موم زنبور عسل

کاربر ۱۸ کاربر ۱۸
1,412 بازدید

تاریخچه استفاده از موم زنبور عسل

قدمت استفاده انسان از فرآورده های زنبور عسل به طور دقیق مشخص نشده است. مصری های قدیم در حدود ۴۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، زنبور عسل را نگهداری کرده و موم آن را برای ساختن قالب، برای نوشتن و همچنین برای مومیایی کردن و محفوظ کردن اجساد مرده هایشان به کار می برده اند. اما به تدریج که انسان به ساختن مصنوعات موفق شد، از موم زنبور عسل برای درزگیری و پوشش دادن ساخته های خود استفاده کرد.

همچنین از موم زنبور عسل در مصر، یونان و روم قدیم برای ساختن مجسمه های مومی، شمع و نیز در صنایع رنگرزی، نساجی، کوزه گری و غیره استفاده می شد. از قرون وسطا به بعد، موم کاربردهای بیشتری پیدا کرد، به طوری که در قرن ۱۷ میلادی از آن برای صیقلی کردن و ایجاد پوشش ضد آب روی کف های چوبی قصرها و دیگر مصنوعات استفاده می شد.

موم زنبور عسل به عنوان یکی از مصالح مهم در توسعه مصنوعات انسان اهمیت زیادی داشت به طوری که به تدریج از این ماده پر ارزش در ساختن مرکب چاپ نیز استفاده شد و امروزه کمتر صنعتی وجود دارد که به موم به عنوان یکی از مصالح ضروری نیاز نداشته باشد.

برای اولین بار شمع توسط یونانی ها با به کارگیری نخ کتانی در میان موم زنبور عسل ساخته شده و برای تولید تامین روشنایی از آن استفاده می گردید. در قرون وسطی موم زنبور عسل کالای بسیار با ارزشی بوده به طوری که مجسمه های مومی در کلیساها برای دفع بدی ها و دور کردن شیطان نگهداری می شدند، زیرا عقیده بر این بود که اگر مجسمه مومی کسی آسیب ببیند شخص نیز آسیب خواهد دید.

موم زنبور عسل

در قرن هفدهم کفپوش های چوبی قصرهای فرانسه را به وسیله ی موم زنبور عسل صیقل داده و واکس می زدند. در دوران رنسانس در ایتالیا از موم زنبور عسل برای قالب سازی و کشیدن تمثال به مقدار زیادی استفاده می شده است. موم زنبور عسل در ساختن مرکب برای چاپ و نوشتن، از قدیم بسیار رایج بوده و هست.

کاربرد موم زنبورعسل آنقدر فراوان گردید که کم کم تولیدات آن نتوانست جوابگوی نیاز صنایع مختلف باشد به طوری که امروزه کمتر صنعتی است که از موم به نحوی استفاده نکند.

لازم به ذکر است که چون تولید موم زنبور عسل بسیار گران می باشد و از طرف دیگر منابع دیگری مانند مومهای گیاهی، حیوانی و مصنوعی برای تولید سایر انواع موم وجود دارد امروزه در صنعت بیشتر از موم هایی غیر از موم زنبور عسل استفاده می شود.

ولی آنچه که حایز اهمیت است این است که یکی از راه های عمده استفاده از موم زنبور عسل در صنعت زنبورداری است و هیچ نوع مومی کیفیت و مرغوبیت موم خالص زنبور عسل را برای این صنعت ندارد.

با توسعه کاربردهای موم، به تدریج کمبود این ماده ایجاد شد و انسان به فکر تهیه موم های مصنوعی از فرآورده های گیاهی و حیوانی افتاد. امروزه انواع مختلف موم های مصنوعی با کاربردهای متنوعی در صنایع مختلف در بازار موجود است، اما هنوز هیچ نوع مومی ساخته نشده که از لحاظ مرغوبیت معادل موم زنبور عسل باشد.

مهم ترین زنبورهای مولد موم

مهم ترین زنبورهای مولد موم

در راسته زنبورها، جنس های مختلفی وجود دارد که از بین آن ها در جنس آپیس، گونه های مهمی از نظر تولید عسل و موم هستند. به طور کلی گونه زنبور عسل معمولی که امروزه در تمام نقاط دنیا پرورش داده می شود، از لحاظ تولید عسل و موم پراهمیت ترین گونه محسوب می شود که موم تولیدی آن بهترین ترکیب شیمیایی و کیفیت فیزیکی را دارد.

سایر گونه های پرورشی مهم زنبور عسل نیز علاوه بر عسل، موم های ارزشمندی تولید میکنند که از بین آنها، زنبور عسل هندی، زنبور عسل بزرگ و زنبور عسل کوچک از لحاظ تولید موم، به ترتیب در درجات اول، دوم و سوم قرار دارند.

چگونگی تولید موم زنبور عسل

چگونگی تولید موم زنبور عسل

زنبور عسل کارگر موم را به وسیله چهار جفت غدد مومی که در طرفین و زیر چهار حلقه آخر شکم واقع شده اند ترشح می کند. ترشح موم توسط غدد مومی به واسطه تغذیه از مواد قندی و هضم و جذب آنها صورت میگیرد.

موم در ابتدای ترشح از غدد مومی به صورت مایع بوده و در پاکت ها یا محفظه های کوچک طرفين غدد قرار گرفته و در مجاورت هوا سخت شده و به صورت فلس یا پولک در می آیند. پولک های مومی به وسیله ی پاهای عقبی زنبور کارگر به طرف قطعات دهانی منتقل شده که با حرکات مختلف پاهای جلویی و قطعات دهانی و همچنین اضافه کردن مقداری از بزاق دهان به موم، آن را شکل داده و برای ساختن سلول یا لانه خود به سطح شان می چسباند.

تغذیه از مواد قندی خصوصا شهد و عسل توسط زنبور عسل برای تولید موم بسیار حایز اهمیت است. ثابت شده است که زنبورهای کارگر فقط در فاصله ی سنی حدود ۱۰ تا ۱۷ روزه گی قادر به ترشح موم هستند. به عبارت دیگر غدد مومی زنبورهای کارگر در این دوره فعال بوده و می توانند موم ترشح کنند.

گرچه عده ای از کارگرها تا چند روز پس از این سن نیز ممکن است کمی موم ترشح کنند ولی این عمل در قبال مصرف چربی های ذخیره بدن انجام شده و عمر زنبور را نیز کوتاه می کند، بنابراین زنبورهای کارگری که در فاصله ی سنی ۱۰ تا ۱۷ روزه گی هستند در دوران جریان شهد طبیعی، و یا با تغذیه از عسل و یا شربت مداوم، قادر به تولید موم می باشند.

مطالعات مختلف نشان داده است که زنبور عسل برای تولید یک کیلوگرم موم به طور متوسط ۸ / ۴ کیلوگرم عسل مصرف می کند. بنابراین چنین فرآورده کندویی با توجه به این که وقت و انرژی زیادی توسط زنبورها برای تولید آن به کار برده می شود بسیار با ارزش و گران می باشد.

میزان یا نسبت تولید موم به عسل در سطح جهان بسته به عوامل مختلف از جمله نوع عسل عرضه شده به بازار، روش تولید عسل و میزان تقاضا برای موم فرق می کند ولی تخمین زده شده است که این نسبت حدود ۱ به ۲۰ میباشد.

میزان تولید موم هر کلنی در سال حدود ۳۵۰ تا ۵۰۰ گرم و به طور متوسط حدود ۴۰۰ گرم تخمین زده میشود. ضمنا با روشهای مختلف می توان میزان موم تولیدی هر کلنی را افزایش داد. از جمله قرار دادن چند قاب خالی در بین شانهای بافته شده در طول جریان شهد و یا گذاشتن ۸ شان عسل به جای ۹ شان در طبقه ی ذخیره عسل و بالاخره تحریک مداوم کلنی ها به موم بافی به وسیله ی تغذیه مصنوعی با شربت قند.

رنگ موم

رنگ موم

رنگ موم تازه ترشح شده از غدد مومی زنبور کارگر به رنگ سفید می باشد ولی گاهی لکه ها و رگه های زرد رنگ در آن نیز مشاهده میشود که مربوط به رنگ مایه های گرده گل است.

پرورش نوزادان زنبور در داخل شان های سفید به مرور زمان و در اثر باقیماندن و متراکم شدن پوسته های لارو و شفیره در داخل آن باعث تیره شدن رنگ شان می گردد. پس از ذوب کردن شان و صاف کردن آن، رنگ موم که به آن موم خام گفته می شود. اغلب به رنگهای زرد، قهوه ای، قرمز یا سبز می باشد که این رنگ ها اساسا مربوط به رنگ مایه های گرده گل و گاهی در اثر وجود ناخالصی های دیگری مثل صمغ یا بره موم در آن می باشد.

ترکیب شیمیایی موم زنبور عسل

گرچه مطالعات زیادی روی ترکیب شیمیایی موم خالص زنبور عسل انجام شده است. ولی در نتایج گزارشات تا حدودی اختلاف نظر وجود داشته و ضمنا ترکیب موم به طور کامل روشن نشده است. از جمع بندی مطالعات انجام شده تاکنون ترکیب متوسط موم خالص زنبور عسل را می توان به صورت زیر خلاصه کرد.

ترکیبدرصد در ترکیبتعداد ترکیبات موم در بیشتر از ۱% تعداد ترکیبات موم در کمتر از ۱%
هیدروکربن (قندها)۱۴۱۰۶۶
منو استرها۳۵۱۰۱۰
دی استرها۱۴۶۲۴
تری استرها۳۵۲۰
هیدروکسیل منو استرها۴۶۲۰
هیدروکسیل پلی استرها۸۵۲۰
اسید استرها۱۷۲۰
اسید پلی استرها۲۵۲۰
اسیدهای آزاد۱۲۸۱۰
الکل های آزاد۱۵
مواد ناشناخته۶۷

خصوصیات فیزیکی موم زنبورعسل

موم زنبورعسل ماده ای است جامد و بی شکل با بوی عسل، بدون طعم که وقتی در بین انگشتان دست فشار داده شود نرم بوده و حالت پلاستیک را دارد ولی وقتی کاملا سرد باشد خشک و شکننده است. خصوصیات فیزیکی موم خالص زنبور عسل و موم حاصل از ذوب و صاف کردن شان های زنبور عسل (موم خام) توسط محققین مختلف مورد مطالعه قرار گرفته است.

خلاصه ای از خصوصیات فیزیکی موم خالص و موم خام، زنبور عسل غربی یا معمولی به شرح زیر است.

نوع مومدرجه ذوبدرجه انجمادچگالی در ۲۰ درجه سانتیگراد
موم خالص زنبور عسل۶۴.۴۶۳.۵۰.۹۶۳
موم خام۶۲-۶۵۶۰.۷ -۶۳.۵۰.۹۳۹ -۰.۹۸۷

وزن مخصوص موم خالص زنبور عسل ۹۵/. بوده، در آب قابل حل نیست و در الكل سرد کمی حل می شود ولی در روغن های ثابت یا تبخیر شونده، کلروفرم، اتر، بنزین (در ۳۰ درجه سانتیگراد) و در کربن دی سولفید (در ۳۰ درجه سانتیگراد) کاملا حل می گردد.

موم تولید شده از سایر گونه های زنبور عسل یعنی؛ موم زنبورعسل بزرگ و زنبور عسل کوچک و زنبور عسل هندی از نظر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی با موم زنبور عسل غربی یا معمولی متفاوت می باشد و به این نوع موم در هندوستان در اصطلاح محلی قدّا (ghedd wax) گفته میشود.

گاهی دیده شده است که بعضی از خصوصیات فیزیکی موم زنبور عسل در انبارهای سرد پس از مدتی تغییر می کند مثلا در سطح موم یک لایه پودری به وجود می آید که دلیل آن کاملا روشن نشده است. همچنین درجه ذوب این نوع موم کاهش یافته و در ۳۸ درجه سانتیگراد ذوب می گردد.

ترکیب شیمیایی موم زنبور عسل

زنبورها موم را برای ساختن اتاقکهای داخل کندو بکار می برند. ساختن شبکه ها یک کار اجتماعی بزرگ است که به عنوان سمبلی از همکاری و مکمل بودن زنبورها برای یکدیگر محسوب می شود. زنبورها که با پاهایشان به یکدیگر می چسبند، جمع خاصی را تشکیل می دهند و با مهارت عجیبی در تاریکی کندو حفره های شش ضلعی می سازند که به صورت جالبی منظم هستند.

شکل هندسی شش ضلمی به ایشان امکان می دهد تا حداکثر تعداد سلول ها را ضمن حداکثر صرفه جویی در مصرف موم، بسازند.

کار بیش از ۱۰۰ کارگر برای ساخت یک سلول لازم است. به همین دلیل، هر زنبور امکانات خود را در اختیار این فعالیت مشترک می گذارد. و به این ترتیب، در ۱ دسی متر مربع، حدود ۸۵۰حفره ساخته می شود. زنبورها ۴ نوع حفره می سازند.

  • حفره های شاهانه که بزرگتر از بقیه بوده و به شکل انگشت هستند و به سمت پایین باز می شوند.
  • سلول های کارگران که کوچکترین نوع هستند.
  • سلول های نر که کمی بزرگتر از سلول کارگران است.
  • سلول ذخیره عسل و گرده گل که زنبورها این مواد را در آنها ذخیره میکنند.
دسته بندی موم زنبور عسل
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت