درخت نارنج (Citrus bigaradia)

کاربر ۱۸کاربر ۱۸
2,871 بازدید
درخت نارنج

نام فارسی: درخت نارنج

نام علمی: Citrus bigaradia، Citrus aurantium

نام فرانسه: Oranger – bigarade, Citronnier vulgaire

نام انگلیسی: Sour – orange، Bitter orange

نام آلمانی: Bitter orangenbaum

نام ایتالیایی: Arancio amaro, Arancio argo

نام عربی: نفاش (Naffash)، کباد (Kabbad)، نارنج

درختی است از تیره نارنج به ارتفاع متوسط ۴ تا ۵ متر که منشا اولیه آن، نواحی شمالی هندوستان تشخیص داده شده است ولی امروزه مصارف فراوانی که میوه، برگ و گل آن در پزشکی و یا از نظر تغذیه پیدا نموده، پرورش درخت نارنج در غالب نواحی معتدل و مساعد معمول گردیده است.

از مشخصات درخت نارنج این است که برگ هایی با دمبرگ بال دار کاملا مشخص و گل هایی با کاسه مرکب از ۵ تقسیم و جام شامل ۵ گلبرگ معطر، ضخیم، آب دار و زودافت دارد. گل های این درخت یکی از معطرین گل های مرکبات است. به نظر می رسد که درخت نارنج از پیوند بین دو گونه از مرکبات؛ یعنی دارابی و نارنگی به دست آمده است. درون جام گل آن، ۲۰ پرچم کوتاه و در وسط آن ها، مادگی مرکب از تخمدانی ۸ تا ۱۰ خانه مشاهده می گردد که پس از رسیدن، به میوه ای به صورت سته، آب دار و ترش مزه تبدیل می شود.

درخت نارنج از تیره نارنج

قسمت مورد استفاده درخت نارنج ، برگ، گل، میوه و پوست خارجی آن است. در برش عرضی جدار میوه نارنج، حفره های ترشحی متعددی در پارانشیم زیر بشره دیده می شود که در آن ها اسانس ذخیره می گردد. در سلول های پارانشیمی اطراف حفرات مذکور نیز، بلورهای اکسالات کلسیم مشاهده می شود.

برگ درخت نارنج ، بوی مطبوع، معطر و طعمی تلخ دارد و اگر بین انگشتان فشره شود، بوی آن قوی تر می گردد. طول برگ نارنج، ۴ تا ۹ سانتی متر و عرضش ۲ تا ۵ سانتی متر است. در برش عرضی برگ پارانشیم نرده ای مرکب از ۲ ردیف سلول دیده می شود ضمنا حفره های ترشحی متعدد نیز در پارانشیم و اطراف دسته های آوندی مشاهده می گردد.

میوه آن نارنجی رنگ، گرد و پوست آن تقریبا ناهموار و کلفت است. در بعضی مناطق به دلیل شرایط آب و هوایی مناسب در سراسر سال میوه تولید می کند. درخت نارنج نسبت به سرما و در مقابل برخی آفت‌ها مقاوم است؛ لذا به عنوان پایه برای پیوند دیگر مرکبات استفاده می شود به همین دلیل آن را مادر مركبات می نامند.

قسمت های مورد استفاده درخت نارنج

درخت نارنج انواع و نمونه های مختلفی دارد که از نظر ارتفاع، میزان عطر شکوفه ها و شکل میوه تا حدودی با هم متفاوت هستند. این گیاه بومی مناطق استوایی آسیا از جمله هند و چین است و در مناطق گرم و نیم گرم به خوبی رشد می کند. در اسپانیا، جنوب آمریکا، کالیفرنیا، برزیل، ایتالیا، اسرائیل و هم چنین در نقاطی از ایران از جمله استان های گیلان مازندران و فارس رویش دارد و امروزه به طور وسیع در دیگر مناطق مثل مدیترانه کشت می شود.

باغ دلگشای در شیراز و در جوار آرامگاه سعدی یکی از مهم ترین مراکز دیدنی بهارنارنج است. غنچه های بهارنارنج در این باغ معمولا از اواخر اسفند ماه گشوده می‌شوند و تا اواسط اردیبهشت باغ مملو از بهارنارنج است. در مازندران، بانوان مازندرانی با پهن کردن پارچه در زیر درخت نارنج اقدام به جمع آوری پوست نارنج برای خلال کردن این شکوفه های معطر برای تهیه مربا، عرق بهارنارنج، دم کرده بهارنارنج و… می کنند. قسمت های مورد استفاده درخت نارنج گل، برگ، میوه و آب نارنج است که همگی دارای خواص دارویی هستند.

ترکیبات شیمیایی درخت نارنج

ترکیبات شیمیایی درخت نارنج

اسانس بهارنارنج محتوی لینالول، لینالیل استات، لیمونن، پینن، ترولیدل، ژرانیول، نرول، متیل آنترانیلات، ایندول، سیترال، فارنه سول، و جاسمون است. بهارنارنج منبع بسیار خوبی از مواد مغذی و مواد معدنی ضروری است که برای بدن بسیار مفید هستند. این مواد معدنی شامل منیزیم، منگنز، بور، کلسیم، روی، سلنیوم، سدیم، مس و پتاسیم هستند. ترکیبات فعالی نیز در بهارنارنج وجود دارد از جمله: روغن فرار، فلانوئیدها و فورانو کومارین. همچنین دارای ویتامین D و B, C است.

برگ نارنج دارای اسانس، یک ماده نسبتا تلخ، استاکیدرین (stachydrine)، تانن، هسپریدین (hespéridine) و غیره است. استاکیدرین [متیل هیگرات بتائین (hygric acid methylbetaine) ،methylhygrat betaine]، ماده ای است به فرمول C۷H۱۳NO۲ و به وزن ملکولی ۱۴۳.۱۸ که در اعضای گیاهان فراوانی متعلق به تیره های مختلف مانند زیر یافت می گردد:

  1. Citrus bigaradia Duh از تیره Rutaceae
  2. Stachys tuberifera از تیره Labiatae
  3. گونه های مختلفی از Nepeta , Marrubium و Origanum که همه آن ها در تیره Labiatae جای دارند و هم چنین بعضی از Chrysanthemumها از تیره Compositae.
استخراج استاکیدرین

استخراج استاکیدرین از گیاهانی مانند درخت نارنج ، نخستین بار توسط Planta و schulz و بعدا توسط Johns و غیره صورت گرفت. سنتز آن توسط Widmer , Karrer و دیگران انجام شد. استاکیدرین با یک مولکول آب تبلور، به صورت بلوریهای سوزنی شکل و بی رنگ به – دست می آید. در مجاورت هوا تدریجا از حالت تبلور خارج می شود. طعم کمی تلخ شیرین دارد. در آب، الكل و اسیدهای رقیق حل می شود ولی در اتر و کلروفرم غیر محلول است.

استاکیدرین در حالت انیدر در گرمای ۲۳۵ درجه ذوب می شود و در گرمای نقطه ذوب، به حالت ایزومر یعنی به صورت متیل هیگرات در می آید. ملح کلریدرات آن به صورت بلوری های درشت در الكل مطلق متبلور می شود. در گرمای ۲۳۵ درجه تجزیه می گردد. در آب به مقادیر زیاد حل می شود. املاح دیگری مانند کلریدرات، پیكرات، اکسالات اسید و غیره نیز از آن وجود دارد.

نحوه کاشت و تکثیر درخت نارنج

نحوه کاشت و تکثیر درخت نارنج

درخت نارنج به دو صورت تکثیر می شود: ۱- از طریق بذر ۲- از طریق پیوند

۱- تکثیر درخت نارنج از طریق بذر

بذر یا هسته های نارنج باید تازه باشد؛ یعنی این که پوسته روی آن چروکیده و خشک نشده باشد. هم چنین بهتر است که پوسته سخت بذر به آرامی برداشته شود. هسته یا بذر مرکبات دارای قدرت تولید چند گیاه از یک بذر را دارد. به این شکل که با کاشت یک بذر می توانیم چند گیاه مستقل تولید کنیم.

خاک مورد استفاده علاوه بر این که باید توان حفظ رطوبت را داشته باشد بلکه باید بتواند آب را به خوبی عبور دهد؛ لذا مخلوط ماسه، خاکبرگ، کوکوپیت و پرلایت، خاک مناسبی برای کاشتن بذر است.

بذرها باید در عمق ۰.۵ تا ۱ سانتی متری خاک کاشته شوند و اگر دمای خاک بیش از ۱۳ درجه باشد، جوانه زنی بهتر و سریع تر انجام می شود. گلدان، ظرف و یا محلی که بذرها در آن کاشته شده اند نباید در معرض نور مستقیم آفتاب باشد. تا خاک خشک نشود، بذرها در چنین شرایطی ۲ تا ۳ هفته بعد از کاشت جوانه می زنند.

۲- تکثیر درخت نارنج از طریق پیوند

تکثیر درخت نارنج از طریق پیوند

پیوند کردن یکی دیگر از راه‌های تکثیر درخت بهارنارنج است؛ به این شکل که پس رویش بذر و رسیدن به رشد متناسب، پیوندک‌هایی از انواع نارنج که دارای خصوصیات مطلوبی از نظر میوه دهی هستند، گرفته و روی پایه حاصل از رشد بذر پیوند زده می شود. یکی از روش‌های پیوند زدن، به روش شکمی معروف است که زمان مناسب آن اواسط بهار و یا اواسط تابستان/ اواخر تابستان است.

انجام روش‌های مختلف پیوند کار سختی نیست اما نیاز به تجربه دارد. یکی از دلایل نامرغوب بودن کیفیت میوه، ریزش گل‌ها و ریز ماندن میوه و بی آبی است. در صورت ادامه بی آبی، برگ‌های گیاه شروع به ریختن می کند. از طرف دیگر آبیاری بیش از اندازه نیز منجر به زردی برگ‌ها، ریزش آن‌ها و نهایتا پوسیدگی ریشه و از بین رفتن گیاه می شود.

لذا زمان مناسب آبیاری از نکات مهم در پرورش درخت نارنج است. از مهم ترین نشانه های نیاز درخت به آبیاری، خشک شدن سطح خاک است. فاصله زمانی آبدهی درختان جوان کوتاه تر از درختان بالغ است. در واقع با آبیاری مناسب درختان جوان به توسعه سیستم ریشه این گیاهان کمک می شود. اما به هر حال حتی در مورد درختان جوان نیز نباید نسبت به آبیاری زیاده روی کرد و حتما باید اجازه داد که سطح خاک نسبتا خشک شود.

درخت نارنج به مکانی با نور مستقیم آفتاب نیاز دارد. مکان سایه تاثیر مستقیم بر روی رشد، میوه دهی نامناسب و بروز آفت می شود. درختان نارنج بهترین رشد خود را در مناطق نیمه گرمسیری و یا در نزدیکی مناطق گرمسیری انجام می دهند با این وجود سرمای یخبندان و حدود ۶- درجه سانتی گراد را برای مدت کوتاهی می توانند تحمل کنند. البته لازم به ذکر است که برای تحمل این دما درخت باید به حالت رکود فرو رفته باشد در غیر این صورت و سر سبز بودن درخت احتمال آسیب رسیدن به شاخه های درخت به دلیل سرمای بیش از اندازه وجود دارد.

مکان مناسب برای پرورش درخت نارنج

بهترین دما برای رشد این درختان دمایی بیه ۱۵ تا ۳۷ درجه سانتی گراد است. دمای زمستان نیز بهتر است که بین ۱۰ تا ۱۶ درجه باشد و به صفر نرسد. خاک باید زهکش مناسب داشته باشد و آب را در خود نگه ندارد. هنگام آماده سازی خاک زمین کاشت مرکبات می‌توان از مخلوط کردن خاک برگ با خاک معمولی به نسبت مساوی استفاده کرد. بهتر است از کود پوسیده دامی استفاده نشود زیرا درختان مرکبات چندان کودهای حیوانی را دوست ندارند.

درختان مرکبات مانند سایر درختان به مقادیر مناسبی از نیتروژن، پتاسیم، فسفر و همچنین عناصری مانند منگنز، مس و منیزیم نیاز دارند تا بهترین رشد رویشی و میوه دهی را داشته باشند. درخت نارنج در سال اول و دوم رشد، کودهایی با درصد نیتروژن پایین احتیاج دارد تا گیاه دچار سوختگی ریشه نشود. بهترین کود در این سنین سولفات آمونیم است.

بلافاصله بعد از کود دهی آن را به خوبی آبیاری کنید تا کود به اکثر ریشه های گیاه برسد. برای دادن کود فاصله حداقل ۵ تا ۱۰ سانتی متری را بین مکان کود دهی و تنه گیاه رعایت کنید. برای نگه داری شخصی و خانگی گیاه می توانید به جای کود شیمیایی از خاک برگ استفاده کنید. به این شکل که با شروع فصل بهار خاک برگ را به ضخامت حدود ۵ سانتی متر در اطراف درخت و البته با در نظر گرفتن فاصله ۵ سانتی متری از تنه اصلی درخت بر روی سطح خاک پخش می کنیم و هر سال این عمل را در فصل بهار تکرار می کنیم.

کمبود فسفر یکی از دلایل مهم عدم رشد مناسب درخت بهارنارنج به شمار می رود. البته باید دقت کرد که اگرچه وجود فسفر بسیار مهم است اما زیاده روی در استفاده از آن بسیار بیش از کمبود آن به درختان مرکبات آسیب وارد می کند.

طرز استفاده از بهارنارنج

طرز استفاده از بهارنارنج

از شکوفه های بهارنارنج در اشکال مختلف مانند: روغن، دم کرده، عرق، اسانس و مربا استفاده می‌شود. بهارنارنج اگرچه بیشتر در پخت مربا مورد استفاده قرار می گیرد، ولی کاربرد اصلی آن به همان صورت گل خشک و به خصوص عرق در طب گیاهی است. برای مصرف دارویی، شکوفه های بهارنارنج را صبح زود که به حالت غنچه نشکفته است، می چینند و سپس در محلی تاریک سریع خشک می کنند تا تغییر رنگ ندهند.

شکوفه درخت نارنج که بهارنارنج نامیده می شود، در عطرسازی و ساختن اسانس، انواع نوشیدنی های فصلی و عرقجات و تهیه مربا، گز ، سوهان و… کاربرد بسیار دارد.

طرز تهیه عرق بهارنارنج

کافی است که گل بهارنارنج در دسترس داشته باشید، به راحتی می توانید از آن عرق بگیرید. روش به دست آوردن عرق بهارنارنج تقطیر با بخار آب از شکوفه های آن است. درست مانند روشی که گلاب تهیه می کنند. داشتن یک دیگ چدنی یا روحی یا مسی، چند متر شیلنگ باریک پلاستیکی و فلزی، حوضچه یا تشت آب سرد و یک شیشه برای جمع آوری عرق از الزامات تهیه این نوع عرق است.

طرز تهیه چای بهارنارنج

طرز تهیه چای بهارنارنج

کافی است تا ۱۰ گرم از گل بهارنارنج را در دو لیوان آب جوش به مدت ۲۰ دقیقه بجوشانید. سپس آن را صاف و همراه با یک قاشق سوپ خوری عسل میل کنید. با خوردن این چای، خواب خوش و آرامی خواهید داشت. چای بهارنارنج باعث افزایش گردش خون می شود، پس مصرف زیاد آن فشار خون را افزایش و برای بیماران قلبی مضر است.

طرز تهیه نوشابه از بهارنارنج

اگر یک قاشق مرباخوری از گل شکوفه خشک نارنج را به یک فنجان آب جوش اضافه کنید و در آن را ببندید بعد از ۱۰ دقیقه نوشیدنی بسیار خوش بو و نشاط آوری آماده می شود. عرقی که از شکوفه های نارنج تهیه می شود عرق بهارنارنج نامیده می شود. عرق بهار نارنج زود فاسد می شود بهتر است دور از نور نگه داری شود. اثر بهارنارنج در ظرف مسی تا هفت سال و در ظرف شیشه ای تا یک سال باقی می ماند.

زیاد بوییدن آن باعث بی خوابی می شود. از این خاصیت می توان در مواقع نیاز به نخوابیدن استفاده کرد. اگر نگران خواب آلودگی در مواقعی خاص هستید؛ مثل کلاس درس یا جلسه امتحان، شیشه کوچک از عطر بهارنارنج را همراه داشته باشید و در صورت بروز خواب آلودگی آن را ببویید. گلاب مصلح (اصلاح کننده ضرر) بهارنارنج است. به جای نفتالین که بد بو است می توانید از پوست و شکوفه های خشک نارنج برای جلوگیری از آسیب دیدن لباس ها توسط حشرات استفاده کنید.

طرز دم نوش برگ درخت نارنج

طرز دم نوش برگ درخت نارنج

موارد مورد نیاز برای تهیه دم نوش برگ درخت نارنج، چند عدد برگ نارنج، نبات و آب جوش است. برای هر فنجان دم کرده تقریبا ۲ تا ۳ عدد برگ کافی است، اما با توجه به ذایقه خود می توانید مقدار آن را کم یا زیاد کنید. برگ‌ها را خوب بشویید، بعد كمی کناره های آن را پاره کنید و با چند تکه نبات داخل قوری بریزید و آب جوش را به آن اضافه کنید. بعد آن را به مدت ۴۵ دقیقه تا یک ساعت روی بخار کتری و یا حرارت ملایم بگذارید تا دم بکشد. سپس آن را صاف و میل کنید.

میوه و برگ‌های نارنج کف تولید می کنند و در ترکیب صابون‌ها مورد استفاده قرار می گیرد. چوب محکم و سفیدرنگ نارنج در صنایع چوبی نیز کاربرد دارد و از آن در ساخت چوب بیسبال در کوبا استفاده می شود.

طرز تهیه مربای بهارنارنج

شکوفه نارنج۱ کیلوگرم
شکر ۱ کیلوگرم
آب لیمو ترش۲ قاشق غذاخوری

ابتدا پس از چیدن شکوفه ها تلخی آن را می گیریم برای این کار ۳ بار شکوفه ها را به مدت ۳۰ دقیقه در آب می جوشانیم و آن را آبکش می کنیم. بعد شکوفه ها را ۲۴ ساعت در آب سرد خیس کنید. در این مرحله نیز آب آن‌ها را یکی دو بار عوض کنید. به این ترتیب، تلخی گرفته خواهد شد.

اقدام بعدی ریختن شکر در ۳ لیوان آب و جوشاندن آن است تا شکر در آب حل شود، سپس بهارنارنج ها را به شربت اضافه کنید و آن قدر حرارت دادن را ادامه دهید تا مربا غلظت پیدا کند. در پایان آب لیمو ترش را به آن اضافه کنید تا مربا طعم بهتری پیدا کند.

نکات مهم برای بالابردن کیفیت مربا

طرز تهیه مربای بهارنارنج
  • استریل کردن قابلمه از هرگونه آلودگی به این شکل که از هر قابلمه ای که استفاده می کنید مهم نیست. اما قبل از شروع، مقداری آب در آن بجوشانید و خالی کنید. سپس قابلمه را خالی روی اجاق بگذارید تا آب آن کاملا تبخیر شود، و آن را از روی حرارت بردارید تا سرد شود و بعد مراحل پخت مربا را آغاز کنید. ضمنا یادآوری می شود که در قابلمه حتما فلزی باشد و از قابلمه هایی که در آن ها شیشه ای است، استفاده نکنید. این کار در بهبود کیفیت مربای پخته شده موثر است.
  • قاشق چوبی یا استیل که تمیز و خشک باشد، بهترین وسیله برای هم زدن مربا است؛ زیرا در غیر این صورت مربا کپک خواهد زد. یکی از روش‌های غلط استفاده از آب آهک در تهیه مربا است که برای افراد، به خصوص کودکان و زنان باردار خطرناک است.
  • ظروف شیشه ای مربا را قبل از استفاده در آب جوش برای مدتی بجوشانید و بعد آن را کاملا خشک کنید تا استریل شود یا بهتر است آن ها را در سینی فر به مدت ۱۰ دقیقه با دمای ۱۸۰ درجه سانتی گراد قرار دهید.
  • با توجه به مضرات شکر سفید می توانید از شکر قهوه ای استفاده کنید. شیره خرما و توت طعم شیرینی به مربا خواهد داد. ریختن شکر زیادی در مربا، باعث شکرک زدن آن می شود، بنابراین به مقدار شکری که در مربا می ریزید، دقت کنید.
عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف مربا بهارنارنج
  • وقتی مربا پخته شد و در ظروف مناسب برای نگه داری ریختید، کاملا باید آن را پر کنید و پس از بستن در، آن را برگردانید تا هوای آن خارج شود و پس از خنک شدن آن را در جای خنک نگهداری کنید.
  • برای طعم و کیفیت بهتر مربا، شکر را چند ساعت (تقریبا ۱۰ ساعت) با تکه های میوه مخلوط کنید.
  • هرگز برای ترد شدن تکه های میوه، از آب آهک استفاده نکنید زیرا مصرف چنین مرباهایی برای افراد، به خصوص کودکان و زنان باردار خطرناک است.

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف مربا بهارنارنج

اگر اضافه وزن دارید، بهتر است این مربا را كم تر استفاده کنید؛ زیرا مملو از قند است. کسانی که مبتلا به دیابت هستند از این مربا بسیار محدود استفاده کنند و بهتر است که از نان جو استفاده کنند.

خواص درمانی درخت نارنج

خواص درمانی درخت نارنج

برگ نارنج اثر آرام کننده، ضد تشنج و هضم کننده دارد و معمولا به صورت دم کرده ۵ تا ۱۰ در هزار مصرف می گردد. در بعضی موارد، یک برگ نارنج تمیز را در یک فنجان آب جوش داخل کرده پس از چند دقیقه که مواد موثره آن در آب وارد گردید مانند چای مصرف می نمایند.

برگ های جوان درخت نارنج که بر روی شاخه های جوان آن ظاهر می شوند اگر در اول آذر ماه تا اواسط بهمن ماه چیده شوند و در سایه خشک گردند، در درمان سوء هضم ها بسیار موثر واقع می شوند که برای این کار، دم کرده برگ ها باید مصرف گردد. برگ های جوان خشک شده اگر با دو برابر وزن خود، از پوست بیرونی نارنج مخلوط گردند و مقدار مناسبی از این مخلوط به صورت دم کرده، مصرف شود اثر نیرو دهنده قوای عضلانی داشته و حافظه را تقویت می نماید.

دم کرده برگ درخت نارنج تشنج را از بین می برد. برگ نارنج آرام بخش و هضم کننده غذا است. دم کرده ی برگ نارنج بی خوابی و میگرن را معالجه می کند.جوشانده برگ درخت نارنج برای اختلالات کبدی مفید است. برگ و گل درخت نارنج اختلالات عصبی و تپش قلب و حالت صرع و حمله تشنجی و انواع بی خوابی را تسکین می دهد و هم چنین هضم غذا را آسان می سازد.

بهارنارنج

بهار نارنج

گل های درخت نارنج، بهارنارنج نامیده می شود. بهار نارنج در حالت تازه دارای بوی معطر و طعمی پسندیده است ولی پس از خشک شدن، بوی آن ضعیف می گردد. در ضخامت بهارنارنج، حفره های ترشحی مملو از اسانس و مواد مختلف وجود دارد.

برای مصارف دارویی، بهار نارنج را به حالت غنچه ناشکفته، هنگام صبح پس از آن که ذرات شبنم خشک گردید از درخت می چینند و سپس به سرعت در تاریکی خشک می کنند.

بهارنارنج تازه در تهیه آب مقطر بهار نارنج و اسانس نرولی (Essence de Neroli) به کار می رود. بهار نارنج خشک شده، به صورت دم کرده و به عنوان ضد تشنج در بیماری های عصبی مانند هیستری، ضعف اعصاب و هم چنین رفع سکسکه به کار می رود به علاوه دارای اثر خواب آور ملایم، اشتها آور و رفع تپش قلب است.

دم کرده ۲ قاشق سوپ خوری بهار نارنج خشک شده در مقدار کمی آب (به اندازه محتوی شیشه شیرخوری اطفال) اثر تسکین دهنده قوی در اطفال دارد و حتی درد ناحیه شکم را که موجب گریه کودکان شیرخوار می شود مرتفع می سازد.

آب مقطر بهارنارنج، از تقطیر بهار نارنج به وسیله بخار آب تهیه می شود. برای این کار از یک کیلو بهارنارنج و یک لیتر آب، یک کیلو آب مقطر تهیه می کنند. آب مقطر بهارنارنج، مایعی زلال و دارای بوی بسیار قوی و معطر است. رنگ آن گاهی به علت فساد و رشد بعضی از باکتری ها، گلی می شود. آب مقطر بهار نارنج اگر با هم حجم خود الكل ۹۰ درجه مخلوط گردد، باید فلئورسنس بنفش رنگ ایجاد کند.

آب مقطر بهار نارنج

آب مقطر بهارنارنج باید دارای ۰.۰۳۵ تا ۰.۰۴۵ درصد اسانس باشد. بر اثر تبخیر نیز نباید بیش از ۰.۰۰۱۲ درصد باقیمانده از آن بر جای بماند.

آب مقطر بهار نارنج زود فاسد می گردد زیرا کفک ها و حتی باکتری های در آن رشد کرده عیار اسانس را پایین می آورند. از این نظر باید آب مقطر بهارنارنج را در شیشه های کوچک آبی رنگ و دور از نور، در محل خشک نگه داری کرد.

آب مقطر بهارنارنج، اثر آرام کننده و ضد تشنج دارد. در رفع بی خوابی های عصبی مخصوصا در بیماری های اطفال از آن استفاده به عمل می آید. آب مقطر بهارنارنج جهت معطر ساختن پوسیون ها، شربت ها، قرص ها و بسیاری از فراورده های دارویی به کار می رود. آب مقطر بهار نارنج را به علت فساد سریع آن، نباید بیش از یک سال نگه داری نمود.

محلول آرام بخش و خواب آور با اثر ملایم

آب مقطر بهارنارنج۵۰ گرم
آب مقطر کاهو۲۵ گرم
آب مقطر زیرفون (تیول)۲۵ گرم

به مقدار ۲- ۴ قاشق قهوه خوری در روز یا هنگام خوابیدن.

اسانس نرولی (Essence de Neroli)

اسانس نرولی (Essence de Neroli) - حاصل از تقطیر بهار نارنج

اسانس نرولی از تقطیر بهار نارنج تازه (Neroli – Bigarade) و یا از بهار پرتقال (Neroli – Portugale) تهیه می شود. با این تفاوت که اسانس نرولی بهار نارنج به مراتب پرارزش تر و بهتر است. اسانس نرولی از قرن ۱۶ میلادی مورد شناسایی مردم بوده است و چنین شهرت دارد که نام نرولی بدین علت بر روی این اسانس گذاشته شد که در زمان های بعد، همسر فلاویواورسینی (Flavo Orsini)، پرنس نرولی از آن برای معطر ساختن دستکش های خود استفاده به عمل می آورده است.

اسانس نرولی، مایعی است به رنگ کهربایی که در مجاورت نور، رنگ قرمز حاصل می کند . بوی آن قوی، بسیار معطر و طعمش تلخ است. وزن مخصوص آن در گرمای ۱۵ درجه بین ۰.۸۷۰ و ۰.۸۸۰ است . اگر کاغذ تورنسل به آن تماس داده شود، حالت خنثی باید نشان دهد. اسانس نرولی در ۱.۵ تا ۲ برابر حجم خود، الكل ۸۰ درجه باید محلول باشد.

باید دانست که اسانس نرولی باید در جای خنک و در شیشه دربسته که مملو از آن باشد، دور از نور نگه داری شود. اسانس نرولی دارای ۳۵ درصد از هیدروکربورهای مختلف، ۴۷ درصد از الکل های ترپنیک (al. terpeniques)، مانند لینالول، ترپینئول، ژرانیول ، ترول (nerol) و استات آن ها، ۶ درصد نروليدول (nerolidol)، ۰.۷ تا ۱.۱ درصد آنترانیلات دومتيل (anthranilate de me thyle)، فارنه سول (farnesol)، به مقدار جزئی اندول (Indol)، ۰.۱ درصد و به مقدار بسیار جزئی از اسیدها، فنل ها و مواد مختلف دیگر است. از اسانس نرولی در عطر سازی و تهیه ادوکلن و غیره استفاده می شود.

مشخصات و ترکیبات موجود در اسانس نرولی حاصل از بهار نارنج

نرول (Nerol) به فرمول C۱۰H۱۸O، به وزن ملکولی ۱۵۴.۲۴ و ایزومر ژرانیول (cis – Isomer) است. در تعداد زیادی از اسانس های گیاهی مانند اسانس نرولی، اسانس پتی گرن (Essence de Petit – Grains) و اسانس بعضی انواع Rosa مانند اسانس گل سرخ که از ,Rosa damascena Mill به دست می آید وجود دارد. استخراج نرول از اسانس نرولی، توسط Hesse و Zeitschel، و سنتز آن توسط Yukawa و همکارانش صورت گرفته است.

نرول، دارای حالت مایع و بوی مطبوع و مخصوص، شبیه بوی گل سرخ است. در الكل مطلق حل می گردد و یکی از ترکیبات اصلی است که در تهیه انواع مختلف عطرها به کار می رود. نروليدول (Nerolidol) [پروويول (Pruvol)]، به فرمول C۱۵H۲۶O و به وزن ملکولی ۲۲۲.۳۶ است. در اسانس های مختلف از جمله اسانس نرولی و اسانس حاصل از دو گیاه زیر وجود دارد:

  1. .Melaleuca viridi flora Soland از تیره Myrtaceae
  2. .Myroxylon Pereirae Klotzsch از تیره Leguminosae

استخراج نرولیدول، توسط Hellyer و Mackern و محققین دیگر از گل های گیاهان مذكور و سنتز آن توسط Nazarov و همکارانش، انجام گرفت. به صورت ۲ فرم استرئوایزومر (Stereoisomerie) وجود دارد.

اسانس پتی گرن (Essence de Petit – Grains)

اسانس پتی گرن (Essence de Petit - Grains) - حاصل از تقطیر میوه های سبز و نارس نارنج

این اسانس را در گذشته از تقطیر میوه های سبز و نارس نارنج که به حالت نارس در پای درخت می افتاده تهیه می نمودند ولی امروزه از تقطیر برگ و جوانه ها و سرشاخه های درخت نارنج و پرتقال به دست می آید.

اسانس پتی گرن، دارای ۴۰ – ۸۰ درصد استات لینالیل، ژرانیول، استات ژرانیل و لیمونن است. حالت مایع و رنگ زرد دارد. به مقدار بسیار کم در آب ولی در ۲ برابر حجم خود در الکل ۸۰ درجه حل می شود. باید در ظروف کاملا دربسته، در محل خشک و دور از نور و روشنایی نگه داری شود. اسانس پتی گرن غالبا به عنوان تقلب به اسانس نرولی افزوده می شود. در عطر سازی حائز اهمیت زیاد است.

خواص درمانی و طبیعت بهارنارنج

خواص درمانی و طبیعت بهارنارنج

طبیعت شکوفه نارنج (بهارنارنج) گرم و خشک است. خواص دارویی بهارنارنج به طور خلاصه عبارتند از: برطرف کردن سرگیجه، رفع بی خوابی، باز شدن عادت ماهانه خانم ها، دفع سنگ کلیه و مثانه، اشتها آور، مقوی قلب، تقویت کننده جسم و روح، بزرگ شدن طحال، رفع سکسکه، رفع غم و افسردگی.

عرق بهارنارنج به جای دیازپام: تحقیقات جدید نشان می دهد که از عرق بهارنارنج می توان به عنوان یک پیش داروی موثر برای کاهش اضطراب بیماران قبل از عمل جراحی استفاده کرد.

دم کرده ی بهار نارنج برای رفع سکسکه به کار می رود. عرق بهارنارنج از بین برنده ترشحات سینوس‌ها و دستگاه تنفس است. عرق بهارنارنج در از بین بردن بعضی از انواع تپش قلب مفید است. عرق بهارنارنج در رفع دردهای ناشی از گیر افتادن باد در روده بزرگ هم مفید است. ناشتا خوردن عرق بهارنارنج در درمان اسهال های ناشی از افزایش رطوبت دستگاه گوارش مفید است.

عرق بهارنارنج برای رفع غم و افسردگی مفید است. کسانی که طحال آن‌ها بزرگ شده است به مدت یک هفته روزی ۶۰ گرم عرق بهار نارنج میل کنند. عرق بهارنارنج مقوی جسم و روح است. پوست نارنج ضد یبوست است و برای افرادی که معده آن ها زیاد ترش می کند، بهترین دارو است. عرق بهار نارنج تقویت کننده قلب است. عرق بهار نارنج تقویت کننده اشتها است.

تاثیر عرق بهارنارنج در رفع غم و افسردگی

برای خروج سنگ کلیه و مثانه و خرد کردن آن از مخلوط عرق بهارنارنج، آب کرفس به طور مساوی در یک استکان استفاده کنید و میل شود. برای باز شدن عادت ماهانه خانم ها پنبه را به عرق بهارنارنج آغشته و استعمال کنید. زیادی در خوردن عرق نارنج بی خوابی ایجاد می کند. برای سرگیجه‌ها از شربت بهارنارنج استفاده شود. مهمترین خاصیت دارویی بهار نارنج تاثیر آن روی سیستم عصبی بدن است. بهارنارنج آرامش بخش و ضد هیجانات دستگاه عصبی است و سردردهای میگرنی را کاهش می دهد.

شربت بهارنارنج برای بیماری ترومبوز بسیار مفید است. برای این کار یک لیتر آب نارنج را بجوشانید تا نصف شود، بعد کف زرد روی آن را بردارید و با دو کیلو شکر بجوشانید تا قوام آید. این شربت دارویی بسیار مفید است. ترومبوز بیماری خطرناکی است که از حرکت یک لخته از خون در شریان یا ورید ایجاد می شود و موجب مسدود شدن مجرای آن می شود. بیشتر کسانی به این بیماری مبتلا می شوند خونشان غليظ و مقدار هموگلوبین آن هم افزایش یافته است.

نارنج

نارنج - میوه درخت نارنج

میوه ترش مزه درخت نارنج است که به مصارف تغذیه و تهیه آب نارنج به منظور ترش نمودن اغذیه می رسد. دانه خشک و آسیاب شده نارنج، اثر مسهلی دارد.

پوست نارنج

پوست خارجی نارنج که قبل از رسیدن سبز رنگ است و سپس تدريجا به رنگ نارنجی در می آید، دارای مصارف مختلف دارویی است منتها باید به کلی از لایه های سفید رنگی که در زیر آن قرار گرفته، عاری باشد. پوست خشک شده نارنج به صورت نوارهای باریک به نام خلال نارنج و یا به اشکال دیگر در معرض استفاده قرار می گیرد.

ترکیبات شیمیایی پوست نارنج

پوست نارنج دارای موسیلاژ، اسانس و سه گلوکزید به اسامی هسپریدین (hespéridine) یا هسپریدوزید (hespe ridoside)، ایزوهسپریدین (isolespéridine) و اورانتیامارین (auriantiamarine) به مقدار ۱۰ تا ۲۵ در هزار (ماده تلخ) می باشد به علاوه دارای اسید هسپریک (ac. hcsprique) اسید اورانیتا ماریک (ac. aurantiamarique)، یک رزین و غیره است. هسپریدین در مجاورت اسید سولفوریک به رنگ قرمز در می آید. اسانس پوست نارنج، دارای بوی قوی، مطبوع و حالت روان است.

خواص درمانی پوست نارنج

خواص درمانی پوست درخت نارنج

پوست نارنج دارای اثر مقوی معده، کم کننده ترشحات معده، ضد خون روی و به طور خفيف صفرابر است. از پوست نارنج، شربت پوست نارنج تهیه می شود به علاوه در فرمول شربتی به نام رفورکمپوزه (Raifort composé) وارد می باشد. پوست نارنج را معمولا به قطعات کوچک در آورده به مقدار یک قاشق قهوه خوری در یک فنجان آب به مدت کوتاهی می جوشانند و سپس به مدت ۲۰ دقیقه دم می کنند. مقدار مصرف محلول حاصل، یک فنجان قبل از هر غذاست.

تیزان حاصل از ریشه درخت نارنج، اثر کرم کشی قوی دارد و در دام پزشکی می تواند مورد استفاده جهت رفع کرم سگ، اسب و حیوانات اهلی مشابه قرار گیرد.

بهداشت پوست با نارنج

برای جمع شدن منافذ پوست صورت و تامین لطافت و نرمی آن در افرادی که پوست چرب دارند باید ورقه های نازک نارنج را به صورت ماسک صورت بر روی آن به مدت نیم ساعت قرار داد و در این مدت، بر روی تخت و یا جای مسطح، دراز کشید و در استراحت مطلق قرار گرفت. مخلوط آب نارنج و گلاب به نسبت ۳ و ۱، لوسیون قابض و خوبی برای بهداشت پوست دست و صورت می باشد.

درخت نارنج در نواحی شمالی ایران پرورش می یابد.

سابقه تاریخی درخت نارنج

سابقه تاریخی درخت نارنج

در قرن شانزدهم میلادی، یک پرنسس ایتالیایی به نام «آنا ماری نرولی» متوجه اسانس حاصل از گل‌های گیاه شد و از آن برای خوشبو کردن دستکش هایش استفاده می کرد. امروزه اسانس گل های بهارنارنج که به نام «نرولی اویل» در جهان مشهور است از اسانس‌های گران قیمت است.

این اسانس از سال ۱۶۸۰ تاکنون توسط تقطير استخراج می شده است ولی امروزه آن را با استفاده از حلال‌های آلی فرار به دست می آورند که البته میزان اسانس حاصل بسیار اندک است؛ لذا غالبا مورد تقلب قرار می گیرد.

اسانس نرولی از شکوفه های این درخت و واریته Dulcis در کشورهای ایتالیا، مصر، تونس، مراکش، آمریکا و فرانسه استخراج می شود. انواع این گیاه دارویی در میان مردم چین همچنان علاقمندان زیادی دارد.

در ایران آیین سنتی عرق گیری بهارنارنج، از جمله آیین های سنتی مازندرانی ها از دیرباز بوده و است. هر ساله با فرا رسیدن اردیبهشت ماه، جشنواره ملی بهارنارنج به صورت نمادین در شهرستان بابل برگزار می شود.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت