فعالیت های زنبور عسل

کاربر ۱۰کاربر ۱۰
2,237 بازدید
فعالیت های زنبور عسل

فعالیت های زنبور عسل در داخل کندو

با نگاهی دقیق به داخل کندو متوجه می شویم که زنبورها کارهایی را که لازم است خود به خود انجام می دهند و ظاهرا بین آنها تقسیم کار انجام شده است. ولی حقیقت امر این است که فعالیت های زنبور عسل بین آنها تقسیم نشده بلکه فعالیت های مختلف را به اقتضای سن و تحریکات مختلفی که دریافت می کنند انجام میدهند.

ناگفته نماند که در طول تاریخ زنبور عسل از نظر ساختمان بدنی و رفتاری تکامل یافته به طوری که به صورت امروزی قادر است فعالیت های مختلف زندگی اجتماعی خود را در داخل کندو به تناسب سن انجام دهد.

برای این که مفهوم «تقسیم کار» را بهتر متوجه شویم بهتر است به جای این که تمام جمعیت کندو را مورد بررسی قرار دهیم فقط یک زنبور را در نظر گرفته و سوال کنیم که این زنبور از کجا میداند که چکار باید بکند؟ چگونه باید آنان کار را انجام دهد؟ و کجا و چه موقع باید کار به خصوص را انجام دهد؟ باید توجه داشت که زنبور عسل و سایر حشرات قدرت درک و فهم مثل حیوانات بزرگتر را نداشته و مغز آن بسیار کوچک و ساده می باشد.

از طرف دیگر این سوال مطرح است که چرا زنبورها در داخل کندو و همزمان فعالیت های مختلفی را انجام میدهند؟ پاسخ این سوال این است که هر زنبور در داخل کندو از سایر زنبورها به نحوی از جمله از نظر ترکیب ژنتیکی، تحریکات داخل بدن، وضعیت فیزیولوژیکی بدن و غیره متفاوت می باشد.

از طرف دیگر امکان ندارد دو زنبور در داخل یک کندو دقیقا در مکان یکسانی واقع شوند و تحریکات یکسانی را دریافت کنند. این موضوع به این مفهوم است که هر یک از زنبورهای داخل کندو تحریکات خارجی متفاوتی را بر حسب مکان استقرار خود دریافت میدارند.

فعالیت های زنبور عسل در داخل کندو

مثلا زنبوری که در مدخل سلولی که حاوی لارو است با زنبوری که نزدیک ملکه قراردارد تحریکات متفاوتی را دریافت می دارند. بنابراین هر زنبور ممکن است در لحظات و ثانیه های مختلف تحریکات متفاوتی را دریافت دارد و عکس العمل و یا رفتار متفاوتی را از خود نشان دهد.

یکی از رفتارهای مهم و عادی زنبوران در داخل کندو «رفتار گشت زنی» است که زنبور در فضای تاریک کندو به نقاط مختلف حرکت کرده و بر حسب وضعیت ساختمانی بدن خود تحت تاثیر تحریکات مختلفی قرار می گیرد. در این صورت تحریکاتی که بیشترین اثر را روی آن داشته باشند باعث بروز عکس العمل خاصی از وی میشوند.

مثلا تغذیه نوزادان فقط به وسیله کارگرهایی انجام میشود که غدد غذایی آنها که ترشح ژل سلطنتی می کند رشد کافی کرده و در اثر نزدیک شدن به لاروها تحریک شده و آنها را غذا می دهند.

به عبارت دیگر هر زنبور کارگر از موقعی که متولد میشود بر حسب وضعیت ساختمان بدن خود تحت تاثیر تحریکات خارجی در هر مرحله از رشد و سن خود عکس العمل معینی را انجام میدهد. اگر یک زنبور کارگر را از ابتدای تولد تا انتهای مرگ عادی اش مورد مطالعه قرار دهیم فعالیت هایی را که بر حسب سن خود انجام میدهد عمدتا  به شرح زیر است؟

سننوع فعالیت
1 تا 3 روزگیتمیز کردن سلول ها
3تا 6 روزگیتغذیه کردن لاروهای مسن تر
6 تا 12 روزگیتغذیه کردن لاروهای جوانتر
12 تا 18 روزگیترشح موم، ساختن شان
18 تا 20 روزگیگارد بودن و تبدیل شهد به عسل
20 روزگی به بعدچرا در صحرا ، مرزعه و باغات جهت جمع آوری شهد، گرده گل، بره موم و …

لازم به توضیح است که تقسیم بندی فوق دقیقا در مورد همه زنبورها صادق نیست. زیرا تا حدودی تداخل دارد و بر حسب شرایط محیطی ممکن است تغییر کند ولی به طور عموم قابل قبول است.

در صورتی که توضیحات فوق را قبول کنیم سوالات مطرح شده قبل بی مفهوم خواهند بود. علاوه بر این باید توجه داشت که حقیقتا زنبورها «نمی دانند» چکار می کنند و فهم و شعور و درک موضوعات را مثل آنچه که حیوانات متكامل تر دارا میباشند ندارند.

به منظور درک بهتر فعالیت های زنبور عسل ابتدا فعالیت های داخل کندو و سپس فعالیتهای خارج کندو را شرح خواهم داد:

فعالیت های زنبور عسل داخل کندو

محققین مختلفی که در ارتباط با فعالیتهای زنبور عسل در داخل کندو مطالعه کرده اند اکثرا با استفاه از کندوی مشاهده ای شیشه ای به نتایج عدیده ای دست یافته اند. اکثرا نتایج به دست آمده مبین این است که فعالیت های داخل کندو بسیار پیچیده، متنوع و منظم می باشند و اکثرا وابستگی مشخصی با سن زنبور و وضعیت  فیزیولوژیکی آن دارد.

به عبارت دیگر زنبورهای جوان معمولا در دو سه هفته اول زندگی در داخل کندو مانده و کارهای داخل کندو را انجام میدهند ولی کم کم که مسن تر می شوند به خارج از کندو رفته و فعالیت های خارج از کندو را عهده دارد می گردند.

های داک در سال ۱۹۳۰ گزارش کرد که زنبورها در هر شرایطی به طور غریزی نیاز کلنی خود را حس کرده و بدون توجه به سن خود در حد امکانات نسبت به انجام کارها اقدام می کنند.

بنابراین در یک کلنی طبیعی و در شرایط عادی اکثر فعالیت های داخل کندو به وسیله زنبورهای مختلف به اقتضای سن و شرایط فیزیولوژیکی آنها انجام میشود ولی در شرایط غیرعادی زنبورهای مختلف ممکن است هرگونه فعالیتی را که نیاز کلنی باشد در حدود قدرت خود انجام دهند.

علاوه بر این مشاهده شده است که در بعضی از شرایط زنبورها بلوغ زودرس یافته و در این ارتباط بعضی از فعالیتهای داخل کندو را انجام نداده ولی زودتر به انجام کارهای خارج از کندو می پردازند. در صورتی که زنبور را به مدت چند دقیقه تحت تاثیر گاز کربنیک قرار دهیم همین پدیده حاصل خواهد شد.

کنترل حرارت و رطوبت داخل کندو

کنترل حرارت و رطوبت داخل کندو

زنبورهای داخل کندو از سنین مختلف به طور مستقیم و غیرمستقیم در ارتباط با کنترل حرارت داخل کندو می باشند. درجه حرارت منطقه پرورش نوزادان به طور شگفت آوری در تمام طول سال و در تمام مدت شبانه روز ثابت بوده و حدود ۳۴ تا ۳۵ درجه سانتیگراد می باشد.

برای کاهش درجه حرارت داخل کندو عده ای از زنبورها مقداری آب را به داخل کندو آورده و در قسمتهای مختلف آن به صورت قطراتی پراکنده می کنند و عده ای دیگر در یک طرف مدخل سوراخ پرواز به طوری قرار می گیرند که سرشان به طرف بیرون باشد و عده ای دیگر در طرف دیگر مدخل سوراخ پرواز طوری می ایستند که سرشان به طرف داخل باشد.

سپس با باز کردن بال های خود و انجام ارتعاشات بسیار زیاد بالهایشان، موجب به جریان افتادن هوای داخل کندو می شوند. به طوری که هوای تمیز از یک طرف وارد شده و هوای گرم از طرف دیگر خارج می گردد.

این عمل تقریبا شبیه طرز کار کولر جهت کاهش درجه حرارت می باشد. ضمنا برای کاهش درجه حرارت، زنبورهای داخل کندو از یکدیگر جدا و پراکنده شده و عده ای از آنها در مدخل کندو و قسمت خارجی آن مستقر می گردند.

برای افزایش درجه حرارت داخل کندو (مثلا در زمستان) زنبورها مجتمع شده و به صورت گلوله ای در می آیند. سپس زنبورهای سطح خارجی گلوله با خوردن عسل و با حرکت شدید ماهیچه ها و ارتعاش بالها موجب تولید حرارت متابولیکی شده که این حرارت به داخل گلوله نفوذ می کند.

علاوه بر این، گه گاه زنبورهای سطح خارجی گلوله به داخل آن رفته و عده ای دیگر به جای آنها به خارج گلوله می آیند و همان حرکات را انجام میدهند. در این وضعیت ملکه و احتمالا نوزادان (در صورتی که وجود داشته باشند) در وسط گلوله مستقر می باشند.

ضمنا سطح گلوله به واسطه سطح بدن زنبورهای خارجی گلوله به صورت عایق بوده و حرارت از آن خارج نمیشود. رطوبت داخل منطقه پرورش نوزادان نیز تقریبا ثابت و حدود ۳۵ تا ۴۵ درصد می باشد و با کم و زیاد آوردن آب به داخل کندو و تنظیم سوراخهای تهویه و بال زدن می توانند رطوبت داخل کندو را در حد مطلوب نگهدارند.

ترشح موم و ساختن شان

ترشح موم و ساختن شان

موم زنبور عسل ماده ای است که برای ساختن شان به وسیله غدد مترشحه موم که در ناحیه بین ۴ مفصل انتهای زیر شکم واقع هستند تولید میشود. غدد تولید کننده موم فقط در زنبورهای کارگر وجود دارند و در سنین بین ۱۲ تا ۱۸ روزهگی بیشترین رشد را کرده و در مرحله فعال تری هستند.

از هر یک از مفصلهای فوق الذکر در هر نوبت دو عدد پولک مومی ترشح میشود (یکی در هر طرف) که مجموعا ۸ عدد پولک مومی تولید میشود. ترشح موم در ساعات گرم روز موقعی که درجه حرارت ۳۳ تا ۳۶ درجه سانتیگراد است انجام می شود.

برای ترشح موم، زنبورهای کارگر مقدار زیادی عسل و یا شهد تغذیه می کنند. برای تولید یک کیلوگرم موم، زنبورها حدود ۸/۳ کیلوگرم عسل مصرف می کنند. ناگفته نماند که مصرف مواد پروتئینی از جمله گرده گل اهمیت زیادی در تولید موم دارد.

زنبورهای تولید کننده موم ابتدا مقدار زیادی عسل خورده و خود را در نقطه ای نزدیک به محل شان آویزان می کنند و در این مرحله دستگاههای هضم و جذب آنها عسل را به موم و انرژی تبدیل می کنند. پس از ۲۴ ساعت شروع به ساختن شان می کنند.

کاستل در سال ۱۹۱۲ گزارش کرد که زنبور کارگر برای ساختن شان به وسیله خارهای موجود روی پاهای عقب خود موم را از زیر شکم برداشته و به طرف دهان می فرستد. سپس با پاهای جلویی و میانی آن را شکل داده و به وسیله ترشحات بزاقی، پولکهای مومی را به هم چسبانده و شان سازی می کند.

خارج کردن یک پولک مومی از زیر شکم، شکل دادن و چسباندن آن به شان حدود ۴ دقیقه طول می کشد. ممکن است چند صد عدد زنبور در ساختن یک سلول مشارکت کنند.

تغذیه نوزادان

از فعالیت های زنبور عسل تغذیه نوزادان

زنبورهای کارگر از ۳ روزه گی شروع به تغذیه نوزادان می کنند. پرستاری و تغذیه نوزادان تا سن ۱۲ روزهگی کارگرها ادامه داشته ولی بعد از آن به واسطه  تحلیل رفتن غدد مترشحه، ژل سلطنتی به تدریج کاهش می یابد و متوقف می شود.

نلسون و همکاران در سال ۱۹۲۴ و لیندات در سال ۱۹۵۳ در رابطه با فعالیت های زنبورهای پرستار اظهار می دارند که کارگرهای پرستار از موقع تخم گذاری ملکه در سلول ها شروع به بازرسی سلولها کرده و در تمام دوره تخم و لارو از سلول ها بازرسی می کنند.

البته مدت آن بسته به وضعیت داخلی سلول از ۲ تا ۲۰ ثانیه می باشد. پس از هر بازرسی شروع به تغذیه لارو میکنند که مدت آن متفاوت است و حدود نیم تا ۲ دقیقه طول می کشد و حتی تا ۳ دقیقه نیز می رسد. در خلال ۲ روز اول که لارو از تخم جدا شده است زنبورهای پرستار مقدار زیادی ژله در اختیار لارو قرار میدهند، معمولا بیشتر از مقداری که می تواند مصرف کند، لذا لارو روی بالشتکی از ژله شناور می ماند.

در طول روز سوم مقدار غذای داده شده به لارو موجود در حجره کارگر کاهش یافته و حتی در فواصل معینی به وی ژله میدهند. محاسبه و مشاهده شده است که از زمان تخم گذاری ملکه در سلول تا موقعی که درب سلول بسته می شود (یعنی در مدت ۸ روز اول) زنبورهای پرستار هر لارو را روزانه به طور متوسط ۱۳۰۰ دفعه و در مجموع ۱۰۰۰۰ بار ملاقات کرده و نیاز غذایی وی را تامین می کنند.

تبادل غذا

از فعالیت های زنبور عسل تبادل غذا

در کلنی زنبور عسل غذا بین افراد مختلف داخل کندو از کارگر به کارگر دیگر و همچنین از کارگر به ملکه و به زنبورهای نر مبادله می شود. مدت تبادل غذا معمولا یک تا ۵ ثانیه و بعضی از اوقات ۶ تا ۲۰ ثانیه و به ندرت بیش از ۲۰ ثانیه طول می کشد. در جریان این تبادل غذا تماس شاخکهای آنها به یکدیگر که نقش مکالماتی و ارتباط بین آنها را دارد، حائز اهمیت است.

تبادل غذا نوعی مکالمه بین زنبورها است که وجود غذا و آب را اطلاع میدهد و ضمنا فرمون های ملکه و سایر فرمونهای (بوهای خاص) داخل کندو را بین اعضای کلنی مبادله می کند.

فعالیت های زنبور عسل – پرورش نوزادن

پس از جفت گیری ملکه، معمولا توجه بیشتری توسط کارگران به وی می شود و به تدریج که در اطراف کلنی در حرکت است یک گروه از زنبوران به عنوان پرستاران و محافظین دایره وار او را محاصره و دایما از ملکه مواظبت کرده و ضمن تغذیه و نظافت کردن ملکه، همیشه در اطراف او هستند.  البته گه گاه این زنبوران عوض شده و عده ای دیگر این وظیفه را به عهده می گیرند.

موقع تخم گذاری، ملکه در اطراف شان قدم زده و گه گاه سر خود را وارد سلول کرده و آنها را بازرسی می کند. اگر سلول خالی و مناسب برای تخم گذاری باشد ملکه سر خود را خارج و سپس انتهای شکم خود را وارد سلول کرده و ظرف چند ثانیه یک تخم در مرکز سلول قرار میدهد و سپس شکم خود را از سلول خارج می کند.

حرکت ملکه در سطح شان اتفاقی بوده و در جستجوی سلولهایی است که خالی بوده و قبلا کارگرها آنها را نظافت کرده اند. در طول زمستان و اوایل بهار که هوا سرد است و منابع غذایی در طبیعت وجود ندارد نسبت تخم گذاری ملکه کاهش می یابد.

در صورتی که تخم گذاری انجام شود، در وسط شان و در میان توده زنبورها خواهد بود. به تدریج که هوا گرم و توده باز گردید ملکه نیز در سطح وسیع تری از شان تخم گذاری می کند.

وقتی ملکه بیش از ۲ ساله شد نسبت تخم گذاری وی نیز کاهش می یابد و ممکن است تخمهای گذاشته شده نر باشند. این گونه ملکه ها به تدریج جایگزین می شوند. عمر ملکه به طور متوسط ۳ سال است ولی ممکن است تا ۴، ۵، ۶ و یا ۷ سال نیز عمر کند.

تخمهای گذاشته شده پس از ۳ روز جدا شده و به لاروها به همان ترتیبی که در بخش تغذیه گفته شد غذا داده و مواظبت می شوند. همان طور که قبلا گفته شد درجه حرارت منطقه پرورش نوزادان همیشه ثابت نگه داشته می شود.

تعداد تخمهای گذاشته شده توسط ملکه متفاوت بوده و به طور متوسط حدود ۱۵۰۰ عدد در شبانه روز می باشد. تعداد تخمهای گذاشته شده توسط ملکه به طور مستقیم در ارتباط با تغذیه وی می باشد و عوامل خارجی محیط کمتر روی آن اثر دارد.

تخم گذاری ملکه در پاییز و زمستان به واسطه کم شدن مواد غذایی کاهش یافته و یا متوقف می شود. ملکه جفت گیری کرده که شروع به تخم گذاری کرده اند هرگز کندوی خود را ترک نمی کند مگر برای تولید بچه کندو.

دفاع از کندو

از فعالیت های زنبور عسل دفاع از کندو

بیشتر دشمنان طبیعی زنبور عسل می توانند از طریق سوراخ ورودی کندو وارد آن شوند. در مواقعی که شهد در طبیعت فراوان است و کندو نیز آرام و آشفته نشده است. زنبورهای گارد توجه کمتری به سوراخ پرواز دارند ولی بالعکس در مواقعی که شهد در طبیعت کم باشد و احیانا کندو نیز آشفته باشد تعداد زنبورهای گارد و توجه آنها به سوراخ پرواز افزایش می یابد.

در این وضعیت هر زنبور بیگانه ای که وارد کندو شود توسط زنبورهای گارد مورد بررسی و بازرسی قرار گرفته و به آن حمله کرده و مانع ورود وی به کندو می شوند ولی در هر حال ممکن است تعدادی از آنها وارد کندو شوند. زنبورهای گارد معمولا ۱۸-۲۰ روز سن دارند.

زنبورهای گارد که آشفته باشند در مدخل کندو با وضعیت خاصی قرار می گیرند به این ترتیب که روی دو جفت پاهای عقب ایستاده و پاهای جلویی خود را بلند می کنند. شاخکهای آنها به طرف جلو کشیده شده و معمولا آرواره ها را باز کرده و بال ها را نیز باز نگه داشته و آماده برای حمله می شوند.

هر زنبور گارد قسمتی از سوراخ پرواز را مواظبت کرده و زنبورهایی را که وارد میشوند مورد بازرسی قرار میدهند. این بازرسی حدود ۱ تا ۳ ثانیه طول می کشد. زنبور گارد به وسیله شاخک های خود زنبور وارد شونده را مورد بررسی قرار میدهد و به وسیله بوی وی از خودی یا بیگانه بودن وی آگاه می شود .زنبورهای بیگانه ای که حامل شهد و گرده گل باشند کمتر مورد توجه زنبورهای گارد قرار می گیرند. به طور کلی نیش زدن توسط زنبورعسل یک رفتار دفاعی است و نه رفتار تهاجمی.

معمولا رفتار دفاعی زنبورعسل در اطراف لانه وی صورت می گیرد. این رفتار فوق العاده اهمیت دارد زیرا از یک طرف کلنی زنبور عسل در مقابل دشمنان طبیعی محفوظ میشود و از طرف دیگر احتمال دستبرد زدن به آن توسط انسان را کاهش میدهد.

معمولا کمتر از ۰/۵ درصد از زنبورهای یک کلنی آماده برای دفاع و نیش زدن هستند و آماده ترین آنها در نزدیکی سوراخ پرواز قرار می گیرند. این زنبورها به تحریکاتی چون ارتعاشات، بو، رنگ و حركات مختلف حساس هستند و به وسیله آنها برای نیش زدن تحریک می شوند.

پس از تحریک شدن به بیرون از کندو پرواز می کنند و سپس به وسیله حرکات، بو و رنگ تحریک می شوند و نیش می زنند. رنگهای تیره بیشتر زنبور را تحریک به نیش زدن می کنند. ترکیبات شیمیایی از جمله مواد عطری، کرم ها و غیره تحریک کننده می باشند. همچنین نفس کشیدن روی زنبورها که باعث آزاد شدن گاز کربنیک میشود تحریک کننده است.

پس از آن که زنبور نیش خود را وارد کرد در همان محل بوی مخصوصی ترشح می کند که شخص را علامت گذاری می کند و سایر زنبورهای گارد را به همان نقطه جلب می کند مگر آن که شسته شود و یا از بین برود. منطقه دفاع زنبور برای نژاد اروپایی حدود چند متر در اطراف لانه وی می باشد ولی برای سایر نژادها ممکن است کم و یا زیادتر باشد، مثلا برای نژاد آفریقایی خیلی بیشتر است.

سریعا دور شدن از این منطقه از دریافت نیشهای پی در پی جلوگیری می کند ولی معمولا در صورتی که از دود غلیظ و سرد به نحو صحیحی استفاده شود و به روش صحیح با کلنی رفتار شود، رفتار دفاعی زنبور تحریک نشده و راحت تر می توان کار کرد. بهتر است پس از وارد کردن دود غلیظ و سرد حدود یک دقیقه صبر کرده و سپس درب کندو را باز کرد تا دود اثر کرده و زنبورها نیز از عسل تغذیه کنند.

زنبورهای کارگر جوان که کمتر از یک روز عمر دارند نمی توانند نیش بزنند زیرا نیش آنها نرم بوده و هنوز سخت نشده است. زنبورهای نر به هیچ وجه نیش نمیزنند زیرا نیش ندارند. ملکه نیز به ندرت به انسان نیش می زند.

نظافت داخل کندو

فعالیتهای زنبورهای چراکننده در مزارع

به طور کلی هر ماده خارجی بی ربط که به نحوی به داخل کندو آمده یا آورده شده باشد به وسیله زنبورها سریعا به خارج برده می شود. گرچه معمولا بیش از ۹۰ درصد زنبورهای مسن در مزرعه می میرند ولی آن عده که در داخل کندو می میرند جسد آنها به وسیله سایر زنبورها به خارج کندو برده شده و تا چند صد متر دورتر انداخته میشوند.

این نوع رفتار زنبورها باعث تمیز ماندن محوطه کندو شده و از طرف دیگر از رشد بیماریها و جلب آفات جلوگیری می کند. همچنین نوزادانی که در داخل سلولها به هر دلیلی می میرند نیز به وسیله زنبورها به خارج کندو برده می شوند.

علاوه بر این شانهای ذخیره شده در انبار و یا در کندوهای ضعیف که مورد حمله آفت کرم موم خوار واقع می شوند و یا قارچ روی آنها رشد پیدا می کند، در صورتی که در کندوهای پر جمعیت گذاشته شوند به وسیله زنبورها تمیز و قابل استفاده می گردند.

تحقیقات یکی دو دهه اخیر نشان داده است که تمایل زنبورهای عسل برای نظافت داخل کندو یک خصوصیت ژنتیکی است که در نژادهای مختلف متفاوت است. لذا می توان از این خصوصیت برای اصلاح نژاد در مقابل برخی از بیماریها و آفات خصوصا بیماری لوک و کنه واروآ بهره گرفت.

تبدیل شهد به عسل و ذخیره کردن عسل

تبدیل شهد به عسل و ذخیره کردن عسل

برای تولید عسل از شهد گلها دو نوع فعل و انفعال صورت می گیرد:

الف- فعل و انفعالات شیمیایی بر روی قندهای شهد.

ب- فعل و انفعالات فیزیکی که باعث تنظیم رطوبت عسل و یا از دست دادن آب اضافی آن می گردد.

پس از آن که شهد به عسل تبدیل گردید درب سلول های محتوی عسل به وسیله زنبورها با استفاده از موم بسته میشود. مقدار قندهای موجود در شهد گلها متغیر است ولی تمام آنها حاوی مقادیر متفاوتی ساکاروز می باشند. به واسطه عمل آنزیم انورتاز که در دستگاه گوارش زنبور تولید می شود ساکاروز شکسته و به قندهای ساده گلوکز و فروکتوز تبدیل می شود.

پس از آن که زنبور کارگری که وظیفه تبدیل شهد به عسل را عهده دار است شهد را از زنبور چراکننده دریافت کرد، به گوشه ای خلوت در داخل کندو رفته و قطره ای از آن را به محل قطعات دهانی برمی گرداند و شروع به یک سری فعالیتهای فیزیکی بر روی آن می کند.

بدین ترتیب که با باز و بسته کردن آرواره ها و خرطوم خود مرتبا آن قطره را به عقب و جلو می برد و آنقدر این کار را تکرار می کند تا آب اضافی آن را تبخیر کند. مراحل تغییر و تحولات شیمیایی یعنی عمل انورتاز برای تبدیل ساکاروز به گلوکز و فروکتوز از همان ابتدای جمع آوری شهد شروع میشود و تا پایان مرحله عملیات فیزیکی نیز ادامه دارد ولی ممکن است این عمل تا این جا پایان نپذیرد.

در هر صورت پس از پایان عملیات فیزکی روی شهد زنبور کارگر مربوطه در جستجوی سلول های خالی و یا نیمه خالی برای تخلیه عسل می پردازد تا این که بالاخره آن را در سلول ها تخلیه کند.

هنگامی که شهد زیادی به داخل کندو آورده میشود، زنبورهای کارگر بلافاصله اقدام به تبدیل آن به عسل نمی کنند، بلکه ابتدا آن را در سلول ها قرار میدهند و بعد سر فرصت اقدام به تبدیل می کند.

برای تبدیل شهد به عسل ساعت ها وقت مصرف می شود. لازم است در این جا به واژه های شهد، عسل خام و عسل رسیده توجه شود. همان طور که قبلا تعریف شد شهد مایع شیرینی است که توسط غدد شهدزای گیاهان ترشح و توسط زنبورها به کندو آورده میشود.

مطالعاتی که تاکنون انجام شده مبین این است که شهدی که حاوی ۴۵ درصد قند باشد پس از آن که توسط زنبورها در سلول های شان به صورت عسل خام ذخیره شد، حاوی ۶۰ درصد قند میباشد و این افزایش غلظت صرفا به خاطر عملیات فیزیکی است که زنبورها در همان مراحل اولیه روی آن انجام داده اند.

سرعت تبدیل شهد به عسل علاوه بر عوامل فوق به فاکتورهای دیگری از جمله شرایط آب و هوایی، شرایط شهد موجود در طبیعت، جمعیت کلنی، مقدار و غلظت شهد آورده شده در کندو در واحد زمان، مقدار حجره های خالی قابل استفاده، درجه حرارت، رطوبت و تهویه داخل کندو بستگی دارد.

سرعت تبدیل شهد به عسل در داخل کندو نسبت مستقیم به درجه حرارت و نسبت معکوس با رطوبت داخل کندو دارد. بقیه فاکتورها نیز به نسبت های مختلف موثرند. جریان هوا در داخل کندو، سرعت تبخیر آب شهد را افزایش می دهد.

به همین دلیل در مواقعی که محیط خارج بیشتر از داخل کندو باشد نتیجه بر عکس است و عسل به واسطه “خاصیت ” پذیری اش مقداری از رطوبت هوا را گرفته و رقیق می شود. مطالعات محققین نشان داده است لزوم عمل تهویه در جریان تبدیل شهد به عسل خصوصا هنگام تابستان بسیار حائز اهمیت است و به ازای هر زنبور چراکننده و آورنده شهد تقریبا دو زنبور در داخل کندو مشغول عملیات تبدیل شهد به عسل خواهند بود.

ذخیره کردن گرده گل

از فعالیت های زنبور عسل ذخیره کردن گرده گل

سلامتی کلنی زنبور عسل به همان اندازه که به وجود عسل وابسته است به گرده گل نیز بستگی دارد. گرده گل تنها منبع پروتیین، مواد چربی، معدنی و ویتامینها برای زنبور عسل بوده و برای پرورش نوزادان بسیار حیاتی است.

زنبور عسل در صورت عدم وجود گرده گل قادر به پرورش نوزدان نیست. گرچه زنبوهای مسن تر می توانند تا حدودی بدون مصرف گرده گل اقدام به پرورش نوزادان کنند ولی این کار را در مقابل مصرف چربی و پروتیین بدن خود انجام میدهند، علاوه بر این نسبت رشد نیز کاهش می یابد.

مقدار گرده گل جمع آوری شده به وسیله کلنی های زنبورعسل به عوامل مختلفی بستگی دارد ولی حداکثر تا ۳۵ کیلوگرم توسط یک کندودر طول فصل گزارش شده است.

زنبورعسل ضمن ملاقات انواع گل ها، گرده های چسبیده به موهای پراکنده بدن، قطعات دهانی و پاها را به روش خاصی جمع آوری و بر روی زنبیل گرده که روی پاهای عقبی قرار دارد منتقل می کند. گردههای متمرکز روی قطعات دهانی، سر و صورت و قسمتهای جلویی بدن متمرکز روی قفس به وسیله پاهای جلویی جمع آوری شده و به پاهای میانی منتقل می گردد.

پاهای میانی گرده های متمرکز روی سینه خصوصا سطح زیرین آن را جمع آوری کرده و همراه با گرده های دریافتی از پاهای جلویی به پاهای عقبی و روی زنبیل گرده منتقل می کند.

زنبیل گرده بر روی سطح خارجی ساق پاهای عقبی است. پس از پر شدن زنبیل گرده، زنبور به کندو مراجعت می کند. بعضی از آنها به آرامی روی سطح شان قدم می زنند ولی بعضی دیگر بسیار متشنج بوده و شروع به اجرای رقص خاصی کرده که وجود منبع گرده گل را اطلاع میدهند.

عده زیادی از زنبورهایی که گرده گل را به کندو می آورند از سایر زنبوران غذا دریافت می کنند و یا خودشان مستقیم از داخل سلول ها عسل بر می دارند. پس از جستجو و یافتن سلول مناسب، گرده اورده شده را به داخل سلول تخلیه می کنند.

معمولا گرده را در سلول های اطراف منطقه پرورش نوزادان تخلیه می کنند. متعاقب آن دیگر زنبورهای کارگر، این سلول ها را بازرسی و قطعات گرده را به وسیله آرواره ها و سر خود کوبیده و در ته سلولها فشرده می کنند.

ضمنا به وسیله بزاق آن را مرطوب و مقداری عسل و یا شهد به آن می افزایند و نهایتا گرده ذخیره شده کیفیت متفاوتی از گرده گل ها داشته و به نام «نان زنبور » شناخته شده است.

به طور کلی مدت زمانی که یک زنبور برای جمع آوری یک محموله گرده صرف می کند کوتاه تر از مدتی است که برای جمع آوری یک محموله شهد نیاز دارد.

عوامل مختلفی از جمله گونه گیاهان، شرایط آب و هوایی و غیره روی فعالیت زنبوران برای جمع آوری گرده گل موثر است.

یک زنبور برای تهیه یک محموله گرده ممکن است ۶ تا ۱۰ دقیقه وقت صرف کند و روزانه ۶ تا ۸ مرتبه برای جمع آوری گرده گل از کندو خارج شود.

ولی گزارشات دیگری مبنی بر اعداد و ارقام بیش از این نیز وجود دارد. وزن متوسط یک محموله گرده بین ۱۲ تا ۲۹ میلی گرم بر حسب نوع گیاه گزارش شده است.

موریزیو در سال ۱۹۵۳ وزن یک محموله گرده گل خشک را بین ۸/۴ تا ۲۱/۴ میلی گرم گزارش کرده است. در جریان چرای زنبور عسل در صورتی که گل های موجود حاوی هم شهد و هم گرده گل باشند عده قابل توجهی از زنبوروهای چراکننده فقط گرده گل جمع آوری می کنند ولی اکثریت آنها فقط شهد و عده ای نیز هر دو را تواما جمع آوری می کنند..

فعالیت های زنبور عسل برای جمع آوری گرده گل بين درجات ۸ تا ۳۵ درجه سانتیگراد به خوبی انجام می گیرد ولی در ماورا این درجات کم کم متوقف می شود. همچنین در صورتی که سرعت باد از حدود ۱۷ کیلومتر در ساعت تجاوز کند از فعالیتهای زنبورها برای جمع آوری گرده گل جلوگیری و کم کم متوقف خواهد شد.

فعالیت های زنبور عسل در خارج کندو

زنبورهای چراکننده در مزارع

فعالیتهای زنبورهای چراکننده در مزارع

فعالیت زنبورهای چراکننده معمولا از سن سه هفتگی شروع میشود ولی ممکن است در شرایط غیر عادی زودتر از این موقع نیز انجام شود. زنبور کارگر ابتدا پروازهای جهت یابی و شناسایی انجام داده و سپس برای جستجوی آب، گرده گل، شهد و بره موم یا صمغ به مزارع می رود.

اطلاعات کافی در مورد این که کدام یک از این مواد را ابتدا جمع آوری می کند و ترتیب جمع آوری آنها چگونه است در دست نیست ولی گزارش شده است که ترتیب جمع آوری مواد فوق الذکر توسط زنبور جوان چراکننده بستگی به نیاز کلنی دارد.

زنبورهای جمع کننده گرده گل را برای چند دقیقه تحت تاثیر گاز کربنیک بیهوش کردیم و سپس ملاحظه کردیم که این زنبورها به جای گرده گل، شهد جمع آوری کردند. استفاده از گاز کربنیک به عنوان ماده بیهوش کننده روی زنبور عسل برای مدت بیش از ۳۰ ثانیه موجب تغییر رفتار  جمع کننده های گرده گل و کاهش طول عمر آنها گردیده است. ملاحظه شده است که تورهای چراکننده و جمع کننده آب، شهد و یا گرده گل، همان فعالیت را برای روزهای متوالی تکرار کرده اند.

همچنين مشاهدات محققین نشان داده است که زنبورهای چراکننده در روزهای متوالی در ساعت معینی برای جمع آوری شهد یا گرده گل از کندو خارج می شوند که این امر مبین وجود نوعی ساعت بیولوژیکی در بدن آنها است که آنها را قادر می سازد در همان ساعاتی که گلها دارای شهد یا گرده گل هستند از آنها استفاده کنند.

گزارشات متعددی مبنی بر پایبندی و وفاداری زنبورهای چراکننده به گل های گونه گیاهی که از آن شهد یا گرده گل جمع آوری کرده اند وجود دارد. این وفاداری تا زمانی ادامه دارد که گیاه مورد استفاده حاوی شهد یا گرده باشند.

ولی گاهی محموله های گرده که از مخلوطی از گرده گل های مختلف است توسط زنبورها به داخل کندو آورده شده است، همچنین ثابت شده است که زنبورهای چراکننده معمولا برای مدتی به منطقه خاصی وفادار مانده و از گلهای همان منطقه استفاده می کنند.

اندازه این منطقه به عوامل مختلفی از جمله تعداد گلهای موجود در آن منطقه، مقدار شهد و گرده آنها و میزان رقابت با سایر حشرات چراکننده در آن منطقه بستگی دارد. این وفاداری به منطقه تا زمانی ادامه دارد که گل های آن منطقه شهد و گرده گل کافی برای زنبورهای چراکننده فراهم آورند.

جمع آوری شهد گلها توسط زنبور عسل

جمع آوری شهد گلها توسط زنبور عسل

شهد گل که معمولا توسط غدد مترشحه شهد تولید می شود معمولا در داخل گلها و گاهی در دیگر اعضای گیاهان موجود است. این ماده مایع شیرینی است که زنبورها در جریان ملاقات گلها و گرده افشانی آنها در داخل چینه دان یا عسل دان خود جمع آوری کرده و به کندو حمل می کنند.

ترکیب شهد اساسا از انواع قندها و آب می باشد. زنبورهای چراکننده به منظور جمع آوری شهد و گرده گل معمولا از تحریکات بینایی و بویایی استفاده می کنند. پس از یافتن گلهای مناسب روی آنها فرود آمده، سپس خرطوم خود را به طرف محل استقرار شهد دراز می کنند و در صورتی که شهد وجود داشته باشد آن را مکیده و به داخل عسل دان خود منتقل می کنند و در صورتی که شهد نداشته باشد سریعا به گل دیگری منتقل می شوند.

مطالعات نشان داده است که زنبورها بدون وارد کردن خرطوم خود در داخل گلها قادر نیستند که وجود یا عدم وجود شهد را در آن گل درک کنند.

زنبور چراکننده برای تهیه یک محموله شهد (یک چینه دان پر از شهد) مثلا از گل های شبدر شیرین، لازم است چندین گل را ملاقات کرده و شهد آنها را بمکد ولی به هر حال تعداد گلهای ملاقات شده برای دریافت یک محموله شهد بستگی به نوع گیاه و کمیت و کیفیت شهد آن ها دارد. 

مدت زمان لازم برای جمع آوری یک چینه دان شهد نیز به عوامل مختلفی از جمله نوع گیاه، کیفیت و کمیت شهد گل های آن، شرایط آب و هوایی و غیره دارد ولی برای گل های شبدر شیرین، این مدت از ۲۷ تا ۴۵ دقیقه گزارش شده است.

یک زنبور چراکننده برای جمع آوری شهد گلها روزانه به طور متوسط ۱۰ مرتبه از کندو خارج می شود. وزن متوسط یک محموله شهد حدود ۴۰ میلی گرم و بزرگترین محموله شهد حدود ۷۰ میلی گرم گزارش شده است.

زنبوری که محموله شهد را به داخل کندو می آورد در صورتی که جریان شهد طبیعی کم باشد در بین سایر زنبورها حرکت کرده تا این که مقداری از شهد را به زنبور دیگری تحویل دهد و بقیه را به چند زنبور دیگر خواهد داد. ولی در صورتی که جریان شهد طبیعی فراوان باشد، زنبور آورنده شهد پس از وارد شدن به داخل کندو در روی سطح شان اقدام به رقص مخصوصی کرده و اطلاعات مختلفی را در مورد منبع غذا در اختیار سایر زنبورها قرار میدهد.

در جریان این رقص مقداری از شهد را نیز در اختیار زنبورهای اطراف خود قرار میدهد ولی بعدا قسمت عمده شهد خود را به یکی از زنبورهای داخل کندو خواهد داد. در جریان این انتقال، زنبور آورنده شهد، آرواره خود را کاملا باز کرده و یک قطره شهد را روی قسمت قاعده خرطوم خود می فرستد قسمت انتهایی خرطوم در زیر چانه خمیده می شود.

زنبور دریافت کننده در مقابل وی قرار گرفته خرطوم خود را به طرف زنبور آورنده شهد دراز و شهد را از بین آرواره های آن می مکد. در خلال انتقال شهد بین دو زنبور شاخکهای آنها دائما در حال ارتعاش و تماس با یکدیگر است.

زنبور آورنده شهد اغلب پس از تخلیه محموله خود بلافاصله کندو را به طرف مزارع و باغات ترک می کند ولی معمولا پس از تخلیه محموله مدتی در کندو باقی می ماند و پس از خوردن مقداری غذا مجددا به چرا میرود.

جهت یابی توسط زنبور عسل

مهمترین وظیفه زنبورهای کارگر که بیش از ۲۰ روز از عمرشان گذشته است چرای در مزارع، باغات و صحرا جهت جمع آوری شهد، گرده گل، آب و صمغ یا بره موم میباشد. به منظور انجام این گونه فعالیت زنبورعسل داخل کندو این گروه از زنبورها مجبور به انجام پروازهای شناسایی و جهت یابی می باشند.

برای انجام پروازهای شناسایی ابتدا از کندو خارج شده و در اطراف آن به مدت حدود ۵ دقیقه پرواز و بعدا به کندو مراجعت می کنند. این پرواز در هنگام بعدازظهر انجام میشود.

این گونه پروازها، زنبورها اختصاصا محل دقیق کندوی خود را شناسایی می کنند. برای شناسایی دقیق محل کندو از علایم زمینی اطراف کندو مثل درختان، بوته ها، جویبارها و هرگونه علامتی که نزدیک کندو باشد استفاده می کنند.

در مرحله بعدی پروازهای دیگری به نام پروازهای جهت یابی انجام میدهند. همان طور که در صفحات قبل خواندید که زنبورهای کارگر برای جمع آوری شهد، گرده گل، آب و غیره ممکن است تا شعاع حدود ۶ تا ۷ کیلومتر از کندو پرواز کرده و دور شوند لذا لازم است جهت مراجعت به کندو، راه خود را تشخیص داده و ضمنا از کوتاه ترین راه به کندو باز گردند.

برای جهت یابی، زنبورهای کارگر از خورشید به عنوان یک قطب نما استفاده می کنند، به این ترتیب که قادر به تشخیص شمال، جنوب، شرق و غرب خواهند بود.

جهت یابی توسط زنبور عسل

هر چشم مرکب از چندین هزار چشم ساده ساخته شده است که میتوانند قسمتی از رنگ نور خورشید را دریافت دارند. یعنی این که چشم های ساده موجود در چشم مرکب به عنوان شیشه پلاریزه عمل کرده و درجه معینی از طیف نو را دریافت می دارند و زنبور در مراجعت به کندو فقط در جهتی حرکت می کند که همان طیف نوری را که در رفتن دریافت داشته است دریافت دارد.

زنبورهای کارگر برای پروازهای جهت یابی علاوه بر تحریکات نوری از علایم زمینی مثل درختان، جویبارها، تپه ها، کوه ها، ساختمانها و… و همچنین تحریکات بویایی گلها نیز استفاده می کنند.

زنبور عسل قادر است نور خورشید را در موقعی که آسمان کاملا ابری است دریافت دارد. این موضوع به علت حساسیت زیاد چشمهای زنبور عسل به اشعه ماورا بنفش است که از ابر عبور می کند.

پس از انجام پروازهای شناسایی و جهت یابی و پس از آن که منبع غذایی یافته شد، زنبور چراکننده به کندوی خود مراجعت و با انجام رقصهای مخصوص و دادن مقداری از شهد به سایر زنبورها، محل دقیق منبع غذا را اطلاع می دهد.

در مورد منبع گرده گل، علاوه بر انجام رقصهای مخصوص، بوی گرده گل آورده شده نیز ملاک مهمی جهت یافتن آن منبع توسط سایر زنبورها است.

زنبورهای چراکننده تازه کار که اطلاعات را از زنبورهای با تجربه قبلی دریافت داشته اند ممکن است به خارج کندو رفته و به همان منابع غذا مراجعه کنند. همان طور که قبلا گفته شد زنبورهای چراکننده، شهد گلها، و آب را در چینه دان (معده عسل خود) و گرده گلها، صمغ و یا بره موم را در روی زنبیل گرده پاهای عقبی به کندو حمل می کنند.

اغلب مشاهده شده است که در جریان چرای زنبور در مزارع و باغات و پس از مراجعت به کندو تعدادی از زنبورهای چراکننده اشتباها به کندوهای مجاور وارد می شوند.

این عمل خصوصا در روزهایی که باد می وزد، تشدید می گردد. همچنین در صورتی که علایم زمینی کافی (مثل درختان، ساختمانها، جویبارها، تپه ها و…) وجود نداشته باشد زنبورها نمی توانند به راحتی کندوی خود را بیابند و اغلب به سایر کندوها وارد می شوند. نسبت این گونه زنبورها که اشتباها به کندوهای دیگر وارد میشوند تا ۵۰ درصد نیز گزارش شده است.

برای جلوگیری از این عمل توصیه میشود که اولا کندوها در محلی مستقر شوند که علایم زمینی کافی وجود داشته باشند، ثانیا از مستقر کردن نزدیک به هم کندوها خودداری شود، ثالثا رنگ کردن کندوها با رنگهای مختلف مفید واقع می شود و رابعا قرار دادن سوراخهای پرواز کندوها در جهات مختلف نیز به حل این مشکل تا حدودی کمک می کند.

گزارش شده است که زنبورهایی که اشتباها به کندوی دیگر می روند اکثر زنبورهای جوان هستند و موقعی که زنبورها برای مدت طولانی در کندو محبوس بوده اند و یا کندوها را به محل جدید انتقال میدهند نسبت زنبورهایی که اشتباها به کندوهای دیگر وارد میشوند زیادتر می گردد.

ضمنا زنبورهای نر بیشتر از کارگرها مرتکب این اشتباه شده و زنبورهای کارگر بیشتر از کندوهای ضعیف به کندوهای قوی وارد می شوند.

جمع آوری و ذخیره کردن آب

جمع آوری و ذخیره کردن آب

همان طور که گفته شد عده ای از زنبورهای چراکننده مقداری آب را در چینه دان خود به کندو حمل کرده و ذخیره می کنند. مصرف آب عمدتا برای رقیق کردن عسل به عنوان غذای لاروهای خنک کردن و مرطوب کردن داخل کندو و تا حدودی برای مصرف خود زنبورها جهت تعادل فیزیولوژیکی بدن آنها می باشد.

مصرف آب در اوایل بهار بیشتر برای رقیق کردن عسل می باشد زیرا پس از آن، شهد به اندازه کافی به کندو آورده می شود و نیاز شدیدی به آب نیست.

ضمنأ مصرف آب در تابستان و هوای گرم بیشتر برای خنک کردن داخل کندو است. زنبورها آب را در چینه دان خود به کندو حمل کرده و از سطح شان بالا رفته و با رقص مخصوص منبع آن را اطلاع میدهند.

زنبورها آب چینه دان خود را به سایر زنبورهای اطراف خود داده و برای عزیمت مجدد به زنبور عسل کارگر در حال جمع آوری و حمل آب مزرعه آماده می شوند. در این هنگام زنبور آوردنده آب ممکن است مقداری غذا را از سایر زنبورها دریافت داشته و یا از داخل شان عسل بخورد.

زنبورها در هوای گرم تابستان ممکن است آب را مستقیما در داخل کندو و در روی نقاط مختلف آن مثل بالای سطح شانها، روی شانها نزدیک نوزادان، داخل سلول های حاوی تخم و لارو، و غیره تخلیه کنند.

در بعضی مواقع مثل اوایل بهار که هوا گه گاه نامناسب برای چرا می باشد، عده ای از زنبورهای داخل کندو آب را از زنبور آورنده دریافت داشته و در شکم خود ذخیره می کنند و به عنوان یک تانک ذخیره آب در اطراف محل پرورش نوزادان ساکت و بی حرکت باقی می مانند و به تدریج آب را در اختیار سایرین قرار میدهند تا موقعی که شرایط جوی برای چرا در مزرعه مناسب شود.  این گونه زنبورها دارای شکمی منبسط و پر از آب می باشند.

زنبورهای جمع آورنده آب معمولا از نزدیک ترین منبع آب به کندوی خود آب را جمع آوری می کنند خصوصا هنگامی که آن منبع به طور دایمی وجود داشته باشد. بین مقدار نوزادان پرورش داده شده و مقدار آب موجود در کندو وابستگی بسیار واضحی وجود دارد.

این وابستگی در مواقعی که زنبورها به واسطه شرایط نامناسب جوی نمی توانند در مزارع چراکننده بسیار محسوستر می شود. مطالعات نشان داده است که فعالیت زنبورهای چراکننده برای آب، بستگی به سرعت تخلیه شدن آنها در کندو دارد.

نبورهای چراکننده برای آب

اگر زنبورهای دریافت کننده، آب وی را خیلی سریع (۳ دقیقه) تخلیه کنند، زنبورها سریعا به مزرعه بازگشته و عمل جمع آوری آب را ادامه میدهند. ولی اگر مدت تخلیه شدن آن طول بکشد به همان نسبت دیرتر به مزرعه برمی گردد و اگر مدت تخلیه شدن بیشتر از ۱۰ دقیقه طول بکشد از رفتن به مزرعه برای جمع آوری آب کاملا منصرف میشود. رقصیدن زنبورهای جمع آوری کننده آب نیز بستگی به سرعت تخلیه شدن آنها دارد.

اگر تخلیه شدن کمتر از ۴۰ ثانیه طول بکشد، همیشه رقص مخصوصی خواهد کرد ولی هرچه طولانی تر شود تعداد رقص نیز کاهش یافته و اگر بیش از ۲ دقیقه طول بکشد از رقصیدن باز میماند. بنابراین زنبورهای داخل کندو بسته به نیاز خود، زنبور آورنده آب را ملاقات و آب از آن دریافت میدارند.

مدت زمان رفت و برگشت یک زنبور برای جمع آوری آب متفاوت می باشد. هر زنبور حدود یک دقیقه آب خورده و چینه دان خود را پر می کند و در حدود یک دقیقه پرواز، ۴۰۰ متر پرواز می کند.

مطالعات نشان داده است که اکثر زنبورهای چراکننده برای آب، حدودا پس از ۱۰ دقیقه به کندو باز می گردند. هر زنبور آورنده آب در هر روز حدود ۵۰ تا ۱۰۰ مرتبه از کندو خارج و داخل می شود. وزن هر محموله آب حدود ۲۵ تا ۵۰ میلی گرم است.

بنابراین اگر یک زنبور به طور متوسط ۵۰ مرتبه برای جمع آوری آب خارج شود و وزن هر محموله نیز به طور متوسط ۲۵ میلی گرم باشد، این زنبور روزانه ۱۲۵۰ میلی گرم آب به داخل کندو می آورد.

برای جمع آوری یک لیتر آب به داخل کندو در یک روز حدود ۸۰۰ زنبور جمع آورنده آب باید فعالیت کنند. مطالعات نشان داده است که برای یک کندوی متوسط در بهار روزانه و در شرایط متوسط در حدود ۱۵۰ گرم آب مورد نیاز می باشد.

ولی برای کندوهای قوی و خصوصا در شرایط گرم و خشک در هنگام تابستان هر یک از این گونه کندوها روزانه تا حدود یک لیتر آب نیاز دارند. با توجه به نکات فوق الذکر باید توجه داشت که همیشه خصوصا در بهار و تابستان در نزدیکی کندوهای زنبورعسل منبع آب جاری تمیز و غیر آلوده وجود داشته باشد.

جمع آوری صمغ یا بره موم

جمع آوری صمغ یا بره موم

صمغ یا بره موم عبارت است از ترشحات صمغی یا شیره نباتات که زنبورها آنها را با قطعات دهانی خود جمع آوری کرده و به زنبیل گرده گل روی پاهای عقبی منتقل و به کندو حمل می کنند. در داخل کندو سایر زنبورها صمغ را از روی پاهای زنبورآورنده برداشته و به نقاط مناسبی در کندو حمل و مستقر می کنند.

صمغ یا بره موم زنبورهایی که بیش از ۲۰ روز عمر داشته باشند صمغ جمع آوری می کنند و معمولا در روزهای گرم این عمل را انجام میدهند. تعداد زنبورهای جمع آورنده صمغ در هر کندو کم می باشد.ضمنا جمع آورنده های صمغ در کندو اقدام به رقص نیز می کنند ولی دنباله رو نخواهند داشت.

صمغ یا بره موم برای صیغل دادن دیواره های کندو، تعمیر قسمتهای شکسته و شکاف خورده، تنگ کردن سوراخ پرواز، مسدود کردن سوراخهای اضافی، و غیره به کار برده می شود.

منابع گیاهی جمع آوری صمغ در مناطق مختلف متفاوت است ولی عمدتا درختان صنوبر، افرا، توسکا، سوزنی برگان، نارون، بید، تبریزی، آکاسیا، اوکالیپتوس و غیره می باشند. دفع فضولات به طور کلی دفع فضولات زنبورهای کارگر و نرها در خارج از کندو انجام می گیرد.

عمل دفع فضولات در بهار و تابستان و پاییز و به طور کلی در شرایط آب و هوایی مناسب به طور عادی و با فواصل کوتاه انجام می گیرد. معمولا دفع فضولات همراه با سایر اعمال چرای زنبور انجام میشود ولی در مواقعی که شرایط آب و هوایی نامناسب و موقعی که زنبور برای مدت طولانی مجبور به ماندن در کندو می شود فضولات در محلی به نام رکتوم باقی مانده و به صورت فشرده نگهداری میشود.

گاهی در طول زمستان ممکن است چندین روز یا هفته ها زنبورها نتوانند فضولات خود را دفع کنند. در مواقعی که زنبورها صرفا برای دفع فضولات خود از کندو خارج می شوند، اقدام به انجام پروازهای کوتاهی در اطراف کندو کرده و ممکن است حداکثر دهها متر از کندو فاصله بگیرند و در حین انجام پرواز فضولات خود را دفع کنند.

ولی در مواردی که جهت چرای در مزارع و باغات خارج می شوند و تواما فضولات خود را دفع می کنند ممکن است صدها متر نیز از کندوی خود دور شوند.

دفع فصولات ملکه در داخل کندو انجام می شود که در این صورت زنبورهای کارگر تمیز کننده داخل کندو فضولات دفع شده ملکه را خارج می کنند.

جالب توجه است که به منظور حفظ نظافت داخل سلولها، لاروهای در حال رشد تا آخر مرحله لاروی به هیچ وجه فضولات خود را دفع نمی کنند زیرا دریچه های محل اتصال لوله های مالپیگی یا دفعی آنها (۴ عدد) به روده و همچنین دریچه ارتباطی بین معده و روده لارو در تمام دوران لاروی کاملا بسته هستند.

ولی در مرحله آخر دوره لاروی و موقعی که درب سلول بسته  میشود این دریچه ها باز شده و لارو فضولات خود را دفع می کند که بعدا پس از متولد شدن زنبور جوان از سلول، سایر زنبورهای تمیز کننده لانه، اقدام به خارج کردن فضولات و پوسته های لارو می کنند.

غارتگری توسط زنبور عسل

از فعالیت زنبورعسل داخل کندو غارتگری توسط زنبور عسل

محققین مختلفی در مورد رفتار غارتگری زنبور عسل مطالعه کرده و اظهار نظرهای متفاوتی  را ارائه کرده اند.

آنچه که بیشتر به واقعیت نزدیک است این است که رفتار غارتگری زنبورعسل نوعی رفتار چرایی است که عده ای از زنبورهای یک کندو، عسل کندوی دیگری را جمع آوری و به کندوی خود می برند.

این گونه رفتار در زنبورعسل در شرایط به خصوصی رخ میدهد که عمدتا مربوط به روش کار زنبوردار در روی کندوها است. به عبارت دیگر هر موقع که کندوهای زنبورعسل را نزدیک به یکدیگر قرار داده و خصوصا موقعی که در جریان بازرسی کندوها شانهای عسل به طور رو باز در اطراف کندوها قرار داده شوند و یا قطرات شهد یا عسل در اطراف ریخته شوند رفتار غارتگری زنبورها تحریک شده و اقدام به غارت می کنند.

در مواقعی که جریان شهد طبیعی کم باشد و یا اصلا وجود نداشته باشد، عسل موجود در محوطه اطراف کندوها و یا در داخل کندوهای دیگر که قابل دسترس زنبورها باشد همانند شهد موجود در گل ها و گاهی با شدت بیشتر، زنبورها را تحریک به چرا و غارت می کند در این حالت پس از مدت کوتاهی تعداد زیادی از زنبورهای غارتگر به منبع غذا که در این حالت عسل یا کندوی ضعیف حاوی عسل است مراجعه و اقدام به غارتگری می کنند.

زنبورهای غارتگر اساسا از طریق بوی عسل به طرف آن جلب می شوند و برای وارد شدن به کندوی مورد نظرشان معمولأ رفتار به خصوصی دارند.

در اطراف سوراخ پرواز حرکات محتاطانه داشته و نزدیک به زمین پروازهای چرخشی یا موجی انجام میدهند تا به سوراخ پرواز نزدیک شوند. نسبت به حرکات بسیار حساس بوده و سریع پرواز می کنند. زنبورهای غارتگر تازه کارمعمولا به واسطه حرکات پرواز شان و رنگ بدنشان  به وسیله زنبورهای گارد یا محافظ کندو  شناخته شده و مورد تهاجم واقع می شوند و به هر حال یکی از آنها نیش خورده و کشته خواهد شد.

بعضی از زنبورهای غارتگر به واسطه داشتن تجربه بیشتر وارد کندو شده و به راحتی عسل تغذیه کرده و خارج می شوند. چون این زنبورها به تدریج بوی کندوی مورد تهاجم را جذب می کنند، بعدا نیز به راحتی می توانند به عمل غارتگری خود ادامه دهند.

دسته بندی پرورش زنبور عسل
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت