارای برگ های خیلی بزرگ است. به حالت وحشی در نواحی مختلف افریقا، سیرالئون، نیجریه و غیره می روید.
  • .C. robusta L، درختچه ای است که در نواحی مختلف افریقای مرکزی به حالت وحشی می روید.
  • .C. excelsa A. Chev، درختی است که ارتفاع آن به ۱۵ متر می رسد. میوه اش، محتوی دانه های کوچک است و در Oubangui – cheri می روید.
  • .C. canephora Pierre، درختی است که واریته های مختلف دارد و همه آنها در گابن و کنگو می رویند.
  • .C. mauritiana Lamk و C. Humblotiana H. Baill، در نواحی شرقی افریقا و جزایر اقیانوس هند می رویند.
  • .C. congensis Froehn، و واریته آن به نام Var. chaloti Pierre در گابن و کنگو می رویند.
گونه های مختلف قهوه

از بین گیاهان مذکور، گونه های C. canephora ،C. liberica ،C. arabica و بعضی از واریته های آن ها، در مناطق مختلف پرورش می یابند مانند آن که گونه اول از سه گیاه اخیر در جزایر آنتیل، امریکای مرکزی و برزیل و گونه دوم در ماداگاسکار، جزایر رئونيون، موریس ، آنتیل، امریکای مرکزی و نواحی غربی افریقا و گونه سوم در ماداگاسکار، گابن، کنگو و ساحل عاج تكثير می یابند.

تشخیص گونه های مختلف Coffea، براثر پراکندگی وسیعی که در نواحی مختلف دارند، کاری است بسیار مشکل زیرا واریته ها و فرم های مختلفی که از آن ها به حالت طبیعی در محل رشد به وجود می آید، امر تفکیک دقیق گونه های اصلی آن ها را از واریته ها و فرم های حاصله، غالبا دشوار می سازد.

تکثیر گونه های مفید Coffea، به سهولت از طریق دانه و انتقال گیاه جوان به محل اصلی و یا با کاشتن قطعات ریشه دار گیاه صورت می گیرد. مساعد ترین ناحیه برای پرورش آن ها، مناطق دارای گرمای متوسط، بین ۲۰ و ۲۱ درجه است. در نواحی استوایی نیز نتیجه خوب از پرورش آن ها به دست آمده است. در دامنه های کوهستانی اگر آبیاری به موقع به عمل آید، محصول فراوان از آن ها به دست می آید.

میوه قهوه

میوه خشک شده و کامل قهوه Cafe sen cerises نامیده می شود. رنگ آن تیره و دارای یک شکاف طولی مشخص است. بزرگی آن به اندازه یک گیلاس ولی کمی درازتر از آن است. این نوع قهوه به ندرت در بازارهای تجارت ممکن است پیدا شود.

نوع عاری از پولپ میوه، Café en porche موسوم است. در این نوع قهوه از جدار میوه فقط درون بر باقی مانده است یعنی در واقع آن چه که تحت این نام در بازرگانی عرضه می شود. عبارت از دانه های محصور در درون بر میوه است. رنگ آن مایل به زرد، کدر، شکننده و دارای یک شکاف سرتاسری مشخص می باشد.

دانه قهوه از یک غشاء نازک و بسیار ظریف ابریشمی به رنگ سفید شفاف پوشیده است. این غشا به درون شکاف آلبومن نیز نفوذ می یابد. دانه های قهوه اگر دارای این غشا باشد، Café decortique و Café pellicule نامیده می شود. دانه های قهوه عاری از غشا ظریف مذکور Cafe nu موسوم است.

اختصاصات دانه قهوه

دانه قهوه، شکل بیضوی نسبتا مسطح دارد ولی اگر از میوه محتوی یک دانه به دست آمده باشد تقريبا مدور است. در سطح شکمی دانه قهوه نیز یک شکاف شبیه حرف S دراز دیده می شود. دانه قهوه، بر حسب نوع به دست آوردن آن از درون میوه، رنگ مایل به سبز یا مایل به زرد دارد. بوی آن مخصوص و طعمش در ابتدا ملایم است ولی تدریجا گس می شود. بر اثر بو دادن نیز، بوی مطبوع و قوی پیدا می کند. تعداد ۷۰۰ عدد دانه قهوه خشک، گنجایش یک لیتر را اشتغال می کند.

در بازار تجارت، دو نوع قهوه یکی سبز یا Café vert و دیگری قهوه بو داده یا Cafe torrifie وجود دارد. نوع بو داده قهوه، از نظر ترکیب شیمیایی با قهوه سبز متفاوت است.

ترکیبات شیمیایی قهوه

ترکیبات شیمیایی قهوه

قهوه عاری از کاروتن و ویتامین E ولی سرشار از نیکوتینیک اسید است. نوع خرد شده و بو داده آن دارای ۳۰ میلی گرم ریبوفلاوین در هر ۱۰۰ گرم و ۱۰ میلی گرم نیکوتینیک اسید در هر ۱۰۰ گرم است. مقدار نیکوتینیک اسید طی فرایند بو دادن افزایش می یابد، زیرا از شکل ترکیبی آزاد می شود. نوع بو داده تیره رنگ ممکن است حاوی ۳۰ – ۴۰ میلی گرم نیکوتینیک اسید درهر ۱۰۰ گرم باشد. وجود ویتامین دیگری در آن مشخص نشده است.

نوع خرد شده جوشانده قهوه حاوی مقدار کمتری از ویتامین های فوق است. میزان ریبو فلاوین در آن ۰.۱ میلی گرم در ۱۰۰ گرم و نیکوتنیک اسید آن ۰.۷ میلی گرم در ۱۰۰ گرم است. نوع فوری آن (به شکل خشک) منبع سرشاری از نیکو تنیک اسید به میزان ۲۴.۹-۴۱.۵ میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم است. مقدار ریبوفلاوین آن نیز ۰.۱۱ میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم است.

این محصول هم چنین پیریدوکسین (۰.۳ میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم) و پانتوتنیک اسید (۰.۴ میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم) دارد قهوه بدون کافئین (به شکل خشک) دارای مقادیری از ویتامین k مشابه نوع خرد شده است. محتوای ویتامین قهوه فوری بدون کافیین شبیه به قهوه فوری است. ماده معدنی قهوه مقدار کمی سدیم دارد اما سرشار از پتاسیم، کلسیم، منیزیم، فسفر، آهن، مس و گوگرد است. در شکل نوشیدنی آن غلظت همه مواد کاهش می یابند. نوع فوری قهوه از نظر مواد معدنی غنی تر از قهوه خرد شده است، زیرا متراکم است.

محتوی نوع خرد شده بو داده قهوه

محتوای نوع خرد شده بو داده قهوه نیز (به میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم) شامل سدیم ۷۴، پتاسیم ۲۰۲۰، کلسیم ۱۳۰، منیزیم ۲۴۰ فسفر ۱۶۰، آهن ۴.۱، مس ۰.۸۲ گوگرد ۱۱۰ و کلر ۲۴ است.نوع خرد شده جوشانده (به میلی گرم در ۱۰۰ گرم آن) دارای میزان اندکی سدیم، پتاسیم ۶۶ کلسیم ۲، منیزیم ۶۴ ، فسفر ۲، آهن، مس و کلر به میزان اندکی است. نوع فوری (به میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم آن) دارای سدیم ۴۱، پتاسیم ۴۰۰۰، کلسیم ۱۶۰، منیزیم ۳۹۰، فسفر ۳۵۰، آهن ۴.۴، مس ۰.۵، روی ۰.۵ و كلر ۵۰ است.

قهوه سبز، طبق بررسی های دو دانشمند به نام های Balland و Konig دارای ترکیبات شیمیایی به شرح زیر است:

BallandKonig
آب۷.۲۰ تا ۱۳.۵۰ درصد۸ تا ۱۲ درصد
مواد چرب۳.۹۸ تا ۱۱.۶۰ درصد۱۱.۴ تا ۱۴.۲ درصد
قند۳.۹۸ تا ۱۱.۶۰ درصد۵.۸ تا ۷.۸ درصد
سلولز۸.۶۴ تا ۱۶.۵ درصد۱۶.۶ تا ۴۲.۳ درصد
مواد ازته۱.۱۵ تا ۱۵.۵۸ درصد ازت توتال۱ تا ۱.۲ درصد
کافئین۰.۷۰ تا ۲.۰۵ درصد۰.۸۰ تا ۱.۸ درصد
خاکستر۲.۱۰ تا ۲.۷۰ درصد۳.۵ تا ۴ درصد

در فرمولKonig، قند بر حسب قند احیا کننده است. مقدار کافئین در دانه گونه های مختلف Coffea تفاوت دارد مانند آن که در نوع C. robusta متعلق به جاوه و سوماترا، معادل ۲.۹ در صد، در گونه C. liberica متعلق به جاوه، ۱.۶۹ درصد و در گونه C. arabica جاوه، ۱.۴۹ درصد است. طبق محاسبه ای که به عمل آمده، هر فنجان قهوه که از دانه نوع C. arabica تهیه شده باشد تقریبا معادل ۶۰ میلی گرم و اگر از دانه نوع C. robusta تهیه شده باشد در حدود ۱۲۰ میلی گرم کافئین در خود دارد.

میزان مواد روغنی موجود در دانه قهوه

در دانه قهوه سبز، کافئین با اسید کلروژنیک، به صورت ملح مضاعف کافئین و پتاسیم پیوستگی دارد. این ترکیب درهم، طبق بررسی های Waillant (در سال ۱۹۳۷)، نوعی تان نوزيد (Tannoside) تشخیص داده شد که بر اثر تجزیه، اسیدکافئیک (ac. café ique) و اسید کینیک (ac. quinique) از آن نتیجه می گردد.

دانشمند مذکور، به علاوه توانست کلروژنات های کافئین و منیزیم یا کافئین و کلسیم، همراه با مقدار کمی ساپونین (درقهوه برزیل) از آن به دست آورد. قهوه سبز دارای اسانسی معطر با بوی قوی و محلول در آب است. قهوه سبز علاوه بر مواد فوق، دارای تری گونل لين (trigonelline) و هم چنین اسید کوفالیک (ac. coffalique)، اسید سیتریک، پکتین، نوعی فرمان امولسین ، مرکب از سه اکسید از و غیره است.

ماده چرب موجود در قهوه سبز، نوعی روغن ثابت مرکب از اترهای اسید کارنولیک (ac. carnaulique) به مقدار ۱۴.۲۶ درصد، اسید پالمیتیک ۲۳.۶ درصد، اسید استئاریک ۱.۰۵ درصد، اسید اولئیک ۲۰ درصد، اسید کاپریک (ac. caprique) به مقدار ۰.۳۰ درصد و اسید لینولئیک به مقدار ۳۷.۶ درصد است.

دانه قهوه دارای ۱۰-۱۵ درصد ماده روغنی است که پس از استخراج، حالت روان و رنگ زرد روشن دارد بدون آن که بوی مخصوص داشته باشد ولی اگر روغن از دانه های بو داده تهیه شود، دارای رنگ قهوه ای و بوی مخصوص قهوه می گردد.

دانه قهوه

وزن مخصوص روغن در گرمای ۱۵ درجه بین ۰.۹۲۸ و ۰.۹۵۲، اندیس انكسار آن در گرمای ۲۵ درجه بین ۱.۴۶۷۸ و ۱.۴۶۹۱، اندیس صابونی شدن آن بین ۱۶۵- ۱۹۵ واندیس ید آن بین ۷۸ و ۹۳ است ضمنا بو دادن دانه قهوه، تغییرات کم در مشخصات روغن که ذکر شد به وجود می آورد. ماده هیدروکربنه قهوه سبز، شامل ساکارز، همراه با پکتین است، که بر اثر هیدرولیز، گالاكتوز و پتوز می دهد. ترکیبات شیمیایی قهوه سبز، به تناسب نوع و واریته های مختلف گیاه، تفاوت محسوس نسبت به یک دیگر نشان می دهند.

قهوه بو داده، قهوه سبز قابلیت مصرف از نظر تغذیه ندارد و چون پس از بو دادن، عطر قوی و مطبوع پیدا می کند از این جهت آن را پس از بو دادن، به صورت نیم کوب و یا گرد در آورده، مصرف می کنند. بو دادن دانه قهوه باید به صورتی باشد که حتی به قسمت و سطای آن نیز اثر کند بدون آن که سطح خارجی دانه بسوزد. دانه قهوه اگر به خوبی بو داده شود، رنگ قرمز قهوه ای یا قهوه ای وظاهر درخشان به وضع یک نواخت حتی پس از شکسته شدن، پیدا می کند. این عمل در دستگاه های مختلف و تحت اثر گرمای ۲۴۰ درجه صورت می گیرد.

با آزمایش هایی که در مورد بو دادن قهوه به عمل آمد، این نتیجه حاصل گردید که بوی مخصوص قهوه، در گرمای حدود ۱۸۵ درجه، با پیدایش مواد جدید در آن، ظاهر می شود. در درجات کم تر از ۱۸۵، بوی مذکور ظاهر نمی شود و اگر درجه گرما نیز از ۲۴۰ تجاوز کند، طعم آن ناپسند می گردد. وقتی درجه گرما از ۱۸۵ تجاوز می کند از دانه قهوه، گازهای فراوان خارج می گردد و ضمنا حجم کلی دانه نیز افزایش می یابد.

بو دادن دانه قهوه

بر اثر بو دادن دانه قهوه، با آن که تغییراتی منجر به از بین رفتن مقداری از کافئین در آن به وجود می آید اما چون ترکیب درهم و کافئین دار دانه، تحت اثر این عمل، مقداری کافئین به حالت دیگر آزاد می کند، در مقدار کلی کافئین، تغییرات محسوس رخ نمی دهد. در عوض مقدار مواد قندی دانه قهوه، کاهش کلی پیدا می کند و به ۱.۱ درصد می رسد.

بر اثر بو دادن، ماده ای به نام کافئون (Cafeone) در دانه قهوه به وجود می آید که نوعی روغن فرار، سنگین، قهوه ای رنگ و بسیار معطر است به طوری که مقدار بسیار جزئی از این ماده، کافی است که چندین لیتر آب را معطر سازد.

کافئون، ترکیب درهمی از ترکیبات مختلف فرار است که در بین آن ها، موادی نظیر دی استیل، متیل استیل کاربینول (me thylact tylcarbinol)، فوران (furane)، فورفورول (furfurol)، الكل فورفوریلیک، الدئیداستیک، پیریدین و هم چنین ئیدروژن سولفوره مشخص گردیده است.

نگهداری دانه قهوه بو داده

دانه قهوه بو داده باید در ظرف شیشه ای یا آهنی در بسته و مملو از آن نگه داری شود، در غیر این صورت تدریج بر اثر مرور زمان و مجاورت با هوا، جذب رطوبت کرده ، مقداری از آن اکسیده می شود و بوی خود را بر اثر تغییراتی که در ترکیبات فرار و تند شدن مواد چرب آن پیش می آید، از دست می دهد.

قهوه دکافئینه (Café decaféine)، نوعی قهوه است که قسمت زیادی از کافئین آن گرفته شده است. این نوع قهوه که برای مصرف مبتلایان به ناراحتی های قلبی و عصبی مناسب می باشد باید طوری تهیه گردد که اولا مقدار زیادی از کافئین دانه گرفته شود و ثانیا به مواد مفید دانه صدمه وارد نیاید.

و قهوه دكافئينه، به تناسب کشورهای تولید کننده، دارای مقدار متفاوتی از کافئین است. ولی مقدار آن در هر حال طبق فرمانی که در سال ۱۹۳۲ در این مورد به تجار قهوه صادر گردید، نباید از نیم گرم در هر کیلو گرم تجاوز کند.

کافئین، در حلال های کلردار مانند دیکلرواتیلن (dichloroe thylene)، تری کلرواتیلن و کلرور دومتيلن به خوبی حل می شود و از این جهت است که از سه ماده کلردار مذکور معمولا جهت دکافئینه کردن قهوه استفاده به عمل می آورند.

آلكالوئيد کافئین از دیگر ترکیبات موجود در قهوه

از نظر ترکیبات شیمیایی در دانه‌های قهوه وجود آلكالوئيد کافئین گزارش شده است. در برگ‌ها و در میوه علاوه بر کافئین، آلكالوئیدهای آدنین، کزانتین، هایپو کزانتین و همچنین ماده گوانین نیز وجود دارد. کافئین یک آلکالوئید متبلور و تلخ است. در دانه های آن وجود آلكالوئيد تریگونلین و مواد کولین و نیاسین نیز به مقدار کم گزارش شده است. مقدار آلكالوئيد کافئین در دانه های قهوه در حدود ۱-۲.۱ درصد می‌باشد. در قهوه سبز یا خام در حدود ۱۰ درصد روغن و مواد چرب و موم وجود دارد.

بوی مطبوع عطر قهوه مربوط به وجود مرکاپتان است که در نوع بوداده وجود دارد. سرانجام در این گیاه مواد دیگری از قبیل قند و اسید کوفالیک، سیتریک اسید وجود دارد و پس از بو دادن قهوه مقدار قند آن کاهش پیدا   می‌کند و از ۸ – ۷ درصد به ۱ درصد می رسد.

عمل فیزیولوژیکی و سمیت قهوه

عمل فیزیولوژیکی و سمیت قهوه

قهوه بر روی دستگاه اعصاب مرکزی و سطحی، مانند یک ماده نیرو دهنده اثر می کند و چنین معتقدند که با مصرف آن، ضمن فراهم شدن نوعی نشاط باطنی، باریک بینی، و سرعت انتقال در درک مسائل مختلف پیش می آید. از معایب قهوه آن است که غالبا ایجاد بی خوابی می کند ولی اگر عادت به مصرف مقدار متعادل آن پیدا شود، در بسیاری از اشخاص موجب بی خوابی نیز نمی گردد.

قهوه بر روی جریان گردش خون تاثير نموده، ضربان نبض و انرژی انقباضات ماهیچه دل را به طور محسوس افزایش می دهد ضمنا ترشح و دفع ادرار را زیاد می کند. بررسی دانشمندانی مانند Tiffeneau و Busquet نشان داد که تاثیر قهوه بر روی مرکز عصبی مغز، کلیه، قلب و غیره، به علت وجود کافئین در آن است یعنی در واقع ترکیبات دیگر قهوه، هیچ گونه اثر در اعضای مذکور ندارند و یا آن که اثر آن ها ثانوی است.

کافئیسم (Cafeisme)

کافئیسم (Cafeisme) - به علت مصرف زیاده از حد قهوه

مصرف زیاده از حد و بی رویه قهوه، عوارضی مخصوصا در اشخاص عصبی به وجود می آورد مانند آن که موجبات بی خوابی، تپش قلب، درد معده، سوءهاضمه، بی اشتهایی، احساس صداهایی در گوش، سرگیجه، مشاهده اشباحی در مقابل چشم، کابوس، لرزش، زیاد شدن عمل رفلکس ها، کم شدن تمایلات جنسی و ضعف عمومی را فراهم می کند. با قطع شدن مصرف قهوه، عوارض مذكور معمولا از بین می رود ولی در این مورد باید حساسیت اشخاص در مقابل مصرف قهوه نیز به حساب آورده شود.

برگ قهوه، دارای مقدار زیادی کافئین در حدود ۱.۲۶ درصد است و دم کرده آن به صورت چای در جاوه و سوماترا مصرف می شود. برای این کار، برگ قهوه را به قطعاتی تقسیم کرده، تحت اثر گرما قرار می دهند تا رنگ قهوه ای حاصل کند سپس آن را به حالت گرد درآورده به صورت دم کرده مصرف می کنند. دم کرده برگ قهوه را حتی از قهوه با ارزش تر می دانند.

كافئين Caffeine) Café ine، تئين the ine، گوارانین guaranine، متیل تئوبرومین methyltheobromine)، الكالوئیدی است به فرمول C۸H۱۰N۴O۲ و به وزن ملکولی ۱۹۴.۱۹ که در برگ چای، دانه قهوه، برگ Mate، خمیر دانه گوارانا (Guarana) و دانه Cola به شرح زیر یافت می شود:

١- دانه انواع مختلف قهوه مانند.Coffea arabica Lاز تیره Rubiaceae
۲- برگ.Camelia Thea Linkاز تیره Ternstroemiaceae
٣- خمیر دانه گوارانا.Paulinia cupana H.B.Kاز تیره Sapindaceae
۴- برگ Mate.Ilex paraguensis St. Hilاز تیره Aquifoliaceae
۵- دانه انواع Cola مانند.Cola nitida (Vent.) A. Chevاز تیره Sterculiaceae

کافئین در سال ۱۸۱۹ توسط Runge کشف گردیده در سال ۱۸۲۱ توسط Robiquet ,Pellier و در سال های بعد توسط محققین مختلف مورد بررسی های فراوان قرار گرفت. تهیه آن به حالت متبلور، روش استخراج و هم چنین سنتز آن توسط Strecker در سال ۱۸۶۱ و بعدا توسط Fischer عملی گردید.

میزان کافئین موجود در برگ و دانه قهوه

کافئین به صورت بلوری های منشوری شکل ۶ گوش از طریق تصعيد (Sublimation) به دست می آید. به صورت گرد سفید رنگ یا بلوری هایی با ظاهر ظریف ابریشم مانند و به رنگ سفید نیز متبلور می شود. طعم تلخ دارد. درکلروفرم، آب جوش، محلول های غليظ بنزوات ها و سالیسیلات های قلیایی حل می شود. در آب و اتر به مقدار کم محلول است. درگرمای ۲۳۸ درجه ذوب می شود.

کافئین هیدراته (با یک ملکول آب تبلور)، به وزن ملکولی ۲۱۲.۲۰ است و به صورت بلوری های سفید سوزنی شکل مجتمع و یا گرد، به دست می آید. طعم تلخ دارد. در مجاورت هوا تدریجا آب تبلور خود را از دست می دهد. در گرمای ۱۰۰ درجه کاملا انیدر می شود. ملح كلریدرات آن با ۲ ملکول آب نیز به حالت متبلور به دست می آید. در آب و الكل حل می شود و تجزیه می گردد.

کافئین موجود در قهوه

ملح استات آن به صورت گرانوال یا گرد و دارای بوی اسید استیک است. واکنش اسیدی دارد و اگر در مجاورت هوا قرار گیرد، اسید استیک خود را از دست می دهد. در آب و الكل حل می شود و به صورت کافئین و اسید استیک هیدرولیز می گردد. کافئین دارای املاح مختلف دیگری است که مهم ترین آن ها، سیترات، والرينات ، برومیدرات و سالیسیلات کافئین می باشد.

اسید کافئیک (Acide café ique)، به فرمول C۹H۸O۴ و به وزن ملکولی ۱۸۰.۱۵ است از دانه قهوه سبز و قهوه بوداده استخراج شده سنتز آن توسط Hayduck صورت گرفته است. اسید کافئیک، به صورت ورقه های نازک به رنگ مایل به زرد متبلور می شود. فاقد بو ولی دارای طعم تند است. در گرمای ۲۱۳ درجه ذوب می شود. به مقدار زیاد در الكل و آب جوش محلول است و اگر به محلول های آن، چند قطره پر کلرور آهن اضافه شود، رنگ سبز چمنی حاصل می کنند. ولی سود محرق آن ها را، به رنگ بنفش در می آورد.

اسید کلروژنیک (Acide chloroge nique) به فرمول C۱۶H۱۸O۹ و به وزن ملکولی ۳۵۴.۳۰ است. عامل مهم متابولیسم گیاهی به حساب می آید. استخراج آن از دانه قهوه سبز توسط Freudenberg صورت گرفته است. اسید کلروژنیک و ایزومرهای آن مانند اسید ایزوکلروژنیک و اسید نئوکلروژنیک ، در میوه، برگ و بافت های مختلف گیاهان دو لپه یافت می شوند. به طریقه سنتز نیز موفق به تهیه آن ها شده اند.

اسید کلروژنیک موجود در قهوه

اسید کلروژنیک با نیم ملکول آب تبلور، به صورت ذرات سوزنی شکل متبلور می شود. در گرمای ۱۱۰ درجه به حالت انیدر در می آید. نقطه ذوب آن، در گرمای ۲۰۸ درجه است. در آب ۱۵ درجه به مقدار ۴ درصد ولی در آب خیلی گرم به مقادیر بیشتر حل می شود. محلول های قلیایی آن رنگ نارنجی پیدا می کنند. اسید کلروژنیک، به مقادیر زیاد در الکل و استن محلول است و اگر با اسید کلریدریک رقیق حرارت داده شود، اسید کافئیک تولید می نماید.

از دانه قهوه سبز، نوعی دی ترپنوئید (diterpenoid) به نام کافس ترول به دست آمده است. کافس ترول Cafestrol) Cafesterol)، ماده ای به فرمول C۲۰H۲۸O۳ و به وزن ملکولی ۳۱۶.۴۲ است. استخراج آن از دانه سبز قهوه، توسط Neisser , Slotta و محققین دیگر و فرمول گسترده اش به وسیله C. Djerassi و همکارانش انجام گرفته است.

کافس ترول، به حالت متبلور در هگزان (Hexane) به دست می آید و در گرمای بین ۱۵۸ تا ۱۶۰ درجه نیز ذوب می شود. استات آن به فرمول C۲۰H۳۰O۴ است و به صورت بلوری های سوزنی شکل در اتر دو پترول (پترول اتر)، به دست می آید. در گرمای ۱۶۷ تا ۱۶۸ درجه نیز ذوب می شود. تتراهیدروکافس ترول (tetrahydrocafesterol)، به فرمول C۲۰H۳۲O۳ است و در متانول رقیق به حالت متبلور به دست می آید. در گرمای ۱۵۴.۵ تا ۱۵۷ درجه ذوب می شود. برای آن مصارف درمانی ذکر نشده است.

خواص درمانی قهوه

خواص درمانی قهوه

از نظر طب قدیم ایران گیاه قهوه سرد و خشک است و چون جز دسته آلكالوئيدها می‌باشد، بنابراین باید در مصرف آن احتیاط کرده و آن را تنها به عنوان دارو مصرف کرد. کسانی که به آن معتاد هستند باید سعی در ترک آن داشته باشند. قهوه محرک است و هضم را آسان می‌کند.

قهوه ، تب‌بر است، به بدن نیروی کاذب می‌دهد، سردرد را برطرف می‌کند، مسمومیت‌های ناشی از مصرف الکل زیاد را درمان می‌کند، ادرار آور است، دردهای عصبی را درمان می‌کند، ضد عفونی کننده است و ضدافسردگی است. قهوه‌ای که به مصرف نوشیدن می‌رسد، قهوه بو داده است. زیرا، نوع سبز آن را نمی توان مصرف کرد.

قهوه سبز کم تر به مصارف درمانی می رسد فقط از خیسانده آن، گاهی برای رفع رماتیسم و از گرد آن به صورت کاشه، به عنوان تب بر استفاده به عمل می آید.

از قهوه بو داده به عنوان نیرو دهنده جهت رفع ضعف قوا، در طی دوران بیماری حصبه و در برخی بیماری های ریوی مانند ذات الریه و هم چنین در رفع سر دردهایی که پس از مصرف غذا، گامی حاصل می شود استفاده می گردد.

رفع مسمومیت های ناشی از مصرف الکل با قهوه

از قهره در رفع مسمومیت های ناشی از مصرف الکل، مخصوصا در مسمومیت های تریاک استفاده به عمل می آید. دم کرده گرم آن، طعم ناپسند بعضی از فراورده های دارویی مانند سولفات منیزی و املاح کینین را مخفی می سازد. گرده قهوه، اثر قابض و ضد عفونی کننده دارد و از آن، جهت رفع بوی ناپسند بعضی از ترکیبات و فراورده های دارویی و هم چنین مخفی ساختن بوی یدوفرم و غیره می توان استفاده کرد.

کافئین، اثر مقوی قلب و مدر دارد و در ضعف قلب ناشی از بیماری های عفونی نظیر ذات الریه و تب حصبه و هم چنین در سنکوپ ها، آب آوردن انساج و خیزهای سطحی بدن، اثر مفید ظاهر می کند. به علاوه کافئین دارای اثر نیرو دهنده سیستم عصبی و ماهیچه ای است و از آن در رفع بعضی دردهای عصبی و هم چنین ضعف اعصاب استفاده می گردد.

صور دارویی قهوه

صور دارویی قهوه

قهوه سبز به صورت خیسانده ۲۰ گرم در ۱۵۰گرم آب سرد و صاف کردن آن پس از ۱۲ ساعت و پاگرد آن به صورت کاشه های محتوی ۰.۲۵ گرم مصرف می شود. قهوه بو داده به صورت دم کرده، شربت و تنقیه به کار می رود.

کافئین، در مصارف داخلی به مقدار ۰.۵۰ تا ۱.۵ گرم در ۲۴ ساعت به صورت کاشه، حب، شربت یا محلول، به دفعات ۰.۱۰ تا ۰.۲۵ گرم در اشخاص بالغ مصرف می شود. در مواقع ضعف مفرط و کلاپسوس، تزریقات زیر جلدی محلولات کافئین به مقدار ۰.۲۵ تا ۰.۵۰ گرم در یک دفعه و ۱.۵ گرم در ۲۴ ساعت به کار می رود.

برای اطفال ۰.۰۵ گرم آن بر حسب هر یک از سنین عمر در ۲۴ ساعت می تواند به کار رود مشروط بر آن که مقدار مذکور در ۲ یا ۳ دفعه مصرف گردد. برای کودکان کم تر از ۱۵ ماه نباید تجویز شود. باید توجه داشت که املاح کافئین مانند برومیدرات، يدور، سیترات، والرينات و غیره که گاهی مورد مصرف قرار می گیرند، عموما ترکیبات بی ثباتی هستند که هیچ گونه مزیت قابل توجهی بر کافئین ندارند.

نسخه برای رفع میگرن و دردهای عصبی

۱- اسید سیتریک۰.۱۰ گرم
کافئین۰.۰۵ گرم
آنتی پیرین۰.۵۰ گرم

مقادیر مذکور برای تهیه یک کاشه است و مصرف آن به تعداد ۱ تا ۲ کاشه، به فاصله نیم ساعت از یک دیگر در روز می باشد.

۲- آنتی پیرین۰.۵۰ گرم
سیترات كافئين۰.۱۰ گرم
سولفات اسپارتئين۰.۰۲ گرم

برای یک کاشه و به تعداد ۲ تا ۴ کاشه در روز.

نسخه های دارویی با قهوه

نسخه برای ضعف و بی حالی قلب

٣- کافئین۱ گرم
بنزوات سدیم۱ گرم
شربت تلو۴۰ گرم
آب۹۰ گرم

برای مصرف در طول روز در موارد ضعف و بی حالی قلب.

نسخه برای رفع سیاه سرفه

۴- والرینات کافئین۱.۵ گرم
شربت قهوه۲۵۰ گرم

از این شربت به کودکان شیرخوار، ۳ قاشق قهوه خوری، به کودکان ۲ تا ۳ ساله، ۳ قاشق دسرخوری و به اطفال ۵ تا ۱۰ ساله، ۳ قاشق سوپ خوری باید داده شود.

هیچ یک از گیاهان مولد قهوه در ایران نمی رویند.

نحوه مصرف قهوه

نحوه مصرف قهوه

قهوه را به صورت دم کرده یا فوری استفاده می کنند. اما آن چه که که مهم است بدانید، مقدار کافینین موجود در آن است. کافئین موجود در یک فنجان قهوه، برابر ۱۵۰ سی سی است. قهوه‌ای که با آب جوش قطره‌ای تهیه شود، دارای ۶۰ تا ۱۸۰ میلی گرم کافئین و به طور میانگین ۲۰ میلی گرم، کافئین است.

قهوه ‌ترک دارای ۴۰ تا ۱۷۰ میلی‌گرم کافئین و به طور میانگین ۱۰۰ میلی‌گرم کافئین است. نسکافه فرانسوی (قهوه آماده) دارای ۳۰ تا ۱۲۰ میلی‌گرم کافئین و به طور میانگین ۷۵ میلی گرم کافئین است. نسکافه فرانسوی بدون کافئین دارای ۱ تا ۵ میلی گرم کافئین و به طور میانگین ۳ میلی گرم کافئین است. کافئین را نمی توان به صورت صد در صد از قهوه خارج نمود. از این رو، حتی قهوه‌ های بدون کافئین نیز، مقدار اندکی از این ماده را دارند.

توصیه های مصرفی قهوه

قهوه فشار خون را بالا می برد

لازم است بدانید: قهوه فشار خون را بالا می‌برد. افرادی که، فشار خونشان بالاست باید از نوشیدن آن خودداری کنند. این گیاه باعث تحریک و ضعیف شدن قلب می‌شود. کلسترول خون را افزایش می‌دهد. زنان باردار به هیچ وجه نباید مصرف کنند زیرا باعث عوارض خطرناک برای جنین می‌شود. خوردن آن در خانم ها ممکن است باعث ایجاد کیست در سینه شود. قهوه ایجاد سردرد می کند. لرزش و رعشه می‌آورد. سوء هاضمه می‌آورد.

در برخی مصرف زیاد قهوه، تولید اسهال می‌کند. باعث تضعیف قوای جنسی می‌شود. کافئین برای نوزادان دو عارضه ایجاد می کند:

  1. از طریق شیر مادر وارد دستگاه گوارش کودک می شود و او را در وضعیت استفراغ قرار می‌دهد.
  2. مدت زیادی در بدن نوزاد می‌ماند تا متابولیزه شود، زیرا کبد نوزاد به اندازه کافی آنزیم ندارد. در صورتی که، مادر دو فنجان قهوه تند بنوشد، سپس به نوزاد خود شیر بدهد چون بخشی از کافئین، همراه شیر مادر وارد بدن نوزاد می‌شود، امکان دارد عوارض زیر در نوزاد پدید آید:
  • ناآرامی
  • لرزش دست ها، پاها و لبها
  • سفت یا شل شدن عضلات و ماهیچه‌های بدن
  • بی خوابی
  • جيغ زدن
  • حساسیت نشان دادن به صدا به گونه ای که با کم ترین صدا کودک از خواب می پرد.
پرهیز از مصرف قهوه در مادرانی که فرزند خود را شیر می دهند

از این رو به مادرانی که فرزند خود را شیر می‌دهند توصیه می‌شود که از مصرف قهوه یا مواد کافئین دار پرهیز کنند. کسانی که گرفتار افسردگی هستند نباید بیش از یک گرم کافئین در روز مصرف کنند، زیرا سبب شدت یافتن افسردگی آن ها می‌شود. کافئین باعث می‌شود که مقدار قابل ملاحظه ای از سدیم و پتاسیم بدن، از طریق کلیه‌ها دفع شود. قهوه، قند خون را افزایش می‌دهد.

از این رو به کسانی که مبتلا به بیماری دیابت هستند توصیه می‌شود از مصرف مواد کافئین‌دار، اجتناب ورزند. کافئین، جذب آهن را در روده ها کم می‌کند. لذا، با توجه به نیاز ضروری بدن به آهن، که کار خون سازی را بر عهده دارد، توصیه می‌شود که از مصرف کافئین همراه با غذا و تا یک ساعت پس از آن، به طور جدی پرهیز شود.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت