اقونیطون (Aconitum napellus)

کاربر ۱۸کاربر ۱۸
1,953 بازدید
اقونیطون

نام فارسی: اقونیطون

نام علمی: Aconitum napellus L

نام انگلیسی: Wolf‘ s bane, Monkshood

نام فرانسوی: Pistolet, Capuchon, Coqueluchon, Napel – bleu, Aconit napel

نام آلمانی: Blauer Eisenhut

نام ایتالیایی: Erba luparia, Carro di Venere, Aconito, Aconito napello

نام عربی: قاتل النمر، بیش موش بیشا

نام های دیگر: زهرهلاهل

اقونیطون گیاهی است از تیره آلاله، به ارتفاع ۰.۵ تا ۱.۵ متر می رسد. این گیاه ریشه ای متورم، ضخیم و گوشتی به شکل غده و ساقه های پوشیده از برگ های بی کرک و به رنگ سبز تیره (در سطح رویی پهنک) دارد. پهنک برگ گیاه اقونیطون دارویی، دارای بریدگی های متعدد و عمیق است. گل های نامنظم، بزرگ و زیبای آن به رنگ آبی (گاهی ارغوانی یا سفید)، نامنظم و مجتمع به صورت خوشه ای دراز می باشد. گل‌ های این گیاه معمولا آبی رنگ و در برخی گونه ها زرد و گاهی نیز سفید به شکل کلاه سربازان و به صورت گل آویز است.

مشخصات اقونیطون

از مشخصات اقونیطون آن است که در ناحیه یقه یعنی قسمت بالای ریشه گیاه، پس از ظاهر شدن ساقه برگ دار، معمولا ۱ تا ۲ جوانه جانبی پدید می آید. این جوانه ها پس از آن که چند سانتی متر از یک دیگر فاصله پیدا کردند، خمیدگی حاصل نموده، در داخل خاک فرو می روند و بر اثر رشد و نمو تدریجی، به ریشه های متورم تبدیل می شوند به نحوی که در همان اواخر سال اول، گیاه دارای ۲ تا ۳ غده متورم، که یکی از آن ها غده اصلی و مادر است، می گردد.

پس از خاتمه گل دادن، غده ها یکوچک مذکور که در این زمان از نظر رنگ و حجم شباهت به تربچه های سیاه رنگ و کوچک دارند، در سال بعد رشد و نمو کافی حاصل می کنند و هر یک، موجبات پیدایش یک ساقه گل دار را فراهم می سازند. اقونیطون در ماه های خرداد تا شهریور گل می دهد. اقونیطون را باید هنگامی که دارای گل است جمع آوری کرد و در سایه یا آفتاب خشک شود.

ریشه‌ اقونیطون به شکل مخروط و غده ای است، که هر ساله در کنار غده‌ اصلی مجددا غده ای دیگر رشد می کند. لذا در تابستان دو نوع غده در ریشه (غده اصلی و غده جدید) همراه با هم دیده می شوند. این غده ها در پاییز برای تکثیر گیاه کاشته می شوند. به دلیل سمی بودن همه اجزا گیاه اقونیطون، به خصوص ریشه آن، باید هنگام جمع آوری آن احتیاط کرد.

مشخصات انواع بستانی و وحشی اقونیطون

نوع بستانی گیاه اقونیطون دارای گل هایی است که سر آن به سمت بالا و نوع وحشی آن دارای گل هایی افتاده است. در دشت های آمریکا، گل هایی با رنگ های مختلف می روید و در کلورادو آمریکا به رنگ آبی است (گل نشان ایالتی کلرادو است). از کاشتن این گیاه در منزل پرهیز می شود.

برگ های تازه گیاه دارویی و ریشه اقونیطون در داروسازی حایز اهمیت است. برگ و ریشه اقونیطون را در زمان گل دادن باید از گیاه جدا کرد و این عمل نیز باید با توجه کافی انجام شود. در موقع خارج کردن ریشه از خاک، که به صورت غده های تورم یافته در آمده اند، نوع سنگین تر را انتخاب کنید. غده های متعلق به گیاه وحشی نیز بر انواع پرورش یافته باید ترجیح داده شود. از نکات دیگری که در برداشت گیاه دارویی اقونیطون باید رعایت گردد، آن است که این عمل، قبل از خاتمه گل دادن صورت گیرد.

غده های اقونیطون پس از گل دادن، دارای مقادیر کمی از ماده موثره می گردند به طوری که اگر غده هایی که منجر به پیدایش گیاه گل دار شده اند و آن هایی که هنوز ایجاد ساقه ننموده اند با هم مقایسه گردند. مشاهده خواهد شد که مقدار آکونی تین در آن ها به نسبت ۱ به ۴ می باشد.

استفاده از برگ های تازه اقونیطون در دارو سازی

گیاه اقونیطون دارای گونه های مختلفی است که مهم ترین آن ها عبارتند از: زهر هلاهل یا گرگ گش با نام علمی feroguall، که Aconitum در ایران نیز نمونه هایی از آن وجود دارد و بسیار سمی است. این نوع اقونیطون در باغچه به عنوان تزیین کاشته نمی شود.

سابقه تاریخی ‌اقونیطون

اقونیطون از قرن دهم میلادی در فهرست گیاهان انگلیسی قرار داشته، اما استفاده پزشکی از آن از قرن هجدهم به بعد متداول شده است.

ترکیبات شیمیایی اقونیطون

ترکیبات شیمیایی اقونیطون

در این گیاه، علاوه بر مواد غیر موثر نظير آمیدون، قند، مانیت، اینوزیت و رزین های مختلف، الكالویيد مهمی به نام آکونی تین aconitine ، همراه با الكالوییدهای دیگر یافت می شود که همواره به حالت ترکیب با اسید آکونی تیک اند. الكالوییدهای انواع اقونیطون را از نظر سمی یا غیر سمی بودن می توان به دو دسته زیر تقسیم کرد:

  1. دسته آکونی تین ها که موادی سمی با ترکیب شیمیایی در هم می باشند.
  2. دسته آتی زین ها که موادی غیر سمی بوده، ترکیب شیمیایی آن ها نسبت به دسته اول ساده تر است.

از انواع اقونیطون های کشورهای مختلف، الكالوییدهای متنوعی با اسامی متفاوت نیز به دست آمده است که هنوز بعضی از آن ها به خوبی شناخته نشده اند. آکونی تین، نخستین بار در سال ۱۸۵۰ میلادی توسط دانشمندی به نام Van Planta به حالت آمرف به دست آمد. بعدا Groves در سال ۱۸۶۰ و Duquesnel در سال ۱۸۷۱ آن را به حالت متبلور از گیاه دارویی اقونیطون استخراج کردند. این الکالویید به خوبی در کلروفرم و بنزن حل می شود ولی در آب تقریبا غیر محلول است (نسبت انحلال آن در آب، یک گرم در ۳۳۰۰ میلی لیتر می باشد).

از هیدرولیز آکونی تین در مجاورت آب و گرمای ۱۵۰ درجه، مواد زیر حاصل می شود:

C۳۴ H۴۷ NO۱۱ +۲H۲O→CH۳COOH+C۶H۵COOH+C۲۵H۴۱NO۹

آکونین + اسید بنزوییک + اسید استیک → آب + آکونی تین

ترکیبات شیمیایی اقونیطون

آکونی تین که از A. Napellus به دست می آید، در کلیه اندام های گیاه دارویی اقونیطون و در شیره سلولی اغلب یاخته های پارانشیمی یافت می شود. در برگ، بیشتر در اطراف دسته های آوندی، یا در مجاورت روزنه های برگ و یا آن که در اطراف دسته های آوندی ریشه بوجود می آید.

مقدار الكالویيدها در برگ اقونیطون تقریبا شش برابر کمتر از ریشه آن است. به علاوه مقدار نسبی آن بر حسب محل رویش گیاه دارویی تیره آلاله و زمان برداشت محصول، تغییر محسوس نشان می دهد. مقدار آکونی تین در ریشه اولیه اقونیطون، معادل ۰.۲۹۶ درصد است ولی در ریشه ای که بعدا در گیاه به وجود می آید، مقدار آن به ۰.۷۱۸ درصد می رسد.

آکونی تین، به صورت بلوری های شش گوش مسطح متبلور گردیده، بی رنگ ، بی بو و بدون طعم تلخ است ولی اگر روی زبان اثر داده شود، احساس حالت خاصی شبیه مورمور شدن در انسان به وجود می آید. مقدار آن در اعضای این گیاه دارویی، معادل ۸۰ درصد مجموع کلی الكالوییدهاست.

نیترات آکونی تین به فرمول C۳۴H۴۷NO۱۱, HNO۳ است و به صورت بلوری های بی رنگ متبلور می شود. در گرمای ۲۰۰ درجه تجزیه و ذوب می گردد. شدیدا سمی است. در آب جوش به مقدار یک گرم در ۱۰ میلی لیتر ولی در آب سرد به مقادیر کم تر حل می شود. در الكل محلول است. به مصارف درمانی مشابه آکونی تین می رسد.

ناپل لين (Napelline)، الكالوییدی به فرمول C۲۲ H۳۳ NO۳ و به وزن مولکولی ۳۵۹.۴۹ است که از A.Napellus به دست می آید. نایل لین به صورت ورقه های کوچک و مسطح با ظاهر مربع مستطیلی، در مخلوط اتر و اتر دو پترول به دست می آید. ایندا کونی تین (Indaconitine) و به فرمول C۳۴ H۴۶ NO۱۰ و به وزن مولکولی ۶۲۹.۷۲ است. از ریشه A. chasmanthum Stapf به دست می آید.

ناپل لين موجود در اقونیطون

ایندآ کونی تین، به صورت بلوری های سوزنی شکل در اتر به دست می آید. نقطه ذوب آن در گرمای ۲۰۲ – ۲۰۳ درجه است. ایندا کونی تین و املاح آن، در ردیف سموم بسیار شدید قرار دارند. در استن، کلروفرم، اتر و الكل محلول است ولی در آب و اتر دو پترول حل نمی شود. 

برومیدرات آن، به صورت بلوری های منشور شکل در آب (حلال) به دست می آید و نقطه ذوب آن نیز گرمای ۱۸۳ – ۱۸۷ درجه است. کلریدرات آن با ۳ مولکول آب تبلور، به صورت بلوری های سوزنی شکل در مخلوط الكل و اتر به دست می آید. بسیار جاذب الرطوبه است. پزودوآکونی تین Pseudoaconitine(آکرآکونی تین Acraconitine، فرآکونی تین feraconitine، نپالين nepaline، وراترویل آکونی veratroylaconine, napel aconnitine english aconitine)، به فرمول C۳۴H۵۱NO۱۲ و به وزن مولکولی ۶۸۹.۶۷ است. از غده های زیرزمینی A. ferox Wall به دست می آید.

پزودوآکونی تین، به صورت بلوری های سفید رنگ یا آمرف و یا به شکل توده ای به غلظت شربت به دست می آید. مسمومیت شدید دارد. نقطه ذوب آن در گرمای ۲۱۴ درجه است. در آب غیر محلول است ولی در الكل و اتر حل می شود. بیخ آکونی تین (Bikhaconitine)، به فرمول C۳۶H۵۱NO۱۱ و به وزن مولکولی ۶۷۳.۸۲ است. از ریشه A. spicatum Stapf استخراج شده است. فرمول منبسط آن توسط Tsuda و Marion تعیین گردید. این الکالویید به صورت بلوری های منشوری (در n.hexane)، متبلور می شود. در گرمای ۱۶۳.۵ تا ۱۶۴ درجه ذوب می گردد.

لیک آکون تین (Lycaconitine)، به فرمول C۳۶H۴۸N۲O۱۰ و به وزن مولکولی ۶۸۸.۷۶ است. از ریشه A. lycoctonum به دست می آید. این الکالویید به صورت گرد سفید رنگ و آمرف به دست می آید. نقطه ذوب آن در گرمای ۱۱۱ – ۱۱۴ درجه است. در آب غیر محلول ولی در الكل، كلروفرم و اتر حل می شود.

لیک آکون تین موجود در اقونیطون

ژوزآکونی تین (Jesaconitine) به فرمول C۳۵H۴۹NO۱۲ و به وزن مولکولی ۶۷۵.۷۵ است و از دو نوع آکونیت به نام های A. fischeri Reich و A. sachalinense F. Schmidt استخراج شده است. فرمول گسترده آن نیز توسط Ochiai و همکارانش در سال ۱۹۵۵ تعیین گردیده است. ماده ای است آمرف و به صورت گرد، که در گرمای ۱۲۸ تا ۱۳۱ درجه تجزیه می شود و در اتر و اسیدهای رقیق حل می گردد.

الكالوییدهای مختلف دیگری نیز در انواع Aconitum به شرح زیر در بعضی مقالات علمی وارد شده ولی در کتب علمی جدید انعکاس ندارد. از بین این الکالوییدها به ذکر چهار نوع زیر مبادرت می شود:

  1. نئوپل لين Ne opelline، به فرمول C۳۲H۴۵NO۸+۳H۲O است و از A. Napellus به دست می آید.
  2. ژاپ آکونی تین Japaconitine به فرمول C۳۴H۴۷ NO۱۱ است و از A. japonicum استخراج می شود.
  3. مزآكونی تین Mé saconitine به فرمول C۳۳ H۴۵ NO۱۱ و هیپ آکونی تین (Hypaconitine) که هر دو آن ها از اقونیطون های نواحی مختلف اروپا و ژاپن به دست می آیند.
  4. اسیدآکونی تیک achilleic acid, equisetic acid, citridic acid) Acide aconitique)، به فرمول C۶H۶O۶ و به وزن مولکولی ۱۷۴.۱۱ است. در A.Napellus، بعضی انواع مختلف Achillea از تیره کاسنی (Equisetum ،(Compositae ها (از تیره Equisetaceae) و در ریشه چغندر و نی شکر یافت می شود.

اسید آکونی تیک به صورت ورقه های کوچک و مسطح در آب (حلال) به دست می آید. یک گرم آن در هر ۵.۵ میلی لیتر آب ۱۳ درجه و ۲ میلی لیتر آب ۲۵ درجه محلول است. در ۲ قسمت الكل ۸۸ درصد در گرمای ۱۲ درجه حل می شود. درجه انحلال آن در اتر بسیار کم است. در صنعت پلاستیک سازی مورد استفاده قرار می گیرد.

نحوه کاشت و تکثیر اقونیطون

نحوه کاشت و تکثیر اقونیطون

پرورش اقونیطون در زمین های رستی – سیلیسی، سبک و در ارتفاعات مشخص به وسیله دانه های کاملا رسیده و یا غده های جوان که شرح آن ها داده شد، صورت می گیرد. دانه های رسیده گیاه را معمولا در شهریور ماه در زمین آماده و اصلاح شده، در امتداد خطوطی با فاصله ۰.۲۰ متر، در عمق کم خاک می کارند. تکثیر اقونیطون اگر به وسیله غده های جوان صورت گیرد، باید تا پاییز انجام شود این عمل که متداول ترین طریقه برای تکثیر گیاه است معمولا بهتر از روش تکثیر آن به کمک دانه، نتیجه می دهد.

برای این کار غده ها را در زمین شخم زده و کود دار، در امتداد خطوطی به فواصل ۰.۵۰ متر به نحوی می کارند که هر یک از دیگری لااقل ۰.۲۰ متر فاصله داشته باشد. با این روش و مشخصاتی که ذکر شد، معادل ۱۰۰ هزار غده در هر هکتار کاشته می شود. تکثیر گیاه اقونیطون به دو روش صورت می گیرد:

  1. از طریق بذر، به این طریق که بذر را در اواسط بهار در خزانه می کارند و در اوایل پاییز گیاه را به محل اصلی انتقال می دهند.
  2. با استفاده از غده های ریشه، به این طریق که با تقسیم ریشه و گرفتن غده ها در بهار یا پاییز آن را می کارند.

در پرورش اقونیطون به هر طریقی که صورت گیرد باید همواره این نکته رعایت شود که قبل از توسعه سطح کشت گیاه، مقدار الکولائید های موثر اعضای مفید گیاه در نخستین بهره برداری، مورد اندازه گیری و سنجش قرار گیرد زیرا به تجربه ثابت شده است که غده های حاصل از کشت گیاه در مناطق مختلف، دارای سمیتی متفاوت از یک دیگر است مانند آن که سمیت غده های حاصل از پرورش گیاه در نواحی مردابی Fere-en-Tardenus، ۴برابر بیشتر از غده های گیاه پرورش یافته در ارتفاعات زیاد کوه های پیرنه، مشاهده شده است و به همین علت است که قبل از اقدام به توسعه کشت گیاه باید الکالوئید های موثر و سمی آن مورد اندازه گیری دقیق قرار گیرد.

از مشخصات پرورش اقونیطون آن است که زمین زراعتی نباید به طور مداوم اختصاص به پرورش این گیاه داده شود.

خواص درمانی و طبیعت اقونیطون

خواص درمانی و طبیعت اقونیطون

طبیعت گیاه اقونیطون سرد و خشک است. از ریشه های غده ای خشک شده و نیز تمام قسمت های گیاه به شکل تازه یا خشک شده استفاده می شود. این گیاه در طب سنتی و هومیوپاتی کاربرد زیادی دارد و تسکین دهنده دردهای عصبی، درمان کننده سیاتیک، روماتیسم، ورم مفاصل، ادرارآور، سرفه و برونشیت، تصفیه کننده خون، درمان بیماری‌های پوستی، خارش، اگزما، زردی و سل می باشد. برای تسکین دردهای عصبی گیاه تازه را له کنید و در محل درد بگذارید، در صورت قرمز شدن پوست از استفاده مجدد آن خودداری شود.

ضد بیماری اسکوربوت و تنظیم کننده فشار خون (بر حسب این که از چه بخشی از گیاه استفاده شود) است. ضد درد، ضد تب و هم چنین برای درمان سرطان، قلب و تقویت عمومی بدن استفاده می‌شود. از شربت گل اقونیطون برای تسکین سرفه، در موارد سل و برونشیت استفاده می شود. برای درمان سیاتیک می توان از ضماد این گیاه در محل درد گذاشت.

طبیعت ریشه اقونیطون گرم و خشک است ولی حکیم های هند آن را سرد و خشک می دانند. اگر مقدار کمی از ریشه اقونیطون را پرورده و خورده شود، گرم کننده و بسیار معرق است، گرفتگی صدا را برطرف می کند، آرام بخش جهت دردهای عصبی که مربوط به عصب تری ژومو و لارنژیت و برونشیت حاد است می باشد، برای درمان ناراحتی های کلیه، وبا، استسقا و اسهال خونی مفید است.

گرم و خشک بودن طبیعت ریشه اقونیطون

برای رفع سردردهای عصبی، دردهای رماتیسمی حاد و مزمن، ورم حلق، سیاه سرفه و تب های پس از وضع حمل موثر می باشد، برای درمان رماتیسم مفصلی و عضلانی به خصوص اگر با کمی تب همراه باشد، نقرس، بی حسی اعضای بدن و نیمچه فلج، ورم دستگاه تناسلی، درد پشت و کمر و رفع تب های تاولی مانند سرخچه، آبله و نظایر آن مفید می باشد.

از آب جوشانده‌ آن در استعمال خارجی برای رفع بیماری های پوستی به نام آتلتس فوت مصرف می شود، همچنین به عنوان مسکن درد و ضد تشنج و برای تسکین دردهای عصبی و رماتیسمی استفاده می شود. اقونیطون را به صورت نازک ورقه ورقه کرده و در الكل خیس کنید. محلول به دست آمده را در استعمال خارجی نظیر از جا دررفتگی، رگ به رگ شدگی و شکستگی عضو به کار ببرید.

فراورده های آکونیت اثر آرام کننده مخصوصا در درد های عصبی مربوط به عصب تری ژومو دارند و در احتقان های ریوی (غلبه خون به ریه ها) همراه با سرفه، در گریپ، ذات الریه، و در نقرس های حاد و رماتیسم حاد مفصلی نیز اثر مفید ظاهر می کنند.

نسخه های دارویی اقونیطون

نسخه های دارویی اقونیطون

الكلاتور، تنطور ریشه و شربت. برای مصارف درمانی از غده های اقونیطون ولی برای استخراج الکالوئید (اکونی تین) در صنعت، از کلیه اعضای زیرزمینی گیاه از قبیل غده های جوان فرعی و ریشه های فرعی که آن ها نیز دارای الکالوئید مذکور می باشند، استفاده می شود.

در استعمال خارجی از اقونیطون برای رفع خارش پوست و التيام زخم و انواعی از اگزما استفاده می شود. در استعمال داخلی از دم کرده‌ ۴ تا ۵ گرم تخم گیاه در هزار گرم آب جوش برای معالجه یرقان استفاده می شود. الكلاتور اقونیطون که از برگ های تازه آن (به مقدار مساوی با الكل ۹۵ درصد) تهیه می شود به مقدار ۰.۳ تا یک گرم در هر دفعه و ۳ گرم در ۲۴ ساعت برای اشخاص بالغ مصرف می شود.

هر ۵۳ قطره این الكلاتور یک گرم وزن دارد و باید طوری تهیه شده باشد که مقدار الكالوییدهای آن از ۰.۰۱ درصد بیشتر نشود. حداکثر مقدار مصرف الكلاتور اقونیطون برای اشخاص بالغ، یک گرم در هر دفعه و ۵ گرم در ۲۴ ساعت است. الكلاتور اقونیطون از داروهای سمی و خطرناک است (تابلوی C) و باید در مصرف آن نهایت احتیاط به عمل آید.

تنطور ریشه اقونیطون که به نسبت یک دهم با الکل ۹۰ درجه تهیه می شود باید دارای ۰.۵۰ گرم در هزار از مجموع الكالویيدها باشد. هر ۵۷ قطره آن برابر یک گرم وزن دارد. مقدار مصرف آن، ۰.۲ گرم در هر دفعه و ۰.۶ گرم در ۲۴ ساعت برای اشخاص بالغ است. حداکثر مصرف آن برای اشخاص بالغ ۰.۴ گرم در هر دفعه و یک گرم در ۲۴ ساعت می باشد.

رعایت میزان مصرف اقونیطون

شربت اقونیطون که به نسبت ۱ درصد با تنطور ریشه تهیه می شود به مقدار ۵ تا ۱۵ گرم در هر دفعه و ۴۵ گرم در ۲۴ ساعت برای اشخاص بالغ مصرف می شود.

آکونی تین چون ماده ای بسیار خطرناک است به مقدار حداکثر ۰.۰۰۰۵ (نیم میلی گرم) در ۲۴ ساعت برای اشخاص بالغ، آن هم به دفعات یک بیستم تا یک دهم میلی گرم باید مصرف شود. باید توجه داشت که فراورده های اقونیطون به علت سمیت شدیدی که دارند نباید هیچ وقت حتی در موارد ضروری، به مقدار زیادتر مصرف شوند، زیرا ممکن است باعث مرگ بیمار شوند و چون مصرف مقدار یک میلی گرم آکونی تین در ۲۴ ساعت موجبات مرگ را فراهم آورده است، از این جهت فراورده های آن حتما باید با تجویز پزشک معالج به کار رود.

این گیاه در ایران نمی روید ولی احتمالا ممکن است در بین نمونه های زینتی که پرورش می یابد وجود داشته و یا به منظور بررسی های علمی مورد کشت قرار گیرد. و اگر سمیت زیاده از حد آن در بین نبود پرورش آن به عنوان یک گل زینتی بسیار زیبا بیش از آنچه که در حال حاضر معمول است متداول می گردید.

نسخه گیاه دارویی جهت تسکین سرفه

نسخه گیاه دارویی جهت تسکین سرفه با اقونیطون

۴ گرم اقونیطون را در ۳۰ گرم الكل به مدت چند روز خیس می کنیم، سپس آن را صاف می کنیم. محلول صاف شده را با دو قسمت آب و دو قسمت قند، مخلوط و شربت درست می کنیم. مقدار مصرف این شربت ۳۰ تا ۵۰ گرم در روز است که برای تسکین سرفه در بیماری سل و برونشیت مفید است.

نسخه گیاه دارویی جهت رفع درد عصبی صورت 

تنطور ریشه اقونیطون ۳ گرم
تنطور دانه کلشیک  ۳ گرم
تنطور بلادون  ۳ گرم

مخلوط مواد مذکور باید به مقدار ۱۲ قطره در هر ۶ ساعت جهت رفع درد عصبی صورت مصرف شود.

نسخه گیاه دارویی جهت درمان نقرس حاد

تنطور ریشه اقونیطون  ۴ گرم 
تنطور دانه کلشیک ۱۲ گرم

مخلوط تنطورهای مذکور به مقدار ۳۰ قطره در ۳ مرتبه در روز (صبح، ظهر و شب)، مخلوط در تیزان برگ زبان گنجشک (Fraxinus excelsior) مصرف می شود. باید همواره در نظر داشت که به مجرد پیدایش حالت استفراغ یا شکم روش، از مصرف دارو خودداری به عمل آورد.

طرز استفاده و مقدار مصرف اقونیطون

طرز استفاده و مقدار مصرف اقونیطون

از این گیاه به شکل دم کرده، کپسول، تنتور و شربت استفاده می شود. لازم به ذکر است که حتی الامکان از مصرف داخلی این گیاه خودداری کنید. تعیین مقدار لازم از گیاه اقونیطون برای دارو فوق العاده حساس است و باید دقت کرد که مقدار آن دقیق باشد و در این امر هیچ اشتباهی صورت نگیرد. ریشه گیاه بیش از قسمت‌های دیگر آن، حاوی گروهی از آلكالوییدهای سمی است.

افرادی که برگ های اقونیطون را به جای جعفری و یا ریشه آن را به جای ترب کوهی و همین طور تاج الملوک زینتی با گل های زرد استفاده کرده اند، زود جان خود را از دست داده اند و چون سمی است مصرف آن باید با احتیاط، به مقدار کم و زیر نظر پزشک باشد.

محل رویش اقونیطون

به حالت خودرو در نقاط مرطوب و سایه دار اغلب نواحی کوهستانی کشور فرانسه، آسیا (هیمالیا) و امریکای شمالی، تا ارتفاعات ۲۵۰۰ متری می روید. به علاوه امروزه در بعضی نواحی مساعد به منظور استفاده های درمانی و یا به عنوان زینت، پرورش می یابد.

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف اقونیطون

عوارض جانبی، موارد احتیاط و منع مصرف اقونیطون

اقونیطون یکی از سمی ترین گیاهان است. دارای آلکالوییدهایی (نظير آكونیتین) است که با مقادیر دارویی بر روی سیستم اعصاب مرکزی اثر می گذارد، لذا باید حتما زیر نظر پزشک مصرف شود. داروی توهم زایی است که در دست‌ها و پاها، سوزش و خارش ایجاد می کند و سبب می شود که شخص مسموم شده به حالت هذیان و از دست دادن هوشیاری دچار شود. اختلاط اقونیطون و بلادون یک ترکیب قوی و خطرناک را به وجود می آورد.

مسمومیت با اقونیطون

در آغاز با احساس سوزش در زبان و ناحیه عقب حلق و مورمور شدن شروع می شود، سپس افزایش ترشح آب دهان، قي و استفراغ پیش می آید. ضعف، بی حسی، ضربان غیر طبیعی یا آهسته، تاری دید، تهوع، اسهال، بسته شدن گلو، سرگیجه، احساس مخصوص جمع شدن اعضای بدن و برعکس (ضخیم شدن) می نماید. پوست بدن سوزن سوزن می شود. ضعف عمومی، سنکوپ، باز شدن مردمک چشم، از بین رفتن قوای بینایی و شنوایی و سیانوز (كبود شدن پوست بدن) عارض می گردد و در نهایت بی نظمی و توقف حرکات تنفسی پیش می آید و قلب در حالت دیاستول می ایستد و بیمار می میرد.

مسمومیت از فراورده های اقونیطون حتی با مصرف مقادیر بسیار کم آن ها نیز پیش آمده است مانند آن که مصرف یک میلی گرم نیترات آکونی تین، موجبات مرگ را فراهم آورده است. در مسمومیت از اقونیطون باید اول دستگاه گوارش و کلیه های بیمار را با مواد قی آور یا با استفاده از وسایل مکانیکی تخلیه کرد و شستشوی معده را در صورت امکان چند بار تکرار نمود و این عمل را با افزودن موادی نظیر تانن که الكالویيد را به حالت غیر محلول در می آورد و هم چنین ید و… به مایع شستشو انجام داد.

گونه های دیگر اقونیطون

گونه های دیگر اقونیطون

آکونیت های دیگری هم وجود دارند که آن ها نیز سمی و دارای الكالوییدهای مختلف می باشند که در ایران هم نمی رویند. چند مورد از آن ها در زیر آورده شده:

۱- .A. septentionale Kolle

A. Lycoctonum L که در مناطق کوهستانی اروپا می روید و الكالوییدهای مختلف آن از دسته آکونی تین است. از الكالوییدهای آن، لیکوک تونين Lycoctonine است که ایزومر دل سونین Delsonine موجود در .Consolida regalis S. F. Grag می باشد. این الکالویید غالبا به حالت استری (ester)، مشابه لیک آکونی تین در گیاه وجود دارد. لیکوک تونین توسط Hubschmann از گیاه مذکور استخراج شده است.

ليکوک تونين(روی لين Royline) در سایر Aconitumها و در Delphiniumها نیز یافت می شود. به فرمول C۲۵H۴۱NO۷ و به وزن مولکولی 467.59 است. تشابه این الكالویيد با Royline، توسط Edwards و Rodger در سال ۱۹۵۹ محقق گردید. ليکوک تونین، به حالت متبلور به دست می آید. در گرمای ۱۴۳ درجه ذوب می شود. به مقدار بسیار کم در آب، اتر و بنزن ولی به مقادیر نسبتا زیاد در الكل و کلروفرم محلول است.

۲- .A. Anthora L

A. Anthora گونه ای از اقونیطون

در جنوب اروپا، در دامنه های آهکی کوه های آلپ می روید و ریشه متورم آن نیز شباهت به نوع افي سينال (یعنی .A. Napellus. L) دارد با این تفاوت که کوچکتر از آن است. دانشمندانی نظیر Metin و Goris، وجود دو الكالویيد را یکی به نام آتی زین Atisine (آنتورین Anthorine) محلول در آب و دیگری به اسم پزودوآنتورين (Pseudo – anthorine) در گیاه اخیر مشخص نمودند. سمیت هر دو الكالویيد اخير، از آکونی تین به مراتب کم تر است به طوری که سمیت آتی زین (انتورین) در حدود ۱۰۰۰ مرتبه و پزودوآنتورین معادل ۲۵۰ مرتبه از آکونی تین کم تر می باشد.

آتی زین یا آنتورین، علاوه بر این گیاه، از ریشه .Aconitum heterophyllum Wall نیز استخراج شده است. آتی زین (آنتورین Anthorine)، به فرمول C۲۲H۳۳NO۲ و به وزن مولکولی ۳۴۳.۴۹ است. از دو گیاه مذکور استخراج و بعدا سنتز شده است. حالت جامد دارد. در گرمای ۵۷ تا ۶۰ درجه ذوب می شود. آتی زین از نظر درمانی، دارای اثر پایین آورنده درجه گرما در بیماران تب دار است.

۳- .A. ferox Wall

در دامنه های هیمالیا می روید. ریشه ای متورم و ۲ تایی و ساقه ای به ارتفاع ۴۰ تا ۹۰ سانتیمتر دارد. گل های آن آبی رنگ و میوه اش به صورت فولیکول دراز است. اهالی هند آن را Bish یا Bikh می نامند. ریشه آن موثرتر از سایر قسمت های گیاه دارویی تیره آلاله و در بعضی واریته ها، دارای سمیت شدید است.

دسته بندی گیاهان دارویی
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+926 محصولات
+1647 سفارشات تکمیل شده
+2187 کاربران
+4751 مطالب وبلاگ
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت