کلسیم

کاربر ۲۰ کاربر ۲۰
785 بازدید
کلسیم

کلسیم از عناصر بسیار ضروری زندگی و از الکترولیت های مهم بدن است. پنجمین عنصری است که به مقادیر زیاد در بدن وجود دارد. قسمت اعظم کلسیم، در استخوان ها متمرکز است به علاوه از مواد اصلی سازنده دندان است. در درمان بیماری های ریوی (سل)، خستگی، آدنیت ها (adenites : التهاب حاد و مزمن غدد لنفاوی) و بعضی ناراحتی های عصبی، اثرات مفید درمانی دارد.

تثبیت آن در بدن بستگی به وجود مواد مختلف مانند فسفر، فلئور، ویتامین D۲، ویتامین C، منیزیم و غیره دارد.

منابع کلسیم

منابع کلسیم

میوه ها و سبزی های خام، در برقراری تعادل کلسیم بدن می توانند موثر باشند مشروط بر آنکه برخورداری از نور خورشید همراه باشد. شیر و پنیر از اغذیه غنی از کلسیم اند. بطور متوسط، یک گرم کلسیم در هر ۱۰۰ گرم پنیر و ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلی گرم کلسیم در هر ۱۰۰ گرم شیر وجود دارد. آب نیز بطور تقریب دارای حدود ۱۰۰ میلی گرم کلسیم در لیتر است.

کلسیم در بسیاری از گیاهان مانند گندم، جو، گردو، فندق، بادام، هویج، کلم، کرفس، اسفناج، سیب زمینی، پیاز و شلغم یافت می شود.

مقدار نیاز روزانه

پنیر و شیر و سایر منابع کلسیم

کلسیم بطوریکه ذکر شد از عناصر بسیار ضروری بافت ها و خون است که تقریبا به مقدار ۱۰ میلی گرم در هر ۱۰۰ میلی لیتر آن، وجود دارد ( ۲٫۵ میلی مول در لیتر). از این مقدار در حدود، ۷ میلی گرم آن به صورت ین کلسیم و بقیه به حالت کلوئیدی و آمیخته با پروتیین ها می باشد.

مقدار متوسط نیاز روزانه به آن، ۵۰۰ میلی گرم است ولی در هر حال باید توجه داشت که زنان باردار و یا شیرده، همچنین در طول دوران نمو، نیاز بیشتری به آن وجود دارد.

باید توجه داشت که مصرف بعضی مواد مانند دیژیتالین، قلب را در مقابل کلسیم حساس می کند بطوری که بعد از مصرف دیژیتالین، مقادیری از گلوکونات کلسیم، ممکن است ناراحتی شدید ایجاد کند و یا باعث مرگ شود. از این جهت طبق توصیه L. Wurmser، در موارد مختلف درمانی نباید گلوکونات کلسیم را با دیژیتالین بکار برد.

پیامد های کمبود کلسیم

در اطفال، جذب غیر کافی کلسیم، ایجاد نرمی استخوان می کند که نتیجه اش پیدایش نقص در استخوان بندی و دندان هاست. با آنکه بروز این حالات ممکن است بیشتر مربوط به فقدان یا کمبود ویتامین D در غذا باشد اگر چه هر دوی آن ها یعنی کلسیم و ویتامین D، تواما در درمان بیماری های مذکور مورد استفاده قرار می گیرند.

در زنان باردار که جنین از کلسیم بهره می گیرد و همچنین در مادران شیرده، کاهش یافتن مقدار کلسیم مادر ممکن است پیش آید که موجب نرم شدن استخوان و یا پوکی استخوان (Osteomalacie) می شود.

زمانی که اختلالی از این جهت (کمبود کلسیم) در بدن باشد، شرایط غیر طبیعی برای استخوان ها ایجاد می شود. که پوکی استخوان، نرمی استخوان و سایر عوارض ناشی از کمبود کلسیم قابل تامل است.

روش های جبران کمبود کلسیم

اگر چه هورمون ها در تنظیم کلسیم بدن نقش مهم و اساسی را ایفا می کنند اما تجربه های متعددی نشان می دهد که تقریبا غیر ممکن است مقدار کلسیم مورد نیاز بدن تامین شود. مگر اینکه رژیم غذایی روزانه شامل شیر نیز باشد و از مواد لبنی مانند پنیر و ماست و سایر موادی که با شیر تهیه می شود نیز به مقدار کافی و مکرر استفاده شود.

در برخی موارد که شیر در دسترس نیست و یا به دلیلی نمی توان شیر مصرف کرد و مواد لبنی نیز مصرف نمی شود، برای نیاز بدن به ناچار مقداری کلسیم به شکل خالص شیمیایی تجویز می شود. البته کلسیم به این شکل جذب می شود، اما سایر مواد مهمی که در مواد غذایی کلسیم دار همراه با کلسیم وجود دارد از این طریق تامین نمی شود.

تشخیص اینکه مصرف و جذب کلسیم بدن کافی است یا کافی نیست با مطالعه وضع بدن روشن می شود. بدن شخصی که از نظر مواد محتوی کلسیم و سایر مواد مغذی، به طور متناسب و به خوبی تغذیه شده باشد دارای رشد استخوانی خوبی است و به علاوه سیستم اعصاب، منظم و خوب کار می کند و قدرت بدن در هر سنی نسبتا خوب است و در نتیجه دوران نشاط و شباب و عنفوان جوانی طولانی تر می شود.

کودکی در حال شیر خوردن

در کشورهایی که شیر به قدر کافی در اختیار مردم نیست مقدار کلسیم لازم بدن باید از سایر مواد غذایی گرفته شود. در این کشورها کودکانی که از شیر مادر استفاده می کنند روش بسیار مفید و  پسندیده ای است، هر قدر ممكن است باید دیرتر از شیر گرفته شوند طبق دستور شرع مقدس اسلام تاکید شده است، حولين كاملين (دو سال) تا از کلسیم و سایر مواد غذایی شیر مادر حداکثر استفاده را ببرند استخوان های ماهی های کوچک و سایر حیوانات که قابل خوردن و جویدن هستند نیز منابع خوبی برای تامین کلسیم هستند.

اگر گوشت با استخوان پخته شود مقداری از مواد معدنی استخوان ها در آبی که کمی اسید مانند سرکه داشته باشد خوب حل شده و پس از خوردن، جذب بدن می شود. در کشورهایی که دانه های گیاهی و سبزی جات به مقدار زیادی خورده می شود چون در دانه ها و سبزیجات به مقدار جزیی کلسیم وجود دارد مقدار بسیار کمی کلسیم از این طریق تامین می شود.

آب آشامیدنی در برخی نقاط، کمی کلسیم دارد. نان ساجی اگر با آرد ذرت درست شود و ذرات را پیش از آسیاب کردن در آهک خیس کرده باشند، مقدار نسبتا خوبی کلسیم در اختیار بدن می گذارد.

اشخاصی که betel nut (فوفل) مخلوط با خیسانده برگ های آب آهک می خورند، از این طریق کمی کلسیم جذب بدن می شود.

تمام منابع بالا و سایر منابع دیگری که ممکن است مقداری کلسیم داشته باشند همگی نمی توانند به عنوان منبع تامین کلسیم کافی تلقی شوند به این جهت در مناطقی که از خوردن شیر به میزان کافی، محروم هستند و یا شیر به مقدار کافی در دسترس نیست و یا به دلایل پزشکی از خوردن شیر منع شده اند و از سایر مواد لبنی نیز کم مصرف می کنند، عموما کمبود کلسیم از مسایل حاد تغذیه ای مردم است.

نقش هورمون پاراتیرویید در تنظیم کلسیم بدن

هورمون ها در تنظیم کلسیم بدن نقش مهم و اساسی را ایفا می کنند. هورمونی که توسط غدد پاراتیرویید ترشح می شود نقش بسیار مهمی در توانایی بدن برای مصرف کلسیم و به طور غیر مستقیم در مصرف فسفر دارد از این نوع غدد ظریف دو تا در هر یک از دو طرف گردن نزدیک یا وصل به غده تیرویید وجود دارد. هورمون پاراتیرویید سطح مقدار کلسیم در خون را در حد متعارفی در حدود ۱۰ میلی گرم در صد میلی لیتر سرم خون نگه می دارد.

در مواردی که مقدار کلسیم و فسفر خون کم است این هورمون می تواند  کلسیم و فسفر را به مقدار لازم از استخوان ها کشیده داخل خون کند و در مواقعی که کلسیم و فسفر در خون زیادتر از حد متعارف است، می تواند دفع این مواد را از خون به وسیله کلیه افزایش دهد.

کلسیم

هورمون پاراتیرویید، در موازنه کلسیم در خون مداخله دارد مانند آنکه زیاد بودن آن موجب جابجا شدن کلسیم استخوان ها، و افزایش آن در خون، همچنین زیاد شدن نسبت ین کلسیم به کلسیم غیر آزاد می شود (hypercalcemia) و به علاوه دفع این ین ها را به مقادیر زیاد باعث می گردد، برعکس کم شدن هورمون پاراتیرویید در خون، هیپوکلسمی (hyporcalcemia) بوجود می آورد یعنی در واقع، تغییرات تراکم ین کلسیم در خون، به تفاوت موجب پیدایش هیپرکلسمی و هیپوکلسمی می شود.

اگر هر عاملی موجب کاهش ترشح هورمون پاراتیرویید شود، مقدار کلسیم خون به سرعت کاهش و مقدار فسفر افزایش می یابد و منجر به پیچیدگی و انقباض اسپاسمی شدید عضله ای می شود.

علل و عوارض هیپرکلسمی

شکم درد یکی از  عوارض هیپرکلسمی

مهمترین علل هیپر کلسمی، زیاد بودن هورمون پاراتیرویید و مصرف زیاد ویتامین D است. هیپرکلسمی با عوارضی مانند بی اشتهایی، تهوع، استفراغ، یبوست، احساس درد در ناحیه شکم، ضعف عضلانی، تشنگی، افزایش دفع ادرار، خواب آلودگی، درد استخوان و سنگ – کلیه همراه است و در موارد سخت و وخیم ، باعث بی نظمی ضربان قلب، اغماء و توقف حرکات قلب می شود.

علل و عوارض هیپوکلسمی

اسپاسم عضله عوارض هیپوکلسمی

علل اساسی هیپوکلسمی، کم بودن هورمون پاتیرویید و فقر ویتامین D در بدن است. هیپوکلسمی ممکن است به علت تغذیه بد، رژیم غذایی، پانکراتیت حاد، نارسایی اعمال کلیه و غیره پیش آید و ایجاد عوارضی مانند اسپاسم حنجره ، کرامپ (گرفتگی غیر ارادی عضلات) و افزایش قابلیت تحریک بنماید که منجر به پیدایش تشنجات کزازی، اساسی ها و غیره می شود.

عوامل جذب و دفع کلسیم

همانطور که گفتیم هورمون ها در تنظیم کلسیم بدن نقش مهم و اساسی را ایفا می کنند اما مقدار کلسیم که توسط بدن جذب می شود بستگی به چند عامل دارد که عبارت اند از:

  1. احتیاج بدن به این ماده.
  2. مقداری که از طریق مواد غذایی تامین می شود.
  3.  نوع مواد غذایی
  4. سرعتی که مواد غذایی از مسیر مجاری گوارشی ورودهای عبور می کند.

بدن در مواردی که برای رشد و ذخیره در دوران بارداری و شیردهی احتیاج به کلسیم دارد، مقدار بیشتری کلسیم جذب می کند. ظاهرا در مواردی که مواد غذایی زیاد و سرشار از کلسیم خورده می شود بدن به نسبت کمتری کلسیم جذب می کند.

اما در مواردی که مواد غذایی کم و از نظر محتوایی ضعیف خورده می شود، نسبت بیشتری جذب می کند. اما به هر حال چون نسبت مطرح است معنی آن این است که در مواردی که انسان غذای زیاد و پر کلسیم می خورد مقدار کلسیم جذب شده نسبت به مقدار غذای خورده شده کم است اما از نظر مقدار مطلق، زیادتر از موقعی است که کم غذا خورده می شود و یا مواد غذایی کم کلسیم می خورد.

وجود کلسیم در سبزیجات

لاکتوز یا قند شیر به ویژه برای افزایش توانایی بدن در جذب کلسیم نقش مهمی دارد. بعضی از پروتیین ها و آمینو اسیدها نیز مهم هستند و به علت جمع دو عامل بالا در شیر است که جذب کلسیم از شیر بسیار عالی صورت می گیرد. جذب کلسیم از مواد گیاهی تا حدودی کمتر از شیر است. وجود مواد الياف و فیبری و خشن در سبزیجات و برگ های سبزی موجب می شود که آن ها در روده ها سریع تر حرکت کرده و درنتیجه، جذب کلسیم از سبزیجات کم شود.

اسفناج، برگ چغندر، ریواس ماده شیمیایی اکسالیک اسید دارند که با کلسیم ترکیب شده و کلسیم اکسالات می سازد و چون غیر محلول در مایع های روده ای است کلسیم جذب نشده از طریق مدفوع دفع می شود. پوسته خارجی دانه های غلات مانند سبوس گندم فیتیک اسید دارند که با فسفر ترکیب شده و فیتات هایی تشکیل می دهند. فیتات ها به خصوص در بچه هایی که در بدن آن ها مقدار زیادی فیتیک اسید همراه با مقدار ضعیفی کلسیم و ویتامین D باشد در کاهش جذب کلسیم نقش دارند.

مواد ملين و مسهل ها نیز در ظاهر، جذب کلسیم را کاهش می دهند.

میزان نیاز بدن به کلسیم و فسفر

میزان نیاز بدن زن زباردار به کلسیم و فسفر

برای مقدار لازم روزانه کلسيم مطالعات وسیعی شده است. مقدار کلسیم مورد نیاز روزانه بدن انسان ۰/۸ گرم برای بزرگسالان و ۱/۵ گرم در نیمه دوم بارداری و ۲ گرم در دوران شیردهی مادر توصیه می شود.

درباره بچه های ۹-۱ سال روزانه یک گرم و برای بچه های ۱۰-۱۲ سال روزانه ۱/۲ گرم و پسران ۱۹-۱۳ سال روزانه ۱/۴ و دختران ۱۹-۱۳سال روزانه ۱/۳ گرم توصیه می شود.

درباره فسفر، بزرگسالان نیز مانند کودکان به کلسیم احتیاج دارند و درباره بچه ها مقدار فسفر ۱- ۱ / ۵ برابر کلسیم توصیه می شود. از نظر مواد غذایی درباره اشخاص سالم و نرمال با خوردن همان غذایی که کلسیم و پروتیین را تامین می کنند، فسفر هم تامین می شود. معمولا هر ماده غذایی که مقدار کلسیم و پروتیین مورد نیاز روزانه بدن را دارد به احتمال زیاد مقدار فسفر مورد نیاز بدن را نیز دارد.

مقدار کلسیم و فسفر موجود در انواع مواد غذایی مختلف در مطالب مربوط به تغذیه نشان داده شده است. درباره کلسیم، شیر بهترین منبع تامین کننده آن است.

دسته بندی عناصر و املاح معدنی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

یک پاسخ به “کلسیم”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

سبد خرید شما خالی است.

ورود به سایت