سدر یا کنار (Christs thorn)

206
سدر

سدر (نام عربی) یا کنار (نام فارسی) درختی از تیره عنابیان است. به برگ این درخت «سدر» و به میوه‌ی آن «کنار» می گویند و هر دو دارای خاصیت دارویی هستند. این درخت دارای ۴۰ گونه است.

نام های دیگر: کنار، سدره، منبل داوود، سنجد گرجی، نیم، ضال، بیر و شجره النبق.

نام فارسی : کنار

تیره : عنابیان Rhamnaceae

نام انگلیسی : Christs thorn

نام علمی : Ziziphus spina

مشخصات گیاه

(تیره ای از گل سرخسانان است. اغلب درختی یا درختچه ای و گاهی بالارونده است با حدود ۹۰۰ گونه که گسترش جهانی دارند و در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری تنوع بسیاری دارند؛ برگ‌های آنها ساده، روبروی هم یا مارپیچی هستند که در برخی تبدیل به خار شده است. گل های این تیره شامل ۴ یا ۵ کاسبرگ و ۴ یا ۵ گلبرگ و گاهی بدون گلبرگ است.)

این درخت که ارتفاع آن به ۱۰ متر میرسد، دارای تاج پهن، خاردار، ساقه ای سفید رنگ، تقریبا ناصاف و کج است.

برگ‌های درخت سدر دندانه دار ریز، به شکل بیضی و دارای سه رگبرگ که در طول برگ کاملا نمایان است. این برگ ها در قسمت نزدیک به درخت تقریبا به شکل دایره اما در قسمت نوک در بعضی گونه ها نیز است و به شکل متناوب روی شاخه قرار گرفته اند.

برای تهیه محصول برگ‌های آن را می سایند و پس از نرم شدن آن را به عنوان سدر به بازار عرضه می کنند. بهترین زمان برداشت برگ سدر اواخر فصل تابستان است. گل های سدر دارای ۵ گلبرگ و به صورت مجتمع و پوشیده از کرک هستند.

زمان گلدهی این درخت اواخر بهار است. اگر در نقاط گرم در کنار نهر آب قرار گیرد در طول فصل رویش مرتبا گل می‌دهد و گل‌ها به میوه تبدیل می شوند. میوه های درخت سدر «کنار» نام دارد، دارای هسته، گوشتدار، کروی شکل و شبیه به زالزالک ولی درشت تر از آن هستند.

این میوه های زرد رنگ و خوراکی اغلب طعمی ترش و مطبوع دارند، ولی گاهی هم شیرین هستند و در بعضی مناطق جنوبی میوه‌ی آن، به دلیل ارزش غذایی اش از میوه های مصرفی مردم به حساب می آید. زمان رسیدن میوه، پاییز است. میوه درخت سدر (کنار) در سیستان و بلوچستان میوه ای است بسیار درشت در دو شکل کروی و بیضی کشیده با درصد گوشت بالا و هسته ی بسیار ریز که دارای طعم و مزه مطبوعی است.

عمر درخت سدر حدود ۱۰۰ سال است و بومی منطقه جنوب آسیای مرکزی شامل شمال غرب هند، افغانستان و مناطقی از تاجیکستان، ازبکستان و چین است. در ایران در استان های هرمزگان، سیستان و بلوچستان و دیگر مناطق جنوبی، از جمله بعضی جزایر ایرانی خلیج فارس رویش دارد. این درخت در مناطق دیگر جهان از جمله عراق، مصر، عربستان، حبشه، آفریقای شمالی، نیجریه و فلسطین نیز می روید.

در مورد درخت سدر اختلاف نظر وجود دارد. بعضی منظور از گیاه سدر را گونه ای سدروس که به آن سدر لبنانی گفته می شود، میدانند که درختی تنومند از خانواده کاج‌ها است و شباهت زیادی به کاج دارد ولی از کاج بسیار تنومندتر و بلندتر می شود و دارای بیش از ۳۰۰۰ سال عمر است. البته به نظر می رسد که این درخت با درخت کنار یا سدر متفاوت است.

قسمت های مورد استفاده:

میوه، برگ، شکوفه و حتی ریشه

ترکیبات شیمیایی:

سدر

مهم ترین ترکیبات برگ سدر ترکیبات ساپونینی است. از مهم ترین ساپونین های گلوکزیدی آن می توان چهار جسم کریستینین های C ، B ، A و D را نام برد. از دیگر ساپونین های برگ، ابلین الاكتون است که یک ساپونین استروئیدی و عامل کف کنندگی سدر است.

از برگ سدر میوه خشک کنار آلكالوئيدهایی از جمله آمفی بینهای E ، A و ، ماریتین A و C و اسپینانین A استخراج شده است. همچنین در برگ سدر تانن و استرول های گیاهی از جمله بتاسیتوسترول وجود دارد.

پوست درخت سدر یا کنار دارای مقداری تانن است. میوه درخت سدر به نام «کنار» سرشار از ویتامین C است همچنین دارای تانن، نوعی صمغ، جوهر زردک، نوعی قند و ویتامین های A و B است.

نحوه کاشت و تکثیر

درخت سدر یا کنار مقاوم به شوری و خشکی زیاد است. برای رشد بهتر، خاک‌های شنی عمیق و لومی با زهکشی خوب را ترجیح میدهد. آبیاری در فصل میوه دهی محصول خوبی به دنبال خواهد داشت. این درخت در تابستان به خواب می رود که باعث کاهش نیاز آن به آب و میزان تبخیر میشود.

مناسب ترین دما برای رشد درخت سدر یا کنار دمای بین ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتی گراد است. در دمای بالاتر از این با کاهش میوه مواجه خواهیم شد. درجه حرارت های زیر صفر و یخبندان باعث آسیب رسیدن به شاخه های جوان و میوه ها می شود و باعث کاهش قابل توجه محصول و میزان رشد درخت می شود.

بذر باید از ارقام مرغوب انتخاب شود. بذر مناسب بذری است که از نظر اندازه قابل ملاحظه و درشت باشد، طعم و مزه خوب داشته باشد، نسبت گوشت به هسته بیشتر باشد. میوه ها باید کاملا رسیده باشند، هسته ها را می توان در محلول ۱۷ تا ۱۸ درصد نمک قرار داد، در این حالت بذرهایی را که شناور می شوند باید جدا و دور ریخته شوند.

پوست سخت بذرها را با استفاده از وسایل گوناگون می توان شکست و یا در آنها ترک ایجاد کرد که در این صورت در مدت ۱ هفته سبز می شوند، در غیر این صورت ممکن است ۳ تا ۴ هفته وقت برای سبز شدن آنها نیاز باشد.

بذرها را می توان مستقیم در زمین اصلی کاشت تا از عملیات جابجایی نشاها جلوگیری شود و یا اینکه بذرها را در خزانه روی ردیف هایی با فواصل ۶۰ سانتی متر از یکدیگر و ۲۳ سانتی متر روی ردیف ها کشت می کنند. همچنین بذرها را می توان در کیسه های پلاستیکی و گلدان نیز کشت کرد. پس از ۳ تا ۴ ماه قطر پایه ها به حدود ۱۲ میلی متر می رسد که برای پیوند مناسب هستند.

تکثیر با استفاده از پیوند:

بذرهایی که در کیسه های پلاستیکی و یا گلدان کاشته شده بود، در اواخر تیر ماه تا مرداد ماه جابه جا می شوند و عملیات پیوندزنی روی آنها در اواخر مرداد تا مهرماه انجام می گیرد. نهال ها باید به فاصله ۸×۸ متر کشت شوند، نهال‌هایی که زودتر کشت شده باشند (حدود بهمن و اسفند) عملیات پیوند را می توان زودتر روی آنها انجام داد.

روش های پیوند درختانی که پیوند از آنها گرفته می شود باید از بین درختان سالم و پر محصول انتخاب شود. پیوندک ها پس از تهیه باید به خوبی محافظت شوند تا در اثر انتقال و جابجایی دچار خشکیدگی نشوند. برای این کار باید آنها را در کاغذ و یا گونی مرطوب یا پاکت های پلاستیکی در مکانی خنک نگهداری کرد. داشتن پایه ای قوی برای سال اول بسیار ضروری است. همچنین بلندی درخت در این سال تا ارتفاع ۸۰ تا ۱۰۰ سانتی متر خواهد رسید.

میوه‌ی سدر (کنار) بر روی شاخساره های سال جاری تشکیل می شود، لذا با عملیات هرس، باید درخت را وادار به تولید شاخه های جدید کنید. حذف شاخه های ضعیف و بیمار و شکسته برای رشد شاخه های جدید ضرورت دارد. زمان هرس کنار در مناطق مختلف متفاوت است، بهترین زمان هرس پس از برداشت محصول است.

زمان جابجایی نهال های پیوند شده به زمین اصلی معمولا در فصل بارانی انجام می شود، ولی قاعده کلی نیست و با توجه به شرایط محلی متغیر است. پس از کاشت درخت باید این چاله ها را آبیاری کرد تا خاک نشست کند و هوای آن خارج شود تا پس از کاشت بر اثر نشست خاک ریشه های نهال دچار آسیب دیدگی نشوند. در مرحله شکوفه دهی عملیات آبیاری باید متوقف شود؛ زیرا گل‌ها ریزش می کنند.

برداشت میوه‌ی درخت سدر (کنار) به روش دستی و با تکاندن یا ضربه زدن به شاخه های درخت انجام می شود. برداشت میوه ها همراه با دم گل، ماندگاری میوه را افزایش میدهد. برداشت میوه ها در چندین مرحله انجام می شود.

طرز استفاده و مقدار مصرف:

برگ های درخت سدریا کنار را می توان خشک و پودر کرد و برای شستشوی بدن و سر به کار برد. همچین میوه‌ی درخت سدر (کنار) دارای ارزش غذایی زیادی است که پس از رسیدن آن را مصرف می کنند.

خواص درمانی سدر

خواص دارویی سدر (کنار) به طور خلاصه عبارتند از:

  • تمیز کردن پوست
  • درمان عرق سوز شدن پا
  • درمان زخم های سطحی
  • درمان زخم معده
  • درمان کرم معده
  • نرم کننده و باز کننده سینه
  • از بین برنده عطش
  • درمان اسهال
  • درمان شوره سر
  • باعث چاقی می شود
  • قطع خونریزی
  • باز کردن سر دمل
  • تقویت مو
  • جلوگیری از ریزش مو
  • مبارزه با شپش
  • درمان بثورات جلدی و زخم های پوست
  • تقویت اندام‌های بدن
  • درمان حصبه
  • درمان تب
  • درمان آبله
  • ضد میکروب و ضد قارچ
  • درمان انگل های موضعی پوستی

بهبودی زخم‌های سطحی

به این شکل که پودر آن را با آب مخلوط و روی زخم بمالید و بعد از چند دقیقه بشویید. یادتان باشد دفعات زیادی باید این کار را انجام دهید.

درمان عرق سوز شدن پا

ضماد شکوفه درخت سدر برای درمان عرق سوز شدن پا در هنگام استحمام بسیار مفید است. به این شکل که شکوفه را خشک و آسیاب کنید و پودر آن را با مقداری آب مخلوط کنید. اگر بخواهید هم زمان عرق سوز پا درمان و پوست تقویت شود، بهتر است ۳ قاشق پودر شکوفه، ۲ لیوان آب و ۲ قاشق سرکه را با هم مخلوط و به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه و ۲ بار در روز بر محل بگذارید. بعد از ۲ تا ۳ روز عرق سوزی برطرف می شود.

تمیز کردن و لایه برداری از پوست

تمیز کردن و لایه برداری از پوست با استفاده از مخلوط پودر سدر، آب و سرکه. با تهیه این ضماد و مالیدن آن روی پوست و پس از خشک شدن، به آرامی به شکل دورانی پوست را ماساژ میدهیم. با این روش پوست ساییده می شود. استفاده از سدر در افرادی که پوستی چرب دارند، راحت تر است. برای شفاف شدن پوست، بهتر است سدر را با روغن بادام تلخ مخلوط یا با ماست ترکیب و تازه به تازه استفاده کنید.

از آنجا که روغن بادام تلخ چرب است مشکلی برای پوست ایجاد نمی کند و می تواند ۱ تا ۲ روز روی پوست بماند. برای این کار سدر را بجوشانید و آب آن را با هم وزن خودش روغن بادام تلخ مخلوط و روی شعله آهسته هم بزنید تا آب آن بخار شود و عصاره سدر در بادام تلخ بماند. این کار را می توان با روغن زیتون هم انجام داد. در نهایت روی روغن زیتون کمی روغن بادام تلخ بریزید و بگذارید روی پوست باشد. این مخلوط هر چه بیشتر روی پوست بماند اثرش بیشتر است.

سدر -2

استفاده از سدر برای افزایش وزن

ریشه گیاه سدر را با آب بجوشانید تا به رنگ قرمز در آید بعد آن را میل کنید. باعث چاقی می شود.

درمان شوره سر

برای درمان شوره سر صمغ درخت سدر را در آب حل و روی سر بمالید. این ترکیب اثری معجزه آسا دارد.

مصارف درمانی میوه سدر

  • برای درمان اسهال، میوه‌ی درخت سدر (کنار)، معده را جمع می کند.
  • میوه درخت سدر (کنار) نرم کننده ی سینه است.
  • خوردن ۲۵۰ گرم از این میوه مسهل صفرا است و عطش را از بین می برد.
  • آب میوه‌ی شیرین کنار باز کننده ی سینه و معده است و کرم معده را نیز از بین می برد.
  • اگر میوه‌ی (سدر) کنار را خشک و پودر کنید، برای اسهال و زخم معده مفید است. روزی یک مرتبه ۱ قاشق از این پودر را با شربت مخلوط و میل کنید.
  • اگر مغز دانه های میوه ی آن شیره بکشید، تب را پایین می آورد و حرارت خون و صفرا را کم می کند و برای حصبه و مطبقه مفید است.
  • هسته های پخته شده‌ی کنار قابض و ضماد کوبیده ی آن برای شکستگی اعضا و تقویت آنها مفید است.
  • مالیدن جوشانده‌ی میوه ی درخت سدر (کنار) برای سستی اعضا و تقویت آنها مفید است.
  • ضماد شکوفه درخت سدر در حمام برای درمان امراض پوستی بسیار مفید است.
  • ضماد برگ درخت سدر برای بثورات جلدی و زخم های پوستی بسیار مفید است.
  • ضماد برگ درخت سدر برای خارج کردن چرک بدن و تقویت مو و جلوگیری از ریزش آن بسیار کارساز است.
  • ضماد برگ درخت سدر برای تقویت اعصاب و از بین بردن شپش و شپشک مفید است.
  • ضماد برگ سدر یا جوشانده‌ی برگ تازه‌ی آن، برای سر باز کردن و فرونشاندن دمل یا ورم های ناشی از گرمی تجویز شده است.
  • از خاک اره چوب درخت سدر برای قطع خونریزی می توان استفاده کرد.
  • تنقیه آب جوشانده ی چوب درخت سدر برای زخم معده و روده مفید است.
  • مالیدن آب جوشانده‌ی آن روی زخم‌های آبله بسیار مفید است.
  • در هند فقرا و جوکیان ریشه ی درخت سدر را تمیز شسته و پوست آن را می تراشند و سپس می جوشانند. پس از صاف کردن، مجددا حرارت میدهند تا غلیظ شود. خوردن این شربت رنگ چهره را باز و شکم را سیر می کند. برای چاق شدن افراد کم غذا بسیار مفید است. برگ سدر قابض و مقوی معده است. همچنین خاصیت ضد میکروب و ضد قارچ دارد؛ به همین دلیل از آن برای درمان انگل های موضعی (پوستی) استفاده میشود.

دانستنی های جالب در مورد سدر

درخت سدر از نظر یهودیان، مقدس است و در حال حاضر نیز معدودی از یهودیان مردگان خود را با آن شستشو می دهند و معتقد هستند این عمل باعث خشنودی فرشتگان از مردگان می شود.

چوب درخت سدر بسیار سخت و بادوام است و در قدیم برای ساختن اجزای مختلف خانه ها به کار می رفت. درخت سدر آفت ندارد و موریانه کمتر می تواند به آن آسیب برساند. همچنین زغال تهیه شده از چوب سدر برای تولید حرارت ایده آل است.

در بسیاری از کشورهای اسلامی نظیر ایران، عراق، هندوستان (مسلمانان)، جنوب شرقی عربستان سعودی و نقاط دیگر، مرده های خود را با سدر و کافور که هر دو از درختان بهشتی هستند، می شوند.

با این کار، غیر از این که مرده ضدعفونی می شود، عقیده بر این است که فرشتگان خشنود خواهند شد. در یکی از منابع آمده است که یهودیان هم در گذشته این عمل را انجام می دادند و در حال حاضر نیز به طور معدود انجام میدهند.

در منابعی اشاره شده که زنان قدیم مصر با شانه های چوبی ساخته شده از درخت سدر موهای خود را شانه می کردند.

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف:

میوه سدر مقداری نفاخ است و ممکن است برای حافظه هم ضرر داشته باشد بنابراین افرادی که سابقه تشنج یا فلج دارند قبل از استفاده از عوارض این میوه باید با پزشک مشورت کنند.

بد نیست بدانید که مصلح سدر سکنجبین است و اگر سدر همراه با سکنجبین خورده شود، ضررهای آن کمتر می شود.

سابقه تاریخی

در کتب دینی ما مسلمانان نقل شده است که: « پیامبر اکرم(ص) پس از آن که از آسمان‌های هفتگانه عبور کردند به دو نهر رسیدند که یکی نهر کوثر و دیگری نهر رحمت بود و از نهر کوثر آب آشامید و در نهر رحمت غسل کرد.

پیامبر (ص) پس از عبور از نهرهای کوثر و رحمت به درخت سدرة المنتهی رسید و این درخت دیگر پایان عروج جبرئیل بود و در ادامه پیامبر باید تنهایی ادامه عروج را طی می کردند.

مفسرین با تاکید بر این که اوج عروج جبرئیل تا سدرة المنتهی بود، بر این عقیده اند که: پیامبر (ص) باید به تنهایی مسیر بعد از سدرة المنتهی را طی می کردند؛ چرا که جبرئیل دیگر جلوتر از این درخت نمی توانست عروج کند.

پیامبر(ص) پس از عبور از آسمان های هفتگانه و سدرة المنتهی در اوج عروج و در عالم نور، ندایی پیامبر اسلام(ص) را مورد خطاب قرار داد و این ندای نورانی و برتر خداوند تبارک و تعالی بود»

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید