تیره خرزهره (Apocynaceae)

Miss.fazlikhaniMiss.fazlikhani
701 بازدید
تیره خرزهره

گیاهان تیره خرزهره از نظر شکل ظاهری، اختلاف بسیار با یک دیگر دارند مانند آن که عده ای از آن ها به صورت علفی یا بوته هایی با ساقه راست یا بالا رونده و بعضی دیگر به صورت درخت یا درختچه می باشند. انواع بالارونده آن ها، به وسیله پیچک یا قلاب هایی که دارند، از گیاهان و تکیه گاه های مجاور خود بالا می روند.

از اختصاصات تیره خرزهره این است که برگ هایی ساده، کامل، متقابل، فراهم و به ندرت متناوب ولی فاقد استیپول دارند. گل های آن ها ۴ یا ۵ قسمتی، نر – ماده، منظم، به رنگ های متفاوت و مجتمع به صورت خوشه یا گرزن دو سویه اند که بعدا به صورت یک سویه یا مارپیچی شکل، و یا به صورت دیگر در می آیند. بعضی از این گیاهان نیز گل هایی به وضع منفرد بر روی ساقه دارند.

کاسه گل تیره خرزهره در قسمت داخل، دارای زوائدی است که مجموعا كاسه فرعی کوچکی را به وجود می آورد. جام گل آن ها به صور مختلف لوله ای و یا منحصرا شامل پهنکی مرکب از ۴ یا ۵ لوب است ضمنا زوائدی تاج مانند، با بریدگی های متعدد، غالبا در سطح داخلی آن دیده می شود و این صفت یکی از مشخصات گیاهان این تیره به شمار می آید.

گونه های دارویی تیره خرزهره

پرچم های این گیاهان، دارای میله پیوسته به جام گل است. بساک آن ها معمولا به علت کوتاه بودن میله پرچم، پایین تر از سطح پهنک جام قرار می گیرد. از اختصاصات دیگر بساک پرچم ها این است که معمولا در بالای کلاله به نحوی به هم نزدیک می گردند که مجموعا قسمت مخروط مانندی به وجود می آید. مادگی آن ها ۲ برچه ای و غالبا محتوی تخمک های فراوان است.

میوه آن ها به صور مختلف فولیکول، پوشینه، سته و شفت است. در انواعی از این گیاهان نیز که میوه خشک دارند، دانه ها دارای تارهای ظریف فراوان است که خود باعث سهولت انتشار آن ها در محیط های اطراف می گردد.

اختصاصات تشریحی گیاهان تیره خرزهره

اختصاصات تشریحی گیاهان تیره خرزهره
  • ساقه آن ها غالبا دارای آبكش حول مغزی است.
  • دسته های فیبر پریسیکلیک در ناحیه ریشه زا دارند.
  • دارای مجاری ترشحى لاتکس به وضع منشعب ولی فاقد جدار عرضی می باشند. این مجاری معمولا در آبکش و یا در حدود اطراف آن دیده می شود.

در مجاری ترشحی این گیاهان، شیرابه سفید رنگی جریان دارد که شامل مقداری کایوچوک است به طوری که به علت زیاد بودن این ماده، از بعضی از آن ها مانند Landolphia ها، و Funtumia ها، می توان استخراج کایوچوک نمود. تیره خرزهره دارای حدود ۱۳۰۰ نوع گیاه است که در ۳۰۰ جنس جای داده شده اند.

از جنس های مهم تیره خرزهره Strophanthus (دارای حدود ۴۵ گونه)، Thevetia (۱۰ گونه)، Vinca (۵ گونه)، Landolphia(۴۰ گونه)، Aspidosperma(۴۰ گونه) و Apocynum (۵ گونه) را نام می بریم. تعدادی از گیاهان این تیره مصارف دارویی ارزنده دارند. بعضی از آن ها نیز سمی و کشنده اند. گونه های دارویی آن ها به شرح زیر است:

Strophanthus، گونه ای دارویی از گیاهان تیره خرزهره

Strophanthus، گونه ای دارویی از گیاهان تیره خرزهره

استروفانتوس ها گیاهانی از تیره خرزهره و با شکل ظاهری متفاوت از یک دیگرند به طوری که در بین آن ها نمونه های درختچه مانند با ساقه راست یا بالارونده دیده می شود و این تغییر شکل نیز بر اثر آن است که به سهولت تحت تاثیر عوامل محیط زندگی قرار می گیرند مانند آن که اگر محل رویش این گیاهان در حاشیه جنگل ها و در یا نقاطی باشد که نور خورشید به حد کافی به آن ها برسد، به سهولت اطراف تکیه گاه های خود را فرا می گیرند و اگر درون جنگل های انبوه واقع باشند، به صورت گیاهانی بالارونده در آمده تمام طول ساقه تکیه گاه را تا حد رسیدن به نور خورشید، بالا می روند تا با استفاده از نور کافی بتوانند تولید گل و میوه نمایند.

استروفانتوس ها، برگ های بیضوی، کم و بیش پوشیده از کرک، متقابل یا فراهم (به تعداد ۳ تا ۴ تایی) و گل هایی به رنگ های مختلف (حتی در یک گونه معین) دارند. میوه آن ها از دو فولیکول تشکیل می یابد که به صورت متقابل و واقع در یک سطح، به نحوی قرار می گیرند که حالت عمود نسبت به دمگل پیدا می کنند. دانه آن ها دارای یک دسته تار بر روی پایه باریک و کوچک و یا فاقد تار است. شکل ظاهری تارهای دانه و وجود یا عدم آن، یکی از وسایل تشخیص گونه های مختلف استروفانتوس ها می باشد.

مشخصات استروفانتوس ها از تیره خرزهره

استروفانتوس ها مجموعا شامل ۴۳ گونه (طبق بررسیهای Gilg) اند که ۱۰ گونه آن ها در هند و مالزی، ۲ گونه در ماداگاسکار، یک گونه در افریقای جنوبی، ۸ گونه در افریقای شرقی و مرکزی و ۲۲ گونه در سواحل غربی افریقا پراکندگی دارند. نمونه های دارویی آن ها که شامل ۳ گونه مهم زیر است عموما تعلق به نواحی مختلف افریقا دارند:

  • Strophanthus kombe Oliv.
  • hispidus DC
  • S. glaber Cornu * Strophanthus gratus Franchet

گونه اول از گیاه مذکور در آفریقای جنوبی و دو گونه دیگر در سواحل غربی آفریقا می روید. استرو فانتوس های قاره آسیا، عموما فاقد اثر درمانی اند فقط از برخی از آن ها مانند S. giganteus Pierre در کشنشين فرانسه، جهت تهیه نوعی سم به منظور آلوده ساختن تیرکمان استفاده به عمل می آورند. ماده موثر گونه اخیر، به طوری که بررسی گردیده، شبیه S. kombe توسط Holbé تشخیص داده شده است. از بین استروفانتوس های دارویی به شرح اختصاصات گونه زیر مبادرت می شود:

Strophanthus hispidus DC

Strophanthus hispidus - گیاهی از تیره خرزهره

گیاهی است بالارونده از تیره خرزهره و دارای ساقه چوبی که در افریقا، مخصوصا ناحیه سنگال و کامرون می روید. برگ هایی ساده، بیضوی نوک تیز و گل هایی منظم با نهنج برجسته و مجتمع به صورت گل آذین دیهیم دارد. کاسه و جام گل آن دارای ۵ لوب است ولی لوب های جام گل، باریک و دراز می باشد. سطح خارجی پهنک جام نیز رنگ سفید ولی سطح داخلی آن، رنگ زرد و لکه های ارغوانی دارد.

در داخل پوشش گل آن، پرچم های کوتاهی جای دارد که بساک آن ها در نصف قسمت تحتانی، فاقد دانه گرده ولی در نصف دیگر، مرکب از ۲ خانه می باشد. مادگی آن ۲ برچه ای و منتهی به ۲ خامه در بالای تخمدان است که تدریجا به هم پیوستگی پیدا می کنند.

میوه آن مرکب از دو فولیکول، به درازای ۳۵ تا ۴۵ سانتی متر و به قطر ۳ تا ۵ سانتی متر می باشد که به طور متقابل بر روی صفحه عمود بر دمگل قرار داشته، محتوی دانه های مسطح و فراوانی است که هر یک به یک دسته تار منتهی می گردد. آنچه که از این گیاهان در بازار تجارت عرضه می شود، میوه و دانه انواع وحشی یا پرورش یافته آن هاست.

میوه این دسته از گیاهان تیره خرزهره (استروفانتوس ها)، در حالت طبیعی از دو فولیکول متصل به هم از راه قاعده، تشکیل می یابد ولی آنچه که در بازرگانی عرضه می شود، فولیکول های جدا شده از یک دیگر است که ممکن است هر یک دارای کلاله (درگونه S. hispidus) یا فاقد آن باشد. سطح خارجی میوه ها به رنگ قهوه ای و دارای عدسک ها یا خطوط قابل تشخیص (در S. kombe) است. میوه S. hispidus، دراز و دوکی شکل ولی S. kombe کوتاه و متورم است. عرض میوه ها، در S. gratus، ۳ تا ۴ و در S. kombe، ۱.۵ تا ۲ سانتی متر می باشد.

شناسایی گیاهان مختلف تیره خرزهره

شناسایی دانه گونه های مختلف استروفانتوس های دارویی از تیره خرزهره حایز کمال اهمیت است و چون پس از رسیدن میوه دانه های درون آن آزاد گردیده و به خارج می ریزد، از این جهت باید بیشتر به آن که در معرض استفاده قرار می گیرد توجه گردد. دانه استروفانتوس های دارویی، دارای اختصاصاتی به شرح زیر هستند:

در S. hspidus، دانه ها دوکی شکل، مسطح، به درازای ۱۵ و به قطر ۳ تا ۴ میلی متر است. راس آن ها، منتهی به میله باریکی می گردد که قسمتی از طول آن، پوشیده از یک دسته تار با ظاهر بادبزنی، به درازای ۳ تا ۵ سانتی متر می باشد.

معمولا دانه هایی که در بازرگانی عرضه می شود، به علت اصطکاک با یک دیگرممکن است فاقد میله و دسته تار مذکور باشد. رنگ دانه ها، قهوه ای خرمایی، کم و بیش زرد طلای با تلالو موجی است و چون سطح دانه از تارهای کوچک و ظریف پوشیده می باشد. از این جهت، حالت لغزنده در بین انگشتان دارد.

بوی دانه ها بسیار ضعیف ولی مشخص و طعم آن ها ابتدا ملایم و شبیه بوی فندق است ولی به زودی بسیار تلخ می شود. دانه S. kombe، ضخیم تر از گیاه مذکور، به درازای ۱۲ تا ۱۸ میلی متر و به پهنای ۳ تا ۵ میلی متر است. ضخامتش در ناحیه وسط دانه، یک تا دو میلی متر می باشد. ناحیه برهنه و عاری از تار دانه، طویل تر از قسمتی است که اطراف آن را دسته تار احاطه نموده است. وجود این حالت باعث می گردد که دانه گیاه مذکور به سهولت از سایر گونه های دیگر تشخیص داده شود.

مشخصات دانه های گیاهان تیره خرزهره

سطح دانه ها از تارهای فراوان به رنگ تقریبا سفید و فشرده به هم، پوشیده است و چون کم و بیش حالت موج دار دارد، از این جهت با تلالو مخصوص به رنگ مایل به سبز یا خاکستری مایل به سبز جلوه می کند.

دانه گونه های دیگر نظیر .S. emeni Asch. et Pax و .S. courmonti Say به طور تقلب به دانه گیاه مذکور افزوده می شود که معمولا با توجه به اثر فیزیولوژیکی آن ها، می توان پی به وجود ناخالصی برد. گیاه اخیر دارای گلوکزیدی به نام پری پلوسیمارین (periplocymarine) است.

دانه S. gratus، به درازای ۱۲ تا ۱۳ میلی متر، به عرض ۳ تا ۵ میلی متر و عاری از تارهای ریز است از این جهت تیره تر و به رنگ قهوه ای دار چینی جلوه می کند. قسمت عاری از تار دانه این گیاه کوتاه تر از بقیه آن است. درازای تارهای مجموعا از ۲ طرف به ۷ سانتی متر می رسد. رنگ آن ها نیز مایل به زرد می باشد.

ترکیبات شیمیایی استروفانتوس‌ ها از دسته گیاهان ‌تیره خرزهره

ترکیبات شیمیایی استرو فانتوس ها از دسته گیاهان تیره خرزهره

ماده موثر دانه استروفانتوس های دارویی، گلوکزیدی به نام استروفانتین (strophantine) یا استروفانتوزید است که طبق پیشنهاد Thomas، بعد از حرف اول گیاه مولد آن، به شرح زیر خوانده می شود تا مشخص گردد که تعلق به کدام یک از استروفانتوس ها دارد :

  1. g – Strophantine یا استروفانتین متعلق به گونه gratus = اوا آبایین
  2. h – Strophantine یا استروفانتین گونه hispidus = پزودواستروفانتین
  3. k – Strophantine یا استروفانتین گونه Kombe

در دانه گیاهان مذکور علاوه بر گلوکزیدهای فوق، نوعی ماده روغنی به مقدار در ۳۱.۵ تا ۳۲ درصد، دو الكالویيد به نام های تریگونل لین و کولین، یک رزین، موسیلاژ، مواد آلبومینوییدی و غیره یافت می گردد. دانه انواع مختلف استروفانتوس (Strophanthus)، به نحوی که در کتب دارویی وارد گردیده دارای گلوکزیدها و ترکیبات مختلف دیگر به شرح زیر است:

دانه انواع مختلف استروفانتوس ها، دارای ۲۰ تا ۳۰ درصد مواد چرب، کولین، تری گونل لين trigonelline، اسید کوم بیک (ac. kombique)، ساپونوزیدها و هتروزیدجا با سمیت بسیار متفاوت است. این هتروزیدها، که مواد موثر استروفانتوس ها را تشکیل می دهند، مورد بررسی های فراوان توسط محققین مختلف، از جمله Gallois، Hardy، Jacobs ،Windaus، Arnaud، Catillon و غیره قرار گرفته است.

مهم ترین مواد موثر S. hispidus و S. Kombe، هتروزیدهایی به نام استروفانتین ها (strophanthines) می باشند که نباید آن ها را با ترکیب شیمیایی دیگری به نام اوابایین (ouabaine)، به علت مجاورت خیلی نزدیک که با هم دارند اشتباه کرد. اوآبایین از A. Schimperi Benth. & Hook.) Acokanthera ouabaio Pois, S.gratus) Franchet و گونه های دیگر گیاه اخیر به دست می آید.

ترکیبات شیمیایی موجود دز گیاهان تیره خرزهره

مقدار درصد هتروزیدها در دانه انواع مختلف استروفانتوس، بین ۷ تا ۹ (Peyer) و در بعضی کتب علمی بمقدار کم تر ذکر گردیده است. چون از انواع مختلف استروفانتوس، هتروزیدهانی به دست می آید که تفاوت هایی با یک دیگر دارند. از .S. hispidus DC، معادل ۴ تا ۸ درصد مواد موثر، به حالت غیر متبلور، مشتق از سیمارین (Cymarine) به دست آمده است. از .S. Kombe Oliv، بین ۸ تا ۱۰ درصد از ماده موثر استخراج گردید که در آن، وجود ۳ هتروزید زیر مشخص شده است:

  1. استروفانتوتری بوزيد (Strophanthotrioside) یا K . strophanthoside که حالت آمرف دارد و بر اثر تجزیه به استروفانتی ژنین (strophanthigenine) [قبلا به سیماروژنین، به فرمول ,C23H32O6 از سیماروزید، نامگذاری شده بود] و استروفانتوتری یوز strophanthotriose (۲ ملکول گلوکز + یک سیماروز) تبدیل می شود.
  2. k – strophanthosides، به فرمول C۴۲H۶۴O۱۹ (بتا ۔ استروفانتین β – strophanthine)، که توسط Stoll به دست آمد و آن عبارت از هتروزید نوع قبلی است که یک ملکول گلوکز، تحت اثر آلفا – گلوکزیداز (α – glucosidase) از دست داده باشد.
  3. K – strophanthoside a یا سیماروزيد (Cymaroside) یا سیمارین (Cymarine) نوعی هتروزید دیگرو دارای ترکیبی مشابه Apocynumهای آمریکاست. از تجزیه ساده آن سیماری ژنین Cymarige nine ( استروفان تیدین strophanthidine) و سیماروز (Cymarose) به دست می آید.

در سیماری ژنین، ترکیب غیرگلوکزی (gé nines ها – aglycon) موجود در هتروزیدهای دیژیتال وجود دارد. از طرفی سیماروزنیزیک متیل دیژی توکسوز (metlyl -digitoxose) است.

سیماری ژنین موجود در ترکیبات گیاهان تیره خرزهره

از S. sarmentosus، مخلوطی از هتروزیدها به دست می آید که در بین آن ها، سارمان توسیمارین (Sarmentocymarine) به فرمول , C۳۰H۴۶O۸ وجود دارد. این ماده بر اثر تجزیه، موادی مانند سارمان توز (Sarmentose) به فرمول C۷H۱۴O۴ (ایزومر سیماروز) و سارمان توسیماری ژنین (sarmentocymarigenine) می دهد که مجاورت بسیار نزدیک با سیماری ژنین دارند.

از دانه واریته نوع اخیر استرو فانتوس ها به نام .Var. Senegambiae (A. D. C.) Man نیز نوعی ماده دیگر به نام سارمانتوژنین (Sarmantogenin) استخراج گردید که ترکیب غیرگلوسیدی (آگلیکون) سارمانتوسیمارین است. تعیین فرمول گسترده سارمانتوژنین توسط Callow و Tylor انجام گرفته است.

سارمانتوژنین، به فرمول C۲۳H۳۴O۵ و به وزن ملکولی ۳۹۰.۵ است. به صورت بلوری های منشوری شکل در متانول و در مخلوط متانول و استن به دست می آید. در گرمای بین ۲۷۸ و ۲۸۲ درجه نیز ذوب می شود. در الکل اتیلیک، متیلیک و پیریدین محلول است. در بنزن و اتر حل می شود. سارمانتوژنین، در اسید سولفوریک غلیظ حل می شود و رنگ طلایی شفاف ایجاد می کند ولی این رنگ به تانی تغییر حاصل نموده به صورت خاکستری و سپس نیلی مشخص در می آید.

دی استات آن به فرمول ,C۲۷H۳۸O۷ است و به صورت بلورهای سوزنی شکل در اترمطلق متبلور می گردد. در گرمای ۱۳۵ تا ۱۵۵ نیز درجه ذوب می شود.

دی بنزوات آن به فرمول ,C۳۷H۴۲O۷است و به صورت بلور های کوچک و مسطح در استن به دست می آید. در گرمای ۲۸۱ درجه ذوب می شود. این ماده در الكل به مقدار کم محلول است ولی در اتر قابلیت انحلال ندارد. از .S. Eminii Asch. et Pax نیز هتروزیدهایی به دست آمد که با استروفان تیدین مجاورت دارند.

دی بنزوات، سارمانتوژنین و دی استات موجود در ترکیبات گیاهان تیره خرزهره

دقت در مواد موثر مذکور نشان می دهد که از نظر کلی، روابطی بین هتروزیدهای Strophanthusها، Apocynumها و Digitalisها که اثرات قلبی دارند موجود می باشد و این رابطه با اختلافاتی می تواند در Dicoma anomala Sond ،Periploca ،Silla (از تیره Compositae) و احتمالا در Adonisها، Convallaria (موگت) و غیره گسترش داده شود.

اوآبایین (Ouabaine) [ژ. استروفانتین (G – strophanthine)، آکوکان ترین (acokantrin)، گراتی بایین (Gratibain)، پورواستروفان (Purostrophan)، همچنین آستروبایین (Astrobain)، …]، به فرمول C۲۹H۴۴O۱۲ و به وزن ملکولی ۵۸۴.۶۴ است . این ماده در .S. gratus Fr و Acokanthera ouabaio نیز وجود دارد. و استخراج شده است. از هیدرولیز آن، یک ملکول اوآبایی ژنین (ouabaigenine) و رامنوز حاصل می شود.

اوابایین با ۸ ملکول آب تبلور، به صورت بلورهای ورقه مانند، بی رنگ و شفاف به دست می آید. طعم تلخ دارد. در گرمای ۱۳۰ درجه، آب تبلور خود را از دست می دهد. به حالت انیدر، در گرمای ۱۹۰ درجه تجزیه می شود. در مقابل نور، فساد حاصل می کند. هر گرم آن در ۷۵ میلی لیتر آب سرد ولی در اتر، کلروفرم و استات اتیل، به مقدار خیلی کم محلول است.

از نظر درمانی، اثر مقوی قلب دارد. از تزریق درون وریدی آن در موارد آندوکاردیت، دوره درمان با دیژیتال و انفارکتوس، باید خودداری کرد. در دامپزشکی به عنوان مقوی قلب و مدر مصرف می گردد.

خواص درمانی استروفانتوس ها از دسته گیاهان تیره خرزهره

خواص درمانی استرو فانتوس ها از دسته گیاهان تیره خرزهره

دانه استروفانتوس ها از تیره خرزهره و فراورده های آن ها، مقوی قلب بوده اثری مشابه دیژیتال دارند و در مواردی که مصرف دیژیتال برای بیمار ممنوع می گردد و یا موقعی که خواسته باشند اثر دیژیتال را تقویت نمایند، می توانند از آن ها استفاده به عمل آورند. بررسی های دانشمندان مختلفی نظیر Oley و Lapicque نشان داده است که با همه مشابهتی که فراورده های جالينوسی دانه گیاهان مذکور با ماده موثر آن ها (استروفانتین) دارد اما، بر مواد اخیر باید ترجیح داده شود.

با مصرف استروفانتوس، تونوس ماهیچه قلب بالا می رود و فعالیت الیاف ماهیچه ای به حالت طبیعی عودت داده می شود ضمنا چون استروفانتوس ها تقريبا فاقد اثر تنگ کننده مجاری عروق می باشند، می توان از آن ها در موارد بالا بودن فشار شریانی نیز استفاده به عمل آورد. مصرف استروفانتوس در تپش قلب های ناشی از گواتر اگزوفتالمیک و بیماری بازدو Basdow، اثر مفید ظاهر می کند.

اوابایین، داروی موثر با اثر فوری در موارد عدم تکافوی قلب مخصوصا بطن چپ است و از آن در مواردی که دیژیتال نتیجه نداده و یا منظور، تشدید عمل دیژیتال باشد، استفاده درمانی به عمل می آورند. ضمنا تصور می رود که مصرف اوابایین، قلب را آماده تاثیر عمل دیژیتال می کند. اوابایین اگر به صورت تزریقات درون وریدی به کار رود، اثر فوری تقویت قلب در موارد اسم قلبی و خیز حاد ریه ظاهر می کند و چون دفع آن سریع انجام می گیرد از این جهت در صورت لزوم می توان، مقادیر کم آن را برای مدتی طولانی به کار برد.

صور دارویی استروفانتوس ها از دسته گیاهان ‌تیره خرزهره

صور دارویی از دسته گیاهان ‌تیره خرزهره

دانه استروفانتوس به صورت تنطور۱.۱۰ (هر ۵۷ قطره آن یک گرم وزن دارد) به مقدار ۵ تا ۱۰ قطره در یک دفعه و ۱۰ تا ۲۰ قطره در ۲۴ ساعت برای اشخاص بالغ مصرف می شود. حداکثر مصرف آن ۰.۵ گرم در هر دفعه و ۱.۵ گرم در هر ۲۴ ساعت است (این تنطور باید عیار شده باشد). مصرف آن در اطفال به مقدار یک قطره از تنطور ۱.۱۰ بر حسب هر یک از سنین عمر است. اوابایین به صورت تزریقات درون وریدی، در ۴ وهله زیر انجام می گیرد:

تزریق اول به مقدار۱.۴ میلی گرم، تزریق دوم به همان مقدار ولی ۱۲ ساعت بعد، تزریق سوم به همان مقدار و ۱۲ ساعت بعد، تزریق چهارم به همان مقدار و ۲۴ ساعت بعد. مناسب ترین مقدار موثر و مفید آن یک میلی گرم در ۴۸ ساعت است . در مواردی که تزریق محلول اوابایین، فوریت نداشته باشد، باید به ۱.۴ میلی گرم آن اکتفا شود. مقدار۱.۴ میلی گرم در روز را می توان به مدت چند هفته ادامه داد. تزریق درون ماهیچه ای محلولات آن نسبتا دردناک است.

اوابایین به صورت گرانول یا قرص های محتوی ۰.۱ میلی گرم، به مقدار ۵ تا ۱۵ میلی گرم نیز می تواند مصرف شود. اثر درمانی آن اگر از راه دستگاه گوارش وارد بدن شود، ۶۰ برابر کم تر از راه درون وریدی است.

در دانه انواع مختلف Strophanthus ماده ای به نام ساروروژنین به فرمول C۲۳H۳۰O۷ وبه وزن ملکولی ۴۱۸.۴۹ یافت می شود. استخراج این ماده از گیاهان مذکور توسط Von Euw و همکارانش و تجدید نظر در فرمول گسترده آن به وسیله Fusher و همکارانش انجام گرفته است.

ساروروژنین (Sarverogenin)، به فرم هایی با نقطه ذوب متفاوت، تبلور حاصل می کند ولی طبق بررسی های Tylor، اگر این ماده مجدد در متانول تبلور پیدا کند، همه فرم ها، یک نقطه ذوب ثابت یعنی ۲۳۲ – ۲۳۴ خواهند داشت. ضمنا این ماده در آب، متانول و کلروفرم حل نمی شود.

ساروروژنین موجود در ترکیبات دانه های گیاهان تیره خرزهره

دی استات آن، به حالت متبلور به دست می آید و در گرمای بین ۲۵۴ و ۲۵۶ ذوب می شود. دی بنزوات آن، به صورت پودر متبلور در متانول به دست می آید و در استن حل می گردد ولی انحلال آن در متانول به مقادیر کم است. برای آن اثرات درمانی ذکر نشده است. هیچ یک از گیاهان مذکور در ایران نمی رویند.

از .A. Schimperi Benth. et Hook. Acokanthera Ouabaio Pois، نوعی ماده سمی به نام اوابه Ouabe یا او آبه او (Ouabaio) به دست می آید که در سوماترا از آن برای زهر آلوده کردن نوک نیزه شکار استفاده به عمل می آورند.

Arnaud در سال ۱۸۸۸ از این گیاه، نخستین بار گلوکزیدی به نام اوابایین به مقدار ۳ در هزار به دست آورد که بعد این ماده از S. gratus استخراج گردید. در اعضای این گیاه، ماده ای به نام آکوکانتین نیز یافت می شود که از ریشه، برگ و دانه گیاه مذکور توسط Thudium و همکارانش در سال ۱۹۵۸ استخراج گردید.

آکوکان تین (Acokanthine) [آبی سی نین (Abyssinin)، کاری سین (carissin)]، به فرمول C۲۹H۴۴P۱۲ و به وزن ملکولی ۵۸۴.۶۶ است. گلوکزیدی است که از ریشه گیاه مذکور به صورت بلورهای ورقه مانند دراز در مخلوط متانول و اتر به دست می آید. در گرمای ۱۹۸ – ۲۰۶ درجه ذوب می شود. در آب و الکل، محلول است ولی عملا در اتیل اتر، استن و بنزن حل نمی شود.

از دانه .Tanghinia venenifera Poir. Cerbera Tanghin Hook، نوعی ماده سمی به نام Tanghin یا Tanguin در مادگاسکار به دست می آید که از آن توسط Arnaud در سال ۱۸۸۹، ماده ای به نام تانگينين (tanghinine) با عمل فیزیولوژیکی مشابه استروفانتین و اوابایین، استخراج گردید. تانگینین از سموم قلبی است. ماده ای به نام سربرین (cerberine) نیز در اعضای این گیاه وجود دارد که در انواع دیگر این تیره نیز بدان برخورد می شود.

تانگینین در ترکیبات گیاهان تیره خرزهره

تانگینین، به فرمول C۳۲H۴۶O۹ است و علاوه بر گیاه مذکور از دانه .Tanghinia madagascariensis Pet نیز به حالت متبلور به دست آمده است. استخراج آن توسط Arnaud در سال ۱۸۸۹ صورت گرفته است. سربرین (Cerberine) [ونه نیفرین Veneniferin]، به فرمول C۳۲H۴۸O۹ و به وزن ملکولی ۵۷۶.۷۰ است. استخراج آن توسط Frerejacque در سال ۱۹۴۵ انجام گرفته است.

سربرین، به صورت بلورهای درشت در مخلوط متانول و آب به دست می آید. در گرمای ۲۱۲ تا ۲۱۵ درجه ذوب می شود. در الكل، کلروفرم، اسید استیک و اتر حل می گردد ولی عملا در آب غیر محلول است. اثر مقوی قلب دارد.

.Thevetia neriifolia Juss درختچه کوچکی است که در آنتیل، مکزیک، جاوه و هند می روید و گل های زرد، درشت و معطر دارد. پوست آن در فرمول تهیه نوعی ماده سمی به نام ایفوس (Iphos) جهت زهرآلود کردن نوک نیزه شکار وارد می شود. از پوست آن، گلوکزید غیرازته ای به نام ته وه تین (thevetine) و سربروزید (Cerberoside) [ته وه تین – ب (Thevetlin – B)، ته وانیل (Thevanil)] به دست می آید.

ته وه تین – آ (the ve tine – A)، به فرمول C۴۲H۶۴O۱۹ و به وزن ملکولی ۸۷۲.۹۳ است. در آب به حالت متبلور در می آید ولی سربروزید یعنی ماده اخیر به فرمول C۴۲H۶۶O۱۸ و به وزن ملکولی ۸۵۸.۹۵ است. به حالت متبلور به دست می آید و در گرمای ۱۹۷ – ۲۰۱ ذوب می شود. ته وه تین، از سموم قلبی است. از گیاهان مختلف تیره خرزهره به شرح زیر:

  • Thevetia neriifolia Juss
  • دانه thevetioides H.B.K
  • Cerbera odollam Gaertn
thevetioides گونه ای از گیاهان تیره خرزهره

نوعی گلیکوزید به نام نري یي فولين (neriifolin) به دست آمده است. نرى یی فولين (Ne riifoline) به فرمول C۳۰H۴۶O۸ و به وزن ملکولی ۵۳۴.۷۰ است.

استخراج آن از گیاه ردیف اول، توسط M. Fre rejacque و تعیین اثر فارماکولژی آن به وسیله M. Mezey انجام گرفته است. نری یی فولین، به صورت بلورهای سوزنی شکل در متانول به دست می آید. در گرمای بین ۲۱۸ و ۲۲۵ درجه ذوب می شود (نقطه ذوب آن در گرمای ۲۰۸ درجه نیز توسط Fre rejacque گزارش شده است).

ملح استات آن (Acetate-2)، سربرین (Cerberine) است که در صفحات قبل شرح داده شده است. از نظر درمانی، اثر مقوی قلب دارد. ضمنا ردیف سوم از گیاهان مذکور، مصارف صنعتی و حتی درمانی در نواحی محل رویش دارد. نوع دارویی و مهم آن C. Tanzhin Hook است که دارای ماده موثری به نام تانگینین می باشد.

دانشمندانی نظیر Warden در ۱۸۸۲ و هم چنین Boulay ،Weitz در سال ۱۹۲۲ وجود یک گلوکزید آمرف، لوژیر و دارای طعم تلخ ، در پوست گیاه مذکور محقق داشتند. به این ماده اگر اسید کلریدریک اثر داده شود، در مجاورت رزورسین، مانند استروفانتین، رنگ گلی با دوام به وجود می آورد. سمیت آن مانند اوابایین و استروفانتین است ماده سمی مذکور در پوست ریشه، ساقه و هم چنین مغز دانه گیاه وجود دارد. مقادیر کم آن اثر مقوی قلب دارد ولی خطرناک است زیرا مقادیر درمانی و سمی آن تفاوت چندان با یک دیگر ندارند. این درختچه در باغ های نواحی جنوبی ایران (شرکت ملی نفت آبادان) پرورش می یابد و به شيناس موسوم است.

Thevetia yecotli DC که در مکزیک به نام Yegote موسوم است، دارای نوعی گلوکزید قابل تبلور به نام ته وه توزین (thevetosine) می باشد.

مغز دانه نوع اول یعنی T. nerifoia دارای ۵۵ تا ۶۵ درصد مواد چرب است و روغن حاصل از آن، حالت روان، رنگ زرد روشن و بو و طعم مطبوع دارد. وزن مخصوص آن در گرمای ۱۵ درجه بین ۰.۹۰۳ و ۰.۹۱۵ است. معادل ۷۰.۶ درصد اسیدهای چرب آن را نیز انواع اشباع نشده مانند اسید اولییک (۶۴.۳ درصد) و اسید لینولییک (۶.۳ درصد) تشکیل می دهد.

از گیاهان مفید دیگر تیره خرزهره می توان به موارد زیر اشاره کرد:

خرزهره

پروانش

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت