زیست شناسی زنبورعسل ، زنبوران نر ، زنبور ملکه، زنبوران کارگر

کاربر ۱۰کاربر ۱۰
3,029 بازدید
زنبوران نر

زیست شناسی زنبورعسل – زندگینامه زنبوران نر

بسیاری از محققین تلاش کرده اند تا زیست شناسی زنبورعسل و وظایف زنبوران نر را در طول زندگی آنها مشخص کنند، اما تاکنون به غیر از جفتگیری، هیچ کسی وظیفه دیگری را به زنبوران نر نسبت نداده است. برخی می گویند در بهار تعداد زیادی از زنبوران نر که خارج از خوشه زنبورها قرار دارند به محافظت از نوزادان کمک می کنند، ولی اگر هم این مشاهده نسبتا بعید درست باشد، اتفاقی است.

تمام اجزای بدن زنبور نر برای وظیفه مختص آن؛ یعنی، جفتگیری تطابق یافته است. نیش، غدد مولد موم یا برخی دیگر از اجزای بدنی زنبوران کارگر، در بدن زنبوران نر وجود ندارد. هنگام زمستان در کلنی زنبور عسل هیچ زنبور نری یافت نمی شود. پرورش زنبوران نر در بهار شروع می شود؛ یعنی، زمانی که شهد و گرده گل به مقدار زیاد در دسترس بوده و پرورش زنبوران نر هیچ تنشی بر کلنی وارد نمی کند.

در فصل پاییز چون این زنبوران پرخورند و وجودشان به نفع کلنی و ادامه حیات آن نیست، تغذیه آنها قطع شده و نهایتا پس از گرسنگی کشیدن و ضعف بدنی، توسط زنبوران کارگر به زور از کندو خارج می شوند. اما برخلاف تصور عمومی، در هنگام پاییز تمام زنبوران نر از کندو رانده نمی شوند، بلکه به نظر می رسد که ابتدا نرهای پیرتر می میرند و تعداد بسیار کمی از آنها حتی پس از اولین یخبندان در کندو باقی می مانند.

زیست شناسی زنبورعسل - زنبوران نر

زنبوران نر عموما در سن ۱۰ تا ۱۲ روزگی به بلوغ جنسی می رسند. در این زمان به منظور یافتن جفت، اقدام به پرواز های کوتاه شناسایی و سپس پروازهای طولانی تر می کنند. این زنبوران و ملکه ها فقط در بعدازظهرها پرواز می‎کنند. بنابراین احتمال یافتن جفت، افزایش می یابد.

نرها و احتمالا ملکه های باکره، در (drone) پرواز می کنند و عمل جفتگیری نیز در مکان هایی به نام (congregation areas) مناطق تجمع نرها همین مناطق صورت می‌گیرد. در نواحی کوهستانی این مناطق کاملا مشخص بوده و مانند دوایری به قطر ۳۰ تا ۴۰ متر دیده میشوند. در مناطق مسطح؛ مثل، دشت ها، زنبوران نر ممکن است مناطق بزرگ تری را اشغال کنند.

ملکه باکره با چندین زنبور نر جفتگیری می کند. نرها در جریان جفتگیری می میرند. آلت تناسلی آخرین زنبور نری که با ملکه جفتگیری کند، در بدن وی باقی مانده و هنگام مراجعت به کندو به عنوان نشانه جفتگیری قابل مشاهده است. زنبوران نر جوان تازه متولد شده از عسل موجود در حجره های شان تغذیه کرده و خود را سیر می کنند، ولی به زودی یاد می گیرند که از زنبوران کارگر تقاضای غذا کنند و برای انجام چنین کاری بسیار ماهر می شوند.

نرهای پیر، حتی موقعی که در پاییز گرسنگی می کشند، به درخواست غذا از کارگران ادامه می دهند، اگرچه می دانند این کار آنها سودی ندارد. شاید جالب ترین موضوع این باشد که تاکنون هیچ کسی، یک زنبور عسل نر را خارج از کندو و روی گل ها نگرفته است و تنها سه مورد گزارش شده است که زنبوران نر را خارج از کندو و روی گلها دیده اند. در هر سه مورد، این نرها پیر و گرسنه بوده اند که اجبارا در اواخر پاییز روی گلها نشسته بودند.

ملکه‌ها و نرها فقط درون کلنی تغذیه می کنند و هرگز در عمر طبیعی خود برای تغذیه یا استراحت در مزرعه فرود نمی آیند. این بدان معنی است که پروازهای ملکه و زنبوران نر کوتاه مدت است، زیرا برای پرواز کردن، آنها نیاز به غذا دارند. پرواز ملکه و زنبوران نر به طور میانگین ۲۰ دقیقه و به ندرت تا ۴۰ دقیقه طول می کشد.

تاریخچه زندگی زنبور ملکه

زندگی زنبور ملکه

ملکه زنبور عسل ، جانوری است بسیار تخصص یافته که با تخمگذاری و پخش موادی به نام «فرمون» از بدن خود به درون فضای کندو سبب بقای نظم اجتماعی در کلنی می شود.

اخيرا تغذیه و رشد و نمو لاروهایی که تبدیل به ملکه می شوند، توجه زیست شناسان را به خود جلب کرده است. ملکه زنبور عسل نمونه ای است که به وضوح نقش غذا را در چگونگی ایجاد تفاوت های فردی به نمایش می‎گذارد.

زنبوران کارگر، ملکه را با سخاوت تمام با ژل شاهانه تغذیه می کنند. ژله شاهانه، ماده ای است غلیظ و به رنگ سفید که زنبوران کارگر ترشح می کنند و در انتها و کف حجرۂ ملکه قرار می دهند. ملکه به طور آشکار با زنبوران کارگر تفاوت دارد. برخی از این تفاوتها عبارتند از:

  1.  ملکه فاقد غدد تولید موم است.
  2.  نیش ملکه، کم خار و خمیده (خنجری) است.
  3.  در پاهای عقبی ملکه، سبد گرده وجود ندارد.
  4. پاهای جلویی ملکه، مشابه این اندام ها در زنبور کارگر نیست. تفاوت دارد.
  5. ترشحات غدد موجود در سر زنبوران کارگر با مواد مترشحه از این غدد در ملکه
  6. مهم ترین اختلاف ظاهری و تشریحی ملکه با زنبوران کارگر تخمدان های ملکه است.

تخمدان‎های ملکه بسیار بیشتر از زنبوران کارگر رشد یافته و ملکه دارای کیسه ذخیره اسپرم است، درحالی که زنبوران کارگر قادر به جفتگیری و ذخیره اسپرم نیستند.

کیسه ذخیره اسپرم ، کیسه ای است در بدن ملکه که می تواند اسپرم زنبوران نر را تا پایان عمر سالم نگهدارد، زیرا همان طور که می دانیم ملکه فقط یک بار در طول عمر و آن هم با زنبوران نر جفتگیری می کند و پس از اینکه کیسه ذخیرۂ اسپرم آن پر شد، دیگر نیازی به جفتگیری ندارد.

کیسه ذخیره اسپرم

عمر ملکه زنبور عسل ۵ تا ۶ سال است، اگر چه در زنبورداری تجاری معمولا  تعویض ملکه‎ها پس از یکی دو سال صورت می گیرد، اما عمر طولانی ملکه برای ادامه زیست کلنی اهمیت دارد. و تعویض طبیعی ملکه کار دقیق و حساسی است که شکست در آن سبب نابودی کلنی می‎شود.  ملکه تنها زمانی به طور طبیعی توسط کارگران پرورش می یابد که یکی از موارد زیر اتفاق افتد:

  •  کلنی در موقعیت بچه دادن قرار گیرد.
  • ملکه پیر و ناتوان شده باشد، به طوری که توسط خود کلنی کنار گذاشته شده باشد.
  • کلنی بی ملکه (queenless) شده باشد.

بنا به دلایلی کلنی فاقد ملکه یا یتیم، در مدت چند ساعت به فقدان ملکه پی می برد و فورا شروع به بزرگ کردن اطراف و لبه های تعدادی از حجره‌ها که حاوی تخم یا لارو یک روزه کارگر باشد، می کند. در واقع حجره ویژه ای ترتیب می دهند که ملکه جدید با غذای فراوان بتواند در آن جای گیرد و پرورش یابد.

وقتی برای اولین بار یک ملکه از حجره خود خارج می شود، زنبوران کارگر تا چند روزی زیاد به آن توجه نمی کنند تا این که ملکه مواد مخصوصی از بدن خود ترشح کند. ملکه باکره نیز مانند زنبوران کارگر پس از خروج از حجره خود حریصانه شهد و گرده گل موجود در حجره های شان را می خورد و سپس به دنبال ملکه های با کره دیگری که احیانا در کندو وجود دارند می گردد و پس از مواجهه با یکی از آنها، به شدت با آن می جنگد تا نابودش کند و اگر ملکه باکره ای در کندو وجود نداشته باشد، به طرف حجره هایی جلب می شود که قرار است به زودی ملکه های باکره از آنها متولد شوند. ملکه باکره به محض یافتن حجره های ملکه های متولد نشده دیگر، آنها را خراب می کند.

ملکه زنبور عسل تنها در دو موقع از کلنی خارج می شود؛ یکی در زمان جفتگیری و دیگری در هنگام بچه دادن کندو. عمل جفتگیری ملکه زمانی صورت می گیرد که ملکه در سن ۵ یا ۶ روزگی می باشد. حدود ۵۰ درصد ملکه ها در پرواز اول جفتگیری می کنند، ولی بقیه قبل از جفتگیری یک پرواز شناسایی انجام می دهند.

ملکه به طور متوسط با ۷ تا ۸ زنبوران نر در مدت دو روز و در حال پرواز، جفتگیری می کند و دو یا سه روز پس از آن شروع به تخمگذاری می‌کند. ملکه طی این جفتگیری ها تقریبا پنج میلیون اسپرم ذخیره می کند که برای تمام دفعات تخمگذاریش در طول عمر کافی است.

ملکه از سن ۳ تا ۴ هفتگی به بعد دیگر قادر به جفتگیری نخواهد بود. ملکه های پیری که ذخیره اسپرم آنها به پایان رسیده باشد، تخمهایی تولید می کنند که تنها به زنبور نر تبدیل می شود؛ زیرا این نوع ملکه ها فاقد ذخیره اسپرم هستند.

درون کلنی، همواره تعدادی زنبور کارگر دور ملکه حلقه زده و مرتب وی را می لیسند تیمار می کنند و غذا می‎دهند. هر یک از زنبوران کارگر فقط چند دقیقه دور و بر ملکه به پرستاری از وی می پردازد و سپس جای خود را به زنبوران دیگر می دهد.

زنبورهای اطراف ملکه همواره سرشان به طرف ملکه است و گویی پشت کردن به ملکه را نوعی بی احترامی قلمداد می کنند. در زنبورداری عملی، دانستن زمان تعویض ملکه باید اهمیت ویژه ای دارد. ملکه های پیر دارای موهای کمتری روی بدن خود هستند و ظاهری مشکی و براق دارند.

تعداد زنبورانی که در اطراف ملکه پیر وجود دارند کمتر از آن هایی است که دور ملكه جوان را فرا می گیرند، زیرا ملکه پیر برای زنبوران کارگر به قدر ملكه جوان جذاب و جلب کننده نیست. به هرحال آسان ترین راه تشخیص ملكه خوب از بد، بررسی نوزادان آنها است.

در محل پرورش نوزادان روی شان، ملكه جوان و قوی در منطقه ای متراکم و تنگ‌هم تخمگذاری می کند. اما به تدریج که ملکه پیرتر می شود، حجره‌های بیشتری از این محل بدون تخمریزی رهامیشود. حجره‌هایی که در مجاورت هم قرار دارند، باید حاوی نوزادان هم سن باشند، اگر چنین شکلی وجود نداشته باشد، ملکه در همه حجره‌ها تخم نگذاشته و یا تخم های آن تفريخ نمی شوند.

تاریخچه زندگی کلنی زنبور عسل

تاریخچه زندگی کلنی زنبور عسل

شروع سال زنبورداری یا دوره زندگی کلنی بستگی به آب و هوای منطقه زنبورستان دارد. در نواحی مختلف نیمکره شمالی زمین، ملکه‎های زنبور عسل کمترین تعداد تخم خود را در ماه های مهر و آبان می گذارند. در اواسط بهمن ماه پرورش نوزادان آغاز می شود. در نواحی مختلف به دلیل تفاوت های موجود از لحاظ درجه حرارت منطقه، تعداد تخم های گذاشته شده متفاوت است.

این زمان از سال منطبق با موقعی است که طول روز افزایش می‌یابد و گفته شده است که افزایش طول روز عاملی است که تخمگذاری ملکه را کنترل کرده و رابطه مستقیم با آن دارد، به طوری که در بهار با افزایش طول روز، جمعیت کلنی نیز افزایش می یابد. در اوایل تیرماه که طول روز شروع به کوتاه شدن می کند، تقسیم کلنی یا بچه دادن مشکل کمتری به بار می آورد.

اما به نظر مولف، طول روز به خودی خود تاثیری روی میزان تخمگذاری ملکه ندارد. در واقع، شدت تخمگذاری ملکه رابطه مستقیم با شدت یا میزان ورود غذا به کندو دارد. هرچه ملکه ورود غذای بیشتری به کندو را احساس کند، شدت نمایش بیشتر می‎شود.

لذا وقتی طول روز بیشتر می شود، زنبورها چندساعت فعالیت غذا آوری بیشتری انجام می دهند و چون در یک روز طولانی سال نسبت به یک روز کوتاه غذای بیشتری به کندو آورده می شود، ملکه نیز این تفاوت را حس می کند و تخم بیشتری می گذارد. در واقع شدت تخمگذاری ملکه با احساس تامین بودن غذا برای فرزندان آینده‌اش تطابق می یابد.

زندگی کلنی زنبور عسل

به همین دلیل در روزهای بلند بهاری که زنبوران کارگر غذای فراوان داخل کندو می آورند، ملکه بیشترین تعداد تخم را می گذارد و در تابستان که از شدت جریان شهد آوری کم می شود، على رغم بلند بودن روزها، ملکه همانند اواسط تا اواخر بهار تخم نمی گذارد. دیگر اینکه در روزهای ابری و به خصوص روزهای بارانی در بهار و تابستان که امکان پرواز برای زنبورهای مزرعه‌رو وجود ندارد، از شدت تخمگذاری ملکه کاسته می شود.

این دلایل ثابت می‌کند که طول روز به طور مستقیم روی شدت تخمگذاری ملکه اثر ندارد، بلکه اثر غیر مستقیم و آن هم در رابطه با افزایش میزان غذا آوری در روزهای بلند دارد. موضوع دیگر این است که ملکه در محیط فاقد نور کندو، شب و روز برایش فرق ندارد.

کلنی زنبور عسل به خوبی تغییرات فصلی هر منطقه را نشان می دهد. به همین جهت بیشتر مردم تمام کلنی را به عنوان یک جانور در نظر میگیرند. این موضوع جای تامل بسیار دارد، زیرا هیچ یک از زنبورها به تنهایی در کلنی قادر به زندگی نبوده و باید تقسیم کاری برای کلنی وجود داشته باشد تا به حیات خود ادامه دهد.

علاوه بر آن در بهار افزایشی در جمعیت کلنی مشاهده می شود که شباهت به رشد حیوانات دیگر دارد. در مواقعی که کلنی از بیماری رنج می برد، معمولا تمام اعضای کلنی تحت تاثیر آن بوده و زنبوردار نمی تواند به مداوای تک تک زنبورها بپردازد. این موضوع برای تمام زنبورداران اهمیت دارد که تشخیص بدهند چه زمانی در کلنی‌های آنها، تغییرات مشخص به وقوع می پیوندد.

این تغییرات از روی فصل سال، آب و هوا و غذای قابل استفاده برای کلنی تعیین می شود. همین که یک بار چرخه سال برای منطقه ای خاص شناسایی و درک شد، زنبوردار در موقعیتی قرار می‎گیرد که قادر به تهیه برنامه ای صحیح و منطقی برای مدیریت است.

با زندگینامه زنبوران کارگر بیشترآشنا شوید. زنبورعسل جزء حیوانات اهلی نیست. پرورش زنبورعسل داخل کندوهای دست ساز و در محل دلخواه زنبوردار به این دلیل ممکن شده است که انسان به زیست شناسی این حشره عسل ساز تاحد زیادی پی برده و توانسته است شرایط مناسب زندگی آن را فراهم کند.

بنابراین زنبورداری عبارت است از کار کردن با زنبورها براساس آگاهی و عمل به علم رفتار شناسی زنبورها. انسان با تلفیق علم و تجربه توانسته است نژادهای خاصی از زنبورها را با خصوصیات زیر انتخاب کند.

  • قدرت جمع آوری بیشتر شهد و گرده گل
  • مقاومت بیشتر در مقابل بیماری ها
  • ملایمت و داشتن رفتار غیر عصبانی

تلقیح مصنوعی نیز به پیدایش نژادهای جدید اصلاح شده کمک کرده است. با افزایش دانش بشری در زمینه زیست شناسی زنبور عسل، قدرت ما در اعمال تغییرات مطلوب در نحوه زندگی و میزان سودآوری این حشره به مراتب بیش از پیش شده است.

در کلنی زنبور عسل، هر یک از گروه ها که شامل زنبورهای کارگر، زنبورهای نر و زنبور ملکه است، بسیار تخصص یافته‎اند و در عین حال تمام این گروه ها به هم وابسته اند. در اصطلاح، به هر یک از این گروه‎ها، یک (caste) گویند. در هر کلنی، ملکه یک ماشین تخمگذاری است که با ترشح مواد شیمیایی خاص با نام عمومی فرمونها، سبب ابقای نظم اجتماعی در کلنی می شود.

زنبور کارگر

تنها فعالیت زنبورهای نر، جفتگیری با ملکه است. تمام کارهای دیگر کلنی به عهده زنبوران کارگر است. به طور کلی، سازگاری زنبوران کارگر و توانایی آنها در تغییر از یک وظیفه به وظیفه دیگر فوق العاده است.

در حقیقت، این قابلیت سازگاری فراوان زنبورهای کارگر است که نظم اجتماعی در یک کندو پیوسته برقرار می ماند و در مواقع بروز تنش، یک کلنی می تواند با آن مبارزه کند و زنده بماند. برای مثال، اگر در یک کندو  نیاز فوری به مقدار زیادی آب برای خنک کردن کندو احساس شود، زنبورها از هر کار دیگری دست کشیده تا کار را به انجام رسانند.

همچنین زنبورهای زیادی ممکن است مشغول بال زدن برای تهوية کندو  یا تغليظ عسل تازه یا تبخیر آب برای خنک کردن کندو باشند. زنبورهای کارگر در هنگام نیاز به دفاع از کلنی، به سرعت تغییر وظیفه می دهند و سرگرم مبارزه با عامل تهدید کننده کلنی می شوند.

چون فشارهای تکاملی در هریک از سه گروه زنبوران درون یک کلنی متفاوت است، دوران زندگی این گروه‎ها و زمان رشد آنها در مراحل تخم، لارو و شفیره نیز با هم متفاوت است طول مدت رشد ونمو از یک تخم به حشره بالغ در مورد زنبور عسل نر بیشترین در زنبور ملکه کمترین و در زنبور عسل ماده حد وسط بین ملکه و نرها است.

در یک کلنی زنبور عسل، ملکه مهم ترین فرد است و مدت زمان لازم برای تکامل آن از تخم به ملكه بالغ کمتر از زنبوران نر و کارگر است. این موضوع بسیار حائز اهمیت است، زیرا در مواقع بحرانی، برای تعویض سریع ملکه که وجودش برای بقای کلنی حیاتی است، سرعت تکامل ملکه یک عامل مهم محسوب می شود.

مبارزه با عامل تهدید کننده کلنی

چون تنها فعالیت زنبوران نر، جفتگیری با ملکه است و زنبوران نر به راحتی در فصل جفتگیری پرورش داده می شوند، هیچ نوع فشار تکاملی برای تسریع در زمان رشد و نمو آنها وجود ندارد.

تعداد روزهای لازم برای رشد و نمو هریک از گروه های موجود در یک کلنی (کارگر، نر و ملکه)، مطابق جدول زیر قابل انتظار است، زیرا در ماه های سرد سال که زنبوران قادر نیستند دمای لازم برای پرورش نوزادان را به راحتی حفظ و تثبیت کنند، رشد ونمو زنبوران کارگر کند می شود.

البته علت رشد ونمو سريع ملکه از تخم به حشره بالغ مربوط به نوع تغذیه ملکه  از ژله شاهانه) و پذیرایی مخصوصی است که در یک کلنی از تخم ملکه شونده به عمل می آید.

برخلاف حشرات دیگر که مدت زمان رشد و نمو آنها به علت تغییرات دمای محیط متفاوت است، دمای نسبتا یکنواخت موجود در کندو سبب تثبیت وضعیت رشد و نمو زنبورها می شود که این امر مزیتی برای زنبوران عسل نسبت به دیگر حشرات به شمار می آید.

تاریخچه زندگی زنبور عسل کارگر

تاریخچه زندگی زنبور عسل کارگر

در یک حشره از زمان نهاده شدن تخم آن توسط حشره ماده (در مورد زنبور عسل، ملکه)، شروع می شود و تا رسیدن آن به مرحله بلوغ و سپس مرگ حشره ختم می شود. زنبور (fertilized egg) به وجود می آید.

کارگر حشره ای است ماده که از یک تخم تلقیح شده و بارور تخم‎های تلقیح شده براساس مقدار غذایی که در اوایل دوران لاروی دریافت می کنند، تبدیل به زنبور کارگر یا ملکه می شوند.

به طور کلی، زنبوران کارگر متولد شده در تابستان، شش هفته و زنبوران کارگر متولد شده در زمستان، شش ماه زندگی می کند. در زمستان، زنبوران کارگر کمتر از تابستان کار می کنند. کار طاقت فرسا در تابستان، زنبوران کارگر را بسیار زود پیر می کند.

زنبوران پیر را از ظاهر بدنشان می توان تشخیص داد. موهای بدن زنبوران پیر کمتر بوده و بالهای آنها ممکن است ساییده شده باشد. ضمنا بیماری هایی که مخصوص زنبوران بالغ است، از طول عمر زنبوران کارگر میکاهد. این موضوع خصوصا در شرایطی که کلنی تحت تنش قرار می گیرد، تشدید می شود.

وظایف درون کندویی زنبوران کارگر

ا- تمیز کردن حجره های شان

وظایف درون کندویی زنبوران کارگر

در فصل فعالیت، زنبور کارگر پس از خروج از حجره نوزادی خود، بلافاصله مشغول خوردن شهد (عسل) و گرده  می‎شود و پس از اینکه با ولع فراوان یک شکم سیر عسل و گرده خورد اولین وظیفه خود؛ یعنی، تمیز کردن حجره‎های شان‌ها را به عهده می گیرد. حجره‌های تمیز شده توسط کارگران جوان، آماده تخمگذاری ملکه در آینده یا ذخیره عسل می شود.

۲ – تغذيه لاروهای مسن

دومین وظیفه زنبوران کارگر جوان، تغذیه لاروهای مسن با گرده و عسل است. در مواقعی از سال که جریان فعال جمع آوری شهد و گرده از طبیعت برقرار است، زنبوران مزرعه‎رو بارهای گرده و شهد جمع آوری کرده خود را پس از ورود به داخل کندو تحویل زنبوران داخل می دهند. در همین زمان شمار زیادی لارو در حال پرورش است که این لاروها در سنین با شهد و گرده تغذیه می شوند. زنبورهای کارگر شهد و گرده مازاد بر نیاز تغذیه لاروهای مسن را در حجره های مخصوص عسل یا گرده ذخیره می کنند تا از این ذخایر در مواقع سال که جمع آوری شهد و گرده کند یا قطع می شود، استفاده شود.

٣ – تغذیه لاروهای جوان

تغذیه لاروهای جوان

سومین وظیفه درون کندویی زنبوران کارگر، تغذیه لاروهای جوان است. علت این که زنبوران کارگر جوان ابتدا وظیفه تغذیه لاروهای مسن را به عهده می گیرند و پس از این که چند روزی از سنشان گذشت به تغذیه لاروهای جوان مشغول می شوند، نوع غذای موردنیاز لاروهای جوان است.

تغذیه لاروهای جوان باید با ماده ای به نام «ژله رویال یا ژله شاهانه» انجام شود. این ماده در کندو وجود ندارد و همانند شهد و گرده گل ها قابل جمع آوری نیست، بلکه این ماده توسط غدد مخصوصی که در دو طرف سر زنبوران کارگر وجود دارد، ترشح می شود.

اما غدد مذکور در چند روز اول زندگی در زنبوران کارگر غیر فعال بوده و مدتی طول می کشد تا این غدد بتوانند به طور فعال ژله شاهانه ترشح کنند. به همین دلیل زنبوران کارگر ابتدا مشغول تغذیه لاروهای مسن با شهده و گرده‎ای می شوند که از زنبورهای مزرعه‎رو دریافت می کنند و پس از چند روز که از سن آنها گذشت و غدد ترشح کننده ژله رویال در آنها فعال شد، تغذیه لاروهای جوان با این ماده مخصوص را شروع می کنند.

لذا تغذیه لاروهای جوان با ژله رویال، سومین وظیفه هر زنبور کارگر محسوب می شود.در طول زندگی زنبوران کارگر، تعداد روزهایی که به تغذیه نوزادان می گذرد، بستگی به دو عامل دارد: یکی تعداد نوزادانی که باید تغذیه شوند و دیگری کارهای دیگری که در کندو به عهده زنبور کارگر است.

۴ – موم بافی و ساختن حجره های شان 

چهارمین وظیفه درون کندویی زنبوران کارگر، موم بافی برای ساختن حجره‌های شان‌ها است. زنبوران کارگر پس از گذراندن دوره پرستاری لاروها، با استفاده از موم مترشحه از غدد موم ساز خود، به موم بافی یا احداث حجره‌های شان‎ها می پردازند.

۵- درپوش گذاری حجره های پراز عسل، گرده یا لارو

درپوش گذاری حجره های پراز عسل، گرده یا لارو

پنجمین وظیفه درون کندویی زنبوران کارگر، درپوش گذاری روی حجره های پر از عسل تغليط شده یا حاوی لارو است. در این عمل، زنبوران کارگر با ترشح موم و مصرف آن به صورت لایه ای نازک روی حجره‌های لارودار یا حجره‌های حاوی عسل رسیده، این حجره‌ها را درپوش گذاری می کنند تا از گزند آلوده شدن در امان بمانند.

در این زمان، زنبوران کارگر در مواقع ضرورت به گرفتن غذا از زنبوران مزرعه‌رو نیز مشغول می شوند. زنبوران مزرعه‌رو قرار نمی دهند،  شهدی را که جمع آوری می کنند، مستقیما درون حجره‌ها بلکه آن را به زنبوران داخل کندو می دهند تا آنها پس از بازرسی و تعیین سلامت شهد، آن را به طور تازه به مصرف تغذيه لاروهای مسن برسانند و مازاد شهد تغذية لاروها را در حجره های مخصوص ذخیره کنند. .

۶-تغلیظ شهد رقیق و تبدیل آن به عسل رسیده

 تغلیظ شهد رقیق و تبدیل آن به عسل رسیده

وظیفه درون کندویی زنبوران کارگر، تغلیظ شهد رقیق جمع آوری شده توسط زنبوران مزرعه‌رو است. در این خصوص، به نظر می رسد ۳ مورد زیر در کتابهای علمی به صورت یکنواخت بیان نشده که این تناقض سبب سردرگمی خواننده می شود. لهذا، مؤلف پس از جمع بندی مطالب موجود در منابع مورد مطالعه، استنباط خود را به صورت ۳ سؤال و جواب در ذیل ارائه کرده است.

سوال -۱) شهد و گرده جمع آوری شده توسط زنبوران مزرعه‎رو به وسیله کدام دسته سنی از زنبورهای کارگر درون کندو دریافت می شود؟

جواب: زنبوران کارگر پرستار لاروهای مسن، گرده و شهد وارده به کندو را از زنبوران مزرعه‌رو دریافت می کنند. وقتی جریان ورود غذا به داخل کندو بیش از حد موردنیاز برای تغذیه لاروهای مسن باشد، خود این زنبورها در دو دسته عمل می کنند. یک دسته شهد و گرده تازه دریافت کرده را به طور مستقیم به لاروهای مسن تغذیه می‌کنند و دسته دیگر شهد و گرده مازاد را داخل حجرات مخصوص ذخیره می کنند. بدیهی است وقتی جریان ورود غذا به داخل کندو، مساوی یا کمتر از نیاز تغذیه ای لاروهای مسن باشد، عمل ذخیره سازی شهد و گرده قطع می شود.

سؤال – ۲) شهد رقیق توسط کدام دسته سنی از کارگران درون کندو تغلیظ می شود و آیا در عمل تغليظ شهد، کارگران خارج کندو هم دخالت دارند؟

جواب: کارگرانی که پس از انجام وظایف موم بافی و شان سازی به درپوش گذاری روی حجره‎های پراز عسل تغليظ شده یا حجره های حاوی لارو می پردازند، در دو دسته عمل می کنند. یک دسته مشغول تغلیظ شهدهای رقیق می‌شوند و حجره هایی را از عسل تغلیظ پر می کنند و دسته دیگر به درپوش گذاری چنان حجره‌هایی مشغول می‌شوند.

کار این دو نیز ممکن است تحت تاثیر میزان جریان ورود غذا به داخل کندو فرق کند و گاه هر دو، دسته به انجام کار فوریتی تر مشغول شوند. موضوع دیگر عمل کارگران مزرعه‌رو است. این دسته از کارگران در طول روزهای مناسب برای پرواز های غذا یا اب اوری، مگر در مواقع بسیار ضروری، در طول روز به کارهای داخل کندو دخالت نمی‌کنند و فعالانه به پروازهای برون کندویی برای جمع آوری شهد، گرده یا آب می پردازند.

این دسته که در طول شب امکان خروج از کندو را ندارند و جزء فطرت آنها هم نیست که تمام شب را بیکار بمانند، در طول شب به کارگران داخل کندو کمک می کنند و مهم ترین کار آنها در طول شب، کمک به کارگران تغلیظ کننده شهد است.

احتمالا این کار از سایر کارها وقت گیرتر است و لذا در شب ها تمامی کارگران مزرعه‌رو نیز به این کار مشغول می‌شوند. دلیل دیگر قوی بودن فرضیه مذکور این است که کارگران مزرعه‌رو در این سن فاقد غدد فعال ترشح کننده ژل رویال و موم هستند.

لذا آنها نه می توانند لاروهای جوان را تغذیه کنند، نه می توانند با موم بافی حجره سازی کنند و نه می توانند با ترشح موم به عمل درپوش گذاری حجره‌ها مشغول شوند. لذا بیشتر کارگران مزرعه رو نیز در طول شب به تغلیظ شهد رقیق مشغول می شوند و دسته ای از آنها مشغول هرکاری می شوند که لازم باشد و برای آنها مقدور باشد.

سؤال – ۳) فرآیند تغلیظ شهد رقیق چگونه انجام می شود؟

رآیند تغلیظ شهد رقیق

جواب: زنبورهای کارگر شهد تازه دریافت کرده از زنبورهای مزرعه‌رو یا شهد رقیق ذخیره شده را توسط خرطوم به داخل عسلدان خود می کشد. بخشی از آب شهد توسط بدن زنبور جذب می شود و به عنوان آب مورد نیاز خودش مصرف می شود و مازاد آن در پرواز دفع مدفوع زنبور عسل دفع می شود.

زنبور کارگر شهد رقیق را چندین بار به صورت یک قطره ریز به داخل عسلدان خود می کشد و بیرون می آورد و در معرض هوا قرار می دهد. در هر بار که قطره شهد به عسلدان زنبور وارد می شود، علاوه بر جذب بخشی از آب آن، تحت تاثیر حرارت داخلی بدن زنبور گرم می‎شود و هنگامی که قطره گرم شد؛ شهد در عمل بالا آوری از عسلدان در معرض هوا قرار می گیرد، بخشی از رطوبت آن نیز با سرعت تبخیر می شود

در آشامیدن و بالا آوردن شهد به دفعات لازم تکرار می شود و در هر نوبت بخشی از رطوبت شهد جذب بدن زنبور عسل می شود و بخشی از آن در فضای کندو تبخیر می شود همچنین در هر نوبت که قطره شهد وارد بدن زنبور می شود، قدری آنزیم آنتی بیوتیک و غیره به شهد در حال تغلیظ اضافه می شود.

سرانجام با این عمل، شهد رقیق که به سهولت قابل تخمیر و فساد است، رطوبت خود را تا حدود ۱۸ الی ۱۹ درصد از دست می دهد و به عنو یک ماده غلیظ و فسادناپذیر در حجرات خاص عسل ذخیره می شود و این حجرات توسط دسته‎ای از زنبورها در پوش گذاری می شود.

در هنگام تغلیظ شهد، بخش مهمی از آب آن در هوا تبخیر می شود که رطوبت بالا می رود. بالارفتن رطوبت کندو به خصوص در فصل گرما، هوای داخل کندو را نامساعد برای زندگی زنبورها می کند.

لذا یکی از کارهای زنبورها از هر دسته سنی و نیز زنبوران مزرعه‌رو در طول شب، بال زدن بر فراز شانهاست که با این عمل کندو تهویه می شود و رطوبت آن پایین می آید. کاهش رطوبت موجود در کندو، علاوه بر مساعد کردن هوا برای زندگی زنبورها، قابلیت تبخیر شهدهای تازه جمع آوری شده و شهدهای درحال تغلیظ ونیز قابلیت تبخیر بیشتر عسل تغلیظ شده را فراهم می کند.

۷ – نگهبانی و دفاع از کندو

نگهبانی و دفاع از کندو

هفتمین وظیفه درون کندویی زنبوران کارگر قبل از به عهده گرفتن وظایف برون کندویی، نگهبانی و محافظت از کندو است. معمولا در این زمان سن زنبوران کارگر ۱۸ تا ۲۱ روز است و غده نیش آنها حاوی بیشترین مقدار زهر است که می توانند در مواقع ضرورت با استفاده از آن به دفاع از کلنی بپردازد. معمولا هر زنبور کارگر، بیشتر از یکی دو روز نگهبانی نمی دهد.

زنبوران کارگر تمام این وظایف را یکی پس از دیگری و در زمان های خاصی از زندگی خود انجام می دهند و در انجام هریک از این وظایف مهارت لازم را دارند، بدون این که آموزشی از طرف زنبوران مسن تر به آنها داده شود.

در زنبورعسل این مهارتها تماما غریزی است و برخلاف انسان که هر مهارتی را باید یاد بگیرد، مهارت های زنبورعسل به صورت ارثی به نوزادان منتقل می شود. زنبوران کارگر در عین حال که در هریک از دوره های زندگی خود مسئول و موظف به انجام کارهای خاصی هستند، در هر زمان که کاری در کندو پیش آید و ضرورت اقتضا کند، به انجام آن کار اقدام می کنند تا هیچ مشکلی در کندو سبب اختلال در نظم کندو نشود.

به عبارت دیگر، على رغم نظم بسیار دقیقی که در تقسیم وظایف بین دسته های مختلف زنبوران کارگر وجود دارد، هر زمان که لازم باشد، کارگران داخل کندو کار معمولی خود را رها می کنند و به طور بسیجی به انجام یک کار فوریتی مشغول می‎شوند.

ضمنا هر زمان که یک زنبور کارگر وظیفه خودش را به انجام رساند، خود را به یک کار دیگر مشغول می‎کند و هرگز بیکار و عاطل و باطل نمی ماند. اصولا بیکاری و اتلاف وقت در بین کارگران زنبور عسل بی معنی است و حقیقتا این موجودات ریز بهترین الگوی ما انسانها محسوب می شوند.

زنبور مزرعه‌رو

زنبور کارگر پس از گذشت حدود سه هفته از سن خود و انجام کارهای مختلف در پست های مختلف، تبدیل به «زنبور مزرعه‌رو» می شود و در پست جدید شغلی خود، تمام اوقات روز را به فعالیت شدید در خارج از کندو می‌پردازد، مگر اینکه در طول روز به کار کردن آن در داخل کندو نیاز مبرم باشد.

به هر حال، تحقیقات نشان می‌دهد که زنبور کارگر در هر زمان توانایی انجام چندین نوع کار را دارد. تنها کاری که یک زنبور کارگر مزرعه‌رو   نمی‌تواند انجام دهد، ترشح ژله سلطنتی (ژله شاهانه) است که به احتمال زیاد غدد مترشحه این ماده تا آن زمان غیر فعال می شوند یا تحلیل می روند؛ اما غیر فعال شدن غدد موم ساز در سنین بالا مورد تردید است.

زنبور کارگر مزرعه رو که حالا جواز فعالیت در خارج از کندو را گرفته است، کارهایی از قبیل جمع آوری و حمل شهد، گرده، آب و نوعی صمغ گیاهی به نام بره موم (propolis) از خارج به داخل کندو را انجام می دهد.

در این مرحله از زندگی زنبور عسل، بیشترین تنش‌ها به آن وارد می شود که باید به خاطر بقای کلنی همه سختی ها را به جان بخرد. زنبور کارگر به احتمال زیاد هیچ نصیبی از تلاش و عسل ذخیره خود ندارد و می داند که پس از مدت کوتاهی خواهد مرد.

زیست شناسی زنبورعسل - زنبورکارگر

گاه یک زنبور تمام شب را بیرون از کندو بسر می برد و احتمال دارد سرما بخورد و یا در اثر بادهای تند بال هایش آسیب ببیند. پرندگان و حشرات شکارچی زنبور عسل همواره او را هنگام پرواز از گلی به گل دیگر تعقیب می کنند و ممکن است وی را شکار کنند. با این حال، زنبور کارگر هرگز در انجام وظایف غریزی، به دلیل سختی یا خطرناک بودن آنها، کوتاهی نمی کند.

کارهای درون کلنی که به عهده زنبوران کارگر است، هرگز تمام شدنی نیست. به عبارت دیگر همیشه، چه شب و چه روز، در کندو کار وجود دارد و نمی توان لحظه ای را تعیین کرد که در آن تمام کلنی به خواب رفته باشد. اگر فردی در موقعی از روز، تعدادی از زنبوران را به طور انفرادی زیر نظر بگیرد، متوجه خواهد شد که آنها در فواصل معین استراحت می کنند.

از قرار معلوم در مورد زنبوران مزرعه‌رو، قضیه فرق دارد، به طوری که این زنبوران بیشتر شب را به استراحت می پردازند به علاوه باید توجه کرد که یک زنبور، مقدار زیادی از زمان را در حال راه رفتن روی شان می گذراند که شاید در جستجوی کاری است که بر زمین مانده و باید داوطلبانه انجام دهد برای مثال، زنبورداران یا محققین به ندرت زنبور کارگری را دیده اند که خودش به تنهایی حجره حاوی عسل یا لارو را درپوش گذاری کند، بلکه درپوش گذاری یک حجره توسط چندین زنبور انجام می شود که اتفاقا از آنجا گذشته و آن را به عنوان کاری که باید انجام شود تشخیص داده اند. احتمالا این حرکت تصادفی زنبورها در اطراف قاب ها و درون کندو، قسمتی است که زنبورها را به کاری که باید انجام شود اگاه و واقف می سازد.

دسته بندی پرورش زنبور عسل
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت