زیره سیاه ، زیره (Carum Carvi)

کاربر 21کاربر 21
675 بازدید
زیره سیاه

فارسی: زیره سیاه ، زیره

نام علمی: .Carum Carvi L

نام فرانسه: Cumin des pres، Anis batard، Anis des Vosges، Carvi officinal

انگلیسی: Carwey، Caraway

آلمانی: Feldkimmel، Kimmel

ایتالیایی: Kummel

عربی: کرویا (Karawya)، كمون ارمنی

زیره سیاه ، گیاهی دو ساله، از تیره جعفری، بی کرک، به ارتفاع ۳۰ تا ۶۰ سانتی متر و دارای ساقه توخالی، شیاردار و منشعب از قاعده است. ریشه ای راست، دوکی شکل، گوشت دار و برگ هایی با بریدگی های نازک، نخی شکل و به رنگ سبز روشن دارد. برگ های قاعده ساقه آن به دمبرگ کوتاه ومنتهی به غلات مشخص، ختم می شود به علاوه بریدگی پهنک برگ ها، به صورتی است که کوتاه تر و نازک تر از بریدگی نازک، برگ های فوقانی جلوه می کند.

گیاه زیره سیاه از تیره جعفری

گل های زیره سیاه کوچک، سفید یا صورتی و مجتمع به صورت چتر مرکب است. میوه اش بیضی شکل، به طول ۴ تا ۶ میلی متر، به قطر ۱ تا ۱.۵ میلی متر، بی کرک، به رنگ قهوه ای شکلاتی یا قهوه ای مایل به زرد و شفاف است. بوی آن بسیار معطر، قوی، مطبوع و طعم آن تند، کمی سوزاننده و معطر است. واریته های متنوعی بر اثر کشت های متوالی، از آن به دست آمده که هر یک از نظر ابعاد میوه) و رنگ آن، با دیگری تفاوت دارد.

گیاه زیره سیاه در نواحی گرم اروپا، آسیا، هیمالیا، جنوب ایران و افریقا می روید. پرورش آن در بسیاری از نواحی مذکور مخصوصا در نواحی مختلف اروپا و آسیا معمول است. گل های آن، مورد استفاده زنبور عسل قرار می گیرد. قسمت مورد استفاده زیره، میوه آن است.

ترکیبات شیمیایی زیره سیاه

ترکیبات شیمیایی زیره سیاه

زیره سیاه دارای ۸ درصد تانن، ماده روغنی به رنگ سبز و به مقدار ۷ تا ۱۵ درصد، موم، موسیلاژ، مواد رزینی، مواد قندی مختلف، ۱۹ تا ۲۰ درصد مواد ازته و ۳.۵ تا ۹ درصد اسانس است. از سوختن آن، ۶ تا ۹ درصد خاکستر برجای می ماند. مواد تشکیل دهنده میوه (دانه) زیره، مخصوصا اسانس آن، برحسب مشخصات محل رویش و اختصاصات زمین زراعتی و غیره فرق می کند.

روغن دانه زیره سیاه اگراستخراج شود، به صورت مایعی به رنگ سبز با بو و طعم معطر است. در دمای ۷- درجه انجماد حاصل می کند. وزن مخصوص آن در گرمای ۱۵ درجه، بین ۰.۹۲۱ و ۰.۹۲۷، اندیس صابونی شدن و اندیس ید آن، به ترتیب برابر ۱۷۸ تا ۱۸۴ و ۱۰۴ تا ۱۲۹ است.

اسانس زیره سیاه ، از میوه گیاه به وسیله تقطیر با بخار آب حاصل می گردد ولی قبل از این عمل، باید میوه را به خوبی له نمود و سپس اسانس گیری به عمل آورد. باقی مانده یا تفاله میوه آن پس از عمل تقطیر نیز به علت دارا بودن مواد ازته نسبتا فراوان، کود بسیار خوبی برای زراعت است. اسانس زیره در حالت تازه، مایعی بی رنگ با واکنش خنثی است ولی در مجاورت هوا به تدریج رنگ آن زرد می شود و حالت تغلیظ یافته پیدا می کند. وزن مخصوص آن بین ۰.۹۰۰ و ۰.۹۱۰ در گرمای ۲۵ درجه است.

اسانس زیره سیاه

اسانس زیره سیاه به هر نسبتی در الكل مطلق ولی در سه برابر حجم خود، الكل ۸۵ درجه حل می شود. درجه انحلال آن در آب بسیار جزئی است. اگر ید به آن تاثیر داده شود، ایجاد گرما و بخار می کند ولی با افزودن چند قطره کلرورفریک، رنگ بنفش حاصل می نماید.

اسانس زیره شامل نوعی ترپن به نام کارون Carvene (لیمونن راست)، دی هیدروکاروئول (dihydrocarvéol)، دو نوع ستن، یکی کاروون راست (carvone) به فرمول C۱۰H۱۴O و دیگری دی هیدروکاروون (dihydrocarvone) به فرمول C۱۰H۱۶O است. قسمت اصلی اسانس زیره را به طوری که مشاهده می شود، کاروون و لیمونن تشکیل می دهند که در آن، مقدار کاروون معادل ۵۰ – ۶۰ درصد و لیمونن در حدود ۳۰ درصد می باشد.

اسانس زیره را باید در شیشه های در بسته، در محل خنک و دور از نور و روشنایی نگه داری کرد. کاروون Carvone (کاروول Carvol)، به فرمول C۱۰H۱۴O، به وزن ملکولی ۱۵۰.۲۱ و دارای فرم های راست گرد (دکستروژیر)، چپ گرد (لووژیر) و راسمیک است.

کارون موجود در ترکیبات اسانس زیره سیاه

نوع راست گرد زیره سیاه در اسانس میوه .Carum Carvi L و .Anethum graveolens L، نوع چپ گرد آن در اسانس انواع نعناع مانند .Mentha viridis L و نوع راسمیک آن در اسانس Gingergrass یافت می شود. کاروون راست گرد، چپ گرد و راسمیک، هر سه حالت مایع دارند. فرمول گسترده کاروون توسط Wagner مشخص گردیده است.

چون اسانس نژادهای پرورش یافته زیره، مرغوب تر از انواع دیگر است از این جهت غالبا اسانس حاصل از گیاه وحشی و یا اسانس گیاهان دیگر مانند (Cuminum cyminum) و حتی اسانس تربانتین، الكل و غیره به طور تقلب بدان افزوده می شود.

خواص درمانی زیره سیاه

خواص درمانی زیره سیاه

خواص درمانی زیره سیاه شباهت زیاد به رازیانه و انیس سبز دارد. دارای اثر نیرو دهنده، هضم کننده، بادشکن، مدر و به طور خفيف قاعده آور، ضد کرم و ضد تشنج است. زیره اثر زیاد کننده ترشحات شیر دارد.

مصرف زیره سیاه با توجه به صفاتی که از نظر درمانی دارد، در معالجه بیماری های مختلف مانند ضعف عمل دستگاه هضم، نفخ، بلغ هوا (آئروفاژی)، دل پیچه کودکان، تاخير وقوع قاعدگی زنان جوان، اشکال وقوع آن که غالبا با درد و ناراحتی همراه است (Dysmenorrhee)، ضعف اعصاب و غیره معمول است.

آب مقطر و اسانس زیره سیاه ، صفاتی مشابه دارند. در دامپزشکی، از زیره برای رفع قولنج ها، اسپاسم های معده، بی اشتهایی و کم شدن مقدار شیر دام ها مانند گاو استفاده به عمل می آورند. مصرف مداوم و بی رویه آن، موجبات پیدایش ناراحتی هایی را در بدن فراهم می آورد.

صور دارویی زیره سیاه

صور دارویی زیره سیاه

گرد زیره سیاه به مقدار ۰.۵ تا یک گرم مخلوط در عسل یا شراب و یا در یک تیزان برای چند دفعه در روز و دم کرده ۲ تا ۴ گرم آن در یک لیتر آب به مقدار یک فنجان بعد از هر غذا مصرف می شود. از اسانس زیره به مقدار ۳ تا ۴ قطره بر روی یک حبه قند برای تحریک اشتها، تسکین یافتن گرفتگی غیر ارادی ماهیچه های معده و درمان راشیتیسم استفاده به عمل می آید.

در استعمال خارج، گرد دانه زیره سیاه را به مقدار ۵ گرم در یک لیتر آب جوش می ریزند تا بخارات متصاعده، از ریزش جریان آب از چشم جلوگیری به عمل آورد. جوشانده ۵۰ تا ۱۵۰ در هزار میوه زیره در استعمال خارج به صورت مالیدنی مصرف دارد. در طب عوام، مخلوط روغن بادام و اسانس زیره را برای رفع دل پیچه، بر روی شکم اطفال می مالند.

از گرد زیره سیاه به عنوان ادویه و چاشنی، در تهیه برخی اغذیه مانند سوپ، راگو، نان، پنیر، نان های قندی و غیره استفاده به عمل می آید. استفاده از زیره در اغذیه به منظور جلوگیری از نفخ، مخصوصا در اغذیه ای که حبوبات همراه داشته باشند، در غالب نواحی و همچنین در ایران معمول است. اسانس زیره در تهیه صابون های عطری و در قنادی مصرف دارد.

استفاده از زیره سیاه به عنوان ادویه و چاشنی

از اسانس زیره سیاه ، ۲ نوع محلول ضد نفخ، یکی به نام آب زیره (Caraway water) و دیگری که اسانس بیشتری دارد و آب زيره کنسانتره (Concentrated Caraway water) نامیده می شود، تهیه می گردد.

آب زیره کنسانتره (Concentrated Caraway water)

اسانس زیره۲۰ میلی لیتر
الكل ۶۰ درجه۶۰۰ میلی لیتر
آببه مقدار کافی تا ۱۰۰۰ میلی لیتر

ابتدا اسانس زیره را در الكل حل می کنند و سپس آب را به مقادیر کم، در چند دفعه به آن می افزایند و در هر دفعه نیز محلول را به شدت تکان می دهند. پس از انجام این کار، مقدار ۵۰ گرم گرد تالک خالص و استریل یا ماده صاف کننده دیگر می افزایند و به مدت کافی تکان می دهند و صاف می کنند. مقدار مصرف آن، ۰.۳ تا یک میلی لیتر برای اشخاص بالغ است.

آب زیره سیاه

آب زیره سیاه: اگر به محلول کنسانتره مذکور، معادل ۳۹ برابر حجم آن، آب اضافه کنند، آب زیره به دست می آید. آب زیره از نظر درمانی اثر ضد نفخ دارد و محلول مناسبی به عنوان حامل، برای در برگرفتن داروی کودکان می باشد.

مقدار مصرف آب زیره، ۰.۵ تا ۲ میلی لیتر است.

١- خیسانده ضد نفخ

دانه گشنیز۱۵ گرم
دانه رازیانه۱۵ گرم
دانه هویج۱۵ گرم
دانه انیسون (Pimpinella Anisum)۱۵ گرم
دانه زیر سیاه۱۵ گرم
دانه شوید۱۵ گرم
الكل ۳۰ درجه۲ لیتر

مخلوط دانه (میوه) گیاهان مذکور را باید به مدت ۴ روز در ۲ لیتر عرق یا الکل ۳۰ درجه بخیسانند و سپس مقدار ۳۷۵ گرم قند به آن اضافه نمایند. مقدار مصرف آن از نظر درمان نفخ گازهای روده بزرگ و بلع هوا (aerophagie)، ۱۵ تا ۶۰ گرم در روز است.

نسخه های دارویی با زیره سیاه

۲- گرد ضد نفخ دانه رازیانه

دانه رازیانه۱۵ گرم
دانه زیره سیاه۱۵ گرم
دانه گشنیز۱۵ گرم
دانه انیسون۱۵ گرم

دانه (میوه) گیاهان مذکور را باید به صورت گرد در آورده به مقدار یک قاشق چای خوری در مقدار کمی آب حل کرده، به خوبی هم بزنند و دو مرتبه در روز بعد از غذا مصرف نمایند.

به فرمول مذکور می توان به همان مقدار ۱۵ گرم، زیره سبز و برگ خشک گیاهانی مانند بادرنجبویه و نعناع را اضافه نمود.

نحوه کاشت و تکثیر زیره سیاه

نحوه کاشت و تکثیر زیره سیاه

پرورش زیره سیاه در ایران بیشتر به منظور استفاده از آن در تغذیه و یا صدوور به کشور های خارج است. پرورش زیره به مقادیر بسیار زیاد سابقا در کشورهایی مانند هلند، آلمان، انگلستان، اسکاندیناوی، روسیه و همچنین در اسپانیا، معمول بوده است ولی امروزه اهمیت خود را تدریجا از دست داده به طوری که سطح کشت آن کاهش کلی پیدا نموده است. از میوه له شده زیره، معادل ۷ درصد اسانس به دست می آید.

تکثیر زیره بدین نحو است که دانه ها (میوه ها) را در زمین شخم زده و اصلاح شده به مقدار ۸ تا ۱۰ کیلو گرم برای هر هکتار زمین،‌ با دست و یا به وسیله دستگاه های پخش کننده دانه، پراکنده می نمایند. این عمل معمولا در اوایل اسفند تا اواخر فروردین انجام می گیرد. در بعضی کشور ها مانند انگلستان کشت زیره را همراه با کشت بقولاتی مانند نخود، لوبیا، باقلا و حتی اسفناج انجام می دهند.

نحوه تکثیر و استفاده از زیره سیاه

دانه های زیره جوانه زده را پس از آن که گیاهان جوانی به ارتفاع ۶ تا ۱۰ سانتی متر از آن ها حاصل گردید فاصله دار می کنند به نحوی که هر پایه از دیگری، معادل ۲۵ تا ۳۰ سانتی متر فاصله داشته باشد. انجام عملیات اصلاحی در زمین زراعتی و کندن علف های هرزه، از کارهایی است که مرتبا باید در مزرعه صورت گیرد. برداشت محصول در تیر ماه انجام می گیرد. برای این کار سرشاخه های میوه دار گیاه را چیده و خشک می کنند. سپس ضرباتی ملایم بدان وارد می آورند تا میوه ها جدا گردند.

در مواردی که وسعت های پهناوری در زیر کشت باشد، بسته های حاصل از سرشاخه های گیاه پرورش یافته را بر روی پارچه ای می گسترانند و در معرض گرمای خورشید قرار می دهند و پس از چند روز که به کلی خشک گردید،‌ با وارد آوردن ضربات ملایم، میوه ها را از آن ها جدا می سازند. میوه های به دست آمده را نباید در گوشه ای از انبار بر روی هم انباشته نمود بلکه باید آن ها را درون کیسه هایی جای داد و در محل خشک نگه داری کرد. از هر هکتار زمین زراعتی معمولا بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلو گرم میوه (زیره) به دست می آید. هر هکتولیتر زیره، ۴۵ کیلو گرم وزن دارد.

محل رویش زیره‌ سیاه

محل رویش زیره سیاه

زیره سیاه در نواحی شمالی ایران: مازندران، جنگل کندوان در ارتفاعات ۲۸۰۰ تا ۳۳۰۰ متری، دره لار در ۲۴۰۰ متری، کجور، گیلان: رودبار. آذربایجان: زنجان. در نزدیکی تبریز، بين باسمنج و لیقوان، بين مرند و سوفیان در ارتفاعات ۱۷۰۰ متری، کوه های سبلان. نزدیک کاليبار در ارتفاعات ۲۴۷۰ متری. همدان: کوه گری (Garri …). جنوب ایران، کرمان: کوه لاله زار در ارتفاعات ۳۰۰۰ متری، مرکز ایران، تهران، شاهرود – بسطام، قزوین، گچسر و در ارتفاعات ۲۱۰۰ متری می روید.

زیره (Carum Bulbocastanum)

نام فارسی: زیره

نام علمی: .Carum Bulbocastanum Koch

نام فرانسه: Gland de terre، Marron de terre، Chataigne de terre، Terre noix

نام انگلیسی: Kippernut، Tuberous caraway، Pig – nut، Earth chestnut، Arnut

نام آلمانی: Saukastani ، Knollenkimmel

نام ایتالیایی: Terra noce، Pancaciolo

نام عربی: آاكثار (Akuithar)، تلغوطه، جوزارقم

زیره از تیره جعفری

زیره ، گیاهی است از تیره جعفری، علفی، پایا، بی کرک و دارای ریشه متورم به بزرگی یک فندق تا یک گردو که در مزارع غلات، اماکن بایر، چمن زارهای دامنه های کم ارتفاع کوهستان ها، مخصوصا اگر جنس زمین آهکی یا رستی – آهکی باشد می روید.

ساقه زیره راست، به ارتفاع ۱۵ تا ۷۵ سانتی متر و برگ های آن دارای بریدگی های نازک و ظریف است. گل هایی به رنگ سفید و مجتمع به صورت چتر مرکب، فاقد یا شامل انولوکر دارد. میوه آن قهوه ای مایل به زرد می باشد. ریشه متورم آن به قطر ۱ تا ۴ سانتی متر و دارای طعمی کم و بیش مشابه شاه بلوط است. بریدگی برگ های آن به پایه زیره سیاه نمی رسد.

خواص درمانی زیره

خواص درمانی زیره

میوه معطر زیره ، بادشکن و دارای مصارفی شبیه زیره سیاه است ولی از نظر کیفیت به پایه آن نمی رسد. از آن برای معطر ساختن اغذیه نیز استفاده به عمل می آورند. ریشه متورم آن، سابق به عنوان قابض در رفع اخلاط خونی به کار می رفته است. از برگ آن می توان برای مصارفی شبیه جعفری استفاده به عمل آورد.

ریشه متورم این گیاه که تا عمق نسبتا زیاد خاک نفوذ می کند، طعم شیرین و کمی معطر دارد و می توان از آن برای مصارف تغذیه استفاده کرد.

محل رویش ‌زیره

محل رویش زیره

گیاه زیره در نواحی جنوبی ایران، بلوچستان وجود دارد.

نوع مفید دیگر زیره ، .Carum incrassatum Boiss است که در اسپانیا، بالئار، مراکش، تونس و الجزیره می روید. ریشه متورمی به بزرگی یک سیب زمینی که حجم متوسطه داشته باشد، دارد. ظاهر آن کم و بیش کروی، ناصاف و پوشیده از پوست سیاه رنگ است. دارای ۶۲.۱۲ درصد مواد هیدروکربنه، ۱.۳۴ درصد مواد چرب و ۷ درصد مواد ازته است.

آرد حاصل از ریشه خشک شده گیاه، ارزش غذایی زیاد دارد و حتی ارزش غذایی آن را معادل سیب زمینی می دانند. اعراب، آرد آن را با آرد جو مخلوط نموده، نوعی نان قندی تهیه می نمایند.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت