گاوزبان (Borage officinalis)

کاربر ۱۸کاربر ۱۸
1,647 بازدید
گیاه گاوزبان

نام فارسی: گاوزبان

نام علمی: Borage officinalis L

نام فرانسه : Bourrache officinale، Bourrache commune ، Bourrache

نام انگلیسی: Borage

نام آلمانی : Boretsch

نام ایتالیایی : Buglossa vera، Borrana ، Borragin

نام عربی: لسان الثور

نام های دیگر: علف گاوزبان، بوراش، مرماحور، كحلا كحيلا، حمحم، ابوالعرق، بوغلص، لسان الثور.

گیاه گاوزبان گیاهی است از تیره‌ گاوزبان که با گیاه گل گاوزبان متفاوت است. شباهت این دو گیاه بیشتر مربوط به گل های آن ها است. هیچگونه خواص مشترکی ندارند و از نظر خواص دارویی با هم متضاد هستند.

گاوزبان گیاهی است علفی، یک ساله به ارتفاع ۱۵ تا ۷۰ سانتی متر و دارای ساقه منشعب و پوشیده از تارهای خشن که امروزه در غالب نقاط اروپا مانند منطقه مدیترانه، فرانسه، افريقا شمالی و بعضی نواحی آسیا و احتمالا در ایران می روید و به منظور استفاده های درمانی، در برخی نقاط پرورش می یابد. گیاه گاوزبان از اردیبهشت تا شهریور به گل می نشیند.

گیاه گاوربان از تیره گاوزبان

گاوزبان، برگ هایی منفرد، ساده و پوشیده از تارهای خشن دارد. در قاعده ساقه گیاه، برگ ها دارای دمبرگ مشخص ولی در قسمت های انتهایی آن تقریبا بدون دمبرگ است. گل های آن که به تناسب محل رویش، در فاصله ماه های فروردین و تیر ظاهر می شود، رنگ آبی زیبا و به ندرت سفید یا گلی دارد. کاسه و جام گل آن ۵ قسمتی و منقسم به قطعاتی است که بدان ظاهر جدا گلبرگ می دهد.

از اختصاصات جام گل آن این است که قطعات پهنک جام، به لوله ای که در غالب گیاهان این تیره دیده می شود، منتهی نمی گردد و این خود بهترین وسیله تشخیص آن از گیاهان مختلف این تیره است. پنج پرچم با بساک نزدیک به هم دارد که در قاعده میله آن ها، یک زائده زبانه ای شکل به وضع قایم دیده می شود. مادگی آن دارای تخمدانی فوقانی است و پس از رسیدن نیز به میوه ۴ فندقه ای مبدل می گردد که درون هر یک از آن ها، یک دانه تیره رنگ بدون آلبومن جای دارد.

قسمت مورد استفاده این گیاه گل، برگ و یا سرشاخه گل دار آن است. برگ گاوزبان دارای بوی ضعیف و طعم بدون مزه است ولی گل هایش طعم لعابی دارد. منشا اصلی این گیاه سابقا به آسیای صغیر و سوریه نسبت داده می شده است در حالی که این گیاه در نواحی مذکور جز در مزارع، آن هم به حالت نادر یافت نمی شود. به نظر می رسد که گاوزبان از نواحی غربی مدیترانه، اسپانیا و افریقای شمالی منشا گرفته از آن جا به نقاط دیگر انتقال یافته باشد.

قسمت های مورد استفاده گاوزبان

سوابق تاریخی نشان می دهد که مردمان دوران قدیم آن را نمی شناخته اند و احتمال می رود که نخستین بار این گیاه توسط Maureها که مردمانی از طوایف شمال افريقا بوده اند، به اسپانیا جهت پرورش، انتقال یافته و از آن جا، به نواحی دیگر نفوذ یافته باشد. گاوزبان در کوهستان های کشور فرانسه، تا ارتفاعات ۱۸۰۰ متری نیز دیده می شود.

به علت شباهت این گیاه به گیاه گل گاوزبان آن را گاوزبان نامیده اند. در حقیقت این گیاه نام فارسی ندارد و ورود آن به ایران نامشخص است و ابتدا در اطراف تبریز مشاهده شده است.

فرانسوی ها به این گیاه «بوراش» می گویند و «ابن بیطار» گیاه شناس معروف قدیم در دو کتاب بزرگ خود به زبان عربی و با نام های «الجامع» و «المغنی»، آن را نوعی «مرماحوز» (انواع ریاحین) به طور کلی دانسته و از آن به نام‌های: كحيلا، كحلا، حمحم، ابوالعرق، بوغلص و لسان الثور، یاد کرده است.

محل رویش گاوزبان

(ابن بیطار: نام اصلی او ضیا الدین ابو محمد عبدالله احمد بن محمد مالکی است. او مشهور به ابن بیطار، گیاه شناس و داروشناس اندلسی اواخر قرن ششم ه ق در اسپانیا و در شهر مالقه متولد شد. در واقع او بزرگترین صاحب نظر در زمینه ی دانش گیاهان بود. شاخص ترین اثر او الجامع المفردات و الادويه و الاغذيه است که آن را در سال ۶۴۶ ه ق کامل کرد.)

این گیاه قادر به جذب یون های سدیم، کلر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم از خاک است و می توان از این گیاه برای خارج ساختن این یون‌ها از خاک استفاده کرد. همچنین به شوری مقاوم است و برای اصلاح خاک‌های شور و قلیایی بسیار مفید است. گیاه گاوزبان احتمالا از شمال آفریقا به نواحی دیگر راه یافته و امروزه در منطقه ی مدیترانه، نواحی شمال آفریقا و قسمت‌هایی از خاورمیانه می روید. در ایران این گیاه ابتدا در تبریز و بعد در اصفهان و سپس در دیگر مناطق کشت شده است.

ترکیبات شیمیایی گاوزبان

ترکیبات شیمیایی گاوزبان

دانه این گیاه یکی از غنی ترین منابع اسیدهای چرب اصلی به شمار می رود به طوری که آن به عنوان غنی ترین منبع شناخته شده برای Gamma Linoenic Acid معرفی شده است. این گیاه دارای مقدار زیادی مواد شیمیایی به نام آلكالوئیدهای پیرولیزیدینی (PAS) است.

نحوه کاشت و تکثیر گاوزبان

نحوه کاشت و تکثیر گاوزبان

تکثیر این گیاه به وسیله ی دانه صورت می گیرد. کاشت گیاه در زمین های مرغوب، شخم زده و کوددار انجام می شود. برای این کار در پاییز یا بهار دانه گیاه را با دست و یا دستگاه‌های مخصوص در زمین می پاشند و پس از جوانه زدن گیاه، فواصل آن ها را نسبت به هم تنک می کنند تا فاصله هر گیاه با گیاه بعدی ۳۰ سانتی متر شود.

روش دیگر آن است که دانه ها را به وسیله دستگاه‌های مکانیکی در امتداد خطوطی به فواصل ۶۰ تا ۷۰ سانتی متر می کارند و پس از آن که گیاه جوان حاصل شد فاصله آن ها را برابر ۳۰ سانتی متر از یک دیگر می کنند. انجام این کار نیز در اواخر فروردین انجام می شود. اولین زمان برداشت محصول در اواخر خرداد است. از این زمان تا هر موقع که گل‌ها شکفته باشند، می توان برداشت را ادامه داد.

در این موقع ساقه گیاه را از قاعده قطع و به صورت بسته هایی در می آورند و سپس برای خشک کردن در جریان هوا آن ها را به انبارهای مخصوص منتقل می کنند.

طرز استفاده و مقدار مصرف ‌گاوزبان

به صورت دم کرده مصرف می شود و برخی مقداری فندق هم با آن مصرف می کنند.

خواص درمانی و طبیعت گاوزبان

خواص درمانی و طبیعت گاوزبان

گل و برگ گاوزبان، اثر نرم کننده، معرق، مدر، (دفع کننده کلرورها) آرام کننده و تصفیه کننده خون دارد. مصرف آن در تمام مواردی که احتیاج به تقویت اعمال کلیه برونش ها و پوست باشد مانند زکام، سرفه، برونشیت، نزله، ذات الریه، بی اختیاری دفع ادرار ، سودا، خنازیر، حالات تحریکی واحتقانی اعضایی مانند کلیه، کبد و طحال و همچنین خیز اندام ها توصیه گردیده است .

در رفع التهاب و ورم کلیه (نفریت) و تسکین دردهای ناشی از آن موثر واقع می شود. از گاوزبان به علت مدر بودن، در آغاز بیماری های سرخک و مخملک، به منظور دفع مواد سمی از راه عروق و ادرار، استفاده به عمل می آورند. آنچه که مسلم است آن است که از گاوزبان نباید در درمان بیماری های ذکر شده، اثری قاطع و سریع انتظار داشت. فقط شیره گیاه خاصیت تصفیه کننده خون با اثر قوی دارد.

در استعمال خارج، له شده برگ های تازه گاوزبان اگر بر روی آبسه ها، اورام و سوختگی های بدن قرار گیرد و یا جوشانده گرم آن بر روی آبسه ها اثر داده شود، حالت تسکین درد و بهبودی ظاهر می نماید.

اثر نرم کننده و آرام کننده گل و برگ گاوزبان
  • گاو زبان از نظر طب قدیم ایران سرد است.
  • گل، سرشاخه و برگ آن دارای شوره، مواد لعابی و یک ماده تلخ است و به همین جهت عرق و ادرار را زیاد می کند.
  • این گیاه دارای اسیدهای چرب امگا ۶ مانند لینولنیک اسید می باشد که برای روماتوئید مفید است.
  • پماد برگ های تازه و له شده آن دمل را باز می کند و برای معالجه سوختگی، آتش و آفتاب زدگی مفید است.
  • در طب سنتی ایران “مرماخوز” را جهت معالجه استسقا مفید دانسته اند و برای این کار، مبتلایان به استسقا بایستی مدت زیادی برگ و بذر آن را روزانه ۱۵ تا ۲۰ گرم ناشتا میل نمایند.

صور دارویی گاوزبان

صور دارویی گاوزبان

دم کرده ۲۰ تا ۶۰ گرم برگ یا گل در یک لیتر آب به مقدار ۲ تا ۳ فنجان در روز، در فاصله غذاها (برای آن که دم کرده گاوزبان، دارای همان رنگ طبیعی خود باشد باید عمل دم کردن سریع انجام شود) – شیره تازه به مقدار ۱۰۰ گرم مخلوط در جوشانده گوشت گوساله.

در استعمال خارج، جوشانده ۵۰ تا ۱۰۰ گرم آن در یک لیتر آب بکار می رود. برگ تازه گاوزبان اگر با برگ بولاغ اوتی و گل قاصد، به صورت له شده درآید و سپس شبيره آن ها تحت اثر فشار گرفته شود، عصاره ای به دست می آید که به عنوان تصفیه کننده خون می تواند مصرف گردد.

از مصارف دیگر گاوزبان آن است که از برگ های جوان آن در بسیاری نواحی به صورت سالاد استفاده به عمل می آید. برگ پخته گاوزبان نیز به صورت اسفناج مصرف می گردد. از گل گاوزبان برای رنگ کردن سرکه معمولا استفاده می نمایند بعلاوه از آن نوعی تنطور و ورنی آبی رنگ تهیه می شود.

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف گاوزبان

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف گاوزبان

گیاه گاوزبان به علت داشتن آلكالوئيد برای زنان باردار و کودکان مضر است. مصرف زیاد این گیاه در دوز بالا یا در دراز مدت، می تواند باعث بروز سرطان کبد و یا آسيب به این عضو مهم شود. تجویز این گیاه برای مبتلایان به سرسام و برسام جایز نیست.

سابقه تاریخی ‌گاوزبان

گیاه گاوزبان از قبیله ای به نام «مر» در شمال آفریقا به اسپانیا برده شد. بعد از جنگ های صلیبی گیاه گاوزبان به اروپا آورده شد و چون در کتاب قانون ابن سینا از خواص گیاه گل گاوزبان زیاد نوشته شده بود و در آن زمان این کتاب یکی از منابع قابل قبول برای استادان پزشکی اروپا بود، به همین دلیل مورد توجه آنان بود.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت