باباآدم

529
باباآدم

تیره: کاسنی Compositae

نام علمی: Arctium Lappa L, Lappa major Gaertn, A. majus Bernh

نام انگلیسی: Hur – Bur, Cockle – buton, Bur, Clotbur، Burdock

نام فرانسوی: Coupeau, Graterau, Peignerolle, Glouteron, Bardane

نام آلمانی: Filzige Klette, Lederlappen, Hopfenklette, Klette

نام ایتالیایی: L. maggiore, Lappa – bardana, Lappola, Bardana

نام عربی: آراقیطون، رای الحمامه

مشخصات گیاه باباآدم

گیاه باباآدم

باباآدم گیاهی است از تیره کاسنی، علفی، بزرگ و دارای ساقه منشعب به طول ۸۰ سانتی متر تا ۱.۵ متر و حتی بیشتر که به حالت وحشی در دشت ها و نواحی مرطوب و سایه دار، تا ارتفاعات ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ متری نواحی معتدل اروپا و آسیا می روید. ریشه ای دراز به قطر انگشت با ظاهر دوکی شکل و به رنگ قهوه ای دارد ولی اگر شکسته شود، در مقطع، رنگ تقریبا سفید نشان می دهد. از ویژگی های آن این است که پهنک برگ های آن (پهنک اینجا منظور همان پهنای سطح برگ می باشد)، بسیار بزرگ و دارای حالت نسبتا افتاده برروی ساقه است. بزرگی پهنک برگ های آن، به نسبتی که از قاعده ساقه به راس آن نزدیک می شویم، کم می گردد. رنگ آنها در سطح رویی پهنک، سبز تیره ولی در سطح زیرین به علت پوشیده بودن از تارهای فراوان، سبز روشن است.

کاپیتول های باباآدم، ظاهری کروی و مجتمع دارند و هریک از آنها نیز مرکب از گل هایی کوچک ارغوانی، به تعداد ۴۰ تا ۵۰، محصور در تارهای ابریشمی است. براکته های انولوکر آن، هر یک در انتها به خمیدگی قلاب مانند ختم می شود. میوه باباآدم پس از رسیدن، به صورت فندقه ای با ۳ یا ۴ سطح مشخص در می آید. رنگ آنها خاکستری یا قهوه ای روشن و یا حنایی و گاهی منقوش به لکه های نسبتا تیره است. در بالای میوه آن، دسته تارهای ابریشمی کوتاه به رنگ زرد یا سفید مایل به زرد دیده می شود که زود میریزند.

سطح خارجی میوه گیاه نیز پوشیده از تارهای ریزی است بطوری که وجود آنها سبب می گردد که به سهولت به دست بچسبد. وجود این حالت باعث می شود که میوه بر اثر چسبیدن به پشم و پوست حیوانات، مخصوصا گله های گوسفند، به مناطق دوردست انتقال یابد و با این عمل وسعت پراکندگی گیاه پیوسته افزایش حاصل کند.

شکل ظاهری گل و برگ های باباآدم

در ژاپن تحت نام Gobo، گونه ای از گیاه به نام Var. edulis پرورش می یابد که بعضی از گیاه شناسان مانند Siebold ، آنرا نوع جداگانه ای به نام اخیر ذکر نموده اند. این گیاه که نوع خوراکی باباآدم می باشد، فرم ها و واریته های مختلف دارد که به نامهای Gobo ، Hockat Gobo و Unedo Gobo موسوم می باشد. نوع خوراکی باباآدم، ظاهری متفاوت از گونه اصلی دارد مانند آنکه ارتفاع ساقه اش زیادتر، برگ های آن بی کرک، به رنگ سبز تیره و کاپیتول های آن بزرگتر است. با پرورش های متوالی این گیاه موفق به تهیه نمونه هایی با ریشه قطورتر گردیده اند. ریشه های متورم این گیاه را پس از یک تراش سطحی، در آب نمک دار می پزند و با سس (Sauce) و کره مخلوط نموده غذای مطبوعی تهیه می نمایند.

قسمت های مورد استفاده گیاه

ریشه، برگ و تخم گیاه، به هر دو صورت تازه و خشک مورد استفاده قرار می گیرند.

سابقه تاریخی

مردم رم و یونان باستان از ریشه های گیاه باباآدم برای درمان زخم ها و عفونت ها استفاده می کردند. همچنین اعتقاد بر این بوده که این گیاه برای درمان زخم معده و دیگر مشکلات گوارشی مفید است.

ترکیبات شیمیایی باباآدم

ریشه باباآدم

ریشه باباآدم دارای اینولین، ماده چرب به مقدار کم، کربنات و نیترات پتاسیم، رزین های مختلف و یک گلوکزید به نام لاپین lappine یا لاپوزيد lapposide است. ماده اخیر در سال ۱۸۸۸ توسط Trimble از گیاه استخراج گردید. از ریشه خشک شده گیاه در مجاورت هوا، معادل ۵۰ تا ۷۰ درصد اینولین توسط J. krontx و C. Carr در سال ۱۹۳۱ به دست آمد.

همچنین تخم باباآدم دارای یک گلوکزید تلخ بنام Arctin، کلروژنیک اسید، لاپائول A, B، ژرماکرانولید است.

برگ این گیاه دارای ماده ای به نام آرک تیوپیکرین arctiopicrine ، اکسیدازهای فعال و دانه اش علاوه بر گلوکزید مذکور، دارای ۱۸ درصد روغن زرد رنگ خشک شونده با طعم تلخ، مرکب از ۵۸ درصد اسید لینولئیک و ۱۰ درصد اسید اولئیک است. وزن مخصوص روغن در گرمای ۲۰ درجه برابر ۰.۹۲۳ می باشد.

نحوه کاشت و تکثیر باباآدم

کاشت گیاه باباآدم

با همه پراکندگی که این گیاه در مناطق مختلف اروپا و آسیا دارد، اما چون از طرفی تعداد پایه های آن در هر ناحیه کم است و از طرف دیگر خارج کردن ریشه گیاه از زمین، به منظور استفاده های درمانی اصولا به اشتباه صورت می گیرد، از این جهت کم وبیش اقدام به پرورش آن میگردد.

از هر گیاه سالم معمولا معادل ۲۵ گرم دانه (میوه) به دست می آید. این دانه ها به محض افتادن روی زمین، شروع به رویش می کنند. قوه نامیه (قدرت جوانه زنی) دانه های این گیاه ۵ سال است.

برای پرورش آن، دانه (ميوه) گیاه که بلافاصله پس از رسیدن و جدا شدن از کاپیتولها به دست آمده باشد، انتخاب نموده و آنها را در زمین آماده بر روی خطوطی به فواصل ۶۰ سانتیمتر از یکدیگر میکارند. پس از کاشتن دانه نیز باید زمین زراعتی را به خوبی غلطک زد تا با این عمل، دانه ها در خاک ثابت گردند و کمی به درون آن نفوذ یابند.

تکثیر گیاه از طریق کاشتن دانه در زمین های رسی- آهکی که قبلا در پاییز به عمق ۴۵ تا ۵۰ سانتی متر بر گردان شده باشد و نیز کود کافی به آن داده باشند، صورت می گیرد.

خشک شده گیاه باباآدم

برداشت محصول در اواخر اسفند تا اوایل اردیبهشت ماه سال دوم صورت می گیرد. در این هنگام، ریشه به حداکثر رشد خود رسیده و به اندازه کافی گوشتدار شده است ولی اگر دیرتر اقدام به این کار شود، نه تنها به علت چوبی شدن، قابل استفاده نخواهد بود بلکه مقداری از خواص درمانی آن نیز بطور محسوس کاهش خواهد یافت.

پس از خارج کردن ریشه گیاه از زمین، باید آنرا به خوبی تمیز نموده به قطعات کوچک ۲ سانتیمتری تقسیم کرد تا به سهولت در گرمای خورشید و یا به کمک حرارت (بهتر از همه حرارت دادن توسط اتو )، خشک گردد.

از برگ های گیاه استفاده های درمانی مختلف به عمل می آید و حتی در تغذیه نیز از آنها استفاده می شود.

قطعات خشک شده ریشه گیاه رنگ خاکستری یا قهوه ای روشن و شیارهای طولی نسبتا عمیق دارد. فاقد بو یا دارای بوی ضعیف و نسبتا نامطبوع است (اگر قطعات ریشه بر روی هم انباشته شود). طعم آنها ناپسند و کمی لعابی میباشد.

خواص درمانی باباآدم

خواص درمانی گیاه باباآدم

گیاه باباآدم ضدعفونی کننده‌ی دستگاه گوارش، برطرف کننده ی یبوست و تسریع کننده هضم غذا است و این گیاه به علت داشتن آهن زیاد کم خونی و رنگ پریدگی ناشی از آن را درمان می کند. همچنین این گیاه در درمان آرتریت، تسکین کمردرد، تب، عفونت ها و سرماخوردگی و ذات الریه نیز موثر است.

ریشه باباآدم در میان کارشناسان سنتی طب گیاهی برای درمان روماتیسم، نقرس، تاول های پوستی و عفونت مثانه و رفع عوارض سیفیلیس و امراض جلدی مورد توجه است. این گیاه اشتها را تحریک می کند لذا کارشناسان امروزی برای درمان بی اشتهایی عصبی آن را توصیه می کنند.

تحقیقات علمی به عمل آمده در طول تقریبا پنجاه سال نشان داد که ریشه باباآدم دارای پاره ای خواص آنتی بیوتیکی است. اسناد و مدارکی نیز دال بر موثر بودن این گیاه در درمان کورک ها وجود دارد.

تحقیقات نشان داده که این گیاه باعث تقویت سیستم ایمنی بدن و بهبود ایدز می شود.

ریشه بابا آدم به علت اثر مدر، دفع کننده اسیداوریک و تصفیه کننده خون که دارد در رفع خیز عمومی بدن، نقرس، سنگ کلیه، رفع جوش های صورت، دانه های غرور، بیماری های پوستی مختلف، سرخک و بطور کلی تب های دانه ای، رماتیسم، قولنج های کبدی و نزله های ششی مزمن، اثر معالج دارد. در بیماری های مختلف، از آن به عنوان یک داروی معرق و مفید می توان استفاده بعمل آورد. ریشه بابا آدم اثر پایین آورنده قند خون دارد و در درمان دیابت می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

ریشه بابا آدم دارای اثر تصفیه کننده خون، زیادکننده ترشحات صفرا و معرق است.

خواص ریشه باباآدم

مصرف فراورده های آن در کودكان مبتلا به سرخک، مخملک و آبله، موجب سهولت بروز دانه ها می شود. با بکار بردن آن در معالجه زخم های مزمن، اولسر زانو، سوختگی ها، التهاب مخاط دهان و گلو (طبق بررسی های kneipp)، اختلالات ناشی از جذب ترکیبات جیوه، اسکوربوت، آب آوردن انساج و غیره نتایج نیکو ظاهر می گردد.

اگر له شده ریشه تازه بابا آدم و یا جوشانده های غلیظ آن، بر روی پوست بدن اثر داده شود، کورک و اگزماهای خشک را بهبود می بخشد بعلاوه جوش های صورت و دانه های غرور، اولسرواریسی زانو و تومورهای خنازیری را شفا می بخشد.

مالیدن لوسیون های حاصل از جوشانده ریشه بابا آدم، باعث تقویت پوست سر و جلوگیری از ریزش مو می گردد. ضماد برگ های آن، موجب تسکین درد در ورم حاد مفاصل و رفع ناراحتی ها و التهاب در بواسیر می شود.

جوشانده غليظ ریشه، از جوشاندن ۳ مشت قطعات ریشه به مدت ۲۰ دقیقه در آب تهیه می شود. در بعضی کتب علمی، لوسیون حاصل از جوشاندن یک مشت مخلوط ریشه بابا آدم و آویشن ( مدت جوشاندن ۵ دقیقه)، جهت جلوگیری از ریزش موی سر توصیه شده است (Dextreit R.II).

استفاده درمانی از گیاه باباآدم

Dr. H. Leelerc بکار بردن برگ های له شده بابا آدم را در موارد گزش مار توصیه نموده است. عقیده کلی عده ای از دانشمندان دیگر نیز در مورد تاثیر برگ له شده بابا آدم در گزیدگی مار این است که با قرارگرفتن برگ له شده گیاه در محل گزیدگی، موجبات اکسیده و زایل شدن سم فراهم می شود. گزیدگی حشرات، مانند زنبور، پشه و غیره نیز با تاثیر دادن برگ له شده بابا آدم بر روی پوست، رفع می گردد و خارش و تحریکات جلدی برطرف می شود. برگ های قاعده ساقه و ریشه این گیاه بطوریکه در کتب دارویی جدید انعکاس دارد، در تقویت عصب چشایی و درمان ضعف اعصاب موثر واقع می گردد.

برگ بابا آدم اگر به بیماران مبتلا به مرض قند داده شود، مقدار قند خون را در آنها پایین می آورد.

مالیدن عصاره گیاه باباآدم سموم سطحی بر روی لایه اپیدرم پوست را از بین می برد و باکتری زدایی می کند که نتیجه آن شادابی پوست است.

ضماد گیاه بابا آدم داروی ضد التهاب ساختگی هیدروکورتیزون، دارای اثرات بهبود دهندگی و تسریع کنندگی روند التیام زخم می باشد. بررسی های اخیر نشان می دهد «باباآدم» به شدت در مقابله با سرطان و کنترل رشد تومورها موثر است و مصرف آن به شکل خام و نیز پخته شده توصیه می شود.

نسخه های دارویی باباآدم

نسخه های دارویی که از بخش های مختلف باباآدم تجویز می شود

با آنکه بابا آدم و ریشه آن باید به حالت تازه و یا استابیلیزه شده مصرف شوند تا بهتر موثر واقع گردند، اما چون مصرف ریشه خشک آن نیز در رفع بیماری ها اثر درمانی ظاهر می کند، از این جهت به حالت خشک نیز مصرف دارد.

نسخه برای تهیه تیزان تصفیه کننده خون

ریشه باباآدم   30 گرم
ریشه شیرین بیان ۳۰ گرم
ریشه تاجریزی ۳۰ گرم
آب یک لیتر

مخلوط مذکور را باید به مدت ۲۰ دقیقه دم کرده و سپس نصف و یا مقدار بیشتر آنرا در روز مصرف نمود.

برای رفع خارش در بیماری سودا باید مقداری ریشه بابا آدم را با هم وزن آن ریشه زنجبیل شامی (Inula Helenium) مخلوط کرده جوشانده ای تهیه نمود. با تاثیر دادن این جوشانده در پوست بدن، ناراحتی ها، و خارش در سودا سريعا تسکین می یابد.

از ریشه باباآدم، اخیرا کرم های نرم کننده پوست جهت شادابی آن در مراکز ساخت دارو تهیه می گردد.

مصرف باباآدم در دامپزشکی

جوشانده ۵ درصد ریشه بابا آدم را برای رفع جرب در سگ ها و جلوگیری از ریزش مو و خارش شدید در آنها بکار می برند. ریشه بابا آدم اگر به صورت قطعات ریز در غذای گوسفند و بطورکلی دام ها افزوده شود موجبات رفع سرفه را در آنها فراهم می آورد.

محل رویش باباآدم

گیاه باباآدم از تیره کاسنی، در مناطق زیر رشد می کند:

  • گرگان: علی آباد (کتول)
  • مازندران: بین عباس آباد و شاهی سابق.
  • گیلان: رودبار، کوشک (باغ محسنی) در ارتفاعات ۳۵۰ متری در زیر درختان زیتون، ایسپیلی ییلاق.
  • آذربایجان: ۱۸ کیلومتری مرند، قره داغ، حسن بگلو، نعمت آباد نزدیک تبریز.
  • همدان: حيدر. اراک. بختیاری در ۲۱۰۰ متری.
  • جنوب ایران، کرمان: قرية العرب، راهبو در ۲۶۰۰ متری،
  • مشرق ایران: خراسان.
  • تهران: شهرستانک در ۱۷۰۰ متری، لشگرک، بین توچال و دماوند در ۲۳۰۰ متری. قزوین. البرز.

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف

عوارض جانبی باباآدم

برخی از عوارض جانبی مانند خشکی دهان، سردرد، تهوع، اسهال، بی قراری و آلرژی با مصرف بیش از اندازه گیاه بابا آدم به صورت خوراکی دیده شده است.

بهتر است خانم ها در زمان بارداری و شیردهی از این گیاه استفاده نکنند. در صورت تماس برگ های این گیاه با ملتحمه و یا قرنیه، عوارض شدید چشمی ممکن است ایجاد شود.

تداخلات دارویی: دیابتی‌ها در صورت مصرف دارو، بابا آدم را مصرف نکنند. در صورت درمان دیابت ملیتوس با داروهای شیمیایی، بهتر است برای جلوگیری از تداخلات دارویی از این گیاه استفاده نشود؛ زیرا ممکن است اثر این گیاه به اثر داروهای کاهنده قند خون اضافه شود و احتمال افت شدیدتر قند خون به وجود آید.

(دیابت ملیتوس از دسته بیماری‌های متابولیستی است که در آن هورمون انسولین به صورت ناقص ترشح می شود یا اصلا ترشح نمی شود، و به دنبال آن تغییرات فیزیولوژیکی در اکثر قسمت های بدن به وجود می آید.)

به افرادی که از داروهای دیورتیک مصرف می کنند این گیاه توصیه نمی شود؛ زیرا باعث کاهش میزان زیاد پتاسیم بدن می شود و به دلیل خاصیت ادرار آور بودن آن، بدن میزان زیادی از آب مورد نیاز خود را از دست میدهد.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید