خارشتر (ترنجبین) Camelthorn

کاربر ۱۸ کاربر ۱۸
2,264 بازدید

در بیابان ها و دشت های کم ارتفاع ایران گیاهی وجود دارد به نام خارشتر. این گیاه به شکل بوته و یا درختچه و از تیره ی باقلاییان است. گیاهی نیمه چوبی که ارتفاع آن بین ۵۰ تا ۱۵۰ سانتی متر است.

نام های دیگر: ترنجبین، علف ترنجبین، آدور، خاراشتر، خاربز و خارمقیلان، تلنجبین  –  ترنگبین  –  ترانگبین  –  مان اسپئوزا  –  جنستا الصباغین  –  Manne d’hedysarum  –  Manna d’alhagi  –  Manne de perse  –  Manna of hedysarum .

نام فارسی : خارشتر

تیره : باقلاییان Papilionaceae

نام انگلیسی : Camelthorn

نام علمی :Alhagi maurorum

مشخصات گیاه

گیاهی است از خانواده‌ی Compositae، تیر‌ه‌ای فرعی Tubuliflorae، علفی، یک ساله و خاردار که ارتفاع آن ۸۰- ۳۰ سانتی‌متر و ساقه‌ی آن راست، به شکل منشور چند وجهی، زاویه‌دار و پوشیده از کرک پشمی است.

برگ‌های آن متناوب، درشت، دندانه‌دار با رگبرگ سفید و دندانه‌های نامنظم که منتهی به خار‌های کوتاه و تیز می‌شوند. پهنه‌ی برگ پوشیده از کرک سفید است به طوری که رنگ برگ سفید به نظر می‌رسد، برگ‌ها بدون دمبرگ به ساقه چسبیده‌اند.

گل‌ها به شکل گروهی، کوچک و به رنگ زرد می‌باشند که اطراف آن‌ها را کرک‌های ابریشمی پوشانده و در انتهای ساقه و وسط برگ‌ها در ماه‌های اواخر بهار و اوایل تابستان ظاهر می‌شوند.

میوه‌ی آن حنایی رنگ است. تمام اعضای این گیاه تلخ، کمی تند و بدبو می‌باشد ولی پس از خشک شدن بوی نامطبوع آن تا حدود زیادی مرتفع می‌شود. ریشه‌ی آن شبیه ریشه‌ی گیاه مولد انغوزه یا انجدان است و طعم آن تلخ و تند می‌باشد.

این گیاه بومی اروپاست. به خصوص در حاشیه‌ی مدیترانه در باغ‌های زیتون انتشار دارد.

در ایران در اغلب مناطق از جمله، آذربایجان در تبریز، ماکو، سلماس در گرگان و مازندان، آمل در گیلان، رستم آباد در اطراف تهران شهرستانک، دماوند، بین آب گرم و علی‌آباد، هشتگرد، سرخه حصار، بین تهران و آب‌علی، بین تهران و کرج در قزوین، کرج، کرمانشاه، قصر شیرین در همدان، در لرستان در شهبازان، بیشه، بختیاری، در خوزستان بین راه بهبهان به آغاجاری و اطراف اهواز و در کاشمر شناسایی شده است.

نام شیرابه های برگ و ساقه های این گیاه ترنجبین نام دارد که یکی از داروهای مشهور در طب سنتی است.

خارشتر گیاهی با شاخه های متعدد، سبز رنگ با خارهای تیز که نوک آنها زرد است. طول خارها، از ۱ تا ۶ سانتی متر متغیر و زاویه ی آنها تقریبا ۹۰ درجه است.

برگ ها بیضی شکل به طول ۱۰ تا ۱۵ و عرض ۳ تا ۵ میلی متر که در پایه خارها قرار گرفته اند.

گل ها به طور منفرد یا دوتایی در طرفین شاخه ها و معمولا در محور خارها و به تعداد ۲ تا ۸ عدد در هر خار ظاهر می شوند که به رنگ قرمز ارغوانی تا جگری هستند. کاسه ی گل، بدون کرک است و میوه به صورت نیام دانه تسبیحی، حاوی ۴ تا ۷ دانه است.

سطح نیام، صاف یا دارای خارهای کوتاه است. فصل گلدهی آن از اوایل اردیبهشت آغاز می شود و تا اواسط خرداد ادامه دارد. به علت بالا بودن سطح آب در سواحل ارس و عمیق بودن ریشه این گیاه از شهد بالایی برخوردار است.

گونه ای دیگر از گیاه خارشتر با نام علمی Alhagi graecorum در جنوب و جنوب غربی ایران می روید که ارتفاع آن کوتاه تر، خارهای انبوه تر، کاسه ی گل دندانه دار، میوه ای پوشیده از کرک های ابریشمی فشرده و نیامی تقریبا دانه تسبیحی دارد.

به طور کلی خارشتر گیاهی است مقاوم به سرما و دارای ریشه ای عمیق که به آب کمی نیاز دارد. ریشه های خارشتر گاه تا ژرفای ۵ تا ۷ متر هم می رسد، بسیار عمیق، قوی و گسترده است؛

به طوری که یکی از عوامل تخریب بناهای باستانی به شمار می رود. این گیاه معمولا در بیابان ها و مناطق کویری میروید؛ اما به صورت یک علف هرز سمج در اکثر مزارع، باغ ها و زمین های کشاورزی به سرعت گسترش پیدا می کند و حتی گاهی آسفالت های سخت را نیز می شکافد و از آن سر بر می آورد.

میوه این خانواده ناشکوفا است، غلاف میوه ی آن کرکدار، کمی ضخیم، خمیده و به خارشتر اسفنجی معروف است و تخمدان آن پوشیده از تارهای ابریشمی است. سطح رویی آن صاف و سطح زیرش بند بند است.

دانه های آن در درون نیامک پهلوی هم قرار دارند و در ابعاد دانه های ارزن و به رنگ سرخ است.

یکی از محصولات مهم گیاه خار شتر که در فصل گرما بر روی برگ‌های آن ایجاد می شود، به آن ترنجبین (ترانگبین) گفته می شود و به معنی عسل تر است.

علیرغم این که گیاه خارشتر مورد علاقه شتر، بز و زنبور عسل است اما تنها در بعضی مناطق خاص و در صورت وجود و فعالیت حشره ای خاص می تواند ترنجبین تولید کند.

خارشتر یکی از علوفه های خوراکی برای دام‌ها به ویژه شترها و بزها است و در استان های خراسان، یزد، تبریز، زرند کرمان، اطراف قم و بوشهر به طور خودرو فراوان دیده میشود.

این گیاه در شوره زارهای ایران، عربستان، صحرای سینا، سوریه و هند و پاکستان تا ارتفاع ۴۰۰ متری از سطح دریا می روید و به وفور یافت میشود.

قسمت های مورد استفاده

خارشتر -1

برگ، گل، ریشه و شیرابه های ایجاد شده روی برگ‌های آن که به آن ترنجبین گفته میشود.

ترکیبات شیمیایی

لعاب – صمغ – پتاسیم – کلسيم – منیزیم – ماد‌ه‌ای به نام کنیسین – انواع قندها به مقدار جزیی – کمی تانن – کمی اسانس.

ترنجبین حاوی ترنجبین ترکیبات قندی مختلفی چون منوساکاریدهای گلوکز و فروکتوز -دی ساکارید (ساکارز) و تری ساکارید(منو تیوز) که به راحتی در آب حل می شوند. خود گیاه شامل تانن و آنتوسیانین می‌باشد.

نحوه کاشت و تکثیر

تکثیر آن توسط بذر و ریزوم انجام می شود و اگر شرایط مناسب باشد خود به خود تکثیر می شود. خارشتر را می توان برای جلوگیری از فرسایش خاک استفاده کرد و با ایجاد خزانه آن را تکثیر کرد.

طرز استفاده و مقدار مصرف

به صورت دم کرده یا جوشانده یا از طریق تقطیر عرق گیاه به خصوص عرق ریشه ی آن را مصرف می کنند.

سه نوبت در روز، در هر نوبت ۱ قاشق غذاخوری از پودر گیاه را در یک لیوان آب جوش دم کنید و پس از ۱۵ دقیقه آن را صاف و قبل از غذا میل کنید.

دم کرده

۲۰ تا ۵۰ گرم از برگ آن را در یک لیتر آب جوش دم کنید و هر روز چند بار هر مرتبه یک فنجان از آب صاف کرده‌ی آن را بنوشید، ادرار را افزایش میدهد خلط آور و اشتها آور است و به هضم غذا کمک می کند. برای درمان سردردهای یک طرفه و طپش قلب نیز مفید است.

استعمال خارجی به شکل ضماد

مالیدن کوبیده‌ی شاخه و برگ و ریشه ی آن در سرکه پرورده برای تسکین دردها مفید است

خواص درمانی خارشتر

خواص دارویی خارشتر عبارتند از: درمان ایدز، تقویت سیستم دفاعی بدن، درمان روماتیسم، ادرار آور و مسهل، چربی سوز، دفع کننده رسوبات کلیه، ضد سیاه سرفه، تب و لرز، سنگ مثانه، بواسیر و زخمهای مقعد، التيام زخم‌ها و جراحات، و خارشتر برای رفع صفرا و جلوگیری از ایجاد سنگ کلیه و مثانه مؤثر است.

گیاه خارشتر ادرارآور، ضد سیاه سرفه و تب و لرز است.

عرق خارشتر یکی از نوشیدنی های مفید است که از اضافه وزن و چاقی جلوگیری می کند.

هر بار نصف لیوان از عرق خارشتر را با نصف لیوان آب مخلوط کنید و بنوشید و نوشیدن روزی ۲ لیوان عرق خارشتر به خصوص افرادی که مستعد سنگ کلیه هستند،

موجب رفع رسوبات کلیه و جلوگیری از سنگ می شود.

عرق خارشتر چربی سوز است که مصرف آن با کمی تحرک می تواند از چاقی جلوگیری کند.

جوشانده‌ی خارشتر معرق است و به عنوان مدیر و مسهل از آن بهره می برند . مالیدن روغن برگ‌های گیاه خارشتر برای روماتیسم مفید است.

براساس آخرین تحقیقات مواد موجود در ریشه ی خارشتر می تواند در تقویت سیستم دفاعی بدن مؤثر واقع شود و لذا گزینه ی مناسبی برای درمان و مهار بیماری ایدز به شمار می رود.

ضماد گیاه خارشتر و یا گل‌های آن درمان کننده بواسیر و زخم های مقعدی است. خاکستر خار شتر التیام دهنده و ترمیم کننده جراحات و زخم ها است. و روغن برگ این گیاه برای دردهای روماتیسمی بسیار مفید بوده و روغن گل های آن برای بواسیر مورد استفاده قرار می گیرد.

عرق خارشتر برای دفع سنگ کلیه و مثانه بسیار مفید بوده و مورد استفاده قرار می گیرد.

۲۰ تا ۵۰ گرم از آن را در یک لیتر آب جوش دم کنید و هر روز چند بار هر مرتبه یک فنجان از آب صاف کرده‌ی آن را بنوشید.

ادرار را افزایش می‌دهد، خلط آور است، بازکننده‌ی گرفتگی و انسداد، گرم کننده‌ی معده و اشتهاآور است و به هضم غذا کمک می‌کند.

بر‌ای درمان سردرد‌های یک طرفه و تپش قلب مفید می‌باشد، بر‌ای درمان یرقان، اسهال صفراوی و رفع بی اشتهایی دوره‌ی نقاهت بیماری‌ها بسیار مؤثر است.

تذکر: این گیاه مضر دماغ و کلیه و قی‌آور می‌باشد و بوی آن تا مدتی می‌ماند. مصلح آن شربت غوره یا شربت ریواس است.

ریشه‌ی خارشتر

نام‌های دیگر: زنجبيل‌العجم – زنجبيل الفارس.

خواص درمانی

اگر در سرکه پروده شده و هر بار ۲۵ گرم از آن خورده شود، بازکننده‌ی گرفتگی و انسداد و گرم کننده‌ی معده است، اشتهاآور می‌باشد و به هضم غذا کمک می‌کند، بی اشتهایی را در دوره‌ی نقاهت بیماران برطرف می‌سازد، ادرار را زیاد می‌کند، بر‌ای درمان یرقان و اسهال صفراوی مفید است.

عرق خارشتر

 خواص درمانی

هر بار نصف لیوان از آن را با نصف لیوان آب مخلوط کرده بنوشید. بر‌ای کلیه، کبد و طحال مفید است، ضمنا ضد سم و ضد سرطان نیز می‌باشد.

خارشتر -2

ترنجبین

طبیعت ترنجبین طبق نظر حکمای طب سنتی، کمی گرم و تر است

ترنجبین ماده ای است شیرین که به صورت شبنم روی گیاه خارشتر به وجود می آید. طبق تحقیقات به عمل آمده شیرابه های قندی در نتیجه عمل حشره ای به طور طبیعی و با ایجاد شکاف به خارج تراوش می شود.

این حشره که گونه ای سخت بالپوش احتمالا نوعی( Larinus) است با نشستن بر روی شاخه های جوان گیاه خارشتر، شیراب‌های تراوش می شود که به تدریج مانند ذرات نبات بر روی گیاه، سفت می شود و همانجا می ماند. این حشره معمولا در مناطق کویری و بیابانی دیده می شود؛

بنابراین جایی که این حشره نباشد، گیاه خارشتر نمی تواند ترنجبین تولید کند. افراد محلی، صبح زود و قبل از طلوع آفتاب با ضربه زدن و تکاندن شاخه های خارشتر روی پارچه های سفید و تمیز، ترنجبین را به دست آورده و پس از تمیز کردن، آن را به بازار عرضه می کنند.

ترنجبین به رنگ های سفید، زرد و یا کمی متمایل به قهوه ای است و طعم شیرین دارد.

ترنجبین حاوی ترکیبات قندی مختلفی چون گلوکز و فروکتوز، ساکاروز و تری ساکارید است که به راحتی در آب حل می شود. همچنین این گیاه دارای تانن و آنتوسیانین است.

سابقا از ترنجبین در کارخانجات به طور سنتی قند می گرفتند اما به دلیل بالا بودن ارزش دارویی آن، این کار غیراقتصادی است.

مشخصات

ماده ای است شیرین که به صورت شبنم روی گیاه خارشتر که از خانواده ی Leguminosae  می باشد می نشیند. این گیاه خارهای بسیار و گل های کوچک داشته و در نقاط خشک می روید. در فصل گرما و در اواخر تابستان روی برگ ها و شاخه های این گیاه قطرات ترنجبین در طول شب ظاهر می شود و روستاییان صبح زود قبل از طلوع آفتاب آنها را جمع آوری می نمایند.

طبیعت آن کمی گرم ولی درعین حال تر است.

ترکیب شیمیایی: مواد لعابی  –  ملزیتوز  –  قندساکاروز .

خواص درمانی

  1. هر روز صبح ۱۲ تا ۳۵ گرم از آن را در آب حل نموده و بخورید. دارای خاصیت تلیین و تحریک امعا می باشد. برای لینت مزاج مصرف می شود، ملین و مسهل صفرا می باشد، تب و عطش را رفع، و درد سینه را تسکین می دهد، بیماری های عفونی مشکوک را نیز درمان می کند.
  2. آن را در آب پنیر حل نموده و بخورید. برای اخراج اخلاط سوخته مفید است.
  3. آن را در ماءالشعیر حل نموده و بخورید، برای دفع اخلاط گرم مفید است.
  4. هر روز ۳۰ گرم از آن را در یک لیوان شیر تازه حل نمایید و بخورید، مداومت در خوردن آن قوای جنسی را تحریک می کند.
  5. آن را بسایید و با کره بخورید. برای باز کردن ادرار در مواردی که ادرار بند آمده باشد مؤثر است.
  6. آن را با زیره مخلوط و دم کنید بعد آب صاف کرده ی آن را بنوشید. قرقر و صداهای دستگاه گوارش که با تب خفیفی توأم باشد را ساکت می کند.

تذکر: برای طحال و تب های گرم و برای افراد گرم مزاج مضر است، افرادی که جوش های آبله مانند در روی بدن دارند و با تب همراه است و همچنین بیماران حصبه ای و کسانی که اسهال خونی دارند و افرادی که در ادرار آنان خون وجود دارد نباید آن را مصرف کنند.

زمان و مقدار مصرف آن

بهترین موقع برای بهره گیری از خواص درمانی ترنجبین، خوردن آن به صورت ناشتا در صبح است و مقدار خوراک آن نیز بسته به سن بیمار، از ۱۰ تا ۳۵ گرم است.

خواص دارویی ترنجبین به طور خلاصه عبارتند از:

باز کردن مجاری ادرار، صدای شکم، تب کودکان و نوزادان، لینت مزاج، تب بر، تسکین سرفه، درد سینه، از بین برنده زردی، برطرف کننده ی یبوست و عفونت زایی.

جوشانده ی ترنجبین برای سرفه و درد سینه مفید است. در طب سنتی از ترنجبین برای شیرین کردن جوشانده های گیاهی استفاده می شود که معمولا اگر به همراه فلوس استفاده شود خاصیت عفونت زدایی دارد.

ترنجبین به عنوان یک فرآورده گیاهی، در طب سنتی بسیار رایج است و به عنوان ملین مسهل صفرا، تب بر، تسکین سرفه، از بین برنده زردی، برطرف کننده ی یبوست، برطرف کننده ی درد سینه کاربرد دارد.

استفاده مقدار کمی از آن، برای فرونشاندن تب های نوزادان و کودکان و نیز برای لینت مزاج آنها متداول بوده است.

مصرف ترنجبین با آب پنیر برای اخراج اخلاط سوخته، با ماالشعیر برای دفع اخلاط گرم، مخلوط با کره گوسفندی برای باز کردن مجاری ادراری (حبس البول) و با آب زیره برای رفع صدای شکم (قرقر شکم) که با تب خفیف توام باشد، مفید است.

موارد منع مصرف

بیماران مبتلا به حصبه، اسهال خونی، بواسیر، خون ادراری و آبله نباید از ترنجبین استفاده کنند. ترنجبین، مضر طحال است و برای اشخاص گرم مزاج، مناسب نیست.

دسته بندی ادغام شده گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت